ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]


ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2000


ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

  1. Ένα Τραγικό Πορτραίτο
  2. Πρόδρομοι της Αναμορφώσεως: Γουλιέλμος του Όκκαμ
  3. Χειροτονία Πρεσβυτέρων: Στοιχεία από την Εκκλησιαστική Ιστορία
  4. Συντροφιά με την Τρίτη Ηλικία
  5. Ο Θεάνθρωπος
  6. Πώς μπορούν να χτυπηθούν τα ναρκωτικά
  7. Οικουμενικό Forum Ευρωπαίων Χριστιανών Γυναικών 

 

ΕΝΑ ΤΡΑΓΙΚΟ ΠΟΡΤΡΑΙΤΟ

του Μ. Β. Κυριακάκη

 

"Έπραξα αφρόνως και επλανήθην σφόδρα..."

(Α΄ Σαμουήλ 26:21)

 

 

Ένα τραγικό πορτραίτο. Είναι το πορτραίτο του ανθρώπου, που αρχίζει καλά την πνευματική του ζωή, αλλά δεν την συνεχίζει καλά. Κάμνει τα πρώτα βήματα· ξεκινά με πολύ καλές προϋποθέσεις· αλλά πολύ γρήγορα ξεστρατίζει. Δεν υπάρχει πιο τραγική περίπτωση.

Σ' αυτή την κατηγορία υπάρχουν πολλοί, πάρα πολλοί άνθρωποι.

Ο Κύριός μας, σε μια από τις παραβολές Του, τους ονομάζει "πρόσκαιρους" (Ματθ. 13:21). Είναι αυτοί που δέχονται πρόθυμα το λόγο· φυτρώνει πολύ γρήγορα· φαίνεται πως αποδίδει. Αλλά σε λίγο μαραίνεται. Το έδαφος του εσωτερικού ανθρώπου ήταν πετρώδες, δεν είχε βάθος. Και μετά την πρώτη ενθουσιαστική άνθηση, όλα ξεράθηκαν.

Ο απ. Παύλος, λέει για τους χριστιανούς της Γαλατίας, ότι είχαν αρχίσει με το πνεύμα, αλλά εσυνέχιζαν με την σάρκα. Είχαν δεχθεί το Ευαγγέλιο της χάριτος του Θεού. Ύστερα όμως προσπαθούσαν να στηριχθούν στο Μωσαϊκό νόμο.

Ένα άλλο πρόσωπο στην Καινή Διαθήκη είναι ο Δημάς. Φίλος και συνεργάτης του Παύλου στην αρχή. Έλαβε μέρος στα ιεραποστολικά ταξίδια. Σε μια όμως ορισμένη στιγμή τα εγκαταλείπει και γυρίζει πίσω:Ο Δημάς με εγκατέλιπεν αγαπήσας τον παρόντα κόσμο...

Στην Παλαιά Διαθήκη έχουμε ένα κλασσικό παράδειγμα αυτής της κατηγορίας στο πρόσωπο του Σαούλ. Και θέλω αυτού του ανθρώπου το πορτραίτο να σας παρουσιάσω. Καθώς μας παρουσιάζεται η μορφή του μέσα από τις σελίδες της Βίβλου, δεν έχουμε ανάγκη να αναζητήσουμε άλλη επιγραφή απ' αυτήν που μας δίνει ο ίδιος ο Σαούλ για τον εαυτό του:

Έπραξα αφρόνως

Και επλανήθην σφόδρα!

Ας σταματήσουμε για λίγη ώρα μπροστά σ' αυτό το πορτραίτο. Έχει πολλά να μας διδάξει και από πολλά να μας προφυλάξει.

Από μια άποψη ο Σαούλ είναι μεγάλος. Από μια άλλη άποψη πολύ μικρός. Γίγας και νάνος. Βασιλιάς με στέμμα και δούλος στα πάθη. Χρισμένος από τον Θεό και όμως μέσα του έχει πνεύμα σαρκικό και σατανικό. Άρχισε τη σταδιοδρομία του με τις πιο λαμπρές ελπίδες· με τόσες υποσχέσεις. Την τελειώνει τραγικά ώστε ο ίδιος να παραδεχθεί και να ομολογήσει στον Σαμουήλ:

Έπραξα αφρόνως και επλανήθην σφόδρα...

Ας παρακολουθήσουμε την πορεία του:

1. Οι λαμπρές προϋποθέσεις

Με τι ευκαιρίες αρχίζει την σταδιοδρομία του! Όλα είναι ευνοϊκά.

α) Το επιβλητικό του παράστημα. Διαβάζουμε στο 9ο κεφάλαιο, εδ. 2 του Α΄ βιβλίου του Σαμουήλ για τον Σαούλ, που τον περιγράφει "εκλεκτόν και ωραίον· και δεν υπήρχε μεταξύ των υιών Ισραήλ άνθρωπος ωραιότερος αυτού. Από των ώμων αυτού και επάνω εξείχεν υπέρ παντός του λαού..."

Είχε φυσική υπεροχή. Δεν είναι βέβαια ούτε το πρώτο ούτε το πιο σπουδαίο. Είναι όμως κάτι.

β) Είχε ιδιότητες πνευματικές και ηθικές. Είχε συναίσθηση της ταπεινής καταγωγής του και έδειξε στην αρχή μετριοφροσύνη. Όταν ο Σαμουήλ του ανακοίνωσε την τιμή που του έκαμε ο Θεός να τον χρίσει βασιλέα, είπε: "Δεν είμαι εγώ Βενιαμίτης, από την πιο μικρή φυλή του Ισραήλ και η οικογένειά μου η τελευταία από τη φυλή Βενιαμίν;" (Α΄ Σαμ. 9:21).

γ) Ήταν συγκρατημένος. Όταν ο λαός τον επευφημούσε βρέθηκαν μερικοί που μίλησαν περιφρονητικά. Είπαν: Αυτός θα μας σώσει;... Θα μπορούσε την ίδια εκείνη ώρα με ένα του λόγο να τους εξοντώσει. Όχι μόνο δεν το έκαμε, αλλά δεν είπε λέξη! Σαν να μην άκουσε το χλευασμό. Και είναι αρετή σπουδαία να μην προσέχεις τα αποδοκιμαστικά σχόλια. Είναι χαρακτηριστικό γενναιοφροσύνης.

Ακόμα, μαζί με αυτά τα θετικά προσόντα, ο Θεός εχάρισε στον Σαούλ αφοσιωμένους ανθρώπους γύρω του. Και μάλιστα ένα σοφό και πεπειραμένο σύμβουλο - τον Σαμουήλ.

Μερικοί άνθρωποι έχουν ευκαιρίες, αλλά δεν έχουν ικανότητες. Άλλοι έχουν ικανότητες, αλλά δεν έχουν ευκαιρίες. Ο Σαούλ είχε και τα δυο. Είχε ευκαιρίες και δυνατότητες να υπηρετήσει τον Θεό· να συνεργασθεί με τον Θεό· να γίνει ευλογία για τους ανθρώπους γύρω του, για όλο το λαό. Όταν ανέβηκε στο θρόνο θα μπορούσε αυτό το γεγονός να είναι η ανατολή μιας νέας ωραίας εποχής για το έθνος Του. Και όμως απέτυχε οικτρά.

2. Η αποτυχία του Σαούλ

Πόσο γρήγορα χάθηκαν οι ευκαιρίες και σπαταλήθηκαν τα προσόντα! Γιατί; Ποιος ο λόγος; Ποια τα βαθύτερα αίτια της αποτυχίας αυτού του ανθρώπου;

Αναλύοντας αυτά τα αίτια, διαπιστώνουμε:

α) Μια εσωτερική ασέβεια. Μια από τις αποστολές του Σαούλ ήταν να ελευθερώσει το λαό του από τους Φιλισταίους. Είχε λοιπόν συγκεντρώσει το στρατό του στο όρος Γάλγαλα. Εκεί έπρεπε να περιμένει τον Σαμουήλ για να κάμει τη σχετική θυσία και δέηση. Ο Σαμουήλ όμως δεν ήλθε τόσο σύντομα όσο επερίμενε ο Σαούλ. Ήταν μια δοκιμασία. Και ο Σαούλ, αντί να περιμένει, ανέλαβε αυτός να προσφέρει τη θυσία. Έδειξε όχι μόνο ανυπομονησία, αλλά και πήρε επάνω του πέρα από εκείνα που του ανέθεσε ο Θεός, και τα καθήκοντα και τις δικαιοδοσίες που δεν του είχε δώσει. Και είναι πραγματικά ένας πειρασμός. Να θέλουμε να παίρνουμε πρωτοβουλίες που δεν μας ανήκουν. Στην περίπτωση του Σαούλ δεν ήταν ότι τον ενδιέφερε τόσο να προσφέρει τις θυσίες, ούτε να κάμει εντύπωση στο λαό. Μια τάση ολοκληρωτισμού, που αποτελεί πραγματικό κίνδυνο. Ο Σαούλ ήταν βέβαια ο βασιληάς, αλλά έπρεπε να καταλάβει ότι ήταν υπηρέτης του Θεού. Και δέχθηκε τον αυστηρό έλεγχο του Σαμουήλ. "Συ έπραξας αφρόνως· δεν εφύλαξες το πρόσταγμα Κυρίου του Θεού σου..." (Α΄ Σαμ. 13:13). Ο άνθρωπος που νομίζει ότι τα ξέρει όλα και μπορεί να τα κάμει όλα· ο άνθρωπος που δεν περιορίζεται σε όσα ο Θεός του αναθέτει στην ευθύνη του, φέρνεται με αφροσύνη. Προδίδει ασέβεια...

β) Εκτός όμως από την εσωτερική ασέβεια, ο Σαούλ έδειξε ανοικτή ανυπακοή και απάτη. ·

Η προσταγή του Θεού ήταν να εξολοθρεύσει τους Αμαληκίτες και να περιφρονήσει τα λάφυρα. Ο Σαούλ όμως διασώζει τον αρχηγό των Αμαληκιτών και κρατά τα λάφυρα. Και έρχεται ο Σαμουήλ και τον ελέγχει με αυτά τα λόγια (15:29): "Διατί δεν υπήκουσας της φωνής του Κυρίου, αλλ' ώρμησας επί τα λάφυρα, και έπραξας το κακόν ενώπιον του Κυρίου;"

Σ' αυτή την ανοικτή ανυπακοή ο Σαούλ προσθέτει και ένα ακόμα που τον επιβαρύνει πιο πολύ. Αντί να δεχθεί τον έλεγχο και να παραδεχθεί τα λάθη του, προσπαθεί να φορτώσει την ευθύνη στο λαό. Ο λαός επήρε τα πρόβατα και τα βόδια και μάλιστα για να τα προσφέρει σαν θυσία στον Θεό! Σαν να έλεγε, δεν τα πήραμε για τον εαυτό μας, για τον Κύριο τα πήραμε!

Πόσες φορές αναμιγνύουμε το όνομα του Κυρίου και το έργο Του, για να καλύψουμε, όπως ο Σαούλ, τις δικές μας επιδιώξεις... Και αν υπάρχει κάτι αταίριαστο -αυτό δεν ευθύνει εμάς... Μα δεν είσαι συ υπεύθυνος ηγέτης. Γιατί φορτώνεις στους άλλους την ευθύνη; Έτσι ο Σαούλ από γίγαντας γίνεται ένας μικρός νάνος! Στη ρίζα του κακού ήταν η ανυπακοή του στο λόγο του Θεού. Ακολούθησε το δικό του θέλημα. Στην πραγματικότητα δεν είχε διάθεση να συμμορφωθεί με το θέλημα του Θεού. Δεν είχε παραχωρήσει και δεν είχε υποτάξει τον εαυτό του στον Θεό.

Ήταν πρόθυμος να είναι θρησκευτικός, να υπηρετήσει το λαό, να κάμει πολλά καλά πράγματα, αλλ' όχι να υπακούσει! Κίνητρό του ήταν να είναι χρήσιμα όσα κάμνει για τις δικές του επιδιώξεις και την δική του προβολή. Ο Θεός και το έργο του Θεού έρχονταν σε δευτερεύουσα μοίρα. Το εγώ κατείχε την πρώτη θέση. Και είπεν ο Σαμουήλ στον Σαούλ και επαναλαμβάνει και σ' εμάς ο Θεός: "Μήπως ο Κύριος αρέσκεται εις τα ολοκαυτώματα και τας θυσίας καθώς εις το να υπακούωμεν της φωνής του Κυρίου; Ιδού η υποταγή είναι καλλιτέρα παρά την θυσίαν, διότι η απείθεια είναι καθώς το αμάρτημα της μαγείας· και το πείσμα καθώς η ασέβεια και ειδωλολατρεία..." (Α΄ Σαμ. 15:22).

Τραγικό το πορτραίτο του Σαούλ. Και εξίσου τραγικό οποιουδήποτε που δεν ακούει τη φωνή του Θεού, αλλά ακούει τη φωνή του σαρκικού ανθρώπου. Και ποιο υπήρξε το τελικό κατάντημα του ανθρώπου που έχρισε ο Θεός; Αυτός ο άνθρωπος που μπορούσε να έχει απ' ευθείας κοινωνία με τον Θεό, αποκόπτει τον εαυτό του και αναζητά στον υπόκοσμο κάποιο μέντιουμ για να το συμβουλευθεί!

Ποια είναι τα διδάγματα απ' αυτή την ανάλυση;

Μαθαίνουμε πως τα προσόντα και τα πλεονεκτήματα δεν αποτελούν εγγύηση για μια επιτυχημένη ζωή. Ούτε οι ευκαιρίες αρκούν...

Είναι αφροσύνη να αγνοείς τους πνευματικούς και πεπειραμένους συμβούλους όπως αγνόησε ο Σαούλ τον Σαμουήλ. Είναι αφροσύνη να αγνοείς το λόγο του Θεού. Θα σκοντάψεις. Είναι αφροσύνη να προσπαθείς να καλύψεις με θρησκευτικό κάλυμμα την ανυπακοή και να ισχυρίζεσαι, όπως ο Σαούλ, ότι τα αντίθετα με το λόγο του Θεού τα κάμνεις χάριν Εκείνου και του έργου Του. Η υπακοή είναι καλλιτέρα παρά την θυσίαν.

Σαν τον Σαούλ αν ζήσεις και πολιτευθείς στο ίδιο τραγικό κατάντημα θα καταλήξεις. Θα σπαταλήσεις όλα τα καλά.

Ζήσε για το εγώ και θα είναι μάταιη η ζωή σου!

Ζήσε για τον Χριστό, με ανεπιφύλακτη υποταγή και θα βασιλεύσεις με Εκείνον στη δόξα Του... 

 

 

Πρόδρομοι της Αναμορφώσεως:
Γουλιέλμος του Όκκαμ

 

του αιδ. Μελ. Μελετιάδη

Α. Εισαγωγή

Πολύ συχνά τρόποι σκέψεως, που κατά μίαν έννοια έχουν γίνει "παραδοσιακοί" ή "ορθόδοξοι", εξετάζονται και αμφισβητώνται, σπάνια από την μεγάλη πλειοψηφία του κόσμου, συχνά όμως από λίγα άτομα, που βάζουν σε κίνδυνο την κλήση και τη ζωή τους, χάριν του ξεκαθαρίσματος της βιβλικής οδού από άχρηστα στοιχεία.1 Αυτά τα άτομα, αν και όχι αναμορφωτές οι ίδιοι, υπό την έννοια ότι δεν φέρνουν καμία μεγάλη αλλαγή, εν τούτοις είναι οι προπομποί της αλλαγής γιατί προετοιμάζουν γι' αυτήν, εξετάζοντας και αμφισβητώντας το κατεστημένο σύστημα σκέψεως μέσα στην ιστορία της.

Επιπροσθέτως, κάθε εκτίμηση ή αξιολόγηση της συμβολής του προπομπού, πρέπει να βρίσκεται μέσα στο ιστορικό της πλαίσιο. Ετσι, μία υπεύθυνη ιστορική μελέτη ενός γεγονότος είναι εκείνη, που βλέπει το γεγονός στο ιστορικό-γεωγραφικό του πλαίσιο. Αυτού του είδους η μελέτη του γεγονότος (ή δεδομένου) είναι απαραίτητη, εξαιτίας του φαινομένου του αιτίου και του αιτιατού, που παίζει ρόλο στην ανάπτυξη της ιστορίας. Κανένα ιστορικό γεγονός δεν συνέβη χωρίς αίτιο ή έστω κάποιου είδους προπαρασκευή. Αν και είναι συνήθως δύσκολο να εκτιμήσει κανείς και να καταλάβει όλους τους λόγους ή τις προδρομικές φωνές που προετοίμαζαν το δρόμο για την πραγματοποίηση του γεγονότος (όπως αυτό της Αναμορφώσεως).

Συνεπώς, η Διαμαρτύρηση του 16ου αι. δεν ήταν το αποτέλεσμα κάποιας εν μια νυκτί αποφάσεως του Μαρτίνου Λουθήρου, αν και, όπως ο πατέρας Τζόζεφ Λορτζ στο βιβλίο του Πώς ήλθε η Αναμόρφωση λέει, ότι ο Μαρτίνος Λούθηρος ήταν η άμεση αιτία της Αναμορφώσεως. Αλλά, "πριν από την επανάστασή του, έπρεπε να υπάρχει ένα ευρύ πεδίο προκαταρκτικών δεδομένων και συνθηκών, δίχως τις οποίες, θα ήταν αδύνατο να συμβεί, ένα τόσο διαχρονικό γεγονός. Αυτό είναι αληθές και με τους επαναστάτες, όπως επίσης και με δημιουργικές φυσιογνωμίες και ιδιοφυίες, και για το Μαρτίνο Λούθηρο"2. Σε αντιδιαστολή αυτής της θέσεως, οι Διαμαρτυρόμενοι, από τον καιρό της Αναμορφώσεως έως το τέλος του 19ου αιώνα, επιτιθέμενοι στον Παπισμό και στους άμεσους συνδέσμους του στον Μεσαίωνα, έδειξαν μία αναγκαιότητα να δοθεί έμφαση, "στο πόσο ο Λούθηρος ήταν ανεξάρτητος από τα λάθη αυτής της περιόδου και να δείξουν ότι ήταν ριζικά αντίθετος από εκείνα που προηγούνταν"3.

Σίγουρα αυτή η προτεινόμενη απεξάρτηση του Λουθήρου από όλα εκείνα που προηγήθηκαν, σημαίνει να αρνηθούμε όλους τους ιστορικούς λόγους, που διαμόρφωσαν την πεποίθησή του για μία αναμόρφωση της εκκλησίας. Σημαίνει να αρνηθούμε, μεταξύ άλλων, την ζωή της άσκησης μέσα στο μοναστήρι, την ιστορική εξέλιξη της σκέψης του, την Oκκαμική φιλοσοφιο-θεολογία που τον βοήθησε να διαμορφώσει την δική του θεολογία, το κεφαλαιώδες δόγμα της δικαιώσεως δια της πίστεως, όπως αυτό βασιζόταν στον Γαβριήλ Μπήλ (Gabriel Biel), που με την σειρά του ήταν χρεώστης στον Όκκαμ, και την πολιτική φιλοσοφία του Όκκαμ που έθεσε τα θεμέλια για τις απόψεις του, που αφορούσαν στην πολιτική δύναμη του Πάπα.

Επομένως, η ερώτηση δεν είναι "γιατί συνέβη η Αναμόρφωση", αλλά, για να επαναλάβουμε την ερώτηση του πατέρα Λορτζ, "πώς συνέβη"'4. Ως εκ τούτου, κι αυτός είναι ο σκοπός αυτού του άρθρου, το επίκεντρο της προσοχής κινείται προς τους παράγοντες εκείνους, που βοήθησαν στη δημιουργία της κατάλληλης ατμόσφαιρας για τον Μαρτίνο Λούθηρο, ώστε να προασπιστεί την Διαμαρτυρόμενη Αναμόρφωση. Επίσης κινείται προς αυτά τα πρόσωπα, πού ήταν πολλά, που με την σκέψη τους ή τις πράξεις τους προσπάθησαν να αναμορφώσουν κάπως την εκκλησία, αλλά πάνω απ' όλα βοήθησαν στην διάλυση των μεσαιωνικών ιδεολογημάτων. Ήταν, όταν εκείνοι, που διατύπωσαν νέα θεολογικά συστήματα και πολιτικές θεωρίες, με αποτέλεσμα το ράγισμα της μονολιθικότητας της εκκλησίας, ανοίγοντας τα περιορισμένα τείχη των θεωριών, προετοιμάζοντας τον λαό με τις ριζοσπαστικές ιδέες τους, που ο Λούθηρος ήλθε και εξέφρασε τις δικές του, βρίσκοντας γόνιμο έδαφος ώστε να πετύχει.

Μ' αυτό το σκεπτικό, η Αναμόρφωση, κατά μίαν έννοια, δεν ήταν μόνο η έκφραση ενός αρνητικού αισθήματος σχετικά με την κατάπτωση της Ρώμης (αυτό απαντά στο πρώτο ζήτημα), αλλά ήταν το θετικό απόγειο θεολογικής, φιλοσοφικής, και πολιτικής σκέψεως των τελευταίων αιώνων στο πρόσωπο του Λουθήρου. Το να ισχυριστούμε, λοιπόν, ότι η Αναμόρφωση ήταν μόνο ένα διαμαρτυρόμενο προϊόν, και ότι ο Λούθηρος ήταν ο από μηχανής θεός (ex machina Deus) του Μεσαίωνα, σημαίνει να αγνοήσουμε όλους εκείνους που, αν και παρέμειναν στην Ρωμαιοκαθολική εκκλησία, προσπάθησαν όμως για μία αναμόρφωση μέσα στην εκκλησία. Ενα από αυτά τα πρόσωπα ήταν ο Γουλιέλμος του Όκκαμ.

Υπάρχει μία συνεχιζόμενη συζήτηση για το αν ο Λούθηρος, επηρεάστηκε καθόλου από την σκέψη του Όκκαμ. Αν και μερικοί έχουν κάποιες επιφυλάξεις5 η πλειοψηφία των επιστημόνων, όμως, πιστεύουν ότι ο Όκκαμ έπαιξε έναν σημαντικό ρόλο στην διαμόρφωση της σκέψεως του Λουθήρου, άσχετα με την διάλυση που επέφερε στον μεσαιωνικό τρόπο σκέψεως. Αυτό το δεδομένο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο Λούθηρος αντέγραψε την σκέψη του Όκκαμ, αντιθέτως διαφώνησε με αυτόν σε πολλά σημεία. Αλλά η συμβολή του Όκκαμ στη σκέψη του Λουθήρου, έγκειται στο ότι είδε το άτομο, τη γνώση, την παπική εξουσία, τη θεολογία και την φιλοσοφία με μία διαφορετική προσέγγιση από εκείνη των προηγουμένων ή της εκκλησίας.

Ο Βruce Βirch, στην εισαγωγή του στο βιβλίο του Όκκαμ De sacramento altaris (περί του μυστηρίου της τραπέζης), ισχυρίζεται ότι η επιρροή του Όκκαμ στον Λούθηρο ήταν βαθιά, "όταν ήταν στο πανεπιστήμιο του Ερφουρτ, ο Λούθηρος χρησιμοποιούσε τα έργα του Όκκαμ σαν εγχειρίδια φιλοσοφίας". Ο Μελάγχθων, στην Ζωή του Λουθήρου (Vita Lutheri), σημειώνει ότι ο Λούθηρος "μελέτησε πολύ και επί μακρόν τον Όκκαμ και προτιμούσε την οξύνοιά του, από εκείνη Θωμά του Ακινάτη και του Σκώτου"6. Στο έργο του Συζητήσεις (Table Talk), ο Λούθηρος λέει ότι "οι τερμιστές7, εκ των οποίων ένας ήμουν και εγώ, είναι ξεχωριστή ομάδα στις σχολές. Αντιτίθενται στους Θωμιστές, στους Σκωτιστές, και στους Αλβερτιστές. Καλούνται επίσης Όκκαμιστές, από τον Όκκαμ τον ιδρυτή τους...Ο Όκκαμ είναι ένας σοφός και ευαίσθητος άνθρωπος"8. Ο Λούθηρος αναφέρεται σε αυτόν ως τον αγαπημένο δάσκαλό του,''Mein Meister Occam'', ''Mein Lieber Meister Occam''9. Και σαν απάντηση σε μία παπική Βούλα το 1520, βάζει το έμβλημα του Όκκαμ λέγοντας, "γιατί είμαι με την πλευρά του Όκκαμ"10.

Επιπλέον, σε μία από τις πιο σημαντικές εργασίες του, την Βαβυλωνιακή Αιχμαλωσία της Εκκλησίας, ο Λούθηρος όταν συζητά το ζήτημα της αληθινής Παρουσίας (στο δείπνο του Κυρίου) αναγνωρίζει την οφειλή του στον Πιέρ Ντ' Αγύ (Pierre d'Ailly), που ήταν μαθητής του Όκκαμ και του οποίου οι ιδέες ήταν παρόμοιες με τις δικές του, λέγοντας: "χρόνια πριν, όταν διερευνούσα την σχολαστική θεολογία, ο καρδινάλιος του Καμπραί, μου έδωσε τροφή στη σκέψη, με τα σχόλιά του στο τέταρτο βιβλίο των Προτάσεων11, όπου συζητάει με μεγάλη οξύνοια ότι να θεωρείς ότι ο αληθής άρτος και ο αληθής οίνος και όχι μόνο τα αποδεικτικά τους είναι παρόντα στην τράπεζα, είναι πολύ πιθανότερο και απαιτεί λιγότερα άχρηστα θαύματα-εκτός αν η εκκλησία αποφάσισε διαφορετικά"12. Ακόμη, ο ιστορικός Χάρνακ (Adolph Harnack), στην Ιστορία του Δόγματος γράφει ότι "σε μία πραγματεία τόσο πρώιμη όπως η βαβυλωνιακή αιχμαλωσία, ο Λούθηρος υποδεικνύει ότι το δόγμα του Όκκαμ περί συμμετουσιώσεως, του ήταν γνωστό, και ότι έρρεπε θετικά προς αυτό...".13

Β. Η Ζωή του Όκκαμ

Είναι σημαντικό, προκειμένου να καταλάβουμε την σκέψη του Όκκαμ και τις συμβολές του στην διάλυση των μεσαιωνικών ιδεολογημάτων, να μελετήσουμε την ζωή του, γιατί μέρος της σκέψεώς του ήταν υπαρξιακά ορισμένο.

Ο Γουλιέλμος του Όκκαμ (William of Ockham) γεννήθηκε κάποτε μεταξύ του 1280 και 1290 στο χωριό Όκκαμ (Ockham ή Occam), στο Σάρρεϋ (Surrey), κοντά στο Λονδίνο. Νωρίς εισήλθε στο τάγμα των Φραγκισκανών, και σπούδασε Θεολογία στην Οξφόρδη από όπου πήρε το πτυχίο του, δίδαξε δε εκεί μέχρι το 1324. Ποτέ όμως δεν έφτασε στο διδακτορικό αν και είχε ολοκληρώσει τις απαιτήσεις με τις εργασίες του για το ''Βιβλίο των Προτάσεων'' του Πέτρου Λομβαρδού το 1318-1319. Αυτοί που δεν είχαν αυτόν τον τίτλο έπαιρναν τον τίτλο του "αρχαρίου" και ο Όκκαμ έγινε γνωστός ως ο "αξιοσέβαστος αρχάριος"(venerabilis inceptor). Πιθανόν το διδακτορικό δεν του απονεμήθηκε γιατί κατηγορήθηκε για δογματικά λάθη από τον πρύτανη του πανεπιστημίου, Τζών Λούτερελ (John Lutterell), έναν ζηλωτή Θωμιστή, που το 1323 πήγε στην Αβινιόν για να εκφέρει κατηγορίες εναντίον του Όκκαμ.14

Το 1324, ο Όκκαμ κλήθηκε στην παπική αυλή στην Αβινιόν για να υπερασπιστεί τον εαυτό του εναντίον των κατηγοριών για ανορθόδοξες θέσεις, και έμεινε εκεί τέσσερα χρόνια περιμένοντας την απόφαση. Μία επιτροπή θεολόγων που διορίσθηκε από τον Πάπα Ιωάννη ΚΒ' για να εξετάσει τα γραπτά του Όκκαμ, υπέβαλλε δύο καταλόγους ύποπτων δογματικών θέσεων το 1326. Πενήντα μία θέσεις που πάρθηκαν από τις Προτάσεις του καταδικάστηκαν ως "αιρετικές και μιασματικές"15. Αλλά δεν υπάρχει απόδειξη ότι πάρθηκε κάποιο τελικό μέτρο με τις κατηγορίες.

Δύο χρόνια αργότερα, το 1328, ο Όκκαμ χρειάστηκε να ξεφύγει από την Αβινιόν, φοβούμενος για τη ζωή του, επειδή αναμίχθηκε στη λυσσαλέα συζήτηση για το ζήτημα της αποστολικής πτωχείας, κατά την οποία ο αρχηγός του Φραγκισκανού τάγματος, Μιχαήλ της Τσεζένα (Micaele di Cesena), πήρε θέση αντίθετη από εκείνη του Πάπα. Μελετώντας την υπόθεση, ο Όκκαμ βρήκε ότι ένας προηγούμενος Πάπας, ο Νικόλαος Γ', είχε κάνει μία δήλωση που υποστήριζε την θέση του Τσεζένα και της πλειοψηφίας των Φραγκισκανών. Όταν η διαφορά έφτασε σε κρίσιμο σημείο και έγινε φανερό ότι ο Πάπας θα καταδίκαζε επισήμως την θέση των Όκκαμ και Τσεζένα, αυτοί έφυγαν στο Μόναχο και ζήτησαν την προστασία του Αυτοκράτορα Λουδοβίκου της Βαυαρίας, που είχε αμφισβητήσει την αρμοδιότητα της παπικής αυλής της Αβινιόν, σχετικά με το ζήτημα της διαδοχής στον αυτοκρατορικό θρόνο. Μετά την διαφυγή του, ο Όκκαμ αφορίστηκε από τον Πάπα.

Συναντώντας τον αυτοκράτορα, ο Όκκαμ είπε: "Ω Αυτοκράτορα, υπερασπίσου με με το σπαθί σου, και θα σε υπερασπιστώ με την πένα μου"16. Aν και δεν υπάρχει ιστορική απόδειξη για την αυθεντικότητά της, εκφράζει, όμως, ένα γεγονός. Από τότε, μέχρι το θάνατο του Λουδοβίκου της Βαυαρίας το 1347, αφιέρωσε την ενέργειά του στο να γράφει πολεμικές πραγματείες για το ζήτημα της παπικής εξουσίας και της πολιτικής του κυριαρχίας, "στις οποίες υποστήριζε ότι Ιωάννης ΚΒ' είχε στερηθεί το δικαίωμα στην παπική θέση λόγω αιρέσεως"17. Κατά το τέλος της ζωής του, ο Όκκαμ προσπάθησε να συμφιλιωθεί με την παπική εξουσία, αλλά το αποτέλεσμα είναι αβέβαιο. Πέθανε πιθανόν το 1349, θύμα του Μαύρου Θανάτου (επιδημία πανώλης που θανάτωσε μεγάλο τμήμα του πληθυσμού της Ευρώπης).

Γ. Η Σκέψη του Όκκαμ

Είναι αδύνατο να αναπτύξουμε σε λίγο χώρο, και ταυτόχρονα να αποδώσουμε δικαιοσύνη, σε κάποιον που έγραψε πληθώρα έργων για να εκφράσει την σκέψη του. Επιπροσθέτως, ο Oκκαμ δεν είναι ούτε εύκολα κατανοητός, ούτε εύκολος στην αφομοίωση και εκφορά της σκέψεώς του, ίσως επειδή και η θεολογία του και η φιλοσοφία του είναι τόσο ενωμένες ώστε "η θεολογία λιπαινόταν από την φιλοσοφική σκέψη και η φιλοσοφία παρέμενε υπό την καθοδήγηση του χριστιανικού δόγματος"18. Επομένως, θα ήταν καλύτερο να περιορίσουμε το βάθος αυτής της μελέτης, στις κύριες απόψεις της σκέψεώς του, που ήταν και επαναστατικές για την εποχή του και διαλυτικές για τον μεσαιωνικό τρόπο σκέψεως και βοήθησαν τον Λούθηρο να αμφισβητήσει την αυθεντία του Πάπα. Ετσι, θα ασχοληθούμε μόνο με το επιστημολογικό μέρος της σκέψης του και θα κάνουμε μια γρήγορη αναφορά στην πολιτική του φιλοσοφία.

Η σκέψη του Όκκαμ μπορεί να συνοψιστεί σε μία δήλωση του στο έργο του Ordinatio: "Τίποτα δεν πρέπει να θεωρηθεί δεδομένο χωρίς να του αποδοθεί κάποιος λόγος, εκτός εάν είναι κάτι που είναι γνωστό από μόνο του, γνωστό από την εμπειρία ή κάτι που αποδεικνύεται από την Αγία Γραφή."19 Σ' αυτό το λόγιο υπάρχει ασφαλώς η εφαρμογή του περίφημού του "Ξυραφιού". Δηλαδή, "εκείνο που μπορεί να πραγματοποιηθεί με το λίγο, είναι άσκοπα πραγματοποιούμενο με το πολύ".20 Ετσι, η σκέψη του μπορεί να τεθεί σε δύο βασικούς άξονες, (α) Η έμφυτη γνώση των ειδικών εννοιών (των επιμέρους), και (β) Η θεωρία των σημείων και του Νομιναλισμού.21

(α) Σχετικά με το πρώτο, ο Όκκαμ λέγει ότι η γνώση είναι το προϊόν είτε της εμπειρίας ή της σκέψεως. Η εμπειρία είναι κάτι το έμφυτο, η σκέψη είναι είτε έμφυτη, είτε αφηρημένη22. Καμία γνώση δεν είναι δυνατή εάν δεν προκαλείται με κάποιον τρόπο από ένα αντικείμενο, και "αφού είναι γενικά παραδεκτό ότι στην αληθινή τάξη23 μόνο τα επί μέρους υπάρχουν, οι πραγματικότητες που πρωταρχικά μας είναι γνωστές πρέπει να είναι ατομικά ή μοναδικά γεγονότα, είτε είναι αντικείμενα των αισθήσεων ή του μυαλού, είτε έξω ή μέσα στο μυαλό"24. Αυτό το αποκαλεί έμφυτη γνώση επειδή "η υπαρξιακή κρίση είναι μία ενέργεια μόνο του νου, και ότι η έμφυτη γνώση που είναι στη βάση της, έστω και αν αφορά ένα αντικείμενο της αισθήσεως, είναι μία νοητική έμφυτη γνώση ή μία πρωταρχική νοητική γνώση ενός αντικειμένου"25. Ακόμη και μία σκέψη, όπως για παράδειγμα του ουράνιου τόξου, πρέπει να είναι επίσης το προϊόν κάποιου είδους εμπειρίας.

(β) Για τον Όκκαμ, όλη η γνώση είναι ένα σημείο (σύμβολο) που "φέρνει κάτι στο νου και μπορεί να το υποθέσε"26. Στο κεφάλαιο 12 της Summa Logicae ταυτίζει το σημείο με την λέξη, όρος (terminus). Ετσι κάθε γνώση είναι κατά κάποιο τρόπο σχετική με την εμπειρία και ποτέ δεν μπορεί να εκληφθεί ως αυθύπαρκτα δεδομένη, γιατί τα σημεία ή οι όροι είναι κατηγορίες του νου μέσω του οποίου λειτουργεί, κανονίζει και θέτει σε τάξη την αισθητική πληροφορία.27 Επομένως, ο Όκκαμ αρνείται την οντολογική ύπαρξη των Γενικών Εννοιών, γιατί εάν η γνώση είναι ατομική (ειδική) και αισθητική (εμπειρική), τότε οι Γενικές Εννοιες δεν είναι έξω-νοητικές πραγματικότητες αλλά συμβατικά ονόματα ή όροι με τα οποία ο νους λειτουργεί.

Για να βάλουμε όλα αυτά σε κάποια προοπτική, και για να δούμε την επανάσταση που έκανε ο Όκκαμ, πρέπει να την δούμε μέσα και σε αντίθεση με το θεολογικό-φιλοσοφικό πλαίσιο της εποχής του. Οι προηγούμενοι σχολαστικοί (Ανσέλμος, Ακινάτης), σε μία προσπάθεια να λύσουν και να εξηγήσουν το επιστημολογικό πρόβλημα της πραγματικότητας (αυτό μεταξύ των Γενικών και των Ειδικών Εννοιών) που κληρονομήθηκαν από τους Ελληνες (το Ενα και τα Πολλά), υποστήριζαν ότι ο νους γνωρίζει το ιδιαίτερο (Ειδικό, το επιμέρους) μόνο μέσω της Γενικής Εννοιας. Υπάρχουν κοινές φύσεις στα διάφορα υπαρκτά πράγματα, οι οποίες είναι ξεχωριστές από τις αρχές ατομικότητας (Δευτερογενείς Ιδιότητες)28 αν και βέβαια αυτό αποτελεί πραγματικότητα μόνο στο νου. Ετσι, "η ανθρώπινη διανοητική ικανότητα αφαιρεί, από την εμπειρική παρουσία των επιμέρους, λογικά είδη, ή ομοιότητες, μέσω των οποίων συλλαμβάνει την κοινή φύση ανεξάρτητα από τους παράγοντες διαφοροποίησής των."29 Γι' αυτούς οι Γενικές Εννοιες αποτελούν έξω-διανοητικές οντότητες που είναι η τελική, η ολοκληρωμένη αλήθεια και πραγματικότητα. Κι αυτό διότι η εμπειρική γνώση στην ιδανικότερή της κατάσταση δεν μπορεί παρά μόνο να προσφέρει μια ανεπαρκή και μερική πληροφορία για την πραγματικότητα.30

Ενάντια, λοιπόν, σ' αυτήν την Σχολαστική επιστημολογία αντιτάχθηκε ο Όκκαμ υποστηρίζοντας ότι οι Γενικές Εννοιες δεν αποτελούν αυθύπαρκτες οντότητες έξω από τον νου, αλλά μάλλον είναι καρπός διανοητικής διεργασίας και συμβατικοί όροι (ονόματα). Γράφει ο ίδιος, "Καμιά Γενική Έννοια δεν είναι οντότητα μία και μοναδική. Διότι εάν κάτι τέτοιο υποτεθεί τότε λογικά ο Σωκράτης είναι μια Γενική Έννοια, διότι δεν υπάρχει ισχυρότερος λόγος για μια οντότητα να μην είναι Γενική Έννοια και κάποια άλλη να είναι. γι' αυτό το λόγο καμιά μοναδική οντότητα δεν είναι Γενική Έννοια, αλλά κάθε οντότητα είναι μοναδική και μία. Διότι το κάθε τι είτε είναι ένα κι όχι πολλά, είτε είναι πολλά."31 Έτσι, συνοψίζει ο Όκκαμ, η Γενική Έννοια "δεν είναι κάτι το οποίο υπάρχει σε κάποιο υποκείμενο, είτε μέσα είτε έξω από το μυαλό, αλλά η υπαρξιακή του οντότητα βρίσκεται μονάχα και αποκλειστικά στο μυαλό ως ένα νοηματικό αντικείμενο. Είναι ένα είδος νοηματικής εικόνας... Θεωρώ ότι αυτή η νοηματική εικόνα είναι εκείνο που εννοείται με την ιδέα της 'Γενική Έννοιας'... όπως ακριβώς μια προφερόμενη λέξη είναι Γενική Έννοια και ταυτόχρονα είναι γένος ή είδος κι αυτό για λόγους συμβατικότητας, έτσι ακριβώς και η έννοια η οποία έχει διαμορφωθεί διανοητικά κι έχει αφαιρεθεί από τα ατομικά (επιμέρους/Ειδικές Έννοιες) πράγματα τα οποία προηγουμένως ήσαν γνωστά ως Γενικές Έννοιες."32

Δ. Εφαρμογή

Εφαρμόζοντας την επιστημολογία του στα μεταφυσικά, ο Όκκαμ ήταν ικανός να αποτελειώσει την μεταφυσική οντολογία των Γενικών Εννοιών. Εάν αυτές δεν υπάρχουν, τότε δεν υπάρχει διαφορά μεταξύ ουσίας και στοιχείων ενός όντος αλλά αυτά αποτελούν μέρη της ίδιας ουσίας. Ο Λούθηρος πρεσβεύει παρόμοιες απόψεις όταν υποστηρίζει σχετικά με τον Αρτο ''είναι άτοπο και ανήκουστο να παίζουμε με τις λέξεις, λέγοντας ότι 'άρτος' σημαίνει 'η μορφή ή τα στοιχεία (δευτερογενείς ιδιότητες) του άρτου,' και 'οίνος' να σημαίνει 'η μορφή ή τα στοιχεία (δευτερογενείς ιδιότητες) του οίνου'''.33

Ομοίως, στη θεολογία το ''ξυράφι'' του Όκκαμ αποδεικνύεται σωστό. Ο Θεός, που δεν είναι προσιτός σε εμπειρική επαφή, υπάρχει επειδή πρώτον, είναι αδύνατον να αποδείξουμε ότι δεν υπάρχει ένα αρχικό σημείο εκκινήσεως μιας σειράς γεγονότων, και δεύτερον, είναι έμφυτα γνωστό και αποφασισμένο ότι Αυτός υπάρχει μόνο δια θείας αποκαλύψεως.34 Ετσι, ο Όκκαμ διαλύει την Φυσική Θεολογία του Ακινάτη, που υποστηρίζει ότι η ύπαρξη του Θεού είναι το αντικείμενο της πίστεως και όχι νοητικού συλλογισμού. Τα παραπάνω συμπίπτουν με το δόγμα του Λουθήρου "μόνον η Γραφή" και "μόνον η πίστις" ("sola scriptura" και "sola fide"). Γράφει σχετικά, "όσον αφορά εμένα, εάν δεν μπορώ να κατανοήσω...θα αιχμαλωτίσω τον νου μου σε υπακοή στον Χριστό, και θα προσκολληθώ απλώς στο Λόγο Του... Τι σημασία έχει εάν η φιλοσοφία δεν μπορεί να συλλάβει [τα λεγόμενα της Αγίας Γραφής]; Το Αγιο Πνεύμα είναι μεγαλύτερο από τον Αριστοτέλη".35 Έτσι, ο Όκκαμ διαιρεί το προηγουμένως ενωμένο βασίλειο της γνώσεως σε δύο μέρη, αυτό που πλησιάζεται με την λογική (Φιλοσοφία), και εκείνου που πλησιάζεται με την πίστη (Θεολογία), η οποία διαίρεση ''ανήκει στις πιο βασικές ιδέες του Λουθήρου''.36Περισσότερα θα μπορούσαν να ειπωθούν που αφορούν στην άποψή του για την ηθική, την δια πίστεως δικαίωση, και τα ψήγματά τους στην σκέψη του Λουθήρου.

Πρέπει τέλος, κάτι να ειπωθεί για την πολιτική του σκέψη. Ο Όκκαμ δεν είχε συστηματική πολιτική θεωρία, μάλλον οι απόψεις του ήταν το προϊόν του αγώνα του εναντίον του παπισμού. Ο Νομιναλισμός του δημιουργούσε ερωτηματικά σχετικά με την κοινωνική διαστρωμάτωση. Οι παραδοσιακοί (ρεαλιστές) "που πίστευαν ότι ο τρόπος που ιεραρχούμε το σύμπαν αντιστοιχεί σε μία αιώνια και ορθή τάξη, είχαν την τάση να πιστεύουν ότι οι θεσμοί και οι ιεραρχίες ήταν εξίσου αιώνιες και καλές επίσης. Αλλά εάν αυτά τα τρία σημεία στον ουρανό είναι όλα 'σύννεφα' απλώς επειδή έχουμε αποφασίσει να τους δίνουμε το ίδιο όνομα, τότε ίσως ο Πάπας είναι απλώς ο πάπας επειδή απλώς αποφασίσαμε να του δώσουμε αυτό το όνομα. 'Εγκειται στους ανθρώπους' δήλωσε ο Όκκαμ 'να ορίσουν ένα συγκεκριμένο άτομο ως Πάπα και να αποφασίσουν ποιος θα τον εκλέγει και ποιος θα τον διορθώνει εάν χρειάζεται διόρθωση."37 Το 1337, έγραψε το Contra Benedictum στο οποίο για πρώτη φορά, προσπάθησε να ορίσει τα όρια της ισχύος ακόμα και ενός βιβλικού Πάπα, αμφισβητώντας έτσι ''την πληρότητα της ισχύος'', που παραδοσιακά αποδιδόταν στον Πάπα.38 Στο Octo Quaestiones, υπερασπίστηκε την εκλογή του Λουδοβίκου της Βαυαρίας το 1314 από τους αυτοκρατορικούς εκλέκτορες, εν απουσία της παπικής συναινέσεως.39 Επιπλέον, στο κείμενο III Dialogus, υποστήριζε την νομική εξουσία του αυτοκράτορα ή του πρίγκιπα επί του Πάπα.40 Αυτά τα ριζοσπαστικά πολιτικά δόγματα ήταν επαναστατικά και επικίνδυνα για το status quo του Μεσαίωνα, διότι αμφισβητούσαν την εξουσία της κεφαλής της εκκλησίας, κάτι που ο Λούθηρος επίσης έκανε δύο αιώνες αργότερα και γι' αυτό θεωρείται από πολλούς ο διανοητικός πατέρας της Γερμανίας.

Ε. Επίλογος

Συμπερασματικά, κανένας δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι η σκέψη του Λουθήρου ήταν Οκκαμική, επειδή δεν είναι. Το πεδίο της ασυμφωνίας των δύο είναι μεγαλύτερο από εκείνο της συμφωνίας. Αλλά όπως δηλώθηκε πρωτύτερα, ο Όκκαμ προετοίμασε το δρόμο. Πρώτον, και σημαντικότερο, αμφισβητώντας, κλονίζοντας και διαλύοντας την παραδοσιακή οδό σκέψης (via antica) με την νέα οδό (via moderna). Εσπασε, δηλαδή, την επιστημολογική βάση της θεολογικό-φιλοσοφικής κοσμοθεωρίας της Ρωμαϊκής Εκκλησίας που πρότασσε τους θεσμούς ως οριοθέτες του ατόμου. Ο Όκκαμ αντέστρεψε τους όρους προτάσσοντας το άτομο.41 Και δεύτερον, ως συνέπεια του πρώτου, βοηθώντας τον Λούθηρο να δει ορισμένα δόγματα με ένα μη παραδοσιακό τρόπο. Ετσι, έγινε προπομπός της Αναμορφώσεως, υψώνοντας την προδρομική φωνή και σκέψη του στην 'ερημιά' του Μεσαίωνα. I

 Σημειώσεις

1 Leff, Gordon. The Dissolution of the Medieval Outlook. New York: Herper Torchbooks, 1976. Σελ. 32.

2Lortz, Joseph. How the Reformation Came. New York: Herder and Herder, 1964. Σελ. 34.

3 Hagglund, Bengt. The Background of Luther's Doctrine of Justification in the Medieval Theology. Philadelphia: Fortress Press, 1971. Σελ. v.

4Lortz, σελ. 34.

5 Latourette, K. S. A History of Christianity. Vol. 2. New York: Harper & Row, Pub. 1975. Σελ. 704.

6 Birch, Bruce, trans. De Sacramento Altaris. Burlington, IA: The Lutheran Literary Board. Σελ. xxiii

7 Η Μεσαιωνική Θεολογία χρησιμοποιούσε το διαλεκτικό δίδυμο Γενικές Έννοιες (Universals) και Ειδικές Έννοιες [τα Επιμέρους] (Particulars/Terms=Όροι) που κατά βάση τους είναι Πλατωνικές και Αριστοτελικές έννοιες (Καθολικές Ιδέες & το Μερικό, το άτομο ή κατά μια άλλη έννοια, το Όλον και το Μερικό) για να εξηγήσει θεολογικές αλήθειες. Η Καθολική Εκκλησία χρησιμοποιούσε την φιλοσοφία των Γενικών Εννοιών (Universals) για να στηρίξει τη θεολογία της η οποία με τη σειρά της στήριζε, μεταξύ άλλων, την εξουσία της Εκκλησίας, το ιεραρχικό σύστημα διοίκησής της, το Αλάνθαστο του Πάπα, την αριστοκρατία, το ολιγαρχικό πολιτικό σύστημα, την Μία Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, και την καταδίκη των μαζών στην άγνοια, στη φτώχεια και στη δεισιδαιμονία. Οι οπαδοί των δύο αυτών σχολών σκέψης ονομάζονταν αντίστοιχα, Ουνιβερσαλιστές (Universalists) και Νομιναλιστές ή Termists (Nominalists ή Termists). O Όκκαμ είναι ο κύριος εκφραστής της Νομιναλιστικής τάσης και γι' αυτό η σκέψη του κλόνισε το θεολογικο-φιλοσοφικο-πολιτικό οικοδόμημα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.

8 Luther, Martin. Table Talks. Trans. William Hazlitt. Philadelphia: Lutheran Board of Publication, 1873. Pp. 290,291. Υπάρχουν διάφορες μεταφράσεις αυτής της γραφής του Λουθήρου. Για παράδειγμα ο Birch το μεταφράζει, ''Οι Τερμιστές είναι το όνομα μια σχολής των πανεπιστημίων στην οποία ανήκω κι εγώ''. Για παράδειγμα η Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου των Παρισίων ανήκε σ' αυτήν την φιλοσοφική τάση.

9 Birch, σελ. xxiii.

10 Fife, R. H. Young Luther. New York: AMS Press, Inc., 1970, σελ. 63.

11 Τα Τέσσερα Βιβλία των Προτάσεων ήταν το θεολογικό έργο του Πέτρου Λομβάρδου το οποίο είχε καθιερωθεί στα πανεπιστήμια κι έπρεπε ο κάθε μαθητής θεολογίας για να πάρει το διδακτορικό του δίπλωμα να παρουσιάσει μια εργασία πάνω στο Βιβλίο των Προτάσεων.

12Luther, Martin. ''The Babylonian Captivity'' Works of Martin Luther. Vol. 2. Transl. A. T. W. Steinhaeuser. Grand Rapids, MI: Baker Book House, 1982. Σελ. 188.

13Harnack, Adolph. History of Dogma. Vol. 7. Transl. W. M'Gilchrist. London: William & Norgate, 1899. Pg. 264.

14Walker, Williston et al. A History of the Christian Church. 4th ed. New York: Charles Scribner's Sons, 1985. Pg. 353.

Η αυλή του πάπα είχε μεταφερθεί για κάποιο διάστημα στην Αβινιόν της Γαλλίας.

15Carre, Meyrick H. Realists and Nominalists. London: Oxford Univ. Press, 1946. Pg. 102

16Boehner, Philotheus. "William of Ockham". Philosophical Writings. New York: The Bobbs-Merill Co. Inc., 1964. Pg. xv.

17Moody, Ernest A. "William of Ockham" The Encyclopedia of Philosophy. Vol. 8. Paul Edwards ed. New York: Macmillan Pub. Co. and the free Press, 1972. Pg. 306.

18Boehner, pg. xvi.

19 Στο ίδιο, σελ. xx. Ο αναγνώστης μπορεί να καταλάβει ότι μια τέτοια δήλωση αποτελούσε δυναμίτη στο εκκλησιαστικο-πολιτικό οικοδόμημα της Μεσαιωνικής κοινωνίας όπου τα πάντα, ακόμα και το περιεχόμενο της σκέψης των πιστών-απίστων, ήσαν δεδομένα από την Εκκλησία ελέω Θεού.

20De Sacramentio Altaris, σελ. 319.

21Wulf, Maurice De. History of Medieval Philosophy. Vol. 2. Trans. E. C. Messenger. New York: Longmans, Green and Co., 1926, pg. 178.

Ο Νομιναλισμός (από το Λατινικό nomen, -inis = όνομα, nomino,- are = να ονοματίσεις), του οποίου ο πατέρας ήταν ο Όκκαμ, ήταν η φιλοσοφική τάση κατά την οποία το όνομα αποτελεί το μοναδικό κοινό σημείο μεταξύ των πολλών εκείνων υποκειμένων που έχουν το ίδιο όνομα. Για παράδειγμα, το μόνο κοινό στοιχείο μεταξύ των ανθρώπων είναι το όνομά τους δηλαδή άνθρωπος. Αλλά το κάθε άτομο αποτελεί μια διαφορετική οντότητα που αυτή η οντότητα του δίνει την αξία του, έτσι το κάθε άτομο είναι εξ ίσου σημαντικό. Δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα Γενικές Έννοιες, αντίθετα υπάρχουν μόνο συμβατικές ονομασίες. Όλα αυτά σε αντίθεση με την υπάρχουσα και κυριαρχούσα στην κοινωνία της Αγίας Ρωμαϊκής και Καθολικής Αυτοκρατορίας της φιλοσοφίας των αιωνίων Γενικών Εννοιών. Σύμφωνα με την οποία ο πραγματικός κόσμος δεν είναι ο εμπειρικός αυτής της ζωής αλλά εκείνος των Ιδεών. Έτσι οι άνθρωποι δεν έχουν ως κοινό τους σημείο το όνομα αλλά την Ιδέα του ανθρώπου από την οποία το κάθε επί μέρους άτομο αντλεί την ανθρωπότητά του. Γι, αυτό, εκείνο που είναι σημαντικό δεν είναι το Μερικό (το οποίο είναι αντίγραφο της Ιδέας κι ως αντίγραφο υπάρχουν πολλά, πχ άνθρωποι), αλλά το Ένα -Γενική Έννοια ή η Ιδέα- (π.χ. η πρότυπη Ιδέα του ανθρώπου) η οποία ορίζει την αξία των επί μέρους. Όταν η φιλοσοφία των Ιδεών εφαρμοσθεί στην αντίληψη και στη λειτουργία της κοινωνίας τότε μπορούμε να διαπιστώσουμε την κοσμοθεωρία της Καθολικής Εκκλησίας στον Μεσαίωνα. Η έμφαση πάντοτε ήταν ότι το πραγματικό, το αληθινό είναι ΕΝΑ και το οποίο έπρεπε να προστατευθεί ακόμη και με αθέμιτα πολλές φορές μέσα. Έτσι έχουμε, ΕΝΑ Θεό, ΜΙΑ Εκκλησία, ΜΙΑ Θεολογία, ΜΙΑ επιστημολογία, ΜΙΑ φυσική κι αστρονομία (Bruno, Galileo Galilei, Copernicus, ο νοών νοείτω), ΜΙΑ κοσμική Αυτοκρατορική Αρχή. Για παράδειγμα μέχρι την εποχή του Καρλομάγνου αλλά και τον ίδιο τον Καρλομάγνο, κανένας Πάπας δεν τόλμησε να ανακηρύξει Αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας όσο στο Βυζάντιο υπήρχε άρρην αυτοκράτορας του οποίου την αρχή αναγνώριζαν. Όταν όμως η φιλόδοξη εικονολάτρις Ειρήνη η 'Ευσεβής' (Θεοφάνης) τύφλωσε και εκθρόνισε τον εικονοκλάστη γιο της Κωνσταντίνο τον ΣΤ' (15/8/797), για να γίνει εκείνη Μονάρχις της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, τότε βρήκαν την ευκαιρία τα Χριστούγεννα του 800 μ.Χ. ο Καρλομάγνος να στεφθεί από τον Πάπα Λέοντα τον Γ' ως Ιmperium Romanum gubernans. Ενάμισι χρόνο πριν, ένα γράμμα που απέστειλε ο σύμβουλος του Καρόλου, ο Αλκουίνος στον Πάπα τον Ιούνιο του 799 αποκαλύπτει τον τρόπο σκέψης του Μεσαίωνα όπως έβρισκε την εφαρμογή του στους θεσμούς. Ο Αλκουίνος τονίζει την ύπαρξη ναι μεν τριών αλλά στην ουσία δύο μόνον προσώπων που κατέχουν τις πιο ανώτερες θέσεις: 1. Του Πάπα, που κατέχει την έδρα του κορυφαίου των Αποστόλων Πέτρου, 2. Του κοσμικού κατόχου της δευτέρας Ρώμης Κωνσταντίνου ΣΤ' ο οποίος όμως εκθρονίστηκε και άρα έχει απολέσει αυτή τη θέση, και 3. Του Καρόλου του Μεγάλου τον οποίο ο Θεός τώρα όρισε Κύριο των Χριστιανικών Λαών. (Vasilief , Α. Α. Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας 324-1453. Μεταφ. Δημοσθ. Σαβράμη. Εκδόσεις Μπεργάδη, σελ. 329-334).

Ο Όκκαμ μαζί με τον δάσκαλό του κι επίσης Φρανκισκανό, Duns Scotus έθεσαν τα θεμέλια του Αγγλικού Εμπειρισμού των Locke, Hume και μεταγενέστερων. (Hyman, Arthur & James J. Walsh ed. Philosophy in the Middle Ages. Indianapolis, IN: Hackett Publishing Company, 1973, pg. 653).

22 Wulf, pg. 178.

23 Εννοεί τον αισθητό, εμπειρικό κόσμο σε αντίθεση με τον κόσμο των Γενικών Εννοιών

24 Boehner, pg. xxiv.

25Στον ίδιο, σελ. xxiv.

26Loux, Michael J. trans. Ockham's Theory of Terms Part I of the Summa Logicae. Notre Dame: University of Notre Dame Press, 1974. Pg. 51.

27 Διαπιστώνει ο μελετητής, έστω σπερματικά, τις Κατηγορίες του Νου του Καντ. Υπήρξε επηρεασμός;

28Οι Δευτερογενείς Ιδιότητες (το λατινικό accidentia ή σύμφωνα με τον Γιανναρά τα ''Εξωτερικά Συμβεβηκότα'') είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν κι εξατομικεύουν τον άνθρωπο δίνοντάς του την ιδιαίτερη προσωπικότητα και εικόνα του.

29Moody, pg. 308.

Σ.Σ. Πάνω σ' αυτήν την αφαίρεση, από τα επιμέρους, της κοινής και καθολικής έννοιας των ειδών στηρίζεται φιλοσοφικά το ''άγαλμα'' των αρχαίων Ελλήνων και θεολογικά η Βυζαντινή ''εικόνα'' στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Και τα δύο, με την τεχνοτροπία τους το κάθε ένα, προσπαθούν να παρουσιάσουν στην ανθρώπινη εμπειρία, μακριά από κάθε επιμέρους χαρακτηριστικό του ατόμου, το Ιδεώδες. Το άγαλμα (από το ρήμα αγάλομαι) με την τελειότητα της ανθρώπινης φιγούρας σε όλες τις πλευρές της, και η εικόνα με την διαφορετικότητα των παρουσιαζομένων από την αισθητή πραγματικότητα (διαφορά γης και ουρανού). Αυτή η φιλοσοφική τάση στην τέχνη εμφανίζεται και σήμερα στα έργα σύγχρονων ζωγράφων και γλυπτών όπως του Βολιώτη Ντε Κίρικο (De Chirico).

30Μπορούμε να διαπιστώσουμε επιρροή του Σπηλαίου του Πλάτωνα από την Πολιτεία του

31Shapiro, Herman ed. ''The Universals.'' Medieval Philosophy. New York: Random House, 1967. Pg. 498.

32Στον ίδιο, σελ. 503, 505.

33The Babylonian Captivity, pg. 190. Ο Λούθηρος επιχειρηματολογώντας ενάντια στο δόγμα της Μετουσιώσεως επιτίθεται στη διχοτόμηση των εννοιών του 'άρτου' και του 'οίνου' στην Γενική Έννοια και στις Δευτερογενείς ιδιότητες που αποτελούν γνωρίσματα των Ειδικών Εννοιών. Για τον Λούθηρο 'άρτος' και 'οίνος' είναι αυτό που τα ονόματά τους δηλώνουν κι εμπειρικά γνωρίζουμε.

34 Boehner, pg. xxvi.

35The Babylonian Captivity. Pg. 193

36Fife, pg. 64. Ο Λούθηρος κατηγορεί τον Αριστοτέλη (του οποίου την φιλοσοφία την χαρακτηρίζει ως ''ψευδο-φιλοσοφία'') για όλα τα κακά της Εκκλησίας, Babylonian Captivity, pg. 190.

37Placher, William C. A History of Christian Theology. Philadelphia: The Westminster Press, 1983. Pg. 166, 167.

38McGrade, Arthur S. The Political Thought of William of Ockham. London: Cambridge University Press, 1974. Pg. 20.

39Στον ίδιο, σελ. 22.

40Στον ίδιο, σελ. 25.

41Για παράδειγμα, για την via antica η Εκκλησία είναι ο επίγειος δοτήρ της σωτηρίας, ενώ για την via moderna ''ο δε δίκαιος εκ πίστεως ζήσεται''!

 

Χειροτονία Πρεσβυτέρων:
Στοιχεία από την Εκκλησιαστική Ιστορία

του αιδ. Γ. Αδάμ

Πρόλογος

Για να μελετηθεί το θέμα της χειροτονίας των πρεσβυτέρων θα πρέπει ο μελετητής να παρακολουθήσει την εξέλιξη του θεσμού του πρεσβυτέρου. Για αυτό το λόγο λοιπόν το θέμα της έρευνας αυτής δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο στη χειροτονία των Πρεσβυτέρων, αλλά πρέπει να παρακολουθήσει παράλληλα την εξέλιξη του θεσμού.

Θα ήθελα επίσης να φέρω στην προσοχή σας την απουσία βιβλίων και άρθρων πάνω στο θέμα αυτό. Όσο μου δόθηκε η ευκαιρία να ψάξω σε βιβλιοθήκες, δεν μπόρεσα να βρω κάποια μελέτη εξ' ολοκλήρου αφιερωμένη πάνω στο θέμα αυτό. Περιορίστηκα, λοιπόν, σε άλλες μελέτες που απλά αγγίζουν το θέμα που εξετάζουμε. Αυτό πρακτικά σήμαινε περισσότερη έρευνα στις πηγές ώστε κάποιος να μπορέσει να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα. Λόγω αυτών των δυσκολιών, λοιπόν, περιορίστηκε η εργασία αυτή μόνο σε δύο περιόδους. Η πρώτη περίοδος είναι τα πρώτα μεταποστολικά χρόνια και οι τρεις πρώτοι αιώνες μέχρι και την περίοδο του Μεγάλου Κωνσταντίνου. Η δεύτερη περίοδος ήταν τα χρόνια της Θρησκευτικής Μεταρρύθμισης. Και από αυτή την περίοδο περιοριστήκαμε μόνο σε μερικά στοιχεία κυρίως από τον Λούθηρο και τον Καλβίνο. Αυτές οι δύο περίοδοι είναι, πιστεύω, οι μόνες δύο εποχές όπου μπορούμε να μιλούμε για την χειροτονία των πρεσβυτέρων χωρίς να υπάρχει ο διαχωρισμός μεταξύ κλήρου και λαού. Δηλαδή χωρίς ο πρεσβύτερος να θεωρείται κληρικός.

Η ευχή μου είναι ο Πατέρας Θεός μέσα στην άφθονη χάρη Του να δεχτεί την προσφορά αυτή και να την ευλογήσει για την αύξηση και κατάρτιση των δικών Του.

Μέρος Πρώτο:

ΤΑ ΜΕΤΑΠΟΣΤΟΛΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ

1.1 Η εναλλακτική χρήση των όρων 'πρεσβύτερος' και 'επίσκοπος.'

Πιστεύουμε, με βάση την μελέτη των ιερών κειμένων ότι "κατά τη διάρκεια της αποστολικής, αλλά και στα πρώτα χρόνια της μεταποστολικής περιόδου, 'πρεσβύτερος' και 'επίσκοπος' ήταν τίτλοι ενός και του αυτού λειτουργήματος, που χρησιμοποιούνταν εναλλακτικά.1 Ότι είναι συνώνυμοι αυτοί οι τίτλοι δεν μπορεί να αμφισβητηθεί σοβαρά."2 Αυτό που αξίζει την προσοχή μας είναι πως "ούτε μια φορά δεν συναντάται η λέξη 'ιερέας' σαν τίτλος εκείνου που ασκεί το λειτούργημα του 'πρεσβυτέρου- επισκόπου.'"3 Ήταν όλοι τους άνθρωποι λαϊκοί. Και αξίζει την προσοχή μας γιατί ακόμη και σαν ευαγγελικοί σήμερα, ενώ από τη μία στο μυαλό μας όλοι είμαστε ιερείς, εντούτοις θεωρούμε κατά μια έννοια τους "εργάτες" ή "κήρυκες" ή "διακόνους του Λόγου", ως μη λαϊκούς, ως εκείνους που ξεχωρίστηκαν στη διακονία και για αυτό χειροτονήθηκαν ή ως κληρικούς.

Δηλαδή, και οι ποιμένες, και οι πρεσβύτεροι και οι επίσκοποι ήταν άνθρωποι καλεσμένοι σε διακονία ποίμανσης, για αυτό και οι όροι εναλλάσονται. Οι ποιμένες ήταν πρεσβύτεροι και επίσκοποι. Οι πρεσβύτεροι ήταν ποιμένες και επίσκοποι, κ.ο.κ.

1.2 Η αιτία των αλλαγών στην ηγεσία της εκκλησίας

Για να μπορέσουμε, να εκτιμήσουμε και να ερμηνεύσουμε την πορεία της χειροτονίας των Πρεσβυτέρων στους τρεις πρώτους αιώνες (30-313 μ.Χ), είναι σημαντικό να έχουμε στο νου μας τις αλλαγές που λαμβάνουν χώρα στην Εκκλησία, στην Λατρεία, στις πρακτικές, στη διακονία και ιδιαίτερα στον τρόπο ηγεσίας και διοίκησης της Εκκλησίας την περίοδο αυτή.4

Όταν φτάνουμε στα χρόνια του Μεγάλου Κωνσταντίνου, η δομή και η ηγεσία της Εκκλησίας είναι εντελώς διαφορετική απ' ότι τα πρώτα αποστολικά χρόνια καθώς από την απλότητα των πρώτων χρόνων έχουμε μεταβεί στην αυστηρή ιεραρχία.

Είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε πως οι αλλαγές που σημειώνονται στην δομή και την ηγεσία της Εκκλησίας είναι μια επανάληψη του Ιουδαϊσμού και συγκεκριμένα της Λευιτικής ιεροσύνης. Στον Ιουδαϊσμό έχουμε τον αρχιερέα, τον ιερέα και τον Λευίτη να σχηματίζουν μια ιεραρχική δομή ηγεσίας. Την ίδια ιεραρχική δομή βλέπουμε, λίγο ή πολύ, και στο ρωμαϊκό πρότυπο οργάνωσης του κράτους.5 Πολλοί πιστεύουν, και όχι άδικα, πως αυτό το πρότυπο οργάνωσης επηρέασε την πορεία της δομής της εκκλησίας.6

Έχουμε και στην Εκκλησία, λοιπόν, τον επίσκοπο, τους πρεσβυτέρους και τους διακόνους να ανέρχονται στη ζωή της.7 Τους τρεις αυτούς όρους, όπως είναι γνωστό, τους βρίσκουμε στην Καινή Διαθήκη. Στην Α΄ Προς Τιμόθεον επιστολή, κεφάλαιο 3, μας δίνονται οι προϋποθέσεις για τους "επισκόπους" (εδ.1-6) και τους "διακόνους" (εδ. 8-10), και στο κεφάλαιο 5, διαβάζουμε για τους "πρεσβύτερους." Τα τρία αυτά αξιώματα, λοιπόν, αρχίζουν να εμφανίζονται με ιεραρχική σειρά καθώς περνούν τα χρόνια. Επιπλέον, αρχίζει να υπάρχει ένας διαχωρισμός ανάμεσα στους "ιερείς" και στους "λαϊκούς." Αυτός ο διαχωρισμός καθώς περνούν οι αιώνες γίνεται όλο και βαθύτερος. Με το ξεκίνημα, μάλιστα του 3ου μ.Χ. αιώνα οι βάσεις για την ιεραρχία έχουν τεθεί.8

Στην πρώτη Εκκλησία η διδασκαλία και η ανάγνωση δεν περιοριζόταν σε μια συγκεκριμένη κατηγορία ανθρώπων. Η πρακτική αυτή βέβαια έρχεται από την συναγωγή στην οποία ακόμη και κάποιος ξένος θα μπορούσε να διαβάσει από το Νόμο (Λουκάς 4:16-17). Δεν υπήρχε ειδικός ιερέας να μεσιτεύσει ανάμεσα στους πιστούς και στον Θεό. Υπήρχε μόνο ο Χριστός σαν μέγας αρχιερέας. Κάθε πιστός είχε την δυνατότητα να προσευχηθεί, να ενθαρρύνει να διδάξει, όπως ο Θεός τον οδηγούσε.9

Υπάρχει όμως ασάφεια για το πως οι εξελίξεις προς το ιεραρχικό μοντέλο προχώρησαν.10 Το μόνο σίγουρο είναι πως οι εξελίξεις αυτές δεν συνέβησαν ταυτόχρονα σε όλες τις εκκλησίες.11

1.3 Η απουσία της ιεραρχίας

Ο Κλήμης, ο ηγέτης της εκκλησίας στη Ρώμη, στην πρώτη επιστολή του (Προς Κορινθίους) που γράφτηκε περίπου το 96 μ.Χ., γράφει στους χριστιανούς στην Κόρινθο, στην ίδια εκκλησία που έγραψε και ο απόστολος Παύλος. Τα προβλήματα που τώρα έχουν οι Κορίνθιοι είναι με τους νεαρότερους που προσπαθούν να υπονομεύσουν την ηγεσία των παλαιοτέρων. Ο Κλήμης είναι μάλλον θυμωμένος μαζί τους και τους καλεί σε ενότητα. Στο 40:5, τους μιλάει για την Παλαιοδιαθηκική ιεραρχία που αναφέραμε πριν, "τω γαρ αρχιερεί, ίδιαι λειτουργίαι δεδομέναι εισίν, και τοις ιερεύσιν, ίδιος ο τόπος προστέτακται, και λευίταις ίδιαι διακονίαι επίκεινται."12 Μετά από αυτό έχουμε μια πολύ ενδιαφέρουσα φράση, με την οποία τελειώνει το εδάφιο, "ο λαϊκός όμως άνθρωπος, τοις λαϊκοίς προστάγμασιν δέδεται."13 Η φράση δεν εξηγείται, αλλά αρχίζουμε να βλέπουμε από τον πρώτο κιόλας αιώνα τον διαχωρισμό ανάμεσα στον κλήρο και τον λαό.

Πιο κάτω, στο 42:4, συνεχίζει και λέει πως οι Απόστολοι, "κατά χώρας ουν και πόλεις κηρύσσοντες καθίστανον τας απαρχάς αυτών δοκιμάσαντες τω πνεύματι, εις επισκόπους και διακόνους των μελλόντων πιστεύειν. Και τούτο ου καινώς, εκ γαρ δη πολλών χρόνων εγέγραπτο περί επισκόπων και διακόνων, ούτως γαρ λέγει η Γραφή, καταστήσω τους επισκόπους αυτών εν δικαιοσύνη και τους διακόνους αυτών εν πίστει." 14Τέλος στο 44:1-2, γράφει, "Και οι απόστολοι ημών, έγνωσαν δια του κυρίου ημών Ιησού Χριστού ότι έρις έσται επί του ονόματος της επισκοπής. Δια ταύτην ουν την αιτίαν πρόγνωσιν ειληφότες τελείαν κατέστησαν τους προειρημένους και μεταξύ επιμονήν δεδώκασιν, όπως εάν κοιμηθώσιν, διαδέξωνται έτεροι δεδοκιμασμένοι άνδρες την λειτουργίαν αυτών."15 Οι απόστολοι δηλαδή, έδωσαν οδηγίες έτσι ώστε όταν οι επίσκοποι και διάκονοι που αυτοί όρισαν πεθάνουν, άλλοι δοκιμασμένοι άνδρες να τους διαδεχτούν στη διακονία.

Αυτά γράφονται όπως είδαμε σε μια τοπική εκκλησία, την εκκλησία στην Κόρινθο. Δεν υπάρχει, λοιπόν, διαχωρισμός ανάμεσα στους επισκόπους και πρεσβυτέρους. Εννοείται, επίσης, πως είχαν περισσότερους από έναν επισκόπους, όπως φαίνεται και από την χρήση του πληθυντικού.

Υπάρχει επίσης η μαρτυρία του Ερμά (Ποιμήν, 100-140 μ.Χ.): 13:1, "Άκουε νυν περί των λίθων των υπαγόντων εις την οικοδομήν. Οι μεν ουν λίθοι οι τετράγωνοι και λευκοί και συμφωνούντες ταις αρμογαίς αυτών, ούτοι εισίν οι απόστολοι και επίσκοποι και διδάσκαλοι και διάκονοι οι πορευθέντες κατά την σεμνότητα του Θεού και επισκοπήσαντες και διδάξαντες και διακονήσαντες καλώς και σεμνώς τοις εκλεκτοίς του Θεού."16 Ο επίσκοπος στην τοπική εκκλησία ήταν αυτός που "επισκοπούσε" την πνευματική ζωή του ποιμνίου.17 Ο όρος 'πρεσβύτερος' δεν χρησιμοποιείται καθόλου. Ο Ερμάς δηλαδή δεν ξεχωρίζει ανάμεσα στον πρεσβύτερο και στον επίσκοπο.

Στη συνέχεια αξίζει να αναφερθούμε στην Διδαχή των Αποστόλων, που είναι ένα πολύ ενδιαφέρον έγγραφο, γραμμένο στην Αίγυπτο ή τη Συρία στο τέλος του πρώτου αιώνα μ.Χ. ή στην αρχή του δεύτερου.18 Διαβάζουμε στο κεφάλαιο 15:1, "Χειροτονήσατε ουν εαυτοίς επισκόπους και διακόνους αξίους του Κυρίου, άνδρας πραείς και αφιλάργυρους και αληθείς και δεδοκιμασμένους, υμίν γαρ λειτουργούσι και αυτοί την λειτουργίαν των προφητών και διδασκάλων. Μη ούν υπερίδητε αυτούς, αυτοί γαρ εισιν οι τετιμημένοι υμών μετά των προφητών και διδασκάλων."19

Τα δύο (από τα τρία) αυτά αξιώματα, του επισκόπου και του διακόνου, πάλι τα βρίσκουμε μπροστά μας. Μάλιστα, τα εξομοιώνει με τους προφήτες και τους δασκάλους. Σύμφωνα και με αυτή την μαρτυρία, στην ηγεσία της τοπικής εκκλησίας αναφέρονται "επίσκοποι" και "διάκονοι." Πράγμα που ενισχύει την άποψη πως ο όροι "πρεσβύτερος" και "επίσκοπος" εναλλάσσονται. Κυρίως, όμως, μας δείχνει πως ο πνευματικός ηγέτης της εκκλησίας που διδάσκει και που δίνει τη ζωή του, πρέπει να χειροτονείται.20

1.4 Η παρουσία της ιεραρχίας

Υπάρχουν πηγές όμως οι οποίες μπορούν να μας οδηγήσουν σε αντίθετα συμπεράσματα για τη πρακτική στο 2ο μ.Χ. αιώνα. Η επόμενη σημαντική πηγή γύρω στο 117 μ.Χ. είναι οι επιστολές του Ιγνάντιου.21 Στο γράμμα του προς "την εκκλησίαν την ούσαν εν Μαγνησία" γράφει στο κεφάλαιο 2:1, "Επεί ουν ηξιώθην ιδείν υμάς δια Δαμά του αξιοθέου υμών επισκόπoυ και πρεσβυτέρων αξίων Βάσσου και Απολλωνίου και συνδούλου μου διακόνου Ζωτίωνος, ου εγώ οναίμην, ότι υποτάσσεται τω επισκόπω ως χάριτι Θεού και τω πρεσβυτερίω ως νόμω Ιησού Χριστού."22 Λίγο πιο κάτω στο κεφάλαιο 6, γράφει, "παραινώ εν ομονοία Θεού σπουδάζετε πάντα πράσσειν, προκαθημένου του επισκόπου εις τόπον Θεού και των πρεσβυτέρων εις τόπον συνεδρίου των αποστόλων, και των διακόνων των εμοί γλυκυτάτων πεπιστευμένων διακονία Ιησού Χριστού, ος προ αιώνων παρά πατρί ην και εν τέλει εφάνη."23

Τα τρία αξιώματα εδώ πια φαίνονται ξεκάθαρα πως έχουν διαμορφωθεί ιεραρχικά. Ο επίσκοπος βρίσκεται στη θέση του Θεού, συμβολικά, οι πρεσβύτεροι στη θέση των Αποστόλων, και οι διάκονοι αναλαμβάνουν τη διακονία του Χριστού.

Την ίδια συλλογιστική βρίσκουμε στην επιστολή "Προς Τραλλιανούς", κεφάλαιο 2:2-3 "αναγκαίον ουν έστιν, ώσπερ ποιείτε, άνευ του επισκόπου μηδέν πράσσειν υμάς, αλλά υποτάσσεσθε και τω πρεσβυτερίω ως τοις αποστόλοις Ιησού Χριστού...δει δε και τους διακόνους όντας μυστηρίων Ιησού Χριστού κατά πάντα τρόπον πάσιν αρέσκειν, ου γαρ βρωμάτων και ποτών εισιν διάκονοι, αλλ' εκκλησίας Θεού υπηρέται." Και στο κεφάλαιο 3:1, αμέσως μετά διαβάζουμε, "Ομοίως πάντες εντρεπέσθωσαν (μετ. 'να σέβονται') τους διακόνους ως Ιησούν Χριστόν, ως και τον επίσκοπον όντα τύπον του πατρός, τους δε πρεσβυτέρους ως συνέδριον Θεού και ως σύνδεσμον αποστόλων, χωρίς τούτων εκκλησία ου καλείται"24 (δική μου έμφαση). Στο κεφάλαιο 7 τέλος γράφει, "ο χωρίς επισκόπου και πρεσβυτερίου και διακόνων πράσσων τι, ούτος ου καθαρός έστιν τη συνειδήσει."

Βλέπουμε, λοιπόν, πως από το 117 μ.Χ. από μια από τις ηγέτιδες εκκλησίες, την εκκλησία της Αντιόχειας, όχι μόνο τα τρία αξιώματα οργανωμένα σε ιεραρχική μορφή, αλλά και τα τρία αξιώματα να είναι απαραίτητα για να υπάρχει εκκλησία.25

Με το τέλος του 2ου αιώνα, μπορούμε να δούμε πως ο Ειρηναίος, ο επίσκοπος της Λυών, ακόμη περισσότερο κατευθύνεται προς την κατεύθυνση αυτή.26 Υπάρχει μια σκλήρυνση στάσης προς την αναγκαιότητα της αποστολικής διαδοχής και στην ανάγκη για ένα ρωμαϊκό μοντέλο διοίκησης της εκκλησίας.

1.5 Συμπεράσματα

Υπάρχει λοιπόν ασάφεια για τον πρώτο και δεύτερο μ.Χ. αιώνα, αναφορικά με τη διοίκηση της εκκλησίας. Από τη μια έχουμε την εκκλησία στην Κόρινθο στην οποία γράφει ο Κλήμης. Η εκκλησία αυτή δεν έχει επίσκοπο ως ηγέτη με εξουσιοδότηση μεγαλύτερη από του πρεσβύτερου. Από την άλλη έχουμε τον Ιγνάτιο να δίνει μια διαφορετική εικόνα στις εκκλησίες που απευθύνεται. Η ασάφεια αυτή όμως ξεκαθαρίζεται, όπως είπαμε, καθώς περνούν οι δεκαετίες και προχωράει η εκκλησία προς την ιεραρχική διάρθρωση της ηγεσίας της.

1.5.1 Συμπεράσματα σχετικά με τη χειροτονία

Τι γίνεται όμως με την χειροτονία, με αυτούς που θεωρούμε "κληρικούς," αυτούς που ξεχωρίστηκαν για την διακονία με "επίθεση" χεριών; Βλέπουμε από τη μια πλευρά, οι τοπικοί ηγέτες σε τοπικές εκκλησίας, (πρεσβύτεροι / επίσκοποι) να χειροτονούνται. Από την άλλη, βλέπουμε να εμφανίζεται (με τον ίδιο τρόπο εμφάνισης των αξιωμάτων,) η χειροτονία για τη "διακονία"27, χειροτονία για το "πρεσβυτέριο," και τέλος χειροτονία για την διακονία του "επισκόπου."28 Υπάρχει ένας συνεχώς αυξανόμενος διαχωρισμός ανάμεσα σε αυτούς που απασχολούνται πλήρως στη διακονία, δηλαδή ανάμεσα τους "κληρικούς" και τους "λαϊκούς." Οι "κληρικοί" ξεχωρίζονται πια όχι μόνο "για" την διακονία τους, αλλά και "από" την οποιαδήποτε κοσμική απασχόληση είχαν.29

Σαν συμπέρασμα, λοιπόν, είναι ασφαλές να συμπεράνουμε πως και μετά τα πρώτα αποστολικά χρόνια, υπάρχει χειροτονία πρεσβυτέρων ως ηγετών σε τοπικές εκκλησίες. Οι πρεσβύτεροι αυτοί ηγούνται πνευματικά του ποιμνίου, ασκούν ποιμαντικά καθήκοντα και για αυτό το λόγο ξεχωρίζονται για τη διακονία αυτή. Η χειροτονία γίνεται ανεξάρτητα της εξέλιξης που αρχίζει και παίρνει το αξίωμα του πρεσβυτέρου.

Είναι μεγάλο ερώτημα επομένως κατά πόσο μπορούμε να μελετήσουμε την χειροτονία από το σημείο αυτό και πέρα, και να δούμε την κατάθεση της Ιστορίας, καθώς το αξίωμα του "πρεσβυτέρου" έχει εξελιχθεί διαφορετικά από το πως εμείς, ως Ευαγγελικοί, το ορίζουμε.

1.6 Οι αρμοδιότητες των Πρεσβυτέρων και η χειροτονία

1.6.1 Η μαρτυρία των Πολύκαρπου, Ιππόλυτου και Χρυσόστομου.

Αξίζει όμως, πριν προχωρήσουμε στην επόμενη περίοδο μελέτης, να σταθούμε σε τρεις ακόμη πηγές. Πρώτον, ο Πολύκαρπος, στα καθήκοντα των πρεσβυτέρων περιλαμβάνει τα εξής: "και οι πρεσβύτεροι δε εύσπλαχνοι, εις πάντας ελεήμονες, επιστρέφοντες τα αποπεπλανημένα, επισκεπτόμενοι πάντας ασθενείς..."30 Αυτά τα καθήκοντα είναι ποιμαντορικά.

Η δεύτερη πηγή είναι η "Αποστολική Παράδοση" του Ιππόλυτου Ρώμης (γράφτηκε περίπου το 215 μ.Χ.).31 Γράφει ο Ιππόλυτος, "Επίσκοπον χειροτονείσθαι διατάσσομαι...εν πάσιν άμεμπτον...υπό παντός του λαού εκλεγμένον. Ου ονομασθέντος και αρέσαντος συνελθών ο λαός άμα τω πρεσβυτερίω και τοις παρούσιν επισκόποις..." Βλέπουμε λοιπόν και εδώ την ιεραρχία. Αυτό όμως που αξίζει να προσέξουμε είναι η προσευχή που δίνει κατά τη διάρκεια της τελετής της χειροτονίας: "...και νυν επίχεε την παρά σου δύναμιν του ηγεμονικού πνεύματος....επί τον δούλον στου τούτον...ποιμαίνει την ποίμνην σου την αγίαν..." Λίγο πιο κάτω στην τελετή χειροτονίας του πρεσβύτερου λέει τα εξής κατά τη διάρκεια της προσευχής: "έπιδε επί τον δούλον σου τούτον...εις πρεσβυτέριον επιδοθέντα, και έμπλησον αυτόν πνεύμα χάριτος και συμβουλίας του αντιλαμβάνεσθαι και κυβερνάν τον λαόν σου εν καθαρά καρδία...όπως πλησθείς ενεργημάτων ιατικών και λόγου διδακτικού εν πραότητι παιδεύη σου τον λαόν και δουλεύη σοι ειλικρινώς εν καθαρά διανοία..."

Η τρίτη πηγή είναι από την ομιλία του Ιωάννη Χρυσοστόμου "ότε πρεσβύτερος πρεχειρίσθη, εις εαυτόν, και εις τον επίσκοπον, και εις το πλήθος του λαού."32 Λέει ο Χρυσόστομος ανάμεσα σε άλλα, "Διότι δεν θα τολμήσω βέβαια να κατατάξω τον εαυτό μου ανάμεσα στους ιερείς...". Υπάρχει λοιπόν η ιεραρχία, αλλά θεωρεί πως ο λόγος, δηλαδή η διδασκαλία είναι η θυσία που έχει να προσφέρει, και μάλιστα στηρίζει την άποψη του αυτή από τους Ψαλμούς: "Κάποτε δηλαδή (ο λόγος για τον Δαβίδ) που έκανε θυσία ευχαριστήρια στο Θεό για κάποια νίκη πολεμική έλεγε κάπως έτσι, Θα υμνήσω το όνομα του Θεού μου με ψαλμό, θα τον δοξολογήσω με λόγους υμνητικούς. Έπειτα δείχνοντας πόσο ανώτερη είναι αυτή η θυσία πρόσθεσε, Κι αρέσει στον Θεό πιο πολύ από μοσχάρι νεαρό που βγάζει κέρατα και οπλές. Ήθελα λοιπόν κι εγώ να προσφέρω σήμερα αυτή τη θυσία και να ραντίσω το θυσιαστήριο το πνευματικό με το αίμα αυτών των θυμάτων." Ο ίδιος ο Χρυσόστομος αισθάνεται τόσο βαρύ το φορτίο του πνευματικού έργου που λέει, "πάντως αφού ξεχώρισα και μπήκα στον ζυγό αυτό τον δυνατό και βαρύ, χρειάζομαι πολλά χέρια, μυριάδες προσευχές, για να μπορέσω την παρακαταθήκη που ο Κύριος μου ανέθεσε να την επιστρέψω σ' εκείνον ακέραια την ημέρα εκείνη, όταν αυτοί που χρεώθηκαν τα τάλαντα καλούνται και παρουσιάζονται και δίνουν λογαριασμό."

1.6.2 Συμπεράσματα

Από αυτά τα λίγα παραθέματα, του Πολύκαρπου, του Ιππόλυτου του Χρυστόστομου γίνεται καθαρό πως η διδασκαλία και η ποίμανση είναι οι κατ' εξοχήν κύριες δραστηριότητες του πρεσβύτερου. Παρόλο που η ιεραρχία έχει διαμορφωθεί, εντούτοις η χειροτονία δεν γίνεται μόνο ώστε να μπορεί ο χειροτονημένος να εκτελεί την Θεία Ευχαριστία, την βάπτιση και τα υπόλοιπα μυστήρια. Η διακονία περιλαμβάνει την διακονία του Λόγου και τη διακονία της ποίμανσης.33

Όμως αυτές τις δύο διακονίες καλείται να κάνει τόσο ο ποιμένας όσο και οι πρεσβύτεροι στην τοπική Εκκλησία. Και η μαρτυρία της Εκκλησιαστικής Ιστορίας μέχρι αυτό το σημείο {παρόλο που ο πρεσβύτερος θεωρείται πια κληρικός} είναι πως οι διακονίες της διδασκαλίας και της ποίμανσης είναι τόσο σημαντικές που πράγματι, οι άνθρωποι που τις αναλαμβάνουν πρέπει να έχουν κληθεί καλεστεί από τον Θεό και να έχουν αναγνωριστεί από το σώμα της Εκκλησίας μέσω της χειροτονίας.

Συνεχίζεται

Σημειώσεις: 

1 Είναι αναγκαίο να ξεκινήσουμε την ιστορική μας μελέτη από την εποχή της πρώτης εκκλησίας, και συγκεκριμένα από τις πληροφορίες που έχουμε από την Καινή Διαθήκη. Η μελέτη αυτή, λοιπόν, χτίζεται πάνω στα συμπεράσματα από τον αδελφό Π. Κανταρτζή που αφορούν την χειροτονία των πρεσβυτέρων. Το ξεκίνημα αυτό θα δώσει μια βάση πάνω στην οποία θα μπορέσουμε να χτίσουμε την κατανόησή μας για το πως εξελίχτηκε ο θεσμός του πρεσβυτέρου και η χειροτονία.

2 Γ.Α. Χατζηαντωνίου, Η Εκκλησία του Χριστού τα πρώτα εξακόσια χρόνια, (Εκδόσεις "Ο Λόγος," 1993), σελ. 55. Ο Γ. Χατζηαντωνίου στις επόμενες σελίδες (56-57) δίνει πολύ όμορφα μια περιληπτική παρουσίαση της Ευαγγελικής τοποθέτησης πάνω στο θέμα αυτό. Πολύ καλή είναι και η ανάλυση του Wayne Grudem, Systematic Theology, (Zondervan, 1994), σελίδες 912-8. Επίσης, L. Coenen, "πρεσβύτερος," Colin Brown, The New International Dictionary of New Testament Theology, 1oς τόμος, (Zondervan: Grand Rapids, Michigan, 1986), σελ. 192-201. Κυρίως όμως στις σελίδες 197-200, δείχνει ερμηνευτικά / εξηγητικά πως οι όροι "επίσκοπος" και "πρεσβύτερο" εναλλάσσονται.

Ας έχουμε όμως υπόψη μας πως σήμερα υπάρχουν και "ευαγγελικοί" θεολόγοι που πιστεύουν πως η Κ.Δ. αφήνει περιθώρια για διαφορετικές μορφές ηγεσίας της Εκκλησίας. Δες, Millard Erickson, Christian Theology, 1st ed., (Baker Books, Grand Rapids, Michigan, 1985), σελ. 1084. Επίσης ο R. S. Wallace, υποστηρίζει πως παρόλο που οι όροι εναλλάσσονται στις Πράξεις 20:17, 28 και στον Τίτο 1:5-9, υπάρχει η εξής διαφορά: Οι επίσκοποι ήταν πάντα πρεσβύτεροι, οι πρεσβύτεροι όμως δεν ήταν όλοι επίσκοποι. Υπήρχαν πρεσβύτεροι που δεν ήταν επίσκοποι. Δηλαδή δεν είχαν ευθύνες όλοι οι πρεσβύτεροι τις εκτεταμένες ποιμαντικές ευθύνες που είχαν οι επίσκοποι. Δες, R.S. Wallace, "Elder," and Leon Morris, "Church Government," in Walter A. Elwell, ed., Evangelical Dictionary of Theology, (Baker Βooks: Grand Rapids, Michigan: 1984), σελ. 347.

3 Γ.Α. Χατζηαντωνίου, Η Εκκλησία του Χριστού τα πρώτα εξακόσια χρόνια, σελ. 56.

4 Το περισσότερο από το υλικό για αυτή την περίοδο βασίζεται στις ηχογραφημένες διαλέξεις του Dr. Garth Rosell, The History of the Church To The Reformation, (Η Ιστορία της Εκκλησίας ως την Αναμόρφωση), (Lecture Notes, Institute of Theological Studies, South Hamilton, Άνοιξη 1996).

Eίμαι ιδιαίτερα ευγνώμων στον Dr. Rosell για τον χρόνο που έδωσε για να με καθοδηγήσει στην έρευνα αυτή.

5 Στην περίοδο των πρώιμων αυτοκρατορικών χρόνων (31π.Χ.-193 μ.Χ.) που μας ενδιαφέρει κυρίως, ο Αύγουστος (Οκταβιανός) έχει εκλεχθεί ύπατος από την σύγκλητο, αν και ο ίδιος ο Αύγουστος έλεγχε τα οικονομικά της και κυρίως τη σύνθεσή της. Πρόκειται δηλαδή για κάποια μορφή ιεραρχίας. Δες, Πάπυρος Λαρούς, Μπριτάννικα, Τόμος 52, σελ. 375.

6 Thomas M. Lindsay, The Church and the Ministry in the early centuries, (George Doran Company: New York), σελ. 340. Την ίδια άποψη εκφράζει στις ομιλίες του και ο Garth Rosell.

7 Garth Rosell, The History of the Church To the Reformation.

8 Philip Schaff, History of the Christian Church, vol. II, (Eerdmans Publishing Company: Grand Rapids, Michigan, 1995), σελ. 128.

9 Garth Rosell, The History of the Church To The Reformation. Επίσης, Γ.Α. Χατζηαντωνίου, Η Εκκλησία του Χριστού τα πρώτα εξακόσια χρόνια, σελ. 57.

10 O Thomas Lindsay, υποστηρίζει πως η βασική αλλαγή ήταν η εξής: ενώ στον πρώτο αιώνα κάθε τοπική εκκλησία ήταν κάτω από την οδηγία του σώματος των πρεσβυτέρων και ενός κατώτερου σώματος, των διακόνων, από τον δεύτερο αιώνα ένας από τους πρεσβυτέρους αρχίζει να ξεχωρίζει ως ηγέτης. Ο τίτλος είναι είτε "ποιμένας," είτε "επίσκοπος." Ο δεύτερος τίτλος απαντάται πιο συχνά. The Church and the Ministry in the early centuries, σελ. 170.

11 Kenneth Scott Latourette, A History of Christianity, vol. I., rev. ed. (HarperSanFrancisco, 1975), σελ. 117.

12 Τhe Apostolic Fathers, 2η έκδοση, από τον Michael W. Holmes, (Baker Book House, 1992), σελ. 72. Σε ελεύθερη απόδοση: "Στον αρχιερέα έχουν δοθεί οι κατάλληλες λειτουργίες, και στους ιερείς έχει ανατεθεί το κατάλληλο αξίωμα, και στους Λευίτες έχουν ανατεθεί οι κατάλληλες υπηρεσίες."

13 Δηλαδή, "ο λαϊκός άνθρωπος είναι δεσμευμένος από τους κανόνες για τους λαϊκούς."

14 Σε ελεύθερη απόδοση, "έτσι λοιπόν κηρύττοντας στην επαρχία (ή ύπαιθρο;) και στις πόλεις τοποθετούσαν τους πρώτους καρπούς αφού τους δοκίμαζαν δια του Πνεύματος ώστε να είναι επίσκοποι και διάκονοι αυτών που μελλοντικά θα πίστευαν. Και αυτό που έκαναν δεν ήταν κάτι καινούριο, γιατί είχε ήδη γραφτεί σχετικά με τους επίσκοπους και τους διακόνους πολλά χρόνια πριν. Επειδή έτσι λέει κάπου στη Γραφή, 'Θα καταστήσω τους επισκόπους τους με δικαιοσύνη και τους διακόνους τους με πίστη.'" Αυτό το κομμάτι έρχεται από τον Ησαΐα, από το κεφάλαιο 60.

15 Σε ελεύθερη απόδοση, "Και οι απόστολοί μας γνώριζαν μέσω του Κυρίου μας Ιησού Χριστού ότι θα υπάρξει έριδα για το αξίωμα της επισκοπής. Για αυτό το λόγο, λοιπόν, έχοντας τέλεια πρόγνωση, κατέστησαν (ή τοποθέτησαν) αυτούς που προαναφέραμε, και μετά έδωσαν στα αξιώματα μόνιμο χαρακτήρα, δηλαδή όταν αυτοί πεθάνουν άλλοι δοκιμασμένοι άνδρες αν τους διαδεχθούν στη διακονία τους." Aπό αυτή τη σχετικά απλή φράση ξεκινά η συζήτηση για την αποστολική διαδοχή, από το 96 μ.Χ. ! Σε αυτή τη φράση αναφέρονται υποστηρικτές και των τριών βασικών θέσεων στο θέμα της διοίκησης της εκκλησίας, το επισκοπικό, το πρεσβυτερικό, και των κοινοτικών/βαπτιστών.

16 Σε ελεύθερη απόδοση: "Άκουσε τώρα για τους λίθους που χρησιμοποιούνται στην οικοδομή. Οι τετράγωνοι και λευκοί λίθοι που ενώνονται καλά μεταξύ τους, αυτοί είναι οι απόστολοι και οι επίσκοποι και οι δάσκαλοι που περπάτησαν σύμφωνα με την αγιότητα του Θεού και επέβλεψαν, δίδαξαν και υπηρέτησαν με αγνότητα και σεμνότητα τους εκλεκτούς του Θεού."

17 Τhe Apostolic Fathers, 2η έκδοση, σελ. 354.

18 Ακόμη και σήμερα συνεχίζεται η έντονη συζήτηση για την ημερομηνία που γράφτηκε το έγγραφο αυτό. Οι προτάσεις απλώνονται από το 50 μ.Χ. ως τον τρίτο αιώνα. Τhe Apostolic Fathers, 2η έκδοση, σελ. 247.

19 Τhe Apostolic Fathers, 2η έκδοση, σελ. 266. Σε ελεύθερη απόδοση, "Χειροτονείστε, λοιπόν, για σας επισκόπους και διακόνους άξιους του Κυρίου, άνδρες πράους και αφιλάργυρους και ειλικρινείς και δοκιμασμένους, γιατί αυτοί σας διακονούν με την διακονία των προφητών και των δασκάλων. Μην τους περιφρονήσετε λοιπόν, γιατί αυτοί είναι οι τιμημένοι σας μαζί με τους προφήτες και τους δασκάλους."

20 Επίσης στην επιστολή του Πολύκαρπου (επισκόπου Σμύρνης) στους Φιλιππήσιους (περίπου 110 μ.Χ.). Ο Πολύκαρπος δεν αναφέρεται καθόλου σε επισκόπους στο γράμμα του. Αναφέρει μόνο διακόνους (5.2) και πρεσβυτέρους (6.1). Δίνει έμφαση στο ότι πρέπει να υποτάσσονται σε αυτούς, αλλά δεν υπάρχει αναφορά σε ιεραρχία. [Δες, Τhe Apostolic Fathers, σελ. 206-221]. Παρόλο που είναι σύγχρονος του Ιγνάτιου δεν φαίνεται να αντιλαμβάνεται το αξίωμα του επισκόπου "μοναρχικά" ή "ιεραρχικά" όπως ο Ιγνάτιος. Θεωρεί τον εαυτό του ως ένα των πρεσβυτέρων: "Πολύκαρπος και οι συν αυτώ πρεσβύτεροι τη εκκλησία του Θεού τη παροικούση Φιλίππους."

21 Gunther Bornkamm, "πρέσβυς" Theological Dictionary of the New Testament, G. Kittel, G. Friedrich, eds., trans. by Geoffrey W. Bromiley, τόμος VI, (Eerdmans: Grand Rapids, Michigan, 1968), σελ. 674-5.

22 Τhe Apostolic Fathers, σελ. 150-152. Δηλαδή (ελεύθερη απόδοση): "Έτσι λοιπόν, αξιώθηκα να σας δω στο πρόσωπο του Δαμά, του ευσεβή σας επισκόπου και (στα πρόσωπα) των αξίων πρεσβυτέρων σας Βάσσου και Απολλωνίου και τους συνδούλου μου διακόνου Ζωτίωνος, του οποίου την συντροφιά απολαμβάνω, γιατί υποτάσσεται στον επίσκοπο όπως στην χάρη του Θεού και στο πρεσβυτέριο όπως στο νόμο του Χριστού."

23 Τhe Apostolic Fathers, 2η έκδοση, από τον Michael W. Holmes, σελίδες 153-4.

24 Τhe Apostolic Fathers, 2η έκδοση, από τον Michael W. Holmes, σελίδες, 158, 160. Επίσης στο γράμμα του Ιγνάτιου "Προς Φιλαδελφείς" διαβάζουμε (10:2), "ως και αι έγγισται εκκλησίαι έπεμψαν επισκόπους, αι δε πρεσβυτέρους και διακόνους" (όπως και οι κοντινές εκκλησίες έστειλαν επισκόπους, και άλλες πρεσβυτέρους και διακόνους).

25 Kenneth Scott Latourette, A History of Christianity, vol. I., rev. ed. (HarperSanFrancisco, 1975), σελ. 117. Το ενδιαφέρον, επίσης είναι πως ούτε στις επιστολές του Ιγνάτιου η εξουσία του "επισκόπου" εκτείνεται πέραν της τοπικής εκκλησίας. Δεν βλέπουμε επίσκοπους που έχουν πνευματική εξουσία σε ομάδα εκκλησιών. Αυτή την ερμηνεία δέχονται οι Thomas Lindsay, (The Church and the Ministry in the early centuries, σελ. 199,) και G. Bornkamm, "presbys" G. Kittel and G. Friedrich eds., Theological Dictionary of the New Testament, (Eerdmans, 1985), σελ. 934.

26 Philip Schaff, History of the Christian Church, vol. II, σελ. 128.

27 O Ιγνάτιος στο γράμμα του "Προς Φιλαδελφείς" (10), γράφει, "πρέπον έστιν υμίν, ως εκκλησία Θεού, χειροτονήσαι διάκονον εις το πρεσβεύσαι εκεί θεού πρεσβείαν." Η έννοια της χειροτονίας όμως εδώ, (αν και η λέξη χρησιμοποιείται) δεν εννοεί χειροτονία για μόνιμη διακονία, αλλά τον διορισμό για κάποια αποστολή. Την ίδια χρήση της λέξης βρίσκουμε στην επιστολή του Ιγνατίου "Προς Σμυρναίους" (11:2): "πρέπει εις τιμήν Θεού χειροτονήσαι την εκκλησίαν υμών θεοπρεσβύτην εις το γενόμενον εως Συρίας συγχαρήναι αυτούς ότι ειρηνεύουσιν..." Επίσης στο γράμμα του στον Πολύκαρπο (7:2) γράφει, "πρέπει Πολύκαρπε θεομακαριστότατε, συμβούλιον αγαγείν θεοπρεπέστατον και χειροτονήσαι τινα ον αγαπητόν λίαν έχετε και άοκνον ος δυνήσεται θεοδρόμος καλείσθαι. Τούτον καταξιώσαι ίνα πορευθείς εις Συρίαν δοξάση υμών την άοκνον αγάπην εις δόξαν Θεού." Η έννοια της χειροτονίας στις περικοπές αυτές είναι βασικά η ίδια, δηλαδή, ξεχωρίζεται ένα πρόσωπο για μια αποστολή ή διακονία. Και η χειροτονία αυτή γίνεται βασικά από τη κοινότητα των πιστών. Την ίδια έννοια έχει η χειροτονία στην Β΄ Κορινθίους 8:19 (J.I. Packer, "χειροτονέω" ΝΙDNTT, 1ος τόμος, σελ. 478).

28 Στα μέσα του 3ου αιώνα, υπάρχουν και άλλα μικρότερα αξιώματα, συνολικά εφτά, (1) οι υποδιάκονοι, δηλαδή βοηθοί διακόνων (το μόνο μικρότερο αξίωμα που απαιτούσε χειροτονία,) (2) οι αναγνώστες (είχαν την ευθύνη των εκκλησιαστικών βιβλίων), (3) οι ακόλουθοι επισκόπων, (βοηθούσαν τους επισκόπους στα καθήκοντά τους) (4) οι εξορκιστές (εκβάλουν δαιμόνια και βοηθούν στις τελετές βάπτισης), (5) οι ψάλτες, (6) οι νεωκόροι, και (7) οι κατηχητές (βοηθοί δάσκαλοι). Μαζί με τους τελευταίους κατατασσόταν και οι ερμηνευτές όπου η γλώσσα της λατρείας δεν γινόταν κατανοητή. Δες Philip Schaff, History of the Christian Church, vol. II, σελ. 131-2. Καθώς περνούν τα χρόνια, τέσσερα από αυτά ξεχωρίζονται με χειροτονία. Οι "λαϊκοί" στο μεταξύ, αποτελούνται από δύο ειδών, τους πιστούς (τα βαπτισμένα-κοινωνά μέλη) και τους κατηχούμενους (που ετοιμάζονται για την βάπτιση).

29 Με τον 3ο μ.Χ.αιώνα, η εκκλησία υποστηρίζει και ξεχωρίζει πλήρως ανθρώπους στη διακονία. Οι κληρικοί επίσης σιγά-σιγά αρχίζουν να απέχουν από τον γάμο. Η αγαμία των κληρικών, αργότερα, στα μεσαιωνικά χρόνια θα θεσμοθετηθεί με εκκλησιαστικούς νόμους. Κοινωνικά αρχίζουν να αποτελούν μια ξεχωριστή τάξη. Από τον 4ο μ.Χ. αιώνα, ακόμη και τα ρούχα τους αρχίζουν και γίνονται διαφορετικά. Βέβαια δεν ήταν όλοι χαρούμενοι με αυτές τις εξελίξεις. Ο Τερτυλλιανός υποστήριζε πως και οι "λαϊκοί" ήταν ιερείς, χρησιμοποιώντας το εδάφιο στην Αποκάλυψη α:6, και υποστήριζε πως κακώς εκκλησία έχει δημιουργήσει αυτό τον διαχωρισμό.

Στον 2ο μ.Χ. αιώνα το αξίωμα του επισκόπου γίνεται συνεχώς όλο και πιο σημαντικό, κυρίως πνευματικά. Υπάρχουν διάφορες θεωρίες για την προέλευσή του. Η πιο λογικοφανής θεωρία είναι πως στις οι διάφορες κατ' οίκον εκκλησίες οδηγούνταν από το τοπικό εκλεγμένο πρεσβυτέριο. Αυτά τα πρεσβυτέρια εκλέγανε ένα από τους πρεσβύτερους να είναι ο προεστώς τους. Ο προεστώς σταδιακά ελελίχθηκε στον επίσκοπο που χειροτονήθηκε ξεχωριστά, όπως ο Ιγνάτιος. Σε μεγάλες πόλεις οι επίσκοποι γίνονται σύμβολα ενότητας και πίστης καθώς οι πιστοί αντιμετωπίζουν διωγμό, και ο θεσμός εξελίσσεται σε "μητροπολίτη" και "πατριάρχη." Η Ρώμη αποκτά τον πιο σημαντικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη και ο Πάπας γίνεται ο αρχηγός των επισκόπων. Δες, Philip Schaff, History of the Christian Church, Vol.1 (Hendrickson Publishers: Peabody, Massachusetts), σελ. 494-6. Επίσης δες vol. II, σελ. 132-154.

30 Πολυκάρπου προς Φιλιππησίους Επιστολή, 6.1, στο Τhe Apostolic Fathers, σελ. 212.

31 Gregory Dix, and Henry Chadwick, eds., The Treatise on The Apostolic Tradition of St. Hippolitus of Rome, (Morehouse Publishing: Ridgefield Connecticut, 1992), σελ. 2-3.

32 Ιωάννου του Χρυσοστόμου Έργα, 3ος τόμος: Παιδαγωγικά -Επίκαιρα, μετ. Κ. Λουκάκη (Εκδόσεις "Ο Λόγος, Αθήνα 1969)σελ. 69-76.

33 Pierre-Marie Gy, "Ancient Ordination Prayers," Studia Liturgica, Vol. 13, 1979, nos. 2-4, σελ. 83.

 

Συντροφιά με την Τρίτη Ηλικία

του κ. Χ. Νταγκουνάκη

Η Πρώτη Κυριακή κάθε Οκτώβρη είναι αφιερωμένη στην Τρίτη Ηλικία, ως Παγκόσμια Ημέρα των Ηλικιωμένων. Μ' αυτή την αφορμή, θα ήταν μεγάλη παράλειψη να μην αφιερώσουμε σαν Περιοδικό λίγο χώρο, τουλάχιστον, για ν' αναφερθούμε σ' αυτή την κατηγορία ανθρώπων, που στο πρόσωπό τους μπορούμε να δούμε τη μάνα μας ή τον πατέρα μας.

Λένε, πως με το πέρασμα του χρόνου και σε σύγκριση με άλλες εποχές, μολονότι η ζωή βελτιώνεται από άποψη τεχνολογικού πολιτισμού, εν τούτοις όλο και κάτι "μας πέφτει στον δρόμο", όλο κάτι χάνουμε. Κι ένα από τα σημαντικότερα που έχει χάσει ο σημερινός, μεταμοντέρνος άνθρωπος, είναι ο παππούς και η γιαγιά.

Σήμερα τα πάντα κινούνται γύρω από το παιδί. Η αποκλειστικά παιδοκεντρική όμως αυτή κοινωνία, οικογένεια, εκπαίδευση κ.λπ. δεν έχει πια και τόσο χώρο για την Τρίτη Ηλικία. Ποιος τους δίνει σημασία; Τι έχουν οι ηλικιωμένοι να μας προσφέρουν πια, τι έχουν να μας πουν;

Σ' όλη αυτή την αντιμετώπιση έρχεται πολύ σοβαρά να μας απαντήσει η Βίβλος. Κι έρχεται όχι με θεωρίες αλλά με ζωντανά παραδείγματα νέων ανθρώπων, που πολλά πήραν από τους γέροντες και τους ηλικιωμένους, οι οποίοι τόσο πολύτιμες υποθήκες πρόσφεραν στους νέους.

1. Ο Μωυσής καθιέρωσε αρχηγό του λαού στη θέση του τον Ιησού του Ναυή, με λόγια ενθάρρυνσης, που μάλιστα του τα είπε μπροστά στον λαό, να τον ακούσουν όλοι και να τον δουν: "Να είσαι θαρραλέος και δυνατός, γιατί εσύ θα οδηγήσεις τον λαό αυτό στη χώρα που ο Κύριος την υποσχέθηκε με όρκο στους προγόνους τους, κι εσύ θα τους τη μοιράσεις. (Δτ 31, 7-8 - Νέα Μετάφραση της Βίβλου).

Πόσο ανάγκη έχουν σήμερα οι νεότεροι από μια τέτοια ενθάρρυνση του γέροντα που προηγήθηκε στη ζωή ή στο πνευματικό έργο! Στο ξεκίνημα μιας καινούριας ζωής, στο ξεκίνημα μιας νέας διακονίας έχουμε όλοι ανάγκη την ευχή και την προσευχή της γριάς μάνας, του ηλικιωμένου εργάτη του Θεού...

2. Ο Σαμουήλ, άπειρο κι ανίδεο παιδί, δεν μπορούσε να διακρίνει ποιος του μιλούσε μέσα στη νύχτα, εκεί, στο αγιαστήριο της Σιλώ. Και ήταν τότε ο γέροντας ιερέας, ο Ηλεί, που ορμήνεψε τον νεαρό τι να αποκριθεί στη φωνή που θα τον ξανακαλούσε: "Πήγαινε κοιμήσου. Και αν κανείς σε φωνάξει, να του απαντήσεις: "μίλα, Κύριε? ο δούλος σου ακούει"" (Α΄ Σαμ 1-10 - ΝΜΒ).

Δεν υπάρχει ομορφότερη διακονία για την Τρίτη Ηλικία, από του να στρέφει την προσοχή της νεολαίας στην αποδοχή και στην υπακοή του θείου θελήματος. Αντί να προβάλλει τη δική της αναμφισβήτητη -δεν λέω- πείρα και εμπειρία, να τη στρέφει στην ίδια τη φωνή του Θεού.

3. Ο προφήτης Ελισσαιέ ζήτησε από τον "κύριό του" τον Ηλία, που τον υπηρετούσε, να του χαρίσει "διπλάσιο το προφητικό του πνεύμα" (Β΄ Βασ 2,9-14). Στην ουσία όμως ο Ελισαιέ ζητώντας αυτή τη χάρη, ζητούσε να είναι αυτός ο διάδοχος του Ηλία. Είναι γνωστό ότι εκείνη την εποχή ο πρωτότοκος γιος λάμβανε διπλάσιο μερίδιο από την κληρονομιά του πατέρα απ' ό,τι τα άλλα αδέρφια του. Ο Ελισαιέ ζήτησε έτσι να τεθεί επικεφαλής όλων των άλλων προφητών που υπήρχαν και δρούσαν στον Ισραήλ.

Ίσως αυτό να δείχνει πως δεν είναι κακό εμείς οι νεότεροι να ζητήσουμε και να πάρουμε από τους γέροντες εργάτες του Θεού τη "μηλωτή" της προθυμίας τους, της αυταπάρνησής τους, της ανιδιοτέλειάς τους, της γνώσης τους και της κατάρτισής τους.

4. Τέλος η Λωίδα και ο Τιμόθεος αποτελούν στη Γραφή θαυμαστό πρότυπο γιαγιάς και εγγονού μέσα σ' ένα χριστιανικό σπίτι της εποχής του αποστόλου Παύλου. Η γιαγιά Λωίδα έδωσε στον εγγονό της τη βάση της αλήθειας και της εν Χριστώ ζωής, που τόσο χρήσιμη θα αποδεικνυόταν στη μετέπειτα διακονία του Τιμόθεου (Β΄ Τιμ 1,2-5? 3,14-15).

ΠΕΡΑ όμως απ' αυτά που μπορούμε να πάρουμε από τους ηλικιωμένους, "συντροφιά με την Τρίτη Ηλικία", είναι ανάγκη να δούμε τι μπορούμε να προσφέρουμε σ' αυτούς.

Για χρόνια στην κοινότητά μας των Ευαγγελικών Εκκλησιών οι γέροντες των οικογενειών μας, ιδιαίτερα εκείνοι που είχαν προβλήματα υγείας ή οικονομική δυσπραγία, δυσκολεύονταν να συμβιώσουν με συγγενικά τους πρόσωπα. Το πρόβλημα γινόταν πιεστικότερο, καθώς οι ανάγκες και οι ρυθμοί της σύγχρονης κοινωνίας και στη δική μας πατρίδα, ιδιαίτερα από το 1970 και μετά, δεν άφηναν και πολλά περιθώρια για μια άνετη για όλους ζωή όπως παλιά.

Και σ' αυτή την ανάγκη ήρθε να ανταποκριθεί με πολύ δυναμικό τρόπο το σπίτι φιλοξενίας και περίθαλψης Ηλικιωμένων της Ευαγγελικής Κοινότητας με την τόσο βιβλική επωνυμία "ΛΩΙΔΑ", στην Κηφισιά.

Η γνωστή μας πια "Λωίδα" γεννήθηκε πριν από 28 χρόνια, στις 2 Οκτωβρίου 1972, αφού πρώτα είχε κυοφορηθεί ποιος ξέρει για πόσον καιρό στο μυαλό ενός παλαίμαχου εργάτη του ευαγγελίου, του Δρος Μιλτιάδη Αγγελάτου. Ο Δρ Αγγελάτος είναι γνωστός για περίπου μισόν αιώνα τώρα από το συγγραφικό, το εκδοτικό και το κηρυκτικό του έργο, αλλά και από την "υπερβατική" του δραστηριότητα ανάμεσα στις μελλοντικές γενιές όλων των Ευαγγελικών Εκκλησιών (διακονία σε κατασκηνώσεις, διοργάνωση πρωτότυπων συνεδρίων για παιδιά, εφήβους και νέους) στο ευρύτερο πλαίσιο της οργάνωσης που πάλι ο ίδιος ξεκίνησε ως εκπρόσωπός της στη χώρα μας, τον "Ελληνικό Βιβλικό Σύνδεσμο".

Στο ίδιο πλαίσιο η "Λωίδα" αποτελεί το κυριότερο κοινωνικό έργο, για το οποίο σεμνύνεται η Ευαγγελική Εκκλησία. Το ίδρυμα αποτελείται από άνετους χώρους δυναμικότητας 30 κλινών με προοπτική επέκτασης, οι εργασίες της οποίας ήδη έχουν ξεκινήσει, για άλλες τόσες κλίνες.

Από νομική άποψη αποτελεί σωματείο κοινωφελούς και μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Διοικητικά όργανά του, στα οποία μετέχουν μέλη από όλες της Ευαγγελικές Εκκλησίες (Ελληνική Ευαγγελική, Ελευθέρα Ευαγγελική και Εκκλησίες της Πεντηκοστής) είναι η Γενική Συνέλευση των Μελών, το (7μελές) Διοικητικό Συμβούλιο (3ετής θητεία) και η Εξελεγκτική Επιτροπή (3ετής θητεία).

Εποπτεύουσα αρχή κατά τον νόμο είναι η Νομαρχία Αθηνών (Τομέας Ανατολικής Αθήνας), στην οποία τηρείται πλήρης φάκελος με όλα τα στοιχεία σύστασης του Σωματείου, τις άδειες λειτουργίας της "Λωίδας" και της γενικότερης δραστηριότητάς της. Επίσης υποβάλλονται ανελλιπώς στην εποπτεύουσα αρχή τα πρακτικά αρχαιρεσιών, ο προϋπολογισμός και ο απολογισμός κάθε χρόνου, η πληρότητα και το κόστος λειτουργίας ανά τρίμηνο, καθώς και η έκθεση πεπραγμένων του Διοικητικού Συμβουλίου. Μ' άλλα λόγια πλήρης οικονομική και διαχειριστική διαφάνεια.

Η "Λωίδα" έχει ανάγκη από την οικονομική υποστήριξη όλων μας, αφού το κόστος για κάθε ηλικιωμένο είναι το 1/2 και μερικές φορές ακόμα λιγότερο απ' ό,τι ζητούν τα άλλα μη εκκλησιαστικά ιδρύματα του είδους. Και να σκεφτεί κανείς ότι σε κάποιον από τους τακτικούς ελέγχους της πολιτείας η "Λωίδα" θεωρήθηκε πρότυπο οργάνωσης, εγκαταστάσεων και λειτουργίας!

Οι τρόφιμοι έχουν ιατρική παρακολούθηση και φροντίδα καθώς και πνευματική τροφή κάθε μέρα από διάφορους εργάτες του ευαγγελίου. Κάθε μέρα στις πέντε το απόγευμα οι παππούδες και οι γιαγιάδες της "Λωίδας" μαζεύονται γύρω από το τζάκι τον χειμώνα ή στη μεγάλη αίθουσα κηρυγμάτων του κτιρίου, και ένας εργάτης από κάποια εκκλησία κάθε φορά τους οδηγεί στη λατρεία του Θεού μέσα από τη Βίβλο. Και τίποτα δεν είναι πιο απολαυστικό από του ν' άκουει κανείς όλους αυτούς τους παλαίμαχους της πίστεως και της ζωής ν' ανταλλάσσουν σκέψεις από την πολύτιμη πείρα τους πάνω σε διάφορα εδάφια της Γραφής. Είναι κάτι το καταπληκτικό! Την Κυριακή πρωί υπάρχει λατρεία, όπου μετέχουν και επισκέπτες, φίλοι και συγγενείς των τροφίμων ή του ιδρύματος γενικότερα. Κι όλα αυτά μέσα σ' ένα όμορφο και καθαρό φυσικό περιβάλλον στα βόρεια προάστια της Αττικής, όσο βέβαια αυτό μπορεί να κρατηθεί καθαρό από την εξάπλωση της πρωτεύουσας προς τα έξω...

Στη λειτουργία της "Λωίδας" σημαντική είναι η συμβολή της εθελοντικής διακονίας, και θέλω να το τονίσω αυτό! Αδελφοί ή αδελφές από όλες τις εκκλησίες μας προσφέρουν κάποια ή κάποιες μέρες της εβδομάδας ή του μήνα από τον χρόνο τους, για να βοηθήσουν στην τραπεζαρία, στην κουζίνα, στην περίθαλψη, στον κήπο και σε ό,τι άλλο χρειαστεί.

Μπορείς κι εσύ, αν θέλεις, να υποστηρίξεις αυτό το έργο με εθελοντική εργασία, που είναι όχι απλώς ευπρόσδεκτη αλλά και ζητείται ευγενώς από καθέναν που έχει λίγο χρόνο να προσφέρει. Και, βέβαια, μπορείς να προσφέρεις τον οβολό σου για την κάλυψη κάποιων αναγκών του ιδρύματος. Προτού όμως αποφασίσεις για όλα αυτά, σκέψου τον λόγο του Χριστού προς εκείνους που έψαχναν να βρουν πότε ο Χριστός βρέθηκε στην ανάγκη τους κι εκείνοι ανταποκρίθηκαν σ' αυτήν: "Σας βεβαιώνω, πως αφού τα κάνατε όλα αυτά για έναν από τους άσημους αδερφούς μου, τα κάνατε για μένα" (Μτ 25,40 - ΝΜΒ).

Σας αγαπάμε, γέροντες αδερφοί μας, εκεί στη "Λωίδα"! Σας αγαπάμε και προσευχόμαστε για σας. Ζητάμε ο Θεός να μας δώσει ευκαιρίες να σας υπηρετήσουμε. Και σας χαιρετούμε με τα λόγια του ίδιου του Κυρίου μας μέσω του προφήτη: "Εγώ σας φρόντισα απ' την κοιλιά της μάνας σας", λέει ο Κύριος, "και σας ανέλαβα απ' τη στιγμή που ήρθατε στον κόσμο. Ωσότου να γεράσετε, εγώ θα παραμένω ο ίδιος, κι ωσότου ασπρίσουν τα μαλλιά σας, εγώ θα σας κρατώ..." (Ησ 46,3-4 - ΝΜΒ). 

 

 

 

Ο Θεάνθρωπος


του Γ. Α. Χατζηαντωνίου

 "Εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της Παρθένου..."

Από τις πρώτες ακόμα ημέρες της ζωής της, η Εκκλησία προβληματίστηκε με το πρόσωπο του Κυρίου της. Και συγκεκριμένα, με το λεπτό σημείο της συνύπαρξης των δύο φύσεων, της θείας και της ανθρώπινης, στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού.. Βασικής σημασίας το ζήτημα αυτό, και δεν είναι περίεργο ότι η εκκλησία επίμονα προσπάθησε να το τοποθετήσει μέσα στο πλαίσιο της πίστης της. Αυτό, άλλωστε, εξηγεί και το γεγονός ότι οι αρχαιότερες αιρέσεις που τάραξαν τη ζωή της νεαρής εκκλησίας ήταν αυτές, που επίκεντρό τους είχαν το δίδυμο πρόβλημα του προσώπου του Ιησού Χριστού και της Τριαδικής Θεότητας. Το εκκρεμές σημείωσε βίαιες δονήσεις και προς τα αριστερά και προς τα δεξιά.

Οι Εβιωνίτες αφενός, εξ Ιουδαίων χριστιανοί, που ένα από τα καίρια δόγματα της πίστης των πατέρων τους ήταν η ύπαρξη ενός και μόνο Θεού, βρέθηκαν στο δύσκολο δίλημμα να δώσουν στο Σωτήρα και Κύριό τους, τον Ιησού το Ναζωραίο, την αρμόζουσα θέση στη θρησκευτική τους ζωή χωρίς να απομακρυνθούν από το μονοθεϊστικό δόγμα, με το οποίο είχαν γαλουχθηεί. Και βρήκαν διέξοδο από το οδυνηρό τους δίλημμα δεχόμενοι τον Ιησού ως τον "Χριστό", το Μεσσία τους, το μεγάλο προφήτη και Σωτήρα τους, απορρίπτοντας όμως τη θεία Του φύση. Και είχαν την ψευδαίσθηση ότι εξακολουθούσαν να ανήκουν στην Εκκλησία.

Οι Γνωστικοί, αφετέρου, ποτισμένοι με διδασκαλίες περσικής και ινδικής προέλευσης, στην προσπάθειά τους να βρουν λύση για το άλλο εκείνο σκοτεινό μυστήριο, την αρχική προέλευση του κακού, κατέληξαν στο να συνταυτίσουν το κακό με την ύλη. Αναπόφευκτη συνέπεια τούτου ήταν η απόρριψη της ανθρώπινης φύσης του Κυρίου, διότι πώς ήταν δυνατόν Εκείνος, που ήρθε να μας σώσει από το κακό, να περιβληθεί ο ίδιος το κακό στο υλικό σώμα, που οι αφελέστεροι μέσα στην εκκλησία πίστεψαν ότι Του έδωσε ο Θεός δια της Παρθένου Μαρίας; Τελικό συμπέρασμά τους ήταν ότι αυτό, που επί τριάντα χρόνια έβλεπαν οι άνθρωποι στη Γαλιλαία, την Ιουδαία και τελικά επάνω στο σταυρό, ήταν όχι σώμα πραγματικό αλλά ένα φάντασμα, κάτι που "νόμιζαν" ότι υπήρχε. Γι' αυτό στους οπαδούς αυτής της αίρεσης δόθηκε το πρόσθετο όνομα "δοκητιστές". ("Εδόκουν", νόμιζαν οι άνθρωποι ότι είχαν δει σώμα πραγματικό). Και είχαν κι αυτοί την παρήγορη ψευδαίσθηση ότι εξακολουθούσαν να είναι χριστιανοί.

Αλλά το ζήτημα δεν έληξε με τις δύο αυτές αιρέσεις. Το εκκρεμές συνεχίζει τις δονήσεις του. Εξακολουθούν οι άνθρωποι μέσα στην εκκλησία να προβληματίζονται με το πρόσωπο του Κυρίου τους. Εκδήλωση αυτή υγιούς πνευματικής ζωής. Διότι ο άνθρωπος που παίρνει στα σοβαρά τη θρησκευτική του ζωή έχει υποχρέωση να διερευνά το ορθό και βάσιμο των στοιχείων, που αποτελούν τη δογματική διδασκαλία της εκκλησίας. Εάν μερικοί βρέθηκαν τελικά στο χώρο μιας αίρεσης, αυτό δεν σημαίνει κατ' ανάγκη ότι ήταν επιλήψημη η επιθυμία τους να ερευνήσουν, ούτε ότι τους έλειψε η ειλικρίνεια στην προσπάθειά τους αυτή -όπως άλλωστε δεν μπορούμε να καταλογίσουμε ανειλικρίνεια σε μερικούς τουλάχιστον των Εβιωνίτων ή των Γνωστικών- αλλά απλώς σημαίνει ότι διάλεξαν κακό μονοπάτι στης εξερευνήσεις τους και μεταχειρίστηκαν εσφαλμένη μέθοδο.

Καίριο χωρίο της Βίβλου στις διερευνήσεις αυτές υπήρξε το 7ο εδάφιο του 2ου κεφαλαίου της προς Φιλιππησίους επιστολής, στο οποίο ο απόστολος Παύλος, μιλώντας για τον Ιησού Χριστό, γράφει "εαυτόν εκένωσεν μορφήν δούλου λαβών, εν ομοιώματι ανθρώπων γενόμενος, και σχήματι ευρεθείς ως άνθρωπος".

Το ερώτημα που ανέκυψε στην προσπάθεια της ερμηνείας του χωρίου αυτού είναι: Από τι εκένωσεν εαυτόν Αυτός, για τον οποίο μιλάει ο απόστολος Παύλος; Η απάντηση που δόθηκε στο ερώτημα αυτό από τους οπαδούς της λεγόμενης "κενωτικής" θεωρίας είναι: Από τη θεότητά Του κένωσε τον εαυτό Του. Η απάντηση αυτή είναι ριζικά εσφαλμένη. Πριν όμως δώσω στο χωρίο αυτό την ερμηνεία που πιστεύω ότι είναι η ορθή, χρήσιμο θα ήταν να εξηγήσω τους λόγους, για τους οποίους φρονώ ότι η ερμηνεία της "κενωτικής" θεωρίας είναι εσφαλμένη. Είναι εσφαλμένη, πρώτα διότι αντίκειται σ' αυτή τη στοιχειώδη έννοια της θεότητας. Και είναι εσφαλμένη, διότι μοιραία μας οδηγεί σε συμπεράσματα, που και αυτοί οι οπαδοί της "κενωτικής" θεωρίας θα δυσκολεύονταν, πιστεύω, να δεχτούν.

Πρώτα, η ερμηνεία αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή, διότι αντίκειται σ' αυτή την έννοια της θεότητας. Ένα ον, που προχθές ήταν Θεός, χθες απέβαλε τη θεότητά του για να την ξαναβρεί σήμερα και κατά συνέπεια είναι άγνωστο ποια θα είναι η τύχη του αύριο, ποτέ δεν υπήρξε Θεός. Η έννοια της "διαλειπούσης" θεότητας αρμόζει ίσως σε μυθεύματα ειδωλολατρικής προέλευσης, αλλά είναι τελείως ανάρμοστη στον Θεό, όπως μας αυτοαποκαλύφθηκε στις Γραφές. Το αιώνιο και ακατάλυτο της θείας φύσης είναι ένα από τα βασικά στοιχεία της προσωπικότητας του Θεού, στον οποίο, γράφει ο Ιάκωβος στην επιστολή του (1:7) "δεν υπάρχει αλλοίωση ή σκιά μεταβολής".

Αλλά δεν μπορούμε να παρατρέξουμε τα άτοπα συμπεράσματα, στα οποία μοιραία θα οδηγηθούμε με την αποδοχή της "κενωτικής" θεωρίας. Ας δεχτούμε προς στιγμήν την ερμηνεία που δίνουν οι οπαδοί αυτής της θεωρίας στο παραπάνω χωρίο: από τη θεότητά του κένωσε εαυτό το πρόσωπο για το οποίο μιλάει ο απόστολος Παύλος. Αμέσως όμως ανακύπτει το ερώτημα: Ποιο ήταν το πρόσωπο αυτό; Ποιος εκένωσε εαυτόν από τη θεότητά Του; Το ερώτημα αυτό είναι επιδεκτικό δύο απαντήσεων και η αποδοχή οποιασδήποτε απ' αυτές μας εγκλωβίζει σ' ένα σύμπλεγμα άτοπων συμπερασμάτων, από τα οποία δεν υπάρχει διαφυγή.

Προφανής είναι η πρώτη απάντηση, που μπορεί να δοθεί στο ερώτημα αυτό. Εκένωσε εαυτόν από τη θεότητά Του εκείνος που γεννήθηκε από την Παρθένο Μαρία, ο Ιησούς Χριστός. Βρίσκεται όμως η απάντηση αυτή σε αρμονία όχι πλέον με τους κανόνες της ερμηνευτικής, αλλά με τη φυσική και αβίαστη έννοια των λέξεων του χωρίου αυτού κατά τη συνηθισμένη χρήση των λέξεων αυτών; Μόνο εκείνο το δοχείο κενούται από κάτι, το οποίο ήταν προηγουμένως πλήρες. Είναι αυτονόητο ότι ένα δοχείο κενό δεν μπορεί να κενωθεί. Αν τώρα την απλή αυτή έννοια των λέξεων την εφαρμόσουμε στο υπό κρίσιν θέμα, διερωτώμεθα πώς ήταν δυνατόν να κενώσει ο Ιησούς τον εαυτό Του από κάτι -τη θεότητα- που δεν είχε προηγουμένως; Εκτός, βέβαια, αν, για να αναγκάσουμε το χωρίο αυτό να συμπιεστεί μέσα στο πλαίσιο μιας θεωρίας διαμορφωμένης εκ των προτέρων, δεχτούμε ότι είχε πράγματι τη θεία φύση ο Ιησούς, από την οποία σε κάποιο σημείο των τριάντα τριών ετών αποξενώθηκε. Και σ' αυτή την περίπτωση διερωτώμεθα ποιο άραγε ήταν το μοιραίο αυτό χρονικό σημείο. Μια τέτοια όμως διευκόλυνση της κατάστασης ούτε οι οπαδοί της "κενωτικής" θεωρίας, υποθέτω, θα δέχονταν.

Αν αυτή η απάντηση στο ερώτημά μας δεν είναι δυνατό να γίνει αποδεκτή αναγκαστικά οδηγούμαστε προς την άλλη, η οποία όχι μόνο λιγότερο ικανοποιητική από την πρώτη είναι, αλλά και αγγίζει επικίνδυνα τα όρια του βλάσφημου. Εκένωσε εαυτόν από τη θεότητά Του όχι ο Ιησούς, αλλά ο αιώνιος Υιός και ο Λόγος του Θεού. Με την ενσάαρκωσή Του ο Υιός, το δεύτερο πρόσωπο της αγίας Τριάδας, έπαθε "έκλειψη" και επί τριάντα τρία χρόνια έπαυσε να υπάρχει. Και για το χρονικό αυτό διάστημα υπήρχε όχι η κατά τις Γραφές Τριαδική, αλλά "Δυαδική" θεότητα. Θα δέχονταν οι προσυπογράφοντες την "κενωτική" θεωρία αυτή την απάντηση ως ικανοποιητική; Διστάζει κανείς να αφήσει την πένα του να εξωτερικεύσει έναν τέτοιο στοχασμό, έστω και αν, διατυπώνεται σαν μια απορριπτέα θεωρία.

Αλλά ως το σημείο αυτό, αρνητικής φύσης υπήρξε η εξέταση του επίμαχου χωρίου, διότι περιορίστηκε στο να προβάλει τους λόγους, για τους οποίους δεν είναι δυνατό να γίνει αποδεκτή μια ορισμένη ερμηνεία που του έχει δοθεί. Καιρός, λοιπόν, είναι να καταπιαστούμε με το χωρίο αυτό κατά τρόπο θετικό, καταβάλλοντας προσπάθεια να του δώσουμε μια ερμηνεία που είναι δυνατό να γίνει αποδεκτή.

Θα ξεκινήσουμε με αφετηρία μας το βασικό ερμηνευτικό κανόνα, ότι η Βίβλος πρέπει να ερμηνεύεται δια της Βίβλου. Αυτό σημαίνει ότι ένα σκοτεινό χωρίο της Βίβλου πρέπει να διαλευκαίνεται με τη βοήθεια άλλων χωρίων, σαφέστερων, που πραγματεύονται το ίδιο θέμα. Ας επικαλεστούμε, λοιπόν, της Βίβλου τη βοήθεια για την κατανόηση του περιεχομένου αυτού του χωρίου. Και ας αφήσουμε την έρευνά μας να περιστραφεί γύρω από τρία ζωτικής σημασίας σημεία. Πρώτα, τι είπαν θεόπνευστοι άντρες για το πρόσωπο του Χριστού; Τι επέτρεψε αδιαμαρτύρητα ο Χριστός άλλοι να πουν ή να κάνουν; Τέλος, τι διεκδίκησε για το πρόσωπό Του ο ίδιος ο Χριστός;

1. Τι είπαν θεόπνευστοι άντρες για το πρόσωπο του Χριστού; Στην πρώτη πρώτη σελίδα της Καινής Διαθήκης συναντούμε την πρώτη τέτοια διακήρυξη. Γράφοντας για τη γέννηση του Ιησού ο ευαγγελιστής Ματθαίος (1:23) τη βλέπει ως την εκπλήρωση της προφητείας του Ησαϊα: "Ιδού η παρθέλος θέλει συλλάβει. Και θέλει γεννήσει υιόν, και θέλουσι καλέσει το όνομα αυτού Εμμανουήλ", και συνεχίζει ο ευαγγελιστής, "το οποίον μεθερμηνευόμενον είναι, Μεθ' ημών ο Θεός". Η σαφής έννοια της δήλωσης αυτής είναι ότι στο πρόσωπο Εκείνου, που γέννησε η Παρθένος, ο ίδιος ο Θεός ήρθε στον κόσμο μας.

Όχι λιγότερο εμφατική είναι η διακήρυξη του ευαγγελιστή Ιωάννη στον πρόλογο του Ευαγγελίου του 1:1, 14): "Θεός ήτο ο Λόγος... και ο Λόγος έγεινε σάρξ και κατώκησε μεταξύ ημών". Ο απόστολος Παύλος στην πρώτη προς Τιμόθεο επιστολή του (2:5) κάνει τη διακήρυξη: "Διότι είναι είς ΘΕΟΣ, είς και μεταξύ Θεού και ανθρώπων, ΑΝΘΡΩΠΟΣ Χριστός Ιησούς". Σε κανέναν δεν μπορεί να διαφύγει το γεγονός ότι σε μια απλή, σύντομη φράση βρίσκονται ενωμένες σε ένα πρόσωπο η θεία και η ανθρώπινη φύση.

Πάλι ο απόστολος Παύλος στην αποχαιρετιστήρια ομιλία του προς τους πρεσβυτέρους της εκκλησίας της Εφέσου παραγγέλλει (Πράξ. 20:28): "Προσέχετε λοιπόν... δια να ποιμαίνητε την εκκλησίαν του Θεού, την οποίαν απέκτησε δια του ιδίου αυτού αίματος". Ποιου ήταν το αίμα που χύθηκε στο σταυρό; Ο Θεός είναι πνεύμα. Δεν έχει υλικό σώμα και, κατά συνέπεια, ούτε αίμα. Το αίμα του Ιησού του Ναζωραίου χύθηκε στο σταυρό. Όταν αναφέρεται σ' αυτό το αίμα ο απόστολος Παύλος ως "το αίμα του Θεού", είναι προφανές ότι είχε κατά νου το Θεό ενσαρκωθέντα στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Και αναφερόμενος πάλι στον Ιησού Χριστό, κάνει ο απόστολος Παύλος στην προς Κολοσσαείς επιστολή του (2:9) τη δήλωση: "εν αυτώ κατοικεί παν το πλήρωμα της θεότητος σωματικώς".

2. Τι επέτρεψε αδιαμαρτύρητα ο Χριστός άλλοι να πουν ή να κάνουν; Επέτρεψε σε ανθρώπους να Τον προσκυνήσουν (βλ. Ιωάν. 9:38, Ματθ. 28:17). Είναι ανάγκη να θυμηθούμε την αντίδραση του αποστόλου Πέτρου, όταν ο Κορνήλιος γονάτισε μπροστά του για να τον προσκυνήσει. Αμέσως ακολούθησε η ζωηρή διαμαρτυρία του Πέτρου: "Σήκω, και εγώ ο ίδιος άνθρωπος είμαι" (Πράξ. 10:26). Η προσκύνηση και η λατρεία ανήκει αποκλειστικά και μόνο στον Θεό. Ειδικά για έναν Ιουδαίο, υπήρχε η ρητή απαγόρευση της δεύτερης εντολής (Έξοδ. 20:5): "Μη προσκυνήσης αυτά μηδέ λατρεύσης αυτά". Το να δεχτεί κάποιος, που ήταν απλώς άνθρωπος, προσκύνηση, ήταν πράξη ασέβειας, και μιας τέτοιας ασέβειας ένοχος θα ήταν αναμφισβήτητα ο Χριστός όταν δεχόταν προσκύνηση από ανθρώπους, αν υποθέσουμε ότι και αυτός δεν ήταν παρά ένας απλός άνθρωπος.

Και την όγδοη ημέρα μετά την ανάσταση ούτε ένας ψίθυρος διαμαρτυρίας δεν ξέφυγε από τα χείλη Του, όταν ο Θωμάς αναγνωρίζοντας τον Κύριο, Του είπε: "Ο Κύριός μου και ο Θεός μου" (Ιωάν. 20:28). Πώς να εξηγηθεί η στάση αυτή του Ιησού Χριστού και πώς να συμπιεστεί μέσα στο πλαίσιο της "κενωτικής θεωρίας";

3. Τι διεκδίκησε για το πρόσωπό Του ο ίδιος ο Χριστός; Από τις πολλές διακηρύξεις που έκανε ο Χριστός, ας σταχυολογήσουμε λίγες. Είπε: "Εγώ είμαι η οδός, και η αλήθεια, και η ζωή" (Ιωάν. 14:6). Η εξοικείωσή μας με αυτά και με άλλα λόγια του Χριστού έχουν ίσως απαμβλύνει κάπως την αιχμή της έννοιάς τους. Τοποθέτησε όμως νοερά τον εαυτό σου ανάμεσα σ' εκείνους που πρωτοάκουσαν τα λόγια αυτά και προσπάθησε να νιώσεις την αντίδραση που προκάλεσε η διακήρυξη αυτή στο νου και την καρδιά τους. Βλάσφημα λόγια αυτά στα χείλη ενός κοινού ανθρώπου. Ξεφύλλισε προσεχτικά ολόκληρη την Παλαιά Διαθήκη και θα διαπιστώσεις ότι κανείς προφήτης δεν τόλμησε ποτέ να κάμει μια παρόμοια διακήρυξη. Των προφητών το μήνυμα πάντοτε ήταν ότι ο Θεός, Αυτός μόνος, είναι η αλήθεια και η ζωή, και το κήρυγμά τους είχε σκοπό να βοηθήσει τους ανθρώπους να βρουν την "οδό" που φέρνει στον Θεό. Κανείς όμως προφήτης δεν τόλμησε ούτε να διανοηθεί ότι σ' αυτού του ίδιου το πρόσωπο ενσαρκώνονταν η οδός και η αλήθεια και η ζωή.

Οι προφήτες πάντοτε παρακινούσαν τους ανθρώπους να ασκήσουν πίστη στο ζωντανό Θεό και να εμπιστευτούν τη ζωή τους στου Θεού τα χέρια. Αλλά ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ κάνει τη δήλωση: "ΕΓΩ είμαι ο άρτος της ζωής^ όστις έρχεται προς ΕΜΕ δεν θέλει πεινάσει^ και όστις πιστεύει εις ΕΜΕ, δεν θέλει διψήσει πώποτε" (Ιωάν. 6:35). Σε μια άλλη περίσταση δήλωσε: "ΕΓΩ είμαι η ανάστασις και η ζωή... και πας όστις ζη και πιστεύει εις ΕΜΕ, δεν θέλει αποθάνει εις τον αιώνα" (Ιωάν. 11:25, 26).

Ήταν τέτοιου περιεχομένου οι διακηρύξεις του Χριστού για το πρόσωπό Του, ώστε σε μια περίσταση οι Ιουδαίου "εσήκωσαν λίθους δια να ρίψωσι κατ' αυτού" (Ιωάν. 8:59), διότι με τις διακηρύξεις Του αυτές έκανε τον εαυτό Του "ίσο με τον Θεό" (Ιωάν. 5:18). Ας το ομολογήσουμε. Κι εμείς θα σηκώναμε πέτρες εκείνη την ημέρα να λιθοβολήσουμε το βλάσφημο εκείνο, αν υποθέσουμε ότι δεν τον δεχόμαστε παρά σαν έναν απλό άνθρωπο. Ας θυμηθούμε την τελευταία Του εκείνη προσευχή στον κήπο, λίγη ώρα πριν Τον συλλάβουν, στην οποία εξέφρασε στον Πατέρα την επιθυμία Του οι μαθητές Του "να ήναι έν, καθώς ημείς είμεθα έν" (Ιωάν. 17:22).

Από τι λοιπόν κένωσε τον εαυτό Του ο Χριστός; Κένωσε τον εαυτό Του κατά τα τριάντα τρία χρόνια της επίγειας ζωής Του από τη δόξα που ανήκε σ' Αυτόν ως το δεύτερο πρόσωπο του Τριαδικού Θεού και κένωσε τον εαυτό Του από την άσκηση των προνομίων της Θεότητας. Αυτό αναπόφευκτα τώρα οδηγεί στο ερώτημα: Γιατί να το κάνει αυτό ο Χριστός; Προς τι αυτή η κένωση;

Για να δώσουμε απάντηση στο ερώτημα αυτό θα πρέπει να οπισθοδρομήσουμε στο θλιβερό εκείνο κεφάλαιο της ιστορίας του ανθρώπου. Σε τι ακριβώς συνίστατο η αμαρτία του πρώτου ανθρώπου; Στην τελευταία της ανάλυση, η αμαρτία αυτή ήταν έλλειψη εμπιστοσύνης στον Θεό εκ μέρους του Αδάμ και απόπειρα να αναλάβει αυτός τη διακυβέρνηση της ζωής του, σε ανεξαρτησία από τον Θεό. Αυτό ήταν το πεδίο της μάχης, από το οποίο εξήλθε ο Αδάμ νικημένος.

Αν επρόκειτο ο πεσμένος άνθρωπος να λυτρωθεί, έπρεπε να ξαναδοθεί η μάχη στο ίδιο εκείνο πεδίο των σχέσεων του ανθρώπου με τον Θεό και της εξάρτησής του από το θέλημα του Θεού. Αυτό μπορούσε να γίνει μόνο από κάποιον που ήταν ελεύθερος από την κληρονομιά της αμαρτίας του Αδάμ. Ως ο "δεύτερος Αδάμ", λοιπόν, ο Υιός σε όλη τη διάρκεια της επίγειας ζωής Του απείχε από την άσκηση της θείας Του δύναμης -όπως θα μπορούσε να την ασκήσει- και έζησε σε πλήρη εξάρτηση από το θέλημα, τη δύναμη και τη φροντίδα του Πατέρα, γιατί μόνο μ' αυτό τον τρόπο θα μπορούσε να ξαναδώσει τη μάχη που ο πρώτος Αδάμ είχε χάσει. Και κατόπιν, αυτή την ανθρώπινη ζωή ακηλίδωτης εμπιστοσύνης στον Θεό την προσέφερε πάνω στο σταυρό ως ιλαστήρια θυσία για την αμαρτία του ανθρώπου. Μόνο δια της "κενώσεώς" Του υπό την ανωτέρω έννοια θα ήταν δυνατόν να επιτευχθεί αυτό.

Θα πεις: Αυτά δεν μπορώ να τα καταλάβω. Ούτε της Τριαδικής Θεότητας ούτε του Θεανθρώπου το μυστήριο μπορώ να το καταλάβω. Ασφαλώς δεν μπορείς. Θα ήταν περίεργο αν μπορούσες. Με το διανοητικό οπλισμό που διαθέτουμε στην παρούσα μορφή της ζωής μας, αυτά βρίσκονται πέρα από τη σφαίρα της ανθρώπινης κατανόησης. Εδώ ακριβώς είναι το πεδίο, στο οποίο κι εμείς πρέπει να δώσουμε την ίδια εκείνη μάχη -το πεδίο της εμπιστοσύνης μας στο Λόγο του Θεού, έστω και αν ορισμένες απόψεις του ξεφεύγουν από τις δυνατότητες του λογικού μας. Με τη χάρη του Θεού θα βγούμε από αυτό το πεδίο της μάχης νικητές, ποτέ μη λησμονώντας τα λόγια του γερο-Συμεών, όταν η Μαρία έβαλε το παιδί της στην αγκαλιά του: "Ιδού, ούτος κείται εις πτώσιν και ανάστασιν πολλών". 

Πώς μπορούν να χτυπηθούν τα ναρκωτικά


της κας Γ. Πανουσοπούλου

 

Ναρκωτικά, ένα ταξίδι στο χάος, που σκοτώνει τους νέους, αποδιοργανώνει την οικογένεια και σιγά σιγά την κοινωνία. Ένα πρόβλημα για το οποίο έχουν εκπονηθεί χιλιάδες προγράμματα και έχουν δαπανηθεί δισεκατομμύρια δραχμές για την αντιμετώπισή του.

Τεχνοκράτες, σπουδαίες προσωπικότητες από το χώρο της επιστήμης, της τέχνης, της πολιτικής, της δημοσιογραφίας και όχι μόνο, προσφέρουν την επιστημονική τους εμπειρία και γνώση, για την καταπολέμηση ή τουλάχιστον τον περιορισμό της εκρηκτικής απειλής, που έχουν τα ναρκωτικά, πλην όμως χωρίς επιτυχία.

Το πρόβλημα των ναρκωτικών είναι παγκόσμιο. Είναι άκρως ανησυχητικό για τη χώρα μας, ότι οι ηλικίες έναρξης χρήσης των ναρκωτικών όλο και κατεβαίνουν.

Στην έκθεση για τα ναρκωτικά της διακομματικής επιτροπής της Βουλής που συγκροτήθηκε τον Οκτώβριο του 1997 και δημοσιεύτηκε τον Μάρτιο του 2000 επισημαίνεται μεταξύ των άλλων ότι:

- Σε μια πενταετία υπερδιπλασιάστηκε ο αριθμός των μαθητών που έχουν κάνει χρήση (από 6% το 1993 έφθασε στο 13,9% το 1998).

- Τα ναρκωτικά σαρώνουν στα αστικά κέντρα και κυρίως σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.

- Η χρήση κοκαΐνης έχει αυξηθεί ενώ η χρήση ηρωίνης παραμένει σε χαμηλά επίπεδα. Παρά ταύτα ο αριθμός των ηρωινοεξαρτημένων εμφανίζει σημαντική αύξηση.

- Η χώρα μας είναι δεύτερη σε θανάτους στην Ευρώπη.

Επομένως, δεν θα πρέπει να θεωρείται ως υπερβολή, όταν υποστηρίζεται η άποψη ότι κάθε παιδί σήμερα διατρέχει τον κίνδυνο να είναι ένας αυριανός χρήστης. Και το πλέον ανησυχητικό είναι πως ενώ ο φοβερός αυτός κίνδυνος είναι ορατός, είναι δίπλα μας, η κοινωνία βρίσκεται σε αδυναμία να τον αναχαιτίσει.

Το πρόβλημα των ναρκωτικών όπως αναφέρθηκε έχει περιχαρακωθεί, από τους ειδικούς, σε όλη του την έκταση και σε όλες του τις πτυχές. Έχουν εξαγγελθεί μηχανισμοί πρόληψης, ελέγχου και καταστολής και έχουν εφαρμοστεί πολλά εναλλακτικά προγράμματα που όμως δεν απέδωσαν το ζητούμενο ή τουλάχιστον δεν περιόρισαν το κακό. Οι τελευταίες προτάσεις για τη θεσμική αναβάθμιση του ΟΚΑΝΑ και τη δημιουργία νέου οργανισμού για να καλυφθεί η ανάγκη λειτουργίας κεντρικού επιτελικού και εφορευτικού οργάνου κατά την άποψή μας μόνο θέσεις εργασίας θα προσθέσει.

Και εδώ εγείρεται το ερώτημα σε ποιο πρόγραμμα θα πρέπει να δώσουμε ιδιαίτερο βάρος. Στην πρόληψη; Στη θεραπεία ή στην αποκατάσταση με εφαρμογή των μεθόδων του Follow up για να αποκλείσουμε την υποτροπή;

Βέβαια όλα τα προγράμματα είναι σημαντικά και αναγκαία. Θεωρούμε όμως πρωταρχικής σημασίας και σπουδαιότητας εάν προλάβουμε το πρόβλημα πριν καν σχηματοποιηθεί. Εάν τα παιδιά, οι νέοι μας, θωρακιστούν από νωρίς με αξίες και αρχές, εάν υιοθετήσουν τους κώδικες ζωής, δεν θα επιδιώκουν την "απελευθέρωση της προσωπικότητάς τους", ή τη λύση των "υπαρξιακών προβλημάτων τους" στο περιεχόμενο μιας σύριγγας ή στα ψυχοφάρμακα, όπως χαρακτηριστικά αναφέρουν μερικοί από τους χρήστες.

Πιστεύουμε λοιπόν, ότι, το πρόβλημα των ναρκωτικών, εμείς, σαν χριστιανές γυναίκες, ειδικοί ή όχι, οφείλουμε να το προσεγγίσουμε μέσα από τη χριστιανική θεώρηση. Εκεί πρέπει να αναζητήσουμε τη λύση του και να εξετάσουμε το Πώς; Πότε; και Ποιοι μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά. Στο πρώτο ερώτημα το Πώς, βρίσκουμε την απάντηση στο Λόγο του Θεού όπου μας λέει ο συνετός οφείλει να προλαμβάνει μάλλον παρά να θεραπεύει. Βεβαίως εννοεί ότι ο συνετός άνθρωπος, ο έξυπνος, ο σοφός, αν θέλεις, είναι προτιμότερο να προλαμβάνει κάποιες καταστάσεις παρά να τις κατανοεί δηλ. να τις αποδέχεται και να τις θεραπεύει. Το δεύτερο έχει και κόστος και πόνο, πολύ πόνο. Όλοι γνωρίζουμε π.χ. πόσο είναι πιο δύσκολο να σβήσει μια φωτιά σε ένα δάσος από το να προλάβουμε να μην ανάψει. "Το προλαμβάνειν είναι προτιμότερο του θεραπεύειν" μας λέει ο πατέρας της Ιατρικής. Έτσι λοιπόν μαθαίνουμε το παιδί π.χ. να μην αγγίζει τη φωτιά γιατί θα καεί, το ενημερώνουμε για τις επιπτώσεις του τσιγάρου, την αποφυγή των οινοπνευματούχων ποτών, φαρμακευτικών-εξαρτησιογόνων ουσιών, για τις συνέπειες της βίας, της φυσικής εξάντλησης, του ψυχολογικού άγχους, της διαπροσωπικής αλλοτρίωσης, του σεβασμού στους γονείς, της αγάπης προς στον Θεό (που πρέπει να είναι το πρώτιστο μέλημα σε σειρά προτεραιότητας). Με λίγα λόγια το βοηθάμε να κάνει καλή διαχείριση της φυσικής και πνευματικής του υγείας. Και ερχόμαστε στο δεύτερο ερώτημα, το Πότε; Πότε πρέπει να αρχίσει η εκπαίδευση και η ενημέρωση του παιδιού; Και εδώ ο λόγος του Θεού μέσα από τις Παροιμίες, κεφ. 22:6, μας δίνει την απάντηση: "δίδαξε το παιδί σου στην αρχή του δρόμου του και δεν θα απομακρυνθεί από αυτόν ούτε όταν γηράσει". Πότε είναι η αρχή του δρόμου για το παιδί, όταν μεγαλώσει; Όχι, ο δρόμος του αρχίζει με τα πρώτα του βήματα. Για να μην ανατρέξουμε στον ψαλμό 139 που μας οδηγεί στη διαμόρφωσή μας κατά την ενδομήτριο ζωή, αποδεκτό σήμερα και από πολλούς ειδικούς ότι η διαμόρφωση της προσωπικότητας και οι επιρροές αρχίζουν πριν ακόμη γεννηθεί το παιδί. Οι δε παιδαγωγοί υποστηρίζουν ότι η αγωγή του παιδιού αρχίζει αμέσως μετά τη γέννησή του.

Η πρόληψη λοιπόν είναι στενά συνδεδεμένη με την αγωγή, την παιδεία, και παιδεία δεν είναι απλώς διδασκαλία, ή εκπαίδευση, ή μόνο αγωγή, αλλά ΜΟΡΦΩΣΗ, δηλ. συνεχής μορφοποίηση του ανθρώπου κάτω από μακροχρόνια επίδραση λόγου και παραδείγματος. Ένα συνεχές σμίλευμα όπως κάνει ο γλύπτης πάνω στο βράχο έως ότου δώσει μορφή, σχήμα και παρουσιάσει το γλυπτό του σε τέλεια μορφή με τη διαφορά ότι για τον άνθρωπο αυτό δεν γίνεται από τη μια μέρα στην άλλη αλλά δια βίου. Η διδαχή, η νουθεσία, η αγωγή, μορφώνει τον άνθρωπο και του δημιουργεί μια δεύτερη φύση. Οι κώδικες ζωής καταγράφονται από πολύ νωρίς στη σκέψη του εγκεφάλου του και επηρεάζουν τη συμπεριφορά του.

Στο Δευτερονόμιο 24, εδάφ. 6-9 διαβάζουμε: "και ούτοι οι λόγοι τους οποίους εγώ σε προστάζω σήμερον θέλουσι είσθε εν τη καρδία σου και θέλεις διδάσκει αυτούς επιμελώς εις τα τέκνα σου και περί αυτών θέλεις ομιλεί καθήμενος εν τη οικία σου, και περιπατών εν τω οδώ και πλαγιάζων και εγειρόμενος" και στο 9ο εδάφιο: "και θέλεις γράψει αυτούς επί τους παραστάτας της οικίας σου και επί τας πύλας σου" (κώδικας ηθικής συμπεριφοράς - βίωση).

Πόσοι από μας γνωρίζουμε ακριβώς τη σπουδαιότητα της εντολής "τίμα τον πατέρα σου και τη μητέρα σου..." ώστε να ελέγχουμε τη συμπεριφορά μας προς αυτούς και να μην τους καταθλίβουμε; Και πόσοι γονείς κατανοούν επακριβώς την έννοια "οι πατέρες μη ερεθίζετε τα τέκνα σας, δια να μη μικροψυχώσιν" (Κολ. 3:21) που αποτελούν θεμέλια σωστής αγωγής και καλής ανατροφής του παιδιού;

Έτσι το να έχει κανείς καλή ψυχοσωματική υγεία δεν είναι ζήτημα τύχης, είναι αποτέλεσμα υπακοής σε κανόνες. Κανόνες φυσικούς και ηθικούς, όπως τους έχει ορίσει ο Δημιουργός, αυτό αποτελεί νομοτέλεια, δεν μπορείς π.χ. να βάλεις νερό στο ντεπόζιτο της βενζίνης του αυτοκινήτου σου, γιατί θα το καταστρέψεις, γιατί δεν το έχει προβλέψει ο σχεδιαστής του. Η αξία λοιπόν της πρόληψης σε ό,τι αφορά τα ναρκωτικά είναι μια διαδικασία διαχρονική, εξελικτική, προϋποθέτει ισορροπημένη διαμόρφωση της προσωπικότητας και εμπέδωση συνειδητής ηθικής και υγειονομικής συμπεριφοράς. Αυτό σημαίνει ότι η θωράκιση των νέων και η μάχη της πρόληψης των ναρκωτικών δεν πρέπει να περιορίζεται ή να αρχίζει όταν οι νέοι μας μπαίνουν στο τούνελ των ναρκωτικών αλλά να ξεκινάει πολύ νωρίς.

Στο 3ο ερώτημα του Ποιοι μπορούν να βοηθήσουν, εδώ επενεργούν πολλοί παράγοντες: η οικογένεια, το σχολείο, σε όλες τις βαθμίδες, η εκκλησία, η κοινωνία. Όλοι αυτοί οι παράγοντες πρέπει να αποτελούν προστατευτική ομπρέλα για το παιδί. Τον ουσιαστικότερο ρόλο όμως τον παίζει η οικογένεια. Η οικογένεια αποτελεί το βασικό κοινωνικό κύτταρο για τη φυσιολογική βιοψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού. Οι γονείς μπορούν να βάλουν τα θεμέλια για μια ασφαλή ευτυχισμένη ζωή των παιδιών τους. Να τα διδάξουν να αγαπούν και να σέβονται τη ζωή. Ο E. Fromm λέει ότι "προϋπόθεση για να αγαπήσει ο άνθρωπος τη ζωή είναι από μικρός να βρεθεί ανάμεσα σε ανθρώπους που αγαπούν και σέβονται τη ζωή". Μπορούν να τα μάθουν να αντέχουν στις ματαιώσεις, να παλεύουν με την αμφιβολία, να υπομένουν την αγωνία, να αντιμετωπίζουν συγκρούσεις. Να τα ενθαρρύνουν στην ανάπτυξη αρετών όπως η αυτοπειθαρχία, η αυτάρκεια, η συνέπεια λόγων και έργων. Μπορούν να τα νουθετούν (με το παράδειγμά τους) ότι η ίδια η ζωή απαιτεί πειθαρχία και τάξη, να γνωρίσουν αυτό που λέμε εσωτερική υπακοή και να αναπτύξουν το αίσθημα και την ικανότητα της ατομικής ευθύνης τους αλλιώς κάθε διαδικασία για να χτυπηθούν τα ναρκωτικά θα καταλήξει σε "Σισύφειο" προσπάθεια. Και τελειώνω με αυτό που είπε ο John Powell, εκπρόσωπος τη UNICEF: "η ζωή μας διαπλάθεται από εκείνους που μας αγαπούν και από εκείνους που αρνούνται να μας αγαπούν". 

Η κα Γ.Πανουσοπούλου είναι κοινωνική λειτουργός.

 

 

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ FORUM
ΕΥΡΩΠΑΙΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

 

Συνέδριο 2000, Ελλάδα - Θεσσαλονίκη

29 Ιουνίου - 3 Ιουλίου

Σκοπός του FORUM είναι να δώσει την ικανότητα στις χριστιανές γυναίκες της Ευρώπης να βρουν μια κοινή ταυτότητα, να εμβαθύνουν στην κατανόηση της χριστιανικής πίστης, να εργαστούν για την ενότητα της εκκλησίας και της ανθρωπότητας, την ειρήνη και δικαιοσύνη και την ακεραιότητα της δημιουργίας.

Συνέδριο 2000: Το συνέδριο αυτό ήταν έκτακτο και οργανώθηκε για τον εορτασμό της χιλιετηρίδας. Θέμα γενικό: "Αναζητώντας τη γυναικεία ψυχή της Ευρώπης. Μύθος ή πραγματικότητα;" Σκοπός του Συνεδρίου ήταν να συγκεντρώσουμε διαφορετικούς οραματισμούς και τρόπους διαβίωσης και κατανόησης της σημερινής Ευρωπαίας γυναίκας. Το Συνέδριο απόβλεπε στο να τονίσει τον οικουμενικό οραματισμό των χριστιανών γυναικών της Ευρώπης.

Συμμετοχή: Συμμετείχαν περίπου 150 γυναίκες από 28 χώρες της Ευρώπης, διαφορετικές χριστιανικές ομολογίες και διαφορετικές ηλικίες. Ενθαρρύνεται η συμμετοχή γυναικών από την Ανατολική Ευρώπη, με την προσφορά υποτροφιών.

Έναρξη: Το Συνέδριο ξεκίνησε την Πέμπτη (29-6) το απόγευμα με καλωσόρισμα, οδηγίες, συστάσεις από την κα Καρκαλά-Ζορμπά, συν-πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και την κα Σαχινίδου, εκπρόσωπο για την Ελλάδα.

Η κα Σαχινίδου έκλεισε το καλωσόρισμά της ως εξής: "Τώρα στην 3η χιλιετία που αρχίζει, εμείς οι χριστιανές γυναίκες της Ευρώπης ψάχνουμε την ψυχή μας. Σαν Αθηναία, Ελληνίδα, Ευρωπαία γυναίκα βρήκα την ψυχή μου στην ψυχή της Δάμαρης. Ο Απόστολος Παύλος ξεκινά την ομιλία του στην Αθήνα (Πράξεις 17:22): "Άνδρες Αθηναίοι" και την κλείνει 17:34 "τινές δε άνδρες αυτώ επίστευσαν, εν οίς και Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης και γυνή τις Δάμαρις".

Στο δημόσιο βίο των Ελλήνων είχαν θέση μόνο οι άνδρες. Πολλοί κάνουν υποθέσεις για το ποια ήταν η Δάμαρις, γιατί και πώς βρέθηκε σε ένα χώρο ανδρών.. Δεν με απασχολεί. Εκείνο που ξέρω είναι ότι ήταν εκεί. Άκουσε το μήνυμα του Παύλου, άνοιξε την ψυχή της και ανταποκρίθηκε.

Είμαι περήφανη για τον Απόστολο Παύλο που δεν είπε στη Δάμαρη "Γυναίκα τι κάνεις εδώ ανάμεσα στους άνδρες; Πήγαινε στην κουζίνα σου". Έβαλε το όνομά της δίπλα σε έναν Αρεοπαγίτη.

Είμαστε απόγονοι της Δάμαρης. Έχουμε κληρονομήσει την ψυχή της. Προσεύχομαι ώστε τα παιδιά, τα εγγόνια, τα δισέγγονά μου και οι γενιές που έρχονται να κληρονομήσουν την ψυχή της Δάμαρης μέσα από μας".

Η επίσημη έναρξη των εργασιών έγινε την Παρασκευή 30-6 το πρωί με χαιρετισμούς των εκπροσώπων των δογμάτων και ομιλία της κας Καίτης Χιωτέλη με θέμα: "Η ταυτότητα της Ευρωπαίας γυναίκας στην αρχή της νέας χιλιετίας".

Έπειτα έγινε χωρισμός σε ομάδες εργασίας για την επεξεργασία του θέματος "Ικανότητες για το μέλλον". Την οργάνωση και καθοδήγηση των ομάδων έκανε η κα Αγνή Μαριακάκη.

Στη γενική συγκέντρωση του Σαββάτου στο "Καλειδοσκόπιο της Ευρωπαίας γυναίκας" έγιναν οι εισηγήσεις: 1) Βιοηθική, 2) Φιγούρες γυναικών, 3) Εκμετάλλευση γυναικών από την Ανατολική Ευρώπη, 4) Παγκοσμιοποίηση, 5) Προκλήσεις της χριστιανικής ζωής. Επεξεργασία των θεμάτων έγινε πάλι σε ομάδες εργασίας.

Η κάθε μέρα ξεκινούσε με πρωινή προσευχή. Την Παρασκευή με φροντίδα της ελβετικής ομάδας το μήνυμα ήταν από τη ζωή της Λυδίας. Το Σάββατο με φροντίδα της ελληνικής ομάδας από τη ζωή της Μάρθας και της Μαρίας. Την Κυριακή έγινε οικουμενική λατρεία.

Το πρώτο βράδυ μετά το δείπνο χαρήκαμε μια ώρα γνωριμίας και επικοινωνίας όπου κάθε χώρα παρουσίασε ένα σύμβολό της. Το ελληνικό σύμβολο ήταν ένα νόμισμα αρχαίο με το περιστέρι, σύμβολο ειρήνης και σύμβολο του Αγίου Πνεύματος, κυκλωμένο από κλαδιά ελιάς, επίσης σύμβολα ειρήνης. Και τα δύο, το περιστέρι και το κλαδί ελιάς ήταν σύμβολα ειρήνης και στην αρχαία Ελλάδα. Τα υπόλοιπα βράδια είχαμε: αγορά, πολιτιστική βραδιά και ελληνική βραδιά.

Την Κυριακή πραγματοποιήθηκε γύρος στην πόλη και εκδρομή στη Βεργίνα.

Η προετοιμασία και οργάνωση του Συνεδρίου, λόγω των ποικίλων προβλημάτων (οικονομικών, πρακτικών κ.λπ.) ήταν ένας άθλος. Στην πορεία ήταν φορές που προτάθηκε η ματαίωσή του. Δοξάζουμε τον Θεό, γιατί μόνο η χάρη του Χριστού μας αξίωσε να το φέρουμε σε πέρας. Κάθε γυναίκα που μας αποχαιρετούσε και όσες έγραψαν γράμματα, κάρτες, e-mails, είχαν να περιγράψουν μια ιδιαίτερη ευλογία που γεύτηκαν.

Παραθέτω απόσπασμα από e-mail της Ekaterina Solovei Minsk, steward (βοηθός). Γράφει εκ μέρους και άλλων 4 βοηθών από την Ανατολική Ευρώπη: "Ήταν για μας μεγάλη χαρά να σας γνωρίσουμε. Θέλουμε να σας ευχαριστήσουμε ξανά για τις μαγικές μέρες που ζήσαμε στην Ελλάδα. Ήταν για μας ένα ταξίδι σε μια άλλη διάσταση. Είμασταν βοηθοί, όχι σύνεδροι, αλλά καθώς εργαζόμασταν, είχαμε την ευκαιρία να επικοινωνήσουμε με τις πιο ενδιαφέρουσες γυναίκες της Ευρώπης. Μια τέτοια εμπειρία είναι σαν ένα θεμέλιο στο δρόμο μας, που οδηγεί σε μια ζωή ενδιαφέρουσα και πολύτιμη, μια ζωή που αξίζει να τη ζεις".

Ιωάννα Σαχινίδου

 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]
Send mail with questions or comments about this web site. to webmaster- Copyright © 2006 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Last modified: 04/11/2006