ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]


ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2003

Δύο Μοναδικά
Διαμάντια
Ανεκτίμητης Αξίας

του αιδ. Κ. Εμμανουηλίδη

 

 

Στον ουρανό που θέλει ξαστεριά, δος

του τη ματιά σου.

Στη γη που θέλει αγάπη, δος της το χέρι σου.

Στην ψυχή που θέλει χαρά, δος της

τα γόνατά σου.

Στο Θεό που θέλει εσένα,

δος Του την καρδιά σου...

 

Στο Μάρκο 12:38-40 ο Ιησούς καταδικάζει την υποκριτική ευσέβεια των γραμματέων, που λερώνει και αλυσοδένει την ψυχή. Μας καλεί να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί μ' όλους εκείνους που, ναι μεν έχουν ''μορφήν ευσεβείας'', αλλά εσωτερικά είναι κούφιοι, νεκροί και επικίνδυνοι. Επομένως οι στίχοι 41-44 που ακολουθούν δε συνδέονται με τους προηγούμενους μόνο λόγω της λέξης ''χήρα'', εδ. 40, αλλά η σύνδεσή τους είναι βαθύτερη και ουσιαστικότερη.

Η πρόθεση του συγγραφέα είναι να ζωγραφίσει με τα πλέον έντονα χρώματα που διαθέτει, την τρομακτική αντίθεση αλλά και τη χαώδη απόσταση, που υφίσταται ανάμεσα στην υποκριτική και ειλικρινή ευσέβεια.

Ακόμα, η περικοπή μας υποδεικνύει πώς θα πρέπει να συμπεριφερόμαστε προς τις γυναίκες εκείνες που έχουν στερηθεί το ανθρώπινο στήριγμά τους, τους αγαπημένους τους συζύγους. Θα πρέπει να τις βοηθάμε, να τις συμπαραστεκόμαστε και πάνω απ' όλα να τις τιμάμε, για οτιδήποτε καλό κατέχουν και βιώνουν, ως θυγατέρες του Ουράνιου Πατέρα.

Οι υπερόπτες Φαρισαίοι δεν είχαν μόνο θεολογικά προβλήματα αλλά και τεράστια προβλήματα πρακτικής χριστιανικής ζωής, εδ. 40. Μπορεί να επέλεγαν τις καλύτερες θέσεις των συναγωγών, να κυκλοφορούσαν με τις επίσημες και φανταχτερές στολές τους και να χαιρετούσαν τους ανθρώπους στις αγορές με σεβασμό, να έκαναν μεγάλες προσευχές, όμως ο καρδιογνώστης Ιησούς τους είχε ήδη καταδικάσει. Το να ανήκει κανείς εξωτερικά σ' ένα σχήμα ή κάποια ομάδα δεν αποτελεί εχέγγυο σωτηρίας. Αναμφίβολα ήταν μικρά ανθρωπάκια με μεγάλα πάθη.

Αντίθετα, η φτωχή χήρα της ιστορίας μας κερδίζει την καρδιά του Ιησού αλλά και τη δική μας, με τη συγκεκριμένη αθόρυβη και αξιοζήλευτη ενέργειά της. Μια ενέργεια, που περιέχει ένα πολύ δυναμικό και μοναδικό σε αξία μήνυμα που δυστυχώς συχνά αγνοείται από το λαό του Θεού.

Ο Ιησούς Χριστός βρίσκεται στο ναό. Αυτός βέβαια είναι ο ναός του Ηρώδη. Χρειάστηκαν 85 περίπου χρόνια για να ολοκληρωθεί η κατασκευή του· από το 20 π.Χ. έως το 64 μ.Χ. Είναι λοιπόν εκεί στο ναό και επιλέγει να καθίσει απέναντι από το γαζοφυλάκιο για να βλέπει καλύτερα. Το θησαυροφυλάκιο του ναού αποτελείτο από 13 κιβώτια που είχαν το σχήμα της σάλπιγγας και πάνω τους ήταν αναγραμμένος ο σκοπός της συλλογής των χρημάτων: Για το ναό, τις θυσίες, το θυμίαμα, τα ξύλα, κ.λπ. Έτσι, σ' εκείνο το σημείο πλησίαζαν οι λατρευτές και έριχναν τις προσφορές τους ανάλογα με την προσωπική τους επιθυμία. Κάπου εκεί λοιπόν κάθεται ο Ιησούς Χριστός και ''εθεώρει πως ο όχλος έβαλλε χαλκόν εις το γαζοφυλάκιον'', εδ. 41

Η γυναίκα που πλησιάζει είναι χήρα. Αυτό φαίνεται από την ενδυμασία της και είναι πολύ φτωχή· αυτό το αντιλαμβανόμαστε από την πενιχρή προσφορά της.

Προτού εξετάσουμε τα μαθήματα που ο Ιησούς θέλει να αποκομίσουμε από τη συγκεκριμένη περικοπή, είναι σημαντικό να αναφέρουμε δύο αλήθειες που τα εδάφια δε διδάσκουν:

α) Ότι ο Θεός περιφρονεί τα μεγάλα ποσά και τις μεγάλες προσφορές που διαθέτουμε για το έργο Του.

β) Για να κερδίσουμε την εύνοια και την ευαρέσκεια του Θεού θα πρέπει να διαθέσουμε ολόκληρη την περιουσία μας.

Να δούμε τώρα τι μας διδάσκει η περικοπή.

1. ΟΙ ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΔΩΡΑ ΜΑΣ ΔΕΝ ΠΕΡΝΟΥΝ ΑΠΑΡΑΤΗΡΗΤΑ

Καθώς ο Ιησούς Χριστός είναι καθισμένος απέναντι από το θησαυροφυλάκιο του ναού μια μοναχική φιγούρα πλησιάζει. Τη φαντάζομαι να περπατάει σκυφτή ανάμεσα στο πλήθος των λατρευτών. Μάλλον θα νιώθει άσχημα, ίσως και κάποια ντροπή. Βλέποντας γύρω της τις χούφτες των ανθρώπων γεμάτες με χρήματα και τα πουγκιά τους φουσκωμένα, προσπαθεί να κρύψει καλά αυτό που κρατάει πολύ σφιχτά μέσα στην παλάμη της. Από τη μια πολλοί πλούσιοι ''έβαλλον πολλά'', πράξη επαναλαμβανόμενη όπως ο χρόνος του ρήματος φανερώνει, από την άλλη αυτή επρόκειτο να διαθέσει δύο μόνο λεπτά, δηλαδή ένα Ρωμαϊκό κοδράντη, ασήμαντο ποσό· τίποτα παραπάνω.

Το λεπτό ήταν η ελληνική ονομασία για τα μικρότερο ιουδαϊκό χάλκινο νόμισμα. Ήταν τόσο ελαφρύ και λεπτό, εξ ου και η ονομασία του, και ισοδυναμούσε με το 1/40 του δηναρίου. Το δηνάριο ήταν ο μισθός ενός εργάτη για μια μέρα εργασίας.

Το ποσό λοιπόν που η χήρα διαθέτει είναι πολύ μικρό, πράγμα που όλοι μπορούσαν εύκολα να αντιληφθούν, τόσο από τον ήχο των κερμάτων που έπεφταν μέσα στα κιβώτια, όσο και από τον τρόπο που έγινε η προσφορά. Οι επιδειξίες με τα υπέρογκα ποσά, συχνά έδειχναν τα προσφερόμενα στον Ιερέα της υπηρεσίας, ο οποίος αφού πρώτα έλεγχε τη γνησιότητα των νομισμάτων, γνωστοποιούσε το ύψος και το σκοπό του ποσού και κατόπιν το έριχνε στο κιβώτιο της επιλογής του λατρευτή.

Σημειώστε όμως ότι ο Ιησούς ''εθεώρει'' πώς ο κόσμος έριχνε τα κέρματα του στο θησαυροφυλάκιο. Δεν έβλεπε μόνο, αλλά παρατηρούσε προσεκτικά. Παρατηρούσε τον τρόπο που έριχναν, ταπεινά ή επιδεικτικά, παρατηρούσε τα ποσά, παρατηρούσε τις καρδιές τους, γιατί μπροστά στα δικά του μάτια όλα είναι ''γυμνά και τετραχηλισμένα''.

Όπως θα διαπιστώσουμε σε λίγο, για τον Κύριο δε μετράει τόσο το ποσό που διαθέτουμε, ούτε η υπηρεσία μας αυτή καθ' εαυτή, όσο η ποιότητα της καρδιάς μας. Η καρδιά έρχεται πρώτα· το κίνητρο, ο σκοπός, η διάθεση· στη συνέχεια ακολουθούν το πορτοφόλι, ο χρόνος, το έργο, η προσπάθεια και ο,τιδήποτε άλλο σχετίζεται με το δωρητή.

2. ΟΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ ΣΤΟΙΧΙΖΟΥΝ

Μετρώντας την προσφορά της χήρας με τα δικά μας μέτρα, εύκολα θα μπορούσαμε να πούμε ότι ήταν μια ασήμαντη προσφορά. Όμως, ο Κύριος βλέπει και ζυγίζει τα πράγματα εντελώς διαφορετικά από εμάς τους ανθρώπους. Στη δική Του εκτίμηση, τη θεϊκή εκτίμηση, τη μόνη που αξίζει και είναι αλάνθαστη, η προσφορά της χήρας ξεπέρασε όλες τις άλλες προσφορές. Τα δύο φτωχά της κέρματα έγιναν δύο μοναδικά διαμάντια ανεκτίμητης αξίας.

Τι ήταν όμως αυτό που έκανε το δώρο της τόσο πολύτιμο;

Τι ήταν αυτό που οδήγησε τον Ιησού να φωνάξει τους 12 γύρω Του -ενεργούσε έτσι μόνο σε πολύ σπουδαίες περιπτώσεις- ώστε να τους εξηγήσει την πραγματική αξία της προσφοράς της χήρας;

Τι ήταν αυτό που οδήγησε τον Ιησού να ξεκινήσει τα λόγια Του με το ''αληθώς'', που σήμαινε πως ό,τι θα τους έλεγε ήταν ιδιαίτερα σημαντικό και θα έπρεπε να το καταλάβουν ώστε να αποτυπωθεί καλά στη μνήμη τους; Την απάντηση μας τη δίνουν τα εδάφια 43 και 44, ''?Αληθ?ς σ?ς λ?γω ?τι ? χ?ρα α?τη ? πτωχ? ?βαλε περισσ?τερον π?ντων, ?σοι ?βαλον ε?ς τ? γαζοφυλ?κιον? δι?τι π?ντες ?κ το? περισσε?οντος ε?ς α?το?ς ?βαλον? α?τη ?μως ?κ το? ?στερ?ματος α?τ?ς ?βαλε π?ντα ?σα ε?χεν, ?λην τ?ν περιουσ?αν α?τ?ς''.

Το ''περισσότερον πάντων'' βέβαια δεν παραπέμπει σε μαθηματική αναλογία αλλά στη διάθεση του δωρητή, που αναμφίβολα πρόσφερε θυσιαστικά. Η φτωχή χήρα πρόσφερε περισσότερα από όλους, διότι ενώ όλοι οι άλλοι έδωσαν από το περίσσευμά τους, εκείνη έδωσε από το υστέρημά της, όλη της την περιουσία!

Δεν κράτησε τίποτα για τον εαυτό της, ούτε καν το ένα από τα δύο λεπτά ώστε να αγοράσει λίγο ψωμί. Αυτά ήταν όλα τα χρήματα που είχε στη διάθεσή της. Επομένως είναι ολοφάνερο πως η αληθινή προσφορά δε μετριέται τόσο από αυτά που δίνουμε όσο από αυτά που κρατάμε για τον εαυτό μας. Η χήρα έδωσε από το υστέρημά της, ενώ όλοι οι υπόλοιποι, ακόμα κι όταν έδωσαν τα μεγάλα τους ποσά, είχαν στη διάθεση τους ένα 90 με 95% να ξοδέψουν για τον εαυτό τους· έδωσαν δηλαδή από το περίσσευμά τους. Η προσφορά όμως που ιδιαίτερα ευαρεστεί το Θεό δεν είναι εκείνη που πραγματοποιείται χωρίς κανένα απολύτως κόστος, αλλά εκείνη που εμπεριέχει το στοιχείο της θυσίας, γιατί όχι και της στέρησης, από την πλευρά του λατρευτή.

3. ΤΕΤΟΙΕΣ ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ ΕΙΝΑΙ ΔΕΙΓΜΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΚΗΣ

ΑΦΙΕΡΩΣΗΣ

Η χήρα ''έβαλε πάντα όσα είχεν, όλην την περιουσίαν αυτής''. Το εδάφιο μας βοηθάει να κατανοήσουμε πως προτού ο Θεός γίνει Κύριος του πορτοφολιού μας-του χρόνου, των αποφάσεων, των σχεδίων μας-πρέπει να είναι ο απόλυτος και μοναδικός Κύριος της καρδιάς μας. Πόσο μας συγκινεί και μας εμπνέει το παράδειγμα των Μακεδόνων αδελφών οι οποίοι ''εαυτούς έδωκαν πρώτον εις τον Κύριον'' και μετά, παρ' όλες τις θλίψεις, τις δοκιμασίες και τη φτώχεια τους, και μάλιστα εκλιπαρώντας τον Παύλο, ζητούσαν να συμμετέχουν στις προσφορές υπέρ των αδελφών της Ιερουσαλήμ, 2 Κορ. 8;1-5. Σημασία έχει ο δότης και όχι το δώρο.

Εμείς άραγε αδελφοί που βρισκόμαστε; Έχουμε δοθεί πρώτα στον Κύριο; Έχει κερδίσει τις καρδιές μας ο Ιησούς, ο Μέγας Βασιλέας; Υπάρχει στις προσφορές μας κάποια μορφή αυτοθυσίας; Μας κοστίζει τίποτα η χριστιανική ζωή; Μήπως όλα είναι εύκολα και ανώδυνα; Μήπως πιστεύουμε σ' ένα Χριστό που είναι κομμένος και ραμμένος στα μέτρα μας, γι' αυτό και βιώνουμε ένα τόσο χαμηλό δείκτη θρησκευτικότητας;

Έτσι λοιπόν, σημασία έχει:

Ο δωρητής και όχι το δώρο. Η εσωτερική ποιότητα της καρδιάς και όχι το υλικό γεγονός. Ο βαθμός της αυτοθυσίας και όχι το ποσό της εισφοράς.

Άγνωστη, ανώνυμη, φτωχή και άσημη είναι η χήρα της ιστορίας μας. Κι όμως πόσο μεγάλη επιρροή εξασκεί στις καρδιές μας! Πόσο φορτωμένη είναι με πνευματικά παράσημα!

Συχνά νομίζουμε ότι ο Θεός περιμένει από εμάς κάτι το μοναδικό, το εκθαμβωτικό, το μεγαλοπρεπές, όπως, να ευαγγελίσουμε τα πλήθη, να κερδίσουμε χιλιάδες ψυχές, να ταΐσουμε όλα τα ορφανά του πλανήτης μας, να δαπανήσουμε όλο το χρόνο και τα χρήματά μας μόνο για Εκείνον.

Σίγουρα ο Θεός προσδοκά την υπηρεσία μας και την όποια προσφορά μας, μα πάνω απ' όλα νοιάζεται για τη στάση της καρδιάς, την ποιότητά της. Μπορείς χωρίς να κάνεις τίποτα το φανταχτερό-κάτι που όλοι θα δουν, θα εντυπωσιαστούν και θα χειροκροτήσουν-με τη γλυκύτητά σου, την αγάπη, την απλότητα και το ταπεινό σου πνεύμα, στην γειτονιά, στο σπίτι, την εκκλησία, να συμβάλλεις στην επέκταση της βασιλείας του Θεού, όσο ελάχιστοι πιστοί σ' όλους τους αιώνες της εκκλησιαστικής Ιστορίας. Ο Θεός κοιτάζει την καρδιά, παρατηρεί τον ''έσω άνθρωπο''. Πόσο διαφέρουν τα ουράνια καλλιστεία από τα επίγεια!

Η βασιλεία Του απλώνεται αθόρυβα αλλά γοργά με τέτοιες ασήμαντες, μικρές και άγνωστες στους πολλούς μας πράξεις και ενέργειες. Άραγε θα είχε προσέξει κανείς άλλος τη χήρα αν δεν το είχε κάνει αυτό ο Ιησούς;

Η γυναίκα της ιστορίας μας:

1. Αγαπούσε τον Κύριο και το έργο Του ολόθερμα. Στο κέντρο της καρδιάς της ήταν μόνο Εκείνος· η πρώτη και μεγάλη της αγάπη· ο θείος έρωτας, ο Νυμφίος της ψυχής.

2. Η υποκρισία των ηγετών και των άλλων λατρευτών την άφηνε εντελώς αδιάφορη. Ήταν αποφασισμένη θυσιαστικά να λατρεύσει Εκείνον που τόσο αγαπούσε.

3. Ήταν υπερβολικά γενναιόδωρη.

4. Είχε πίστη στην πρόνοια του Θεού, το στοργικό Του ενδιαφέρον. Κυριολεκτικά βίωνε τα λόγια του Κυρίου, ''τον άρτον ημών τον επιούσιον δος εις ημάς σήμερον''.

Πώς να μη λογαριάσει ο Θεός μια τέτοια πίστη που δε λογαριάζει τίποτα;

5. Η λατρεία της ήταν γνήσια χωρίς υπολογισμούς και επιφυλάξεις. Φρόνιμα και βιβλικά ιεραρχούσε τις προτεραιότητές της.

Μέσα στην εποχή του πληθωρισμού των λόγων που ζούμε, επιτακτική είναι η ανάγκη της ύπαρξης Χριστιανών που αγαπούν τον Κύριο ''άνευ όρων και ορίων'' και ταυτόχρονα του έχουν τυφλή εμπιστοσύνη.

Τέτοιο ακριβώς είναι το σαγηνευτικό παράδειγμα της χήρας. Ας το μιμηθούμε.

Αν δεν αγαπάς, θα βρεις δικαιολογία.

Αν αγαπάς, θα βρεις τον τρόπο

Λυπόμουν για το παρελθόν

Και φοβόμουν για το μέλλον...

Ξαφνικά ο Κύριος άρχισε να μιλάει:

"Το Όνομά μου είναι, Εγώ Είμαι ο Ών".

Σταμάτησε. Περίμενα. Σε λίγο συνέχισε.

Όταν ζεις στο παρελθόν,

με τα λάθη και τις αποτυχίες του,

αυτό είναι πολύ δύσκολο.

Αλλά εγώ δεν είμαι εκεί.

Το όνομά μου δεν είναι Εγώ Ήμουν.

Όταν ζεις στο μέλλον,

με τα προβλήματα

και τους φόβους του,

αυτό είναι πολύ δύσκολο,

Αλλά Εγώ δεν είμαι εκεί.

Το Όνομά μου δεν είναι, Εγώ θα Είμαι.

Όταν ζεις αυτή τη στιγμή,

δεν είναι δύσκολο.

Εγώ είμαι εδώ, βρίσκομαι δίπλα σου.

Το όνομά μου είναι,

Εγώ Είμαι ο Ών.

I

Hellen Mallicoat

Μετάφραση: Κ. Εμμανουηλίδης

 

 

 

 

 

Μεγάλες Αλήθειες από τους Μικρούς Προφήτες
Αββακούμ
Η τελική επικράτηση της δόξας του Θεού


του αιδ. Π. Κανταρτζή

 

 

 

 

 

Το βιβλίο του Αββακούμ αν και γράφτηκε στον έβδομο προ Χριστού αιώνα ασχολείται με ένα ερώτημα που μέχρι σήμερα συχνά μας απασχολεί και μας προβληματίζει. Γιατί να υπάρχει γύρω μας αδικία; Πώς θα μπορέσουμε να επιβιώσουμε σε έναν κόσμο φθοράς, ανομίας και αμαρτίας; Το ερώτημα αυτό διατυπώνεται μέσα από μία σειρά παραπόνων που εκφράζει ο Αββακούμ προς το Θεό.

Τα παράπονα του προφήτη

Με γλώσσα που θυμίζει έντονα διάφορους Ψαλμούς (π.χ. Ψαλμοί 6, 12, 28, 31, 55, 60, 85) και τους διαλόγους του Ιώβ (δες την ομοιότητα του Αββακ. 1:2 με το Ιώβ 19:7) ο Αββακούμ διατυπώνει στο Θεό τα παράπονά του. Διαβάζουμε έτσι στα εδ.2 - 4, "Ως πότε, Κύριε θα σου φωνάζω για βοήθεια κι εσύ δε θα με ακούς; Σου κράζω για την αδικία που επικρατεί, μας εσύ δεν επεμβαίνεις! Γιατί κάνεις να βλέπω τόση ανομία;...Καταστροφή και βία με τριγυρίζουν, παντού φιλονικίες και διαμάχες. Οι νόμοι μοιάζουν αδρανείς, επικρατεί η αδικία...". Αυτό που γεννά τα παράπονα δεν είναι η αμφισβήτηση ή η απιστία. Είναι ερωτήματα που πηγάζουν από έναν άνθρωπο που αυτά τα οποία πίστευε και γνώριζε για το Θεό δεν συνάδουν με αυτά που βλέπει γύρω του. Την ίδια ένταση συχνά συναντούμε ως πλαίσιο και σε διάφορους Ψαλμούς που περιλαμβάνουν παράπονα προς το Θεό. Ο Ψαλμωδός ξεκινά από την πίστη του στην αγαθοσύνη, δύναμη και κυριαρχία του Θεού. Όταν όμως αυτά δεν τα βλέπει να εφαρμόζονται στο ζήτημα που τον απασχολεί τότε προβληματίζεται, αντιδρά, παραπονιέται. Το ίδιο συμβαίνει και με τα παράπονα του Αββακούμ. Ρωτά ο προφήτης δύο από τα πιο συχνά ερωτήματα που ρωτά και ο Ψαλμωδός, "γιατί" και "έως πότε". Τα ρωτά όμως ΣΤΟ ΘΕΟ επειδή πιστεύει σ' Αυτόν και επειδή προσπαθεί να καταλάβει το τι συμβαίνει.

Η απάντηση του Θεού

Κι ο Θεός απαντά... Η απάντηση Του όμως μοιάζει να γεννά περισσότερα ερωτήματα από όσα λύνει. Διαβάζουμε στο εδ. 5, "στρέψτε το βλέμμα σας στα έθνη και κοιτάξτε! Θα τα χάσετε γιατί κάτι στις μέρες σας θα συμβεί που δε θα το πιστεύατε αν κάποιος σας το διηγόταν". Ποιο είναι λοιπόν αυτό το καταπληκτικό έργο του Θεού; "Ξεσηκώνω τους Βαβυλώνιους εγώ, αυτό το έθνος το σκληρό κι αδίστακτο...". Ο Θεός λοιπόν απαντά στα παράπονα του προφήτη ότι ολιγωρεί και δεν κάνει τίποτε για την αδικία που επικρατεί στον Ισραήλ λέγοντας ότι θα τον τιμωρήσει στέλνοντας εναντίον του τους Βαβυλωνίους. Τον έβδομο αιώνα π.Χ., αναβιώνει υπό την ηγεσία του Ναβοπολάσαρ, το αρχαίο έθνος της Βαβυλώνας και εξελίσσεται στην νέα υπερδύναμη της περιοχής. Είναι ένα έθνος "που έχει την ισχύ του για θεό" (1:11). Ένας λαός "σκληρός και αδίστακτος" (1:6). Περίεργα και απρόσμενα μερικές φορές τα σχέδια του Θεού. Φανερώνουν ότι ο Θεός είναι απόλυτα ελεύθερος και ότι ενεργεί με γνώμονα όχι τις δικές μας προσδοκίες αλλά τις ανεξιχνίαστες κυρίαρχες βουλές Του. Ο Αββακούμ, όταν παραπονιόταν στο Θεό και Του ζητούσε να κάνει κάτι, άλλα πράγματα είχε στο μυαλό του. Πόσο συχνά με επιπολαιότητα πλησιάζουμε το Θεό και Του ζητούμε να ενεργήσει στη ζωή μας ή να αναλάβει κάποιο θέμα μας. Ο Θεός δεν έρχεται να εργαστεί με τα δικά μας σχέδια ή με την δική μας ατζέντα. Ας λάβουμε λοιπόν στα σοβαρά την προειδοποίηση του Εκκλησιαστή, "μη βιάζεσαι να μιλήσεις στο Θεό..." (Εκκλ. 5:1).

Η αντίδραση του προφήτη

Ο Αββακούμ προβληματισμένος από την αναπάντεχη απάντηση του Θεού αντιδρά! Πώς είναι δυνατόν ο άγιος Θεός να χρησιμοποιεί ένα έθνος τόσο ασεβές όσο οι Βαβυλώνιοι και να αφήνει να "καταβροχθίζει ο ασεβής τον δικαιότερό του"; (Αββακ. 1:13). Ο προφήτης δεν μπορεί να εννοήσει τους τρόπους του Θεού. Ζητούσε από τον Θεό να κρίνει την ασέβεια που υπήρχε στο λαό Του. Δεν περίμενε όμως ποτέ ο Θεός να το κάνει χρησιμοποιώντας ένα ακόμα πιο ασεβές έθνος. Σκέφτεται, "ναι είμαστε χάλια, αλλά όχι και τόσο χάλια όσο οι Βαβυλώνιοι...". Μήπως για κάποιον ακατανόητο λόγο η εύνοια του Θεού είναι πάνω στη Βαβυλώνα; Μήπως "θα τραβούν για πάντα το ξίφος και θα εξοντώνουν δίχως λύπη τους λαούς;" (1:17).

Η ανταπόκριση του Θεού

Ο Αββακούμ είναι ένα ευλογημένο παράδειγμα πίστης. Πίστη δεν σημαίνει ότι κατανοώ τα πάντα. Πίστη δεν σημαίνει ότι δεν έχω προβληματισμούς, ενστάσεις, ερωτηματικά. Πίστη σημαίνει ότι δεν αφήνω την "σκοπιά μου... και προσμένω για να δω τι θα μου πει ο Θεός" (2:1). Ο προφήτης μπερδεμένος και προβληματισμένος συνεχίζει απεγνωσμένα να γαντζώνεται πάνω στον Κύριο, προσμένοντας λίγο φως. Και ο Θεός τιμά την στάση αυτή. Στα επόμενα εδάφια αποκαλύπτει στον Αββακούμ την πληρότητα των σχεδίων Του. Τον βοηθά να δει όχι τις μικρές απομονωμένες και αποκομμένες ψηφίδες των βουλών Του, αλλά όλο το ψηφιδωτό.

Ποιο είναι λοιπόν το περιεχόμενο αυτής της αποκάλυψης που ο Θεός δίνει στον Αββακούμ;

Ποια είναι τα σχέδια του Θεού;

Διαβάζοντας τα εδ. 4 - 5 πληροφορούμαστε δύο πράγματα. Το πρώτο είναι ότι αυτός που είναι "άδικος", τελικά θα καταστραφεί. Ο Αββακούμ είχε δίκαιο όταν αντιδρώντας στο Θεό έλεγε, "τα μάτια σου είναι τόσο καθαρά, που δεν μπορούνε το κακό να ανεχθούν" (1:13). Ο Θεός όπως τώρα ετοιμάζεται να τιμωρήσει το λαό Του, στη συνέχεια θα συνεχίσει και θα τιμωρήσει και τους Βαβυλώνιους.

Ο Θεός χρησιμοποιεί για λίγο τους Βαβυλώνιους ως όργανο κρίσης πάνω στο λαό Του. Η κρίση αυτή είναι αναγκαία για να εξαγνιστεί ο λαός Του. Η κατάσταση αυτή όμως, δεν θα είναι οριστική και αμετάκλητη. Κάποια στιγμή θα τελειώσει. Κάποια στιγμή οι Βαβυλώνιοι θα πάψουν να τραβούν το ξίφος και να εξοντώνουν τους λαούς (δες την ερώτηση στο 1:17). Αυτήν την κρίση την περιγράφει πιο αναλυτικά στο τμήμα 2:6 - 20. Εκεί έχουμε μία σειρά από οράσεις που προβλέπουν την κρίση πάνω στους Βαβυλώνιους. Ένα από τα χαρακτηριστικά που αναδύονται μέσα από αυτές είναι η αντιστοιχία της τιμωρίας με το αδίκημα. Έτσι στα εδάφια 2:6 - 8 βλέπουμε ότι αυτός που λεηλατεί, θα λεηλατηθεί. Στα εδ. 2:9 - 11 αυτός που καταστρέφει, θα καταστραφεί. Στα εδάφια 2:12 - 14 αυτός που χτίζει σε σαθρά θεμέλια, θα τα χάσει όλα. Στα 2:15 - 18 αυτός που εξευτελίζει θα εξευτελιστεί και στα 2:19 - 20 αυτός που ελπίζει σε είδωλα θα μείνει στο τέλος απροστάτευτος. Αυτή η αντιστοιχία παράβασης - ποινής, συνοψίζεται στο εδ. 10 όταν ο Θεός προειδοποιεί τη Βαβυλώνα ότι "καταστρέφοντας έθνη πολλά τον ίδιο τον εαυτό σου καταστρέφεις".

Η Βαβυλώνα λοιπόν θα πληρωθεί μία μέρα με το ίδιο νόμισμα, που για καιρό η ίδια πλήρωνε τους άλλους λαούς. Όμως για να γίνει αυτό θα περάσει κάποιος χρόνος. Διαβάζουμε στο εδ. 5 ότι ο άδικος, στην προκειμένη περίπτωση οι Βαβυλώνιοι, θα συνεχίζει σαν αδηφάγο τέρας να καταβροχθίζει τα έθνη. Επίσης στο εδ. 3 βλέπουμε το Θεό να λεει στον Αββακούμ, "αυτό που σου αποκαλύπτω δεν θα εκπληρωθεί αμέσως, σίγουρα όμως κάποτε θα πραγματοποιηθεί. Περίμενε με υπομονή ωσότου να συμβεί."

Ο Θεός λοιπόν που τώρα θα χρησιμοποιήσει τους Βαβυλώνιους για να τιμωρήσει και να εξαγνίσει το λαό Του στο μέλλον θα τους τιμωρήσει αποκαθιστώντας έτσι τον λαό Του. Μία μέρα η "γνώση της δόξας του Κυρίου θα γεμίσει η γη, όπως γεμίζουν τα νερά της θάλασσας το βάθος" (2:14).

Η ζωή της πίστης

Πώς όμως ζεις περιμένοντας;

Πώς ζεις στο παρόν περιμένοντας το μέλλον των επαγγελιών του Θεού;

Αυτό είναι το κεντρικό θεολογικό ερώτημα όλου του βιβλίου.

Πώς ο προφήτης, πώς ο δίκαιος θα μπορέσει να ζήσει μέσα σε έναν κόσμο, τον οποίο δεν μπορεί να καταλάβει και να εξηγήσει; Μέσα σε έναν κόσμο αμαρτίας και φθοράς; Πώς θα μπορέσει να περιμένει με υπομονή την ώρα της τελικής λυτρωτικής επέμβασης του Θεού;

Την απάντηση τη βρίσκουμε στο 2:4, " Ο δίκαιος θα ζήσει εκ πίστεως". Στο πλαίσιο του βιβλίου του Αββακούμ λοιπόν, αυτή η διακήρυξη σημαίνει, ότι ο δίκαιος θα μπορέσει να σταθεί μέσα σε έναν κόσμο προκλήσεων και ερωτημάτων, καθώς εμπιστεύεται τον άγιο Θεό και τις υποσχέσεις Του.

Αυτή την αλήθεια τη βρίσκουμε διατυπωμένη με τρόπο αριστουργηματικό στον ύμνο που υπάρχει στο τέλος του βιβλίου (3:16 - 19). Εκεί ο προφήτης περιγράφει την πίστη που προσμένει και ελπίζει, "κι αν τώρα οι συκιές δεν έχουν πια καρπό, σταφύλια κι αν δεν δίνουνε τα αμπέλια....ωστόσο εγώ θα αναγαλλιάζω για τον Κύριο, θα χαίρομαι γιατί ο Θεός με βοηθάει. Ο Κύριος είν' ο Θεός μου, είναι η δύναμή μου! Με κάνει σαν το ελάφι γοργοπόδαρο, φέρνει τα βήματά μου στις κορφές".

Αυτή η πίστη είναι σύμφωνα με τον απ. Παύλο το χαρακτηριστικό των δικαιωμένων, των σωσμένων ανθρώπων. Έτσι στην προς Ρωμαίους 1:17 όπου έχουμε μία σαφή αναφορά στο Αββακούμ 2:4 διαβάζουμε, "διότι δι' αυτού αποκαλύπτεται η δικαιοσύνη του Θεού εκ πίστεως εις πίστιν, καθώς είναι γεγραμμένον, Ο δε δίκαιος θέλει ζήσει εκ πίστεως". Η πίστη λοιπόν δεν είναι μία διανοητική αποδοχή ή μία στιγμιαία αντίδραση. Η πίστη του δικαιωμένου από τον Θεό ανθρώπου, είναι μία στάση εμπιστοσύνης και βεβαίας ελπίδας προς τον Θεό. Αυτή ήταν η πίστη του Αββακούμ, αυτή μας καλεί η Καινή Διαθήκη να είναι και η δική μας πίστη. I

Ο αιδ. Π. Κανταρτζής είναι ποιμένας της Α΄ Ε.Ε.Ε. Αθηνών

 

Βλέποντας και Απολαμβάνοντας τη Δόξα του Θεού


Ο απώτατος στόχος του Ιησού Χριστού

του John Piper

 

Τα πάντα στο σύμπαν αφορούν την δόξα του Θεού. Η βαθύτερη λαχτάρα της ανθρώπινης ύπαρξης και η ουσία όλης της δημιουργίας συνοψίζονται σε ένα πράγμα: τη δόξα του Θεού. Το σύμπαν δημιουργήθηκε για να την φανερώνει, και εμείς πλαστήκαμε για να την βλέπουμε και για να την απολαμβάνουμε. Οποιοσδήποτε άλλος δρόμος οδηγεί στην ματαιότητα. Αυτός είναι ο λόγος που ο κόσμος είναι τόσο μπερδεμένος και δυσλειτουργικός. Ανταλλάξαμε τη δόξα του Θεού για άλλα πράγματα (Ρωμαίους 1:23).

"Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού" (Ψαλμός 19:1). Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο όλο το σύμπαν υπάρχει. Τα πάντα αφορούν τη δόξα του Θεού. Κοιτώντας το σύμπαν γύρω μας συγκλονιζόμαστε από την απεραντοσύνη του. Ιδιαίτερα όταν συγκρίνουμε το μεγαλείο του με την πρόδηλη ασημαντότητα του ανθρώπου. Η σύγκριση αυτή μας κάνει να φαινόμαστε μικροί. Αλλά το μήνυμα αυτής της απεραντοσύνης δεν αφορά πρωτίστως εμάς. Αφορά το Θεό. "Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού", λένε οι Γραφές. Ο λόγος της σπατάλης τόσου χώρου σε ένα σύμπαν απλά για να τοποθετήσεις μια κουκίδα ανθρωπότητας δηλώνει κάτι για το Δημιουργό μας και όχι για μας. "Σηκώσατε υψηλά τους οφθαλμούς σας, και ιδέτε, τις εποίησε ταύτα; Ο εξάγων το στράτευμα αυτών κατά αριθμόν· ο ονομαστί καλών ταύτα πάντα εν τη μεγαλειότητι της δυνάμεως αυτού, διότι είναι ισχυρός εις εξουσίαν· δεν λείπει ουδέν" (Ησαΐας 40:26).

Η βαθύτερη λαχτάρα της ανθρώπινης καρδιάς είναι να γνωρίσει και να απολαύσει τη δόξα του Θεού. Πλαστήκαμε για αυτό "Φέρε τους υιούς μου από μακράν, και τας θυγατέρας μου από των άκρων της γης... διότι εδημιούργησα αυτούς δια την δόξαν μου·" (Ησαΐας 43:6 - 7).

Να γιατί υπάρχουμε! Για να βλέπουμε, να γευόμαστε, να φανερώνουμε τη δόξα του Θεού. Οι απροσμέτρητες και ασύλληπτες διαστάσεις του σύμπαντος είναι απλά μία παραβολή που μιλά για τον αμύθητο "πλούτο της δόξας Του" (Ρωμαίους 9:23). Το φυσικό μάτι πρέπει να πει στο πνευματικό μάτι, "Η Επιθυμία της ψυχής σου δεν είναι αυτά που βλέπεις, αλλά Αυτός που έπλασε, αυτά που βλέπεις". Ο απ. Παύλος είπε, "καυχώμεθα εις την ελπίδα της δόξης του Θεού" (Ρωμαίους 5:2). Πιο συγκεκριμένα μας είπε ότι ο Θεός μας προετοίμασε για τη δόξα (Ρωμαίους 9:23). Ο λόγος για τον οποίο μας δημιούργησε είναι "δια να γνωστοποιήση τον πλούτον της δόξης αυτού επί σκεύη ελέους" (Ρωμαίους 9:23).

Κάθε χτύπος της καρδιάς μας δηλώνει αυτήν την λαχτάρα για την δόξα του Θεού. Όμως εμείς την καταπνίγουμε και νομίζουμε ότι δεν χρειάζεται να έχουμε "επίγνωσιν του Θεού" (Ρωμαίους 1:28). Ως αποτέλεσμα όλη η κτίση έχει εκφυλιστεί σε μία κατάσταση χαοτική. Το πιο τρανταχτό παράδειγμα που συναντούμε στην Αγία Γραφή για αυτήν την δυσαρμονία αφορά την ανθρώπινη σεξουαλικότητα. Ο απ. Παύλος μας λεει ότι η ανταλλαγή της δόξας του Θεού με άλλα πράγματα είναι η αιτία για κάθε μορφή εκφυλισμού των σχέσεων των δύο φύλων. "Διότι και αι γυναίκες αυτών μετήλλαξαν την φυσικήν χρήσιν εις την παρά φύσιν· ομοίως Δε και οι άνδρες αφήσαντες την φυσικήν χρήσιν της γυναικός, εξεκαύθησαν εις την επιθυμίαν αυτών..." (Ρωμαίους 1:26 - 27). Όταν ανταλλάσσουμε τη δόξα του Θεού για υποδεέστερα πράγματα, τότε Αυτός μας παραδίδει στα πάθη μας, τα οποία δεν είναι παρά επί μέρους ανταλλαγές αυτού που έχει αξία και νόημα με αυτό που είναι ευτελές και ανούσιο. Οι μικρές αυτές ανταλλαγές αντικατοπτρίζουν την θεμελιακή ανταλλαγή της δόξας του Θεού με κάθε λογής είδωλα.

Πλαστήκαμε για να γνωρίζουμε και να εκτιμούμε τη δόξα του Θεού πάνω από ο,τιδήποτε άλλο. Όταν λοιπόν αντικαθιστούμε αυτόν τον θησαυρό για είδωλα, τότε τα πάντα ανατρέπονται. Ο ήλιος της δόξας του Θεού υπάρχει για να λάμπει στο κέντρο του ηλιακού συστήματος των ψυχών μας. Και όταν είναι στη θέση του τότε όλοι οι "πλανήτες" της ζωής μας κινούνται στη σωστή τροχιά. Όταν όμως ο ήλιος μετακινηθεί, τότε τα πάντα αποσυντονίζονται. Η θεραπεία της ψυχής μας ξεκινά με την αποκατάσταση της δόξας του Θεού στο κέντρο της ύπαρξής μας.

Αυτό για το οποίο πραγματικά πεινούμε, είναι η λαμπρότητα της δόξας του Θεού και όχι ο εαυτός μας. Κανείς δεν στέκεται μπροστά στον απέραντο ωκεανό για να αυξήσει την αυτοπεποίθησή του. Στεκόμαστε επειδή το να βλέπουμε κάτι το μεγαλειώδες πέρα από τον εαυτό μας, είναι θεραπευτικό για την ψυχή μας. Πραγματικά, υπάρχει άραγε κάτι πιο αστείο σε αυτό το απέραντο, αχανές σύμπαν από έναν άνθρωπο, πάνω σε μια κουκίδα που ονομάζεται γη, ο οποίος στέκεται μπροστά σε έναν καθρέφτη, προσπαθώντας να βρει νόημα και σημασία στο είδωλο του εαυτού του; Είναι θλιβερό το γεγονός ότι ακριβώς αυτό είναι το ευαγγέλιο του σύγχρονου κόσμου.

Δεν είναι όμως αυτό και το Χριστιανικό ευαγγέλιο. Μέσα στο σκοτάδι της θλιβερής εμμονής με τον εαυτό μας έλαμψε "ο φωτισμός του ευαγγελίου της δόξης του Χριστού, όστις είναι εικών του Θεού" (Β' Κορινθίους 4:4). Το ευαγγέλιο της Χριστιανικής πίστης έχει να κάνει με τη "δόξα του Χριστού" και όχι με εμάς. Κι όταν ακόμη αφορά σε κάποιον βαθμό εμάς, δεν έχει ως περιεχόμενο του τον τρόπο με τον οποίο ο Θεός μας εξυψώνει, αλλά το πώς ο Θεός μέσα στο έλεός Του μας ικανώνει να βρίσκουμε απόλαυση εξυψώνοντας Αυτόν, για πάντα.

Ποια θα ήταν η ύψιστη έκφραση αγάπης που ο Ιησούς θα μπορούσε να δείξει προς εμάς;

Ποια είναι η μεγαλύτερη ευλογία που απορρέει από το ευαγγέλιο;

Η απολύτρωση; Η συγχώρηση; Η δικαίωση; Η συμφιλίωση; Ο αγιασμός; Η υιοθεσία; Δεν είναι όλα αυτά απλά μέσα προς μια άλλη υψηλότερη ευλογία; Προς κάτι το οριστικό και τελικό; Προς κάτι που ο Ιησούς ζήτησε από τον Πατέρα Του να μας δώσει; "Πάτερ, εκείνους τους οποίους μοι έδωκας, θέλω, όπου είμαι εγώ, να ήναι και εκείνοι μετ' εμού· δια να θεωρώσι την δόξαν μου, την οποίαν μοι έδωκας" (Ιωάννης 17:24).

Το Ευαγγέλιο είναι το "ευαγγέλιο της δόξας του Χριστού" επειδή ο τελικός στόχος του είναι το να μπορούμε να βλέπουμε και να απολαμβάνουμε την δόξα του Χριστού. Κι αυτό επειδή αυτή η δόξα δεν είναι άλλη από την δόξα του Θεού. "Όστις, ών απαύγασμα της δόξης και χαρακτήρ της υποστάσεως αυτού" (Εβραίους 1:3). Και "όστις είναι εικών του Θεού του αοράτου" (Κολοσσαείς 1:15). Όταν το φως του ευαγγελίου λάμπει στις καρδιές μας αυτό είναι "ο φωτισμός της γνώσεως της δόξης του Θεού δια του προσώπου του Ιησού Χριστού" (Β΄ Κορινθίους 4:6). Και όταν "καυχώμεθα εις την ελπίδα της δόξης του Θεού"" (Ρωμαίους 5:2) αυτή η ελπίδα είναι "η μακαρία ελπίδα, και επιφάνεια της δόξης του μεγάλου Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού" (Τίτος 2:13). Η δόξα του Χριστού είναι η δόξα του Θεού.

Υπό μίαν έννοια ο Χριστός άφησε την δόξα του Θεού όταν ενσαρκώθηκε, "και τώρα δόξασόν με συ, Πάτερ, πλησίον σου, με την δόξαν την οποίαν είχον παρά σοι πριν γείνη ο κόσμος" (Ιωάννης 17:5). Αλλά υπό μίαν άλλη έννοια, ο Χριστός όταν ενσαρκώθηκε φανέρωσε την δόξα του Θεού, "Και ο Λόγος έγεινε σαρξ, και κατώκησε μεταξύ ημών, (και είδομεν την δόξαν αυτού, δόξαν ως μονογενούς παρά του Πατρός,) πλήρης χάριτος και αληθείας" (Ιωάννης 1:14).

Κατά συνέπεια, στο Ευαγγέλιο βλέπουμε και απολαμβάνουμε τον "φωτισμό της γνώσεως της δόξης του Θεού δια του προσώπου του Ιησού Χριστού" (Β΄ Κορ. 4:6). Και αυτή η "όραση" είναι η θεραπεία της ταραγμένης και αποπροσανατολισμένης ψυχής μας. "Ημείς δε πάντες βλέποντες ως εν κατόπτρω την δόξαν του Κυρίου με ανακεκαλυμμένον πρόσωπον, μεταμορφούμεθα εις την αυτήν εικόνα από δόξης εις δόξαν, καθώς από του Πνεύματος του Κυρίου" (Β΄ Κορ. 3:18). I

Μετάφραση από το βιβλίο "Seeing and Savoring Jesus Christ" (Βλέποντας και Απολαμβάνοντας τον Ιησού Χριστό), του John Piper.

 

 

 

Οι Ευαγγελικοί

 

του κ. Ιωάννη Ο. Ιατρίδη

Συνέχεια από το προηγούμενο

Οι Έλληνες Ευαγγελικοί σήμερα

Σήμερα υπάρχουν είκοσι οκτώ εκκλησιάσματα σε όλη την έκταση της χώρας (τα τέσσερα βρίσκονται στη μητροπολιτική περιοχή Αθηνών-Πειραιώς) που ανήκουν στη Γενική Σύνοδο της Ελληνικής Ευαγγελικής Εκκλησίας. Υπάρχουν επίσης τρεις εκκλησίες στις Ηνωμένες Πολιτείες και μια στη Γερμανία. Από την άποψη τακτικών μελών, συμπεριλαμβανομένων των τέκνων, η πολυπληθέστερη κοινότητα είναι αυτή της Κατερίνης, με περίπου 1.500 άτομα. Η εκκλησία αυτή συγκροτήθηκε από 120 οικογένειες προσφύγων από τη Μικρά Ασία, στις οποίες οι αρχές παραχώρησαν 1.650 εκτάρια γης για επανεγκατάσταση το 1923.25 Εκτός από αυτήν, οι μεγαλύτερες εκκλησίες βρίσκονται στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Μικρές ομάδες και μεμονωμένοι Ευαγγελικοί, για τους οποίους δεν υπάρχουν αξιόπιστοι αριθμοί, μπορούν να βρεθούν παντού στην Ελλάδα.

Οι στατιστικές για τη θρησκευτική αυτή μειονότητα είναι ουσιαστικά ανύπαρκτες. Το 1928 η κρατική απογραφή ανέφερε 9.003 ως 'προτεστάντες', ενώ στην απογραφή του 1951 (η τελευταία που συγκεκριμενοποιούσε θρησκευτική προσκόλληση) ο αριθμός έπεφτε στους 6.859, ή το 0,1 τοις εκατό του πληθυσμού. Μια δημοσιογραφική έκθεση του Αθηναϊκού τύπου το Δεκέμβριο του 1992 σχετική με τις θρησκευτικές ομάδες ανέφερε 12.000-15.000 'προτεστάντες' (που κατονομαζόταν ως το τρίτο επίσημα αναγνωρισμένο χριστιανικό δόγμα), από τους οποίους σύμφωνα με το δημοσίευμα η κύρια ομάδα ανήκε στην Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία με 5.000 άτομα, συμπεριλαμβανόμενων των τέκνων.26 Οι υπόλοιποι πιθανόν να ανήκαν σε άλλες ομολογίες, συμπεριλαμβανομένων των Πεντηκοστιανών, με τους πιο συντηρητικούς των οποίων, οι Ευαγγελικοί διατηρούν μια ευγενική, αν και απόμακρη επαφή.27 Οι Πεντηκοστιανοί, μεταξύ των οποίων οι πεποιθήσεις κι οι πρακτικές διαφέρουν ευρέως, θεωρούνται από τις Ορθόδοξες αρχές ως μια αίρεση (όπως είναι οι Μάρτυρες του Ιεχωβά κι οι Μορμόνοι) και μια σοβαρή απειλή για το έθνος επειδή οι θρησκευτικές τους δραστηριότητες θεωρούνται προσπάθειες υπονόμευσης της εθνικής ενότητας μεταξύ των ελλήνων. Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πηγές, πιστεύεται ότι υπάρχουν περίπου είκοσι Πεντηκοστιανές εκκλησίες μόνο στην περιοχή το Αθηνών.28 Οι δραστηριότητες τους θεωρούνται ουσιαστικά παράνομες. Οι συγγραφείς της έκθεσης Ελλάδα: θρησκευτική μισαλλοδοξία και διακρίσεις, που δημοσιεύθηκε το 1994 από την οργάνωση Ανθρώπινα Δικαιώματα Χωρίς Σύνορα με έδρα τις Βρυξέλες, δίνει τον αριθμό 16.000-18.000 προτεστάντες, δίχως να κάνει τη διάκριση μεταξύ Ευαγγελικών και Πεντηκοστιανών.

Οποιαδήποτε κι αν είναι η προέλευση κι οι πεποιθήσεις τους, οι Μάρτυρες του Ιεχωβά θα πρέπει να θεωρηθούν ξεχωριστά από την οικογένεια των διαμαρτυρόμενων εκκλησιών. Το δόγμα και οι κηρυγματικές τους τακτικές, για να μην αναφέρει κανείς τον ισχυρισμό τους ότι όλα τα ιστορικά χριστιανικά θρησκεύματα (κυρίως η Καθολική Εκκλησία) έχουν αλωθεί από το Σατανά, τους διαχωρίζει από το κύριο θέμα του παρόντος άρθρου. Ωστόσο, υπάρχει η ανάγκη να γίνει αναφορά σε αυτούς επειδή, όπως ήδη έχει υπονοηθεί, στο ελληνικό σκηνικό συχνά συγχέονται με τους Ευαγγελικούς που υποφέρουν από αυτή την ανεπιθύμητη ταύτιση. Επιπλέον, εξυπηρετούν τους σκοπούς της επίθεσης με την κατηγορία του προσηλυτισμού, από την οποία οι Ευαγγελικοί προσπάθησαν να προστατευτούν με πολύ λίγη επιτυχία.

Δεν υπάρχουν επίσημοι διαθέσιμοι αριθμοί για τους Μάρτυρες του Ιεχωβά στην Ελλάδα, αλλά σαφώς είναι πολυαριθμότεροι από όλους τους έλληνες διαμαρτυρόμενους, από τους οποίους είναι χωρισμένοι με ένα τοίχος αμοιβαίας απόρριψης. Ο αριθμός που δίνουν οι ίδιοι οι Μάρτυρες είναι 26.000.29 Η θέση των Μαρτύρων στην Ελλάδα είναι μοναδική, επειδή οι αρχές δεν τους έχουν αναγνωρίσει ως μια 'αναγνωρισμένη' θρησκεία που προστατεύεται από το Σύνταγμα και τον ποινικό κώδικα. Αυτό ισχύει παρά το γεγονός ότι το 1975 το Συμβούλιο Επικρατείας δέχθηκε τους Μάρτυρες του Ιεχωβά ως οπαδούς μιας 'αναγνωρισμένης' θρησκείας που δικαιούται της προστασίας του συντάγματος. Ωστόσο, το 1983 ο Άρειος Πάγος τους χαρακτήρισε ως αίρεση, κάτι που για όλους τους πρακτικούς σκοπούς παραμένει σε ισχύ στη θεώρηση των εκκλησιαστικών και πολιτικών αρχών. Όταν εγείρονται ερωτήματα, οι κρατικές αρχές πειθαρχούν στην Ορθόδοξη Εκκλησία που αμετατόπιστα θεωρεί τους Μάρτυρες του Ιεχωβά ως μια αίρεση με μια εχθρότητα που δεν έχει απαλυνθεί με την πάροδο του χρόνου. Ως αποτέλεσμα, οι υπηρεσίες του κράτους δρουν ως όργανα θρησκευτικής μισαλλοδοξίας. Για παράδειγμα, όταν το 1989 οι Μάρτυρες υπέβαλλαν αίτημα ώστε οι λειτουργοί τους να απαλλαγούν από τη στρατιωτική θητεία (όπως οι λειτουργοί των 'αναγνωρισμένων' θρησκειών) οι στρατιωτικές αρχές ζήτησαν μια γνωμάτευση από τη Διεύθυνση Θρησκευμάτων του Υπουργείου Παιδείας. Η απάντηση του Υπουργείου αποτελούνταν από την απόφαση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος που δήλωνε πως οι Μάρτυρες δεν είναι 'ούτε μια αναγνωρισμένη θρησκεία ούτε ουσιαστικά μια θρησκεία αλλά μια επιχείρηση με οικονομικούς και πολιτικούς σκοπούς.'30

Σε δικαστική υπόθεση για την οποία εκδόθηκε απόφαση το 1991 στην Τρίπολη, οι Μάρτυρες του Ιεχωβά υπέβαλλαν μηνύσεις εναντίον ορισμένων ατόμων τα οποία κατηγορούσαν για δημόσια και φραστική επίθεση εναντίον τους, εξαιτίας των θρησκευτικών τους δραστηριοτήτων. Κατόπιν ακρόασης μιας σειράς 'ειδημόνων' σε ζητήματα θεολογίας, το δικαστήριο απέρριψε τις κατηγορίες αποφασίζοντας ότι οι Μάρτυρες του Ιεχωβά 'σε καμιά περίπτωση δεν μπορούν να θεωρηθούν ως μια αποδεκτή θρησκεία και συνεπώς δεν αποτελούν ένα αντικείμενο φραστικής επίθεσης.'31

Δομή, δόγμα, δραστηριότητες

Οι Ευαγγελικές Εκκλησίες της Μικράς Ασίας είχαν υιοθετήσει το 'κοινοτικό' σύστημα της αυτοδιοίκησης, σύμφωνα με το οποίο όλα τα μέλη, ενεργώντας ως μια δημοκρατικά κυβερνώμενη μονάδα, έλεγχαν τις υποθέσεις της εκκλησίας και επέλεγαν το λειτουργό τους, τα προσόντα του οποίου αποτελούνταν από την προσωπική ακεραιότητα και πίστη και τη γνώση του Ευαγγελίου. Οι Ευαγγελικοί του Ελληνικού κράτους είχαν ακολουθήσει ένα πιο δομημένο 'Πρεσβυτερικό' σύστημα, που βασίζεται σε μιαν ιεραρχία εξουσιών: το συμβούλιο των πρεσβυτέρων και των λειτουργών των εκκλησιών μιας περιφέρειας, που με τη σειρά του ακολουθούσε τις κατευθυντήριες γραμμές μιας γεωγραφικά μεγαλύτερης γενικής συνόδου. Μετά την έλευση στην Ελλάδα των προσφυγικών εκκλησιών ιδρύθηκε η Πανελλήνια Ευαγγελική Ένωση (το 1924) που με την πάροδο του χρόνου ανέπτυξε μια διοικητική δομή που συνδυάζει τα στοιχεία αμφότερων των Κοινοτικών και Πρεσβυτερικών παραδόσεων.32 Στην ουσία, ενώ επιδιώκουν την πνευματική ενότητα και την αλληλοϋποστήριξη, οι Ελληνικές Ευαγγελικές Εκκλησίες είναι ανεξάρτητες, αυτό-συντηρούμενες και αυτό-διοικούμενες οντότητες. Δεν είναι κλάδοι ξένων Προτεσταντικών Εκκλησιών. Εντάχθηκαν στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών κατά την ίδρυση του το 1948, και υποστηρίζουν το Οικουμενικό Κίνημα.33 Υπάρχουν σήμερα περίπου δεκαοκτώ με είκοσι χειροτονημένοι λειτουργοί (πολλοί από τους οποίους έχουν αποφοιτήσει από θεολογικά σεμινάρια του Ηνωμένου Βασιλείου) δεκάδες λαϊκών ιεροκηρύκων και ευαγγελιστών, διανομέων της Βίβλου και περίπου 100 εκλεγμένοι πρεσβύτεροι.34

Οι έλληνες Ευαγγελικοί, που ασπάζονται το σύμβολο της Πίστης της Νικαίας (325 μ.Χ.), τελούν δυο τελετές: το Βάπτισμα και τη Θεία Κοινωνία. Αποδέχονται ως αυθεντικό Ευαγγέλιο μόνο τις γραφές της Παλαιάς (39 βιβλία) και της Καινής Διαθήκης (27 βιβλία) και πιστεύουν πως μόνο η Βίβλος είναι 'ο αληθινός και αναμφισβήτητος κανόνας πίστεως - που περιέχει όλα όσα απαιτούνται από τους χριστιανούς ώστε να σχηματίσουν μια σαφή και ορθή πίστη'.35 Θεωρούν την εκκλησιαστική 'Παράδοση', συμπεριλαμβανομένου του σεβασμού στους κανόνες και τις τελετές ως κάτι που δεν ανάγεται στο Χριστό και τους Αποστόλους του, και τα αντικείμενα ανθρώπινης κατασκευής όπως είναι οι εικόνες ως προϊόντα της ανθρώπινης επινόησης επηρεασμένα από τοπικές, πολιτικές και κοινωνικές τάσεις, ατομικές προκαταλήψεις και άγνοια. Σε αυτό διαφέρουν τόσο από την Ορθόδοξη όσο και από την Καθολική Εκκλησία που θεωρούν την 'Παράδοση' ως θεόπνευστη και ισόκυρη με τα βιβλία της Βίβλου.

Στην πράξη, οι Ευαγγελικοί πιστεύουν πως η αποστολή της εκκλησίας είναι να διαδώσει και να διανείμει το Ευαγγέλιο ως το μόνο μέσο της σωτηρίας διαμέσου του οποίου ο άνθρωπος ανακαλύπτει και κοινωνεί με τον Δημιουργό του ατομικά και άμεσα. Επιδιώκουν να μεταδώσουν το μήνυμα αυτό σε άλλους, κυρίως μέσω της καθημερινής τους διαγωγής, και του προσωπικού παραδείγματος. Μεγάλη έμφαση δίνεται στη διδασκαλία του Ευαγγελίου και της σημασίας του για τους νέους, μέσω βιβλικών μαθημάτων και κατάλληλης αναψυχής. Σχετικά με αυτό λειτουργούν διάφορες θερινές κατασκηνώσεις όπου περί τα 500 παιδιά (κι ορισμένες φορές οικογένειες ως σύνολο) συνδυάζουν τις διακοπές με τη θρησκευτική εκπαίδευση και τη λατρεία. Από τη δεκαετία του 1980 έχει επιδειχθεί μια αυξανόμενη φροντίδα για τα κοινωνικά προβλήματα κι έχουν ξεκινήσει μικρά προγράμματα σε μεγάλες πόλεις για αλκοολικούς και χρήστες ουσιών.37 Η εκκλησία της Κέρκυρας έχει πρόσφατα συνδυάσει το έργο ανθρωπιστικής περίθαλψης με τη θρησκευτική δραστηριότητα στη μετά-κομμουνιστική Αλβανία.38

Μια θρησκευτική μειονότητα:

προβλήματα και πραγματικότητες

Δεν είναι εύκολο για κάποιον να γενικεύσει σχετικά με τις εμπειρίες των Ευαγγελικών ως μια θρησκευτική μειονότητα στην Ελλάδα. Κατά μέρος, αυτό συμβαίνει επειδή, ως κανόνας, δεν επιδιώκουν να ελκύσουν την προσοχή προς τον εαυτό τους και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν με τις αρχές συχνά δεν δημοσιοποιούνται. Οι συνθήκες έχουν αλλάξει με την πάροδο του χρόνου και υπάρχει μια αργή αλλά σταθερή βελτίωση στη στάση των κοσμικών αρχών, τουλάχιστον ως αρχή. Ήταν πάντοτε πολύ δυσκολότερο να είναι κάποιος Ευαγγελικός στις μικρές πόλεις και τα χωριά παρά στα μεγάλα αστικά κέντρα. Τα περισσότερα μέλη της Εκκλησίας, των οποίων η κοινωνική, μορφωτική και οικονομική κατάσταση αποτελεί ένα περίπου αντιπροσωπευτικό δείγμα του έθνους ως σύνολο, είναι σε θέση να διάγουν την επαγγελματική τους ζωή ανεμπόδιστα άσχετα από τη θρησκευτική τους τοποθέτηση. Οι εργοδότες τους κι οι συνάδελφοι τους, και (στις πόλεις) πολλοί από τους γείτονές τους επίσης, δεν γνωρίζουν για τη θρησκεία τους ή δεν ενδιαφέρονται ιδιαίτερα γι αυτό. Παρενθετικά, ο απαιτούμενος προσδιορισμός της θρησκείας κάποιου στις ταυτότητες έχει προκαλέσει έντονες συζητήσεις πρόσφατα και έχει εγείρει θεμελιώδη ερωτήματα νομικών αρχών. Η πρακτική (δηλαδή, της αναγραφής του θρησκεύματος) καταδικάστηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ως μια παραβίαση του Άρθρου 9 της Ευρωπαϊκής Συνθήκης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων,39 και το ζήτημα αναμένεται να αποτελέσει σημείο τριβής ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ελλάδα κατά τα προσεχή χρόνια.40 Ωστόσο, αν ως απλοί πολίτες οι έλληνες Ευαγγελικοί δεν αντιμετωπίζουν σε γενικές γραμμές προβλήματα στην καθημερινή τους ζωή, ως ασκούντες την πίστη τους είναι βέβαιο πως υποφέρουν από τις συνέπειες.

Όπως έχει ήδη αναφερθεί, το Σύνταγμα του 1975 (άρθρο 13.2) παρέχει προστασία ελευθερίας της λατρείας σε όλες τις 'αναγνωρισμένες' θρησκείες. Αλλά παρότι οι Ευαγγελικοί, ως Διαμαρτυρόμενοι, θεωρούνται ως μια 'αναγνωρισμένη' θρησκεία, οι λειτουργοί και οι λαϊκοί ευαγγελιστές τους συχνά προσκόπτουν στη συνταγματική απαγόρευση του 'προσηλυτισμού'. Η αρχική απαγόρευση στόχευε στην υπεράσπιση της επικρατούσας Ορθόδοξης Εκκλησίας από απώλειες των πιστών της σε άλλες θρησκείες. Από την άλλη πλευρά, το Σύνταγμα του 1975 διατηρεί την απαγόρευση του 'προσηλυτισμού' ως μια προστασία του ατομικού δικαιώματος της ελευθερίας της θρησκευτικής συνείδησης έναντι προσπαθειών μεταστροφής με αυτά που ο ποινικός κώδικας τιτλοφορεί ως 'παράνομα μέσα'. Με την αλλαγή αυτή εξυπακούεται ότι η εν λόγω απαγόρευση του προσηλυτισμού ισχύει για όλες τις θρησκείες, και κατά συνέπεια είναι δίκαιη κι αμερόληπτη. Ωστόσο, επειδή η έννοια των 'παράνομων μέσων' δεν προδιαγράφεται από το νόμο, εναπόκειται στα δικαστήρια να αποφασίσουν το τι στην πραγματικότητα αποτελεί προσηλυτισμό. Ορισμένες δικαστικές δημόσιες συζητήσεις επί του ζητήματος αυτού θυμίζουν θεολογικές αντιλογίες του Μεσαίωνα. Μεταξύ των πρακτικών που τα ελληνικά δικαστήρια χαρακτήρισαν ως 'παράνομα μέσα' είναι η ταχυδρόμηση βιβλίων, η 'επιδέξια ερμηνεία' του Ευαγγελίου, και η αναντιστοιχία ανάμεσα στο επίπεδο της μόρφωσης αυτού που κηρύττει και του ακροατή.41 Όπως ήδη αναφέρθηκε ακόμα κι η υπόσχεση του παράδεισου μπορεί να οδηγήσει σε κατηγορίες προσηλυτισμού. Κάτω από αυτές τις ιδιάζουσες συνθήκες πολλές από τις θρησκευτικές προσπάθειες των Ευαγγελικών μπορούν να θεωρηθούν, και πράγματι καταδικάζονται ως προσπάθειες προσηλυτισμού. Στη συντριπτική τους πλειοψηφία, οι υποκινητές των κατηγοριών και των μηνύσεων είναι οι τοπικές Ορθόδοξες αρχές και οι λαϊκοί οπαδοί τους.

Σύμφωνα με τους 'αναγκαστικούς νόμους' που χρονολογούνται από τη δικτατορία του Μεταξά, αλλά που παραμένουν σε ισχύ και σήμερα (ειδικά ο 1363/38 όπως τροποποιήθηκε στον 1672/39), η ανέγερση κι η λειτουργία ενός εκκλησιαστικού κτιρίου οποιασδήποτε θρησκείας, απαιτεί την επίσημη άδεια που εκδίδεται από την 'αρμόδια αναγνωρισμένη αρχή' και το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων. Η αίτηση για μια τέτοια άδεια πρέπει να συνοδεύεται από λεπτομερειακές πληροφορίες αναφορικά με τη θρησκευτική ομάδα που την υπέβαλε. Η μη κατονομαζόμενη 'αρμόδια αρχή' είναι στην πραγματικότητα η τοπική αστυνομία κι η τοπική Ορθόδοξη Εκκλησία, που σχεδόν ως πρακτική ρουτίνας προσπαθεί να εμποδίσει την παροχή της άδειας. Το 1982, ο Πανελλήνιος Ευαγγελικός Σύνδεσμος, προέβη σε έκκληση προς την εθνική κυβέρνηση για την ανάκληση των νόμων αυτών διαμαρτυρόμενος για το ότι 'σε σχεδόν όλες τις περιπτώσεις η Ορθόδοξη εκκλησιαστική αρχή δεν επέτρεψε την ανέγερση ... και οποιαδήποτε άδεια δόθηκε τελικά κατέστη δυνατή μετά την προσφυγή των ενδιαφερομένων στο Συμβούλιο Επικρατείας'.42 Στην απάντηση του, που δόθηκε δυο χρόνια αργότερα, το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων απέρριψε το αίτημα ισχυριζόμενο ότι οι εν λόγω κανονισμοί παροχής αδείας δεν παραβιάζουν το Σύνταγμα και στην πραγματικότητα αποσκοπούν στην υποβοήθηση και προστασία των ετεροδόξων.43

Πέρα από το πρόβλημα της χορήγησης άδειας για την ανέγερση εκκλησιών, το Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων απαιτεί τακτικά από τις Ευαγγελικές εκκλησίες να υποβάλλουν λεπτομερειακές εκθέσεις για τις δραστηριότητες τους. Για παράδειγμα, μια εγκύκλιος του Ιουλίου του 1979 απαιτούσε τις ακόλουθες πληροφορίες 'το συντομότερο δυνατό': ακριβής διεύθυνση του χώρου λατρείας, τηλέφωνο 'όπου μπορούμε να σας βρούμε', πλήρες όνομα του τωρινού ποιμένα, τίτλους των περιοδικών και άλλων εντύπων της επιμέλειας της Εκκλησίας, ονόματα άλλων οργανώσεων, συλλόγων ή σχολείων που λειτουργούν από την Εκκλησία. Η εγκύκλιος κατέληγε με την υπόμνηση ότι 'οποιαδήποτε αλλαγή στη διεύθυνση του ποιμένος σας απαιτεί την έγκριση μας'.44 Ορισμένες φορές αξιωματούχοι της ασφάλειας με πολιτικά καταφθάνουν απροειδοποίητοι ζητώντας πληροφορίες για την εκκλησία. Και το φθινόπωρο του 1993 ο Αθηναϊκός τύπος ανέφερε την ύπαρξη μιας απόρρητης έρευνας για ετερόδοξους έλληνες που είχε αναληφθεί από την Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών (ΕΥΠ). Αυτή περιλάμβανε ονόματα, διευθύνσεις, τηλέφωνα και πληροφορίες προσωπικών οικονομικών στοιχείων και τραπεζικών λογαριασμών των ποιμένων τους, που όπως φαίνεται ήταν κάτω από παρακολούθηση ρουτίνας.46

Κατά περιόδους, οι θρησκευτικές μειονότητες, συμπεριλαμβανομένων των Ευαγγελικών, έχουν κατηγορηθεί για έλλειψη πατριωτισμού. Στις δεκαετίες του 1940 και 1950 μια κατηγορία που συχνά εκτοξευόταν κατά των Ευαγγελικών ήταν ότι δεν είχαν επιδείξει επαρκή αντίθεση προς το 'σλάβο-κομμουνισμό'. Οι αστυνομικές αρχές στην Πιερία ανέφεραν κάποτε, πως όταν η περιοχή ήταν κάτω από τον έλεγχο του ΕΛΑΣ οι 'Ευαγγελικοί' αιρετικοί κήρυτταν πως ο κομμουνισμός δεν καταδιώκει την 'Ευαγγελική Εκκλησία'. Δεδομένης της ολοκληρωτικής απόρριψης του κομμουνιστικού δόγματος από τους Ευαγγελικούς ως ένα αθεϊστικό παραλογισμό, κάποιος θα μπορούσε να διερωτηθεί σχετικά με τα κίνητρα που βρίσκονται πίσω από μια παρόμοια αναφορά.

Τέλος, υπάρχει μια έμμονη υποψία ότι οι Ευαγγελικοί, καθώς και μέλη άλλων θρησκευτικών μειονοτήτων, συμπεριλαμβανομένων των Καθολικών, συστηματικά αποκλείονται από ευαίσθητες κυβερνητικές θέσεις. Το Δεκέμβριο του 1992, ένας Ευαγγελικός εκπρόσωπος στην Αθήνα, ενώ αρνήθηκε την ύπαρξη σοβαρών προβλημάτων ανάμεσα στην εκκλησία του και τις κρατικές αρχές, πρόσθεσε: 'υπάρχουν ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες για το ότι συνεχίζει να παραμένει σε ισχύ μια οδηγία για τον αποκλεισμό των Ευαγγελικών από ορισμένους τομείς των δημόσιων υπηρεσιών: το στρατό, την αστυνομία, την εκπαίδευση'.48

Αυτό είναι ένα είδος υποψίας που είναι φανερό πως πολύ δύσκολα θα μπορούσε κάποιος να την αποδείξει ή να την διαψεύσει. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες σοβαρές ενδείξεις ότι μια παρόμοια οδηγία έχει πράγματι εκδοθεί. Σε επιστολή που δημοσιεύθηκε στον εβδομαδιαίο Οικονομικό Ταχυδρόμο (30 Δεκεμβρίου 1993), ο επιστολογράφος αποκάλυψε ότι, έχοντας ολοκληρώσει τη στρατιωτική του θητεία ως γιατρός τάγματος (αλλά δίχως να προαχθεί στο βαθμό του εφέδρου αξιωματικού που είναι η συνηθισμένη πρακτική για γιατρούς στις Ελληνικές ένοπλες δυνάμεις), τα έγγραφα απόλυσης του ανέφεραν τη διαγωγή του ως 'καλή'. Όταν διαμαρτυρήθηκε, ο Διοικητής του Τάγματος ισχυρίστηκε πως αυτός απλά συμμορφώθηκε με μιαν απόρρητη διαταγή του Γενικού Επιτελείου σύμφωνα με την οποία όλοι οι Ευαγγελικοί, άσχετα από την απόδοση τους, θα έπρεπε να έχουν τον ορισμό της διαγωγής τους ως 'καλή'. Μετά την έφεση του για το ζήτημα στο Συμβούλιο Επικρατείας, κλήθηκε στο Αστυνομικό Τμήμα της περιοχής του (που διαχειρίζεται τα έγγραφα κλήσης των εφέδρων) όπου του ανακοινώθηκε ότι έχει ληφθεί μια εντολή για την αλλαγή των εγγράφων απόλυσης του, με αλλαγή του βαθμού διαγωγής από 'καλή' σε 'άριστη'.

Είναι δύσκολο να υποθέσει κάποιος πως στην πραγματικότητα αυτή ήταν μια μεμονωμένη περίπτωση, ενώ υπάρχουν παρόμοιες με την προηγούμενη ατεκμηρίωτες αναφορές παρεμφερής μεταχείρισης. Ωστόσο, μια εντελώς διαφορετική εμπειρία αξίζει να αναφερθεί. Το 1955 όταν ένας ευαγγελικός κληρωτός ζήτησε την αλλαγή του προσδιορισμού 'Χριστιανός/Ορθόδοξος' σε 'Χριστιανός/Ευαγγελικός' στα στρατιωτικά του έγγραφα, έτυχε άρνησης με προσβλητική γλώσσα που, μεταξύ άλλων, αμφισβητούσε την ελληνικότητά του. Όμως, μήνες αργότερα, έχοντας επαναλάβει ενώπιον της εξεταστικής επιτροπής τη θρησκευτική του τοποθέτηση, στάλθηκε στη σχολή αξιωματικών, όπως κι ένας άλλος ευαγγελικός. Με το διορισμό του, του δόθηκε η ανώτατη έγκριση πρόσβασης σε "άκρως απόρρητα έγγραφα" των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων και του ΝΑΤΟ, και διορίστηκε στο Γενικό Επιτελείο Εθνικής Αμύνης, όπου υπηρέτησε ως διερμηνέας σε άκρως ευαίσθητες διασκέψεις με αξιωματούχους του ΝΑΤΟ. Με την απόλυσή του, με τις καλύτερες συστάσεις και διαγωγή 'άριστη', προσλήφθηκε στο Γραφείο Τύπου του Υπουργείου παρά τω Πρωθυπουργώ, όπου στα καθήκοντα του συμπεριλήφθηκε η υπηρεσία ως διερμηνέας δικαστηρίου στη δίκη του αμερικανού αεροπόρου που σκότωσε το στρατηγό Στέφανο Σαράφη, τον άλλοτε διοικητή του ΕΛΑΣ, σε τροχαίο ατύχημα (η κυβέρνηση είχε ανησυχίες για το ότι οι κομμουνιστές θα χρησιμοποιούσαν τη δίκη για προπαγανδιστικούς σκοπούς).49

Συμπεράσματα

Η Ελλάδα είναι σήμερα μια αρκετά σταθερή, δημοκρατική κοινωνία, το Σύνταγμα και το δικαιικό σύστημα της οποίας, ως αρχή, παρέχει στον επιμέρους πολίτη προστασία έναντι της θρησκευτικής δίωξης εκ μέρους των κρατικών αρχών. Ως μέλη 'αναγνωρισμένης' θρησκείας, οι έλληνες Ευαγγελικοί βρίσκονται σε πολύ καλύτερη θέση σε σχέση με άλλες θρησκευτικές μειονότητες που δεν προσδιορίζονται με τον τρόπο αυτό. Όμως, παραμένει ένα θεμελιώδες πρόβλημα, που συμβολίζει το χάσμα ανάμεσα στη θεωρία και την πρακτική. Παρότι οι περισσότεροι έλληνες δεν το υπολογίζουν καθόλου, υπάρχει ένα χαρακτηριστικό της ελληνικής δημόσιας ζωής και πολιτισμού που την ξεχωρίζει από όλες τις άλλες δυτικές δημοκρατικές κοινωνίες. Σε κάθε κρατική εκδήλωση η θέση τιμής παραχωρείται στον Ορθόδοξο κλήρο που αντιμετωπίζεται ως το ιερό σύμβολο της ταυτότητας και του πνεύματος του έθνους. Σε επίσημες τελετές, πρόεδροι της δημοκρατίας, πρωθυπουργοί, η κυβέρνηση, στρατηγοί κι άλλοι εκπρόσωποι του κράτους συμπεριφέρονται ωσάν η ανώτατη εξουσία για όλα τα ελληνικά πράγματα να πηγάζει από το θεσμό που εκπροσωπείται από το πρόσωπο με το μαύρο ράσο. Η ιστορική εξήγηση για όλα αυτά είναι παρά πολύ καλά γνωστή, όπως και η υπηρεσία της Ορθόδοξης πίστης στη διαφύλαξη του Ελληνικού έθνους. Αλλά, ο συμβολισμός διαιωνίζει επίσης την ιδέα ότι η ελληνικότητα είναι συνώνυμη με την Ορθοδοξία και ότι η Εκκλησία στέκει υψηλότερα από την αστική εξουσία. Κι όσο η Ορθόδοξη Εκκλησία συνεχίζει να θεωρεί τις θρησκευτικές μειονότητες ως παρείσακτους στην αποκλειστική της περιοχή, η θέση των παρόμοιων μειονοτήτων, συμπεριλαμβανομένων των Ευαγγελικών, θα παραμείνει επισφαλής. Όσο τα κρατικά όργανα δρουν ως παθητικά -και κάποτε ενεργητικά- εργαλεία της Ορθόδοξης Εκκλησίας, οι θρησκευτικές μειονότητες στην Ελλάδα δε θα χαίρονται της πλήρους προστασίας των θρησκευτικών τους ελευθεριών. Όσο ο πολιτική κουλτούρα της χώρας ταυτίζει την εθνική ταυτότητα και την προσωπική αφοσίωση στο κράτος με μια συγκεκριμένη Εκκλησία, οι θρησκευτικές μειονότητες θα συνεχίζουν να θεωρούνται λιγότερο γνήσιοι έλληνες. Κι όταν το έθνος αισθανθεί ανασφαλές ή κατατρεγμένο, ο φλογισμένος εθνικισμός θα καθυστερήσει οποιαδήποτε πρόοδο προς μια γνήσια θρησκευτική ελευθερία.

Όπως ήδη έχει υπονοηθεί, η κουλτούρα αυτή που υποτάσσει την εθνική ταυτότητα σε κριτήρια που ορίζονται από την επικρατούσα Εκκλησία, φέρνει την Ελλάδα σε μια πορεία σύγκρουσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αν η Ελλάδα γνήσια υποστηρίζει το περιεχόμενο και τις προεκτάσεις των συμφωνιών του Μάαστριχ, θα πρέπει να ευθυγραμμιστεί με τους εταίρους της σε μια ποικιλία ζητημάτων, συμπεριλαμβανομένης της θρησκευτικής ελευθερίας. Θα πρέπει να καλλιεργήσει μια πλουραλιστική κοινωνία από όλες τις απόψεις, συμπεριλαμβανομένων των ζητημάτων της θρησκευτικής πίστης, και να μετατρέψει το μύθο του διαχωρισμού της Εκκλησίας από το κράτος σε πραγματικότητα. Για να συμβεί αυτό, δυο βασικές αλλαγές είναι απαραίτητες. Πρώτη, η συνταγματική απαγόρευση του προσηλυτισμού θα πρέπει να ακυρωθεί, καθιστώντας αδύνατο για τα δικαστήρια να δρουν ως εργαλεία της επικρατούσας Εκκλησίας. Θα πρέπει τελικά να έλθει το πλήρωμα του χρόνου, που οι Ορθόδοξες αρχές θα ανέχονται στην Ελλάδα το πλήρες μέτρο της θρησκευτικής ελευθερίας από το οποίο οι ίδιες επωφελούνται στο δυτικό κόσμο. Με δεδομένο την κατάσταση που περιγράφηκε στις σελίδες αυτές, είναι πραγματικά ειρωνικό για τους Ορθόδοξους ιεράρχες να δηλώνουν ότι 'το καθήκον τους στη Βόρεια Αμερική δεν περιορίζεται στις υπηρεσίες τους προς τις μεταναστευτικές και εθνικές κοινότητες αλλά στην καρδιά τους βρίσκεται το ιεραποστολικό καθήκον να αποκτήσουν οπαδούς ανάμεσα στα έθνη του Καναδά και των Ηνωμένων Πολιτειών'.50 Δεύτερη, το εθνικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα θα πρέπει να περιλαμβάνει το απλό μάθημα ότι παρά το γεγονός ότι η συντριπτική πλειοψηφία των ελλήνων είναι Ορθόδοξοι, δεν απαιτείται από κάποιον να είναι Ορθόδοξος για να είναι καλός έλληνας. Οι αλλαγές αυτές είναι δυνατές, εφόσον υπάρχει η πολιτική βούληση κι η ηγεσία που θα τις επιφέρει. Ωστόσο, θα ήταν μη-ρεαλιστικό να πιστέψει κάποιος πως μια παρόμοια ηγεσία υπάρχει σήμερα στην Ελλάδα.

Σημειώσεις:

25. Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία Κατερίνης (Κατερίνη).

26. Ελευθεροτυπία, 20 Δεκεμβρίου 1992.

27. Επιστολή του Αιδ. Στέλιου Καλοτεράκη, 13 Δεκεμβρίου 1993, στο συγγραφέα.

28. Καθημερινή, 6 Νοεμβρίου 1991.

29. Ελλάς: Θρησκευτική Μισαλλοδοξία και Διακρίσεις, Ανθρώπινα Δικαιώματα Χωρίς Σύνορα, ΣΤ (1994) 2.

30. Ελευθεροτυπία, 20 Δεκεμβρίου 1992. Σχετικά με πολύκροτη υπόθεση ενός Μάρτυρα του Ιεχωβά που δικάστηκε από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, βλέπε Υπόθεση Κοκκινάκη κατά Ελλάδος (3/1992/348/421), Judgment, Στρασβούργο, 25 Μαΐου 1993.

31. Ελευθεροτυπία, 20 Δεκεμβρίου 1992.

32. Περιληπτική Ιστορία, 3. βλέπε επίσης Καταστατικός Χάρτης της Ελληνικής Ευαγγελικής Εκκλησίας (Θεσσαλονίκη 1971).

33. Καταστατικός Χάρτης, Άρθρα 30, 24.

34. Περιληπτική Ιστορία, 3.

35. Η Πίστις των Ελλήνων Ευαγγελικών (Αθήνα) 21.

36. Η Πίστις, 21-2.

37. Περιληπτική Ιστορία, 3-4.

38. Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία Κερκύρας, Έκθεση αλβανικού έργου για το έτος 1991.

39. Λοβέρδος, 'Προσηλυτισμός', στην Ελευθεροτυπία, 20 Δεκεμβρίου 1992.

40. Καθολική, 16 Νοεμβρίου 1993.

41. Λοβέρδος, 'Προσηλυτισμός'

42. Πανελλήνιος Ευαγγελικός Σύνδεσμος, επιστολή 24 Αυγούστου 1982 προς τον Πρωθυπουργό και τους Υπουργούς Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, Υπουργείων Προεδρίας και Δικαιοσύνης, υπογεγραμμένη από τους Αιδ. Στέλιο Καλοτεράκη και Αιδ. Απόστολο Δ. Μπλιάτη.

43. Ελληνική Δημοκρατία, Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, 070.1Α3/110, 11 Ιουλίου 1984.

44. Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, 070.1/Α/1637, 9 Ιουλίου 1979, υπογραφής Κ. Αθανασιάδη.

45. Ελεύθερη Ευαγγελική Εκκλησία Θεσσαλονίκης, καταγγελία από Δρα Δημοσθένη Κατσάρκα προς τη Διεύθυνση ασφάλειας, Θεσσαλονίκη, 10 Ιουνίου 1991.

46. Καθολική, 16 Νοεμβρίου 1993.

47. Ελευθεροτυπία, 20 Δεκεμβρίου 1992.

48. ε.α.

49. Η περίπτωση από τα μέσα της δεκαετίας του 1950, είναι του συγγραφέα.

50. New York Times, 9 Δεκεμβρίου 1994, έμφαση του συγγραφέα. I

Κείμενο εισήγησης σε συνέδριο του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης το 1994. Δημοσιεύτηκε στο βιβλίο "Minorities in Greece. Aspects of a plural society", που είχε ως γενικό επιμελητή έκδοσης τον καθηγητή του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης κ. Richard Clogg (London :Hurst & Co., 2002). Αναδημοσιεύεται κατόπιν ευγενικής αδείας του συγγραφέα και του επιμελητή. Την μετάφραση από το αγγλικό έκανε ο Γεώργιος Τασίογλου.

Ο Ιωάννης Ο. Ιατρίδης σπούδασε στην Ελλάδα, στην Ολλανδία και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Υπηρέτησε στο Γενικό Επιτελείο Εθνικής Αμυνας και στο Γραφείο Τύπου του Πρωθυπουργού (1955-58). Είναι Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Κρατικό Πανεπιστήμιο του Κοννέτικατ, και έχει διδάξει μαθήματα σχετικά με τη σύγχρονη Ελλάδα στα Πανεπιστήμια Χάρβαρντ, Γαίηλ, Πρίνστον και στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. Οι δημοσιεύσεις του συμπεριλαμβάνουν: Το Τρίγωνο των Βαλκανίων: γέννηση και πτώση μιας συμμαχίας διαμέσου των ιδεολογικών συνόρων (1968), Εξέγερση στην Αθήνα: ο ελληνικός κομμουνιστικός δεύτερος γύρος 1944-1945 (1972), Αναφορές του πρέσβεως ΜακΒέη: Ελλάδα 1933-1947 (1980), Η Ελλάδα την δεκαετία του 1940: ένα έθνος σε κρίση (1981), και Η Ελλάδα στο σταυροδρόμι: ο εμφύλιος πόλεμος και η κληρονομιά του (1995). Σήμερα ασχολείται με μελέτη σχετική με την Ελλάδα στον ψυχρό πόλεμο.

 

 

 

Η Θέση και η Πορεία
του Χριστιανού στην
εποχή της «Νέας Τάξης»

 

 

 

του κ. Στ. Κατσάρκα

 

Συνέχεια από το προηγούμενο

Η παρακάτω ομιλία δόθηκε στο φετινό ανοιξιάτικο συνέδριο νεολαίας της Ελευθέρας Ευαγγελικής Εκκλησίας Θεσσαλονίκης.

Αρχή δεύτερη

Η ζωή του ανθρώπου είναι ιερή. Κανείς δεν έχει το δικαίωμα ν΄ αφαιρέσει τη ζωή ενός άλλου ανθρώπου, κι αυτό δεν μπορεί να το κάνει καμιά οργανωμένη ομάδα και κανένα κράτος. Πόλεμοι, φόνοι, θανατικές καταδίκες είναι έξω από το πνεύμα της Καινής Διαθήκης και είναι αδιανόητο για ένα χριστιανό να υποστηρίζει ή να συμφωνεί με τέτοιες ενέργειες. Το έχει δηλώσει ο Κύριος Ιησούς και με ολόκληρη τη διδασκαλία Του και με συγκεκριμένες φράσεις όπως "εκείνος που θα οργιστεί ενάντια στον αδελφό του τον έχει κιόλας σκοτώσει", και με ενέργειες όπως η ακύρωση της θανατικής καταδίκης της γυναίκας που είχε αμαρτήσει -"ουδέ εγώ σε καταδικάζω", της είπε, ενώ ήταν ο μόνος που είχε δικαίωμα να το κάνει -και με την αντίθεσή Του στην ενέργεια του Πέτρου να κόψει το αυτί του δούλου του αρχιερέα ("Βάλε το μαχαίρι σου ξανά στη θήκη του", του είπε, "γιατί όλοι όσοι τραβούν μαχαίρι από μαχαίρι θα πεθάνουν", και βέβαια αυτό δεν αποτελεί έμμεση έγκριση της θανατικής καταδίκης, όπως εντελώς λαθεμένα θα μπορούσαν να υποστηρίξουν μερικοί).

Δυστυχώς κι εδώ μια πολύ μεγάλη μερίδα ευαγγελικών χριστιανών έχει μπερδέψει τελείως το σωστό με το λάθος. Εδώ πια το ολέθριο φαινόμενο της ανάμιξης Παλιάς και Καινής Διαθήκης φτάνει στην αποκορύφωσή του. (Θέλω εδώ να διευκρινίσω ότι μιλούμε αποκλειστικά για ευαγγελικούς χριστιανούς, γιατί στην καθολική και προπάντων στην ορθόδοξη εκκλησία είναι εντελώς απροσδιόριστη η διάκριση ανάμεσα στους πιστούς και στους μη πιστούς. Κάθε ορθόδοξος είναι και χριστιανός με ό,τι αυτό συνεπάγεται). Δε θα φέρω πολλά παραδείγματα από την ιστορία στο κεφάλαιο αυτό, γιατί στις μέρες μας ζούμε μια εντελώς τυπική και χαρακτηριστική περίπτωση: πρόκειται για τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Τζωρτζ Μπους το νεότερο. Ο άνθρωπος αυτός στην ατομική του ζωή έχει, απ΄ όσα τουλάχιστον λένε οι μαρτυρίες πολλών σοβαρών χριστιανών, τα χαρακτηριστικά ενός σύμφωνα με όλες τις ευαγγελικές προδιαγραφές αναγεννημένου χριστιανού. Κάποια στιγμή στη ζωή του συνάντησε το μεγάλο Μπίλυ Γκράχαμ, κι από το χείλος της καταστροφής όπου βρισκόταν με το αλκοόλ έγινε άλλος άνθρωπος. Είναι γνωστό πως καθημερινά μελετά την Αγία Γραφή -και τη μελετά πολύ περισσότερο από πολλούς από μας- προσεύχεται τακτικά, αρχίζει οποιαδήποτε συνεδρίαση στο Λευκό Οίκο με προσευχή, είναι τακτικό και τυπικό μέλος κάποιας μεθοδιστικής εκκλησίας. Το δράμα αυτού του ανθρώπου -και πολλών άλλων ομοίων του- είναι ότι ασχολήθηκε με την πολιτική. Διαφορετικά δε θα ξεχώριζε σε τίποτε από μια μεγάλη μερίδα πιστών, που υποστηρίζουν στις Ηνωμένες Πολιτείες τη θανατική καταδίκη και τη διεξαγωγή πολέμων στ΄ όνομα της δικαιοσύνης, όπως τουλάχιστον εκείνοι αντιλαμβάνονται την έννοια της δικαιοσύνης. Θάθελα για λίγο να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τη νοοτροπία αυτού του ανθρώπου, όσο βέβαια μπορούμε να την καταλάβουμε. Σαν κυβερνήτης της πολιτείας του Τέξας υπήρξε ανελέητος απέναντι στους θανατοποινίτες. Δεν έδωσε ούτε μια χάρη σε μελλοθάνατο, κι ας υπήρχαν μεταξύ τους διανοητικά καθυστερημένοι ή ανήλικοι ή και ακόμη άνθρωποι που συνάντησαν το Χριστό μέσα στη φυλακή, πνευματικοί δηλαδή -υποτίθεται- αδελφοί του. Είναι βέβαιο ότι ακολουθώντας αυτή την τακτική θεώρησε πως βρίσκεται μέσα στο θέλημα του Θεού. Πως είναι ταγμένος να επιβάλει τη θεϊκή δικαιοσύνη στην περιοχή όπου ο Θεός τον είχε τοποθετήσει σαν άρχοντα - μια δικαιοσύνη που υλοποιείται με διατάξεις και νόμους σαν κι αυτούς της Παλιάς Διαθήκης όπου η θανατική καταδίκη βρισκόταν στην ημερήσια διάταξη. Άλλωστε και στην Καινή Διαθήκη δε μας λέει ο απόστολος Παύλος πως ο άρχοντας φορά την "μάχαιραν"; -κι αυτό το εδάφιο έδωσε στους υποστηρικτές της θανατικής καταδίκης λαβή για να μεταφέρουν εντελώς λαθεμένα το καθεστώς της Παλιάς Διαθήκης στην εποχή της χάρης του Χριστού. Στη συνέχεια εκλέχτηκε πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών. Ύστερα από μια σειρά γεγονότων που παρακολουθήσαμε όλοι και που ξεκίνησαν με την τραγωδία της επίθεσης στους δίδυμους πύργους, οδηγήθηκε στην απόφαση του πολέμου ενάντια στο Ιράκ. Όταν είσαι αρχηγός ενός κράτους, δεν μπορείς πάντα ν΄ αποφεύγεις τους πολέμους. Ζούμε δυστυχώς στο καθεστώς της ανθρώπινης πτώσης κι ακόμη κι ο Θεός ανέχτηκε, κι αρκετές φορές και πρόσταξε πολέμους και σκοτωμούς. Σήμερα όμως στην εποχή της χάρης του Χριστού, οφείλουμε ν΄ αντιμετωπίζουμε έναν πόλεμο με πολύ σκεπτικισμό. Στην εποχή του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου ήταν ξεκάθαρο ότι οι σύμμαχοι πολεμούσαν μια σατανική καταστροφική δύναμη. Κι ο πόλεμός τους ήταν αμυντικός. Δεν τον επιδίωξαν. Δεν ήταν σωστό για τους χριστιανούς να σηκώσουν τα χέρια και να πουν "εμείς δεν ανακατευόμαστε". Δυστυχώς -το ξαναλέμε- μερικές φορές δεν μπορούμε ν΄ αποφύγουμε τον πόλεμο, προκειμένου να γλιτώσουμε ένα μεγαλύτερο όλεθρο. Εδώ όμως τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Εδώ, στον πόλεμο του Ιράκ, δεν μας έπεισαν πως ο πόλεμος ήταν αναπόφευκτος. Πως εξαντλήθηκαν όλα τα μέσα για ειρηνική λύση του προβλήματος. Κι ίσως ένας χριστιανός πρόεδρος με χριστιανική νοοτροπία, αντιμετωπίζοντας πολλά σκληρά διλήμματα, θάπρεπε να οδηγηθεί σε παραίτηση ή να εξαντλήσει όλα τα ειρηνικά μέσα. Εδώ όμως δεν είδαμε κάτι τέτοιο. Εδώ είδαμε έναν "χριστιανό" πρόεδρο και αρκετούς "χριστιανούς" συνεργάτες του κατενθουσιασμένους και θριαμβευτές με τη νοοτροπία του Δαβίδ, του Ιωσαφάτ ,του Ασά και δεν ξέρω ποιών άλλων πολέμαρχων την Παλιάς Διαθήκης. " Με τους αρχηγούς κρατών τα πράγματα είναι διαφορετικά", μου είχε πει κάποτε κάποιος γνωστός ξένος εργάτης του ευαγγελίου "Δε θυμάσαι που ο Δαβίδ..." Θαυμάστε τ' αποτελέσματα αυτών των αντιλήψεων.

Αρχή τρίτη

Ο άνθρωπος έχει δημιουργηθεί για νάναι ελεύθερος. Ο ίδιος ο Χριστός όταν ήρθε στη γη δεν ανάγκασε κανέναν ν΄ ακολουθήσει το δρόμο Του: "ει τις θέλει οπίσω μου ελθείν"; Και στο 20ο κεφάλαιο του Ματθαίου, στο 25ο εδάφιο διακηρύττει: " Ξέρετε ότι οι ηγέτες των εθνών ασκούν απόλυτη εξουσία πάνω τους και οι άρχοντες τα καταδυναστεύουν. Σ΄ εσάς όμως δεν πρέπει να συμβαίνει αυτό, αλλά όποιος θέλει να γίνει μεγάλος ανάμεσά σας πρέπει να γίνει υπηρέτης σας". Οφείλουμε λοιπόν σα χριστιανοί νάμαστε αντίθετοι σ΄ οποιαδήποτε καταπίεση και σ΄ οποιοδήποτε ανελεύθερο και καταπιεστικό καθεστώς, είτε προέρχεται από τα δεξιά, είτε από τ΄ αριστερά. Η ιστορία της ανθρωπότητας είναι γεμάτη από αγώνες για το δικαίωμα να εκφράζουμε ελεύθερα τις ιδέες μας, νάχουμε ίση μεταχείριση, νάχουμε ίσες ευκαιρίες ανάπτυξης, να δημιουργούμε ελεύθερα. Και σ΄ αυτούς τους αγώνες έχουν πάρει μέρος και πολλοί μεγάλοι χριστιανοί. Αυτές τις κατακτήσεις που αποτελούν δώρο του Θεού στον άνθρωπο, δεν έχει δικαίωμα να τις ακυρώσει ούτε ο Χίτλερ, ούτε ο Στάλιν, ούτε ο Μιλόσεβιτς, ούτε ο Σαντάμ Χουσεΐν, ούτε κανείς άλλος. Με το νόημα αυτό οφείλουμε σα χριστιανοί νάμαστε αντίθετοι σε οποιοδήποτε καταπιεστικό καθεστώς και να υποστηρίζουμε μονάχα εκείνα τα πολιτεύματα που εξασφαλίζουν τα στοιχειώδη ανθρώπινα δικαιώματα. Κανένα πολίτευμα σ΄ αυτό τον κόσμο δεν είναι ιδεώδες. Ας μην ξεχνάμε ότι στο καθεστώς της πτώσης του ανθρώπου τίποτε δεν μπορεί νάναι τέλειο. Ωστόσο, όπως σωστά είπε κι ο Ουίνστον Τσώρτσιλ, "η κοινοβουλευτική δημοκρατία είναι το χειρότερο πολίτευμα, αν εξαιρέσει κανείς όλα τ΄ άλλα". Όταν είχε επιβληθεί το καθεστώς των συνταγματαρχών στην Ελλάδα, υπήρξαν μερικοί χριστιανοί ευαγγελικοί που τους υποστήριξαν. Ένας-δυο μάλιστα, στρατιωτικοί στο επάγγελμα, συνεργάστηκαν και μαζί τους. Για μένα αυτό είναι απαράδεκτο κι αδιανόητο. Σε μια κατ΄ οίκον συμπροσευχή, αρνήθηκα να συμπροσευχηθώ με κάποιον απ΄ αυτούς, και το ίδιο νομίζω πως θάπρεπε να κάνουν κι όλοι οι άλλοι. Δυστυχώς απ΄ την πικρή αυτή εμπειρία της δικτατορίας ο ελληνικός λαός δε μοιάζει να διδάχτηκε και πολλά. Ένας από τους λίγους έξυπνους δημοσιογράφους μας, ο Γιώργης Μασαβέτας, είπε κάτι πολύ σωστό. Υποθέτω ότι θυμάστε όσοι έχετε διαβάσει Λούκυ Λουκ , το πανέξυπνο αστυνομικό σκυλί Ραν Ταν Πλαν που ποτέ του δεν παίρνει χαμπάρι από τίποτε. Είπε λοιπόν ο Μασαβέτας: " Είμαστε ένας λαός Ραν Ταν Πλαν. Δεν ξέρουμε σε ποιόν να γαβγίσουμε θυμωμένα και σε ποιόν να κουνήσουμε χαρούμενα την ουρά μας"! Το 1995 οι σέρβοι με επικεφαλής το Μιλόσεβιτς, τον Κάραζιτς και τους υπόλοιπους συνεργάτες τους, στ΄ όνομα της "εθνοκάθαρσης", έσφαξαν κατά χιλιάδες τους βόσνιους μουσουλμάνους. Κι εμείς στη Ελλάδα είχαμε ξεχάσει και τις δικτατορίες και την καταπάτηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων και κλείναμε τα μάτια μας μπροστά στο ομαδικό έγκλημα, για τον απλό λόγο ότι αυτοί που το διέπραξαν ήταν οι "αδελφοί" μας, οι ομόδοξοί μας σέρβοι. Και μόνο όταν επενέβη η διεθνής κοινότητα για να σταματήσει το κακό, τότε θυμηθήκαμε να μιλήσουμε για ανθρώπινα δικαιώματα και για σεβασμό στην ανθρώπινη ζωή -των σέρβων αδελφών μας, φυσικά. Δυστυχώς ακολουθούμε πάντα τη νοοτροπία του άσπρου και του μαύρου. Σα νάχουμε να κάνουμε με ποδοσφαιρικές ομάδες. Αν θέλουμε νάμαστε σωστοί σύγχρονοι πολίτες, και προπάντων σωστοί χριστιανοί, οφείλουμε να συνειδητοποιήσουμε πως η ποδοσφαιρική νοοτροπία είναι τελείως ακατάλληλη για να κρίνουμε λαούς, καθεστώτα και διεθνείς εξελίξεις. Έχουμε φτάσει για κάποιους απροσδιόριστους λόγους να υποστηρίζουμε τυφλά οποιονδήποτε τύραννο και οποιονδήποτε εγκληματία, φτάνει να είναι αντίπαλος ή εχθρός των αμερικανών. Θυμόμαστε τ΄ ανθρώπινα δικαιώματα, τον ανθρωπισμό, την ιερότητα της ανθρώπινης ζωής, μόνο όταν αυτά παραβιάζονται από τους "φονιάδες των λαών", τους αμερικάνους. Κι αυτό είναι παραπάνω από άδικο. Όταν έγιναν οι γνωστές επιθέσεις στους δίδυμους πύργους, κάτι που έπρεπε να προκαλέσει τη συμπόνια και την καθολική συμπάθεια, εκδόθηκε ένας τόμος από αρκετές εκατοντάδες σελίδες όπου συγκεντρώθηκαν τα άρθρα που δημοσιεύτηκαν στην Ελλάδα και που σχολίαζαν την τραγωδία. Το βιβλίο είχε τον εύγλωττο τίτλο: " Καλά να πάθουν", κι αυτό συνόψιζε το γενικό πνεύμα των άρθρων. Είναι άραγε αυτό δικαιοσύνη; Τις μέρες που γινόταν ο πόλεμος στο Ιράκ, δέκα νεαροί κουβανοί κατέλαβαν ένα μικρό πλοίο και το κατεύθυναν προς τις αμερικανικές ακτές για να ζητήσουν εκεί πολιτικό άσυλο. Μοναδική τους επιδίωξη, να μπορέσουν ν΄ αναπνεύσουν λίγο ελεύθερο αέρα μακριά από το καθεστώς του Φιντέλ Κάστρο, που τόσο θαυμάζεται από τους περισσότερους έλληνες δημοσιογράφους και που βαρύνεται από απίστευτα εγκλήματα. Τελικά οι νεαροί κουβανοί πιάστηκαν και δικάστηκαν με συνοπτικές διαδικασίες. Μέσα σε μια εβδομάδα οι επτά καταδικάστηκαν σε ισόβια και οι τρεις εκτελέστηκαν. Στην Ελλάδα ελάχιστοι δημοσιογράφοι συγκινήθηκαν. Κι ο "Ριζοσπάστης" με τη γνωστή του αμεροληψία έγραψε στην πρώτη σελίδα του με μεγάλα γράμματα: "Κάτω τα χέρια απ΄ την Κούβα"!

Σήμερα στους κύκλους των ελλήνων διανοουμένων έχει πολλή πέραση ο Νόαμ Τσόμσκυ, αμερικανός καθηγητής της γλωσσολογίας εβραϊκής καταγωγής, που αντιμετωπίζεται περίπου σαν προφήτης στον τόπο μας με τα βιβλία που έχει γράψει. Ο άνθρωπος αυτός παρουσιάζεται σαν μεγάλος υπερασπιστής των ανθρώπινων δικαιωμάτων, φτάνει αυτά να παραβιάζονται από το αμερικανικό κράτος, τουλάχιστον κατά την άποψή του. Βέβαια, αρκετά απ΄ όσα γράφει είναι σωστά. Κι εδώ όμως λειτουργεί και πάλι η επιλεκτική δικαιοσύνη. Όταν πριν από αρκετά χρόνια οι "κόκκινοι Χμερ" του κομμουνιστικού κόμματος της Καμπότζης μ΄ επικεφαλής τον Πολ Ποτ είχαν εξοντώσει πάνω από δύο εκατομμύρια καμποτζιανούς, ο κ. Τσόμσκυ σφύριζε αδιάφορα. Αρνιόταν μάλιστα ότι είχε γίνει κάτι τέτοιο, που το ήξεραν κι οι πέτρες σ΄ ολόκληρο τον κόσμο. Είναι πολύ εύκολο, κι έχει κι αρκετή "φάση", όπως λέτε κι εσείς οι νέοι, να κατεβαίνουμε στους δρόμους και να φωνάζουμε διάφορα συνθήματα. Είναι όμως πολύ δύσκολο νάμαστε δίκαιοι. "Αν δεν περισσέψει η δικαιοσύνη σας παραπάνω από εκείνη των γραμματέων και φαρισαίων, δε θα μπείτε στη βασιλεία των ουρανών", μας είπε ο Κύριος.

Πριν από λίγο καιρό κάποιο ελληνικό τηλεοπτικό κανάλι έκανε μια σφυγμομέτρηση με το ερώτημα αν ο Ιωσήφ Στάλιν είχε θετική επίδραση στην πορεία της Ευρώπης στον 20ο αιώνα. Περίμενα πως θάταν αυτονόητο ότι η πλειοψηφία θ΄ απαντούσε αρνητικά. Τελικά ή είμαστε τελείως αδιάβαστοι ή η παραπληροφόρηση έχει φτάσει στο απροχώρητο στη χώρα μας, ή και τα δυο μαζί. Φαίνεται απίστέυτο, αλλά 62% από τους τηλεθεατές απάντησαν πως ναι, ο Στάλιν έχει παίξει θετικό ρόλο στη διαμόρφωση της Ευρώπης. Ένας άνθρωπος που βαρύνεται με το θάνατο τουλάχιστον 20 εκατομμυρίων ανθρώπων, που έκλεισε φιλική συμφωνία με το Χίτλερ και που κυριολεκτικά σύρθηκε στον πόλεμο εναντίον του, όταν ο Χίτλερ παραβιάζοντας τη συμφωνία εισέβαλε απροειδοποίητα στη Σοβιετική Ένωση. Ένας άνθρωπος που παραβίασε όποιο ανθρώπινο δικαίωμα και καταρράκωσε όποια ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Στ΄ αλήθεια αναρωτιέσαι από πού ν΄ αρχίσεις και πού να τελειώσεις μ΄ ένα λαό που δείχνει τόση άγνοια σε θέματα γνωστά σ΄ όλη την υπόλοιπη πολιτισμένη ανθρωπότητα. Πριν μερικές ακόμη μέρες κάποια εφημερίδα έκανε μια σφυγμομέτρηση ανάμεσα σε νέους ανθρώπους -κι αυτό το τελευταίο έχει ιδιαίτερη σημασία. Ανάμεσα στα ερωτήματα περιλαμβανόταν και το ερώτημα "έχετε θετική γνώμη για το Σαντάμ Χουσεΐν;" Είκοσι τοις εκατό από τους νέους -ένας στους πέντε- απάντησαν πως ναι, έχουν θετική γνώμη. Δεν ξέρω αν η εναντίον του επίθεση προκάλεσε τόσες συμπάθειες, αλλά είναι ανεπίτρεπτο σ΄ ένα τόσο μεγάλο ποσοστό νάχει η νεολαία μας θετική γνώμη για έναν από τους μεγαλύτερους φονιάδες της εποχής μας. Κάτι δεν πάει καλά στην κοινωνία μας Ας είναι τουλάχιστον οι χριστιανοί διαφορετικοί. Τέλος, πριν από μερικές μέρες πάλι, οργανώθηκε στο Ζάππειο στην Αθήνα διεθνής έκθεση βιβλίου, που δεν ξέρω αν εξακολουθεί να λειτουργεί ακόμη. Από την έκθεση αυτή αποκλείστηκαν οι βρετανοί συγγραφείς με απόφαση της ένωσης ελλήνων εκδοτών-βιβλιοπωλών. Για σκεφθείτε: αποκλείστηκαν οι βρετανοί συγγραφείς που αρκετοί απ΄ αυτούς είναι διάσημοι όχι μόνο για το έργο τους αλλά και για τις φιλελεύθερες ιδέες τους, μόνο και μόνο επειδή ο πρωθυπουργός τους -ο Τόνυ Μπλερ- υποστήριξε και βοήθησε στον πόλεμο του Ιράκ. Αποκορύφωση της κακώς εννοούμενης και ξεπερασμένης αντίληψης περί συλλογικής ευθύνης, καθώς και της ανθρώπινης ανοησίας. Στ΄ αλήθεια ο Ραν Ταν Πλαν θάβρισκε πολλούς ομοίους του ανάμεσά μας!

Αρχή τέταρτη

Οφείλει ο χριστιανός να υποστηρίζει εκείνο το κοινωνικό σύστημα που πραγματοποιεί την κατά το δυνατόν δικαιότερη κατανομή του πλούτου ανάμεσα στους ανθρώπους, που δίνει κατά το δυνατόν ίσες ευκαιρίες σε όλους στη μόρφωση και στην ανάπτυξη, που δίνει κατά το δυνατόν τις λιγότερες δυνατότητες σε μερικούς ανθρώπους να εκμεταλλευθούν κάποιους άλλους, κι αυτά συνδυασμένα με την ελευθερία και τ΄ ανθρώπινα δικαιώματα. Και φυσικά κανένας χριστιανός εργοδότης δεν έχει δικαίωμα να εκμεταλλεύεται την αδύνατη θέση που τυχόν βρίσκεται ένας ξένος μετανάστης εργαζόμενος, όπως κάνουν αρκετοί, για να του προσφέρει λιγότερα απ΄ όσα δικαιούται. Τέτοια και πολλά άλλα αποτελούν αμαρτωλές καταστάσεις εξίσου σοβαρές με τις άλλες που παραδοσιακά στιγματίζονται ανάμεσα στους χριστιανούς.

Κάποιοι υποστηρίζουν πως κοινωνική δικαιοσύνη πραγματοποιείται περισσότερο με το σοσιαλισμό, κάποιοι άλλοι με τον οικονομικό φιλελευθερισμό. Σήμερα πια με την παγκοσμιοποίηση τείνουν να εκλείψουν οι σημαντικές διαφορές στις κοινωνικές αντιλήψεις ανάμεσα στα κόμματα, εμείς όμως ποτέ δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι κι εδώ ξεκινούμε από αρχές αναλλοίωτες, από εκείνες της Αγίας Γραφής. Και ψηφίζουμε εκείνο το κόμμα που προσαρμόζεται κατά τη γνώμη μας περισσότερο σ΄ αυτές τις αρχές. Βέβαια, στο σημερινό κόσμο και ιδιαίτερα στον τόπο μας είναι πολύ δύσκολο, σχεδόν αδύνατο, να διακρίνει κανείς στα κόμματα κάποιες σταθερές αρχές, αυτό όμως δε μας εμποδίζει να κρατούμε εμείς σταθερές τις αρχές μας και να τις υποστηρίζουμε. Για να μιλήσουμε πιο συγκεκριμένα, οφείλουμε χωρίς συζήτηση ν΄ αποκλείουμε κόμματα με ακροδεξιές ή ακροαριστερές ιδεολογίες. Και τα δύο άκρα, για τους δικούς του λόγους το καθένα -και νομίζω ότι έχουμε εκθέσει αρκετούς απ΄ αυτούς τους λόγους πιο πριν- είναι αντίθετα σε όσα διδάσκει το ευαγγέλιο του Χριστού, κι αυτό από την ίδια τους τη φύση. Ιδιαίτερα μάλιστα ο λεγόμενος μαρξισμός-λενινισμός που ακολουθεί η κομμουνιστική ιδεολογία είναι εχθρικός σε οποιαδήποτε μεταφυσική έννοια και σε οποιαδήποτε θρησκευτική πίστη. Το μπέρδεμα στις διάφορες έννοιες, η έλλειψη διαλόγου σε πολλά θέματα, η έλλειψη ενημέρωσης σε άλλα, ο διχασμός ανάμεσα στον καθαρά "πνευματικό" και στον άλλο εαυτό μας, επόμενο είναι να δημιουργούν τερατογενέσεις.

Αγαπητά μου αδέλφια,

Προσπάθησα στο λίγο χρόνο που διαθέτω, να δώσω κάποια ερεθίσματα για συζήτηση και προβληματισμό που έχει δημιουργήσει ο σύνθετος και μπερδεμένος κόσμος όπου ζούμε. Βρισκόμαστε δυστυχώς μέσα σε μια καταναλωτική κοινωνία που έχει χάσει τις αξίες και τον προσανατολισμό της. Και το κακό είναι πως και οι χριστιανοί επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από αυτό το πνεύμα. Κάποιος από τους πιστούς σε μια εκκλησία είχε αγοράσει αυτοκίνητο. Και δήλωσε: "τώρα νιώθω ότι ολοκληρώθηκα σαν άνθρωπος"! Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η αγορά ενός αυτοκινήτου σου προσφέρει μια άνεση στη ζωή. Είναι όμως πολύ περίεργο ν΄ ακούγεται πως σε ολοκληρώνει και σαν άνθρωπο, και μάλιστα από χείλη κάποιου που ισχυρίζεται πως είναι χριστιανός. Κι αυτό μου θυμίζει την ιστορία που είχα ακούσει κάποτε. Συνέβη κάπου στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σ΄ ένα δρόμο βρισκόταν σταθμευμένο ένα πολυτελέστατο αυτοκίνητο. Από ένα πλουσιόσπιτο βγήκε ένα ζευγάρι ντυμένο μ΄ ακριβά ρούχα και κατευθύνθηκε προς το αυτοκίνητο. Κάποια στιγμή η κυρία παρατήρησε με φρίκη στο καπό μια αδιόρατη γρατσουνιά. Και ψιθύρισε απελπισμένα: "τι κόλαση είναι η ζωή!!" Έχουμε χάσει τις αληθινές αξίες. Γι΄ αυτό και η παγκοσμιοποίηση σήμερα και η λεγόμενη "νέα τάξη" πραγματοποιούνται με τον πιο ανελέητο και τον πιο κυνικό τρόπο. Από τη φύση μου είμαι αισιόδοξος. Υπάρχουν τομείς όπου η ανθρωπότητα πάει απ΄ το κακό στο χειρότερο, κάτι που άλλωστε προβλέπει κι η Αγία Γραφή. Υπάρχουν όμως κι ελπίδες πως κάποια πράγματα θα βελτιωθούν, ή μπορούν να βελτιωθούν. Δεν έχει εντελώς χαθεί η ανθρώπινη ευαισθησία. Φυσικά, είναι μάταιη η προσπάθεια για την πραγματοποίηση της τέλειας ανθρώπινης κοινωνίας. Κι αυτό τόχει μάθει η ανθρωπότητα από πολύ πικρή εμπειρία. Κάποια στιγμή όμως υπάρχει η ελπίδα να ισορροπήσουμε κάπου στη μέση, κάπου ανάμεσα στον απόλυτο κυνισμό και στην ανθρώπινη ευαισθησία. Κι οι χριστιανοί μπορούν αποφασιστικά να βοηθήσουν σ΄ αυτήν την κατεύθυνση. Κυρίως οι μεγάλες εκκλησίες στις μεγάλες χώρες. Πρώτα όμως πρέπει αυτές να ξεκαθαρίσουν κάποιες έννοιες σαν κι αυτές που θίξαμε σήμερα, κι αυτό δυστυχώς δεν έχει γίνει ακόμη. Κι όσο για μας εδώ, δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε εκείνο που μας είπε ο Κύριος: "Σεις είσθε το φως του κόσμου, σεις είσθε το άλας της γης". Σήμερα αρκετοί από σας έχετε δυνατότητα περισσότερης επικοινωνίας από όσο είχαμε εμείς σα νέοι. Ανάμεσα στ΄ άλλα μπορείτε με το διαδίκτυο να παίρνετε μέρος σε συζητήσεις με άλλους νέους ανθρώπους. Κι εκεί ακριβώς να δείξετε τη διαφορά του χριστιανού και την ανώτερη ποιότητά του. Στο ήθος του, στις απόψεις του, στις ιδέες του, στη συμπεριφορά του. Και το ίδιο ασφαλώς μπορεί να γίνει και σε όποιο περιβάλλον κι αν βρίσκεστε και δραστηριοποιείστε. Θέλω να ελπίζω πως η σημερινή ομιλία θα βοηθήσει σ΄ αυτή την προσπάθεια ξεκαθαρίζοντας κάποια πράγματα, τουλάχιστον γι΄ αυτούς που θέλουν να τα ξεκαθαρίσουν. Σε τελευταία ανάλυση όλα όσα θίξαμε σήμερα, ο σεβασμός στον άνθρωπο και στην ανθρώπινη ζωή, ο σεβασμός για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η προσπάθεια για την πραγματοποίηση της κοινωνικής δικαιοσύνης και πολλά άλλα που γι΄ αυτά δεν είχαμε το χρόνο να μιλήσουμε, όπως είναι π.χ. ο σεβασμός στο περιβάλλον που μας χάρισε ο Θεός κι εμείς το καταστρέφουμε, όλα αυτά έχουν στο βάθος σαν αφετηρία και σαν κινητήρια δύναμη μονάχα την αληθινή αγάπη. Την αγάπη που σε κάνει να τάχεις καλά με τον εαυτό σου για να μπορείς νάχεις καλά αισθήματα και απέναντι στους άλλους. "Είναι πολύ πιο εύκολο να επιβάλεις το μίσος απ΄ ότι την αγάπη", είχε πει κάποτε ο στρατηγός Ντε Γκωλ. Γι΄ αυτό και το μίσος επικρατεί τόσο πολύ γύρω μας και μέσα στους πιο πολλούς ανθρώπους. Γι αυτό και η αγάπη είναι πιο σπουδαία κι απ΄ την πίστη, όπως μας είπε ο απόστολος Παύλος. Βλέπετε, κάποιοι χριστιανοί που γι΄ αυτούς μιλήσαμε πιο πριν έχουν άφθονη πίστη. Δεν έχουν όμως αγάπη. Γι΄ αυτό και δεν είναι και ολοκληρωμένοι. Γιατί αυτή μονάχα είναι η αληθινή ολοκλήρωση του ανθρώπου. Όταν έχει και πίστη, και ελπίδα, και αγάπη. Κάτι που μονάχα ο Χριστός μπορεί να το πραγματοποιήσει μέσα μας. Φτάνει να το θελήσουμε. I

Ο κ. Στ. Κατσάρκας είναι π. μηχανικός και διευθυντής της χορωδίας της Ελευθέρας Ευαγγελικής Εκκλησίας Θεσσαλονίκης.

 

 

 

Ψαλμός 12

Η αναλήθεια ενάντια
στην αλήθεια


του κ. Α. Κουλούρη

 

Αν και ο Ψαλμός αυτός1 ανήκει στη μεγάλη ομάδα των θρήνων2, που εκφράζουν μια βαθειά θλίψι για την έστω πρόσκαιρη επιτυχία κακών και πονηρών ανθρώπων (Ψαλμ. ζ΄, ι΄, κε΄, λζ΄), το θέμα του Ψαλμού αυτού παρουσιάζεται, τρόπον τινα, περισσότερο ειδικευμένο. Εδώ η δραστηριότης του πονηρού ανθρώπου γίνεται κυρίως αισθητή από τον αθώο και ευσεβή άνθρωπο στο πεδίο εκφράσεως, δηλαδή στον λόγο, στην ομιλία. Και τούτο αποτελεί την παραποίησι, τη διαστροφή του μεγάλου θείου δώρου -κάτι που ξεχωρίζει τον άνθρωπο από όλα τα άλλα έμβια όντα, αυτό που ονομάζουμε "η γλώσσα". Γι' αυτό τον λόγο η επέμβασις του Κυρίου πραγματοποιείται όχι μόνον "εν έργω και πράξει" αλλά και εν "λόγω", δηλαδή με λεκτικό σχήμα, με λέξεις.

Έτσι ο Ψαλμός αυτός τοποθετεί την αποτελεσματική καθαρότητα του λόγου του Θεού σαν σε μια αντιπαράθεσι, αντίκρουσι στις φαινομενικά "εύσχημες" απαντήσεις των "ματαίων χειλέων". Πιθανόν, όμως, ο Ψαλμός αυτός3 ν' αποτελή μια διευρυνομένη, μια διασταλτική απάντησι στην αγωνιώδη εκείνη κραυγή που διατυπώθηκε στον προηγούμενο Ψαλμό (ια΄ 3): "εάν τα θεμέλια καταστραφώσιν, ο δίκαιος τι δύναται να κάμη;" 4. Έρχεται δηλαδή σαν μια εμψύχωσι και ενθάρρυνσι, σ' ένα κύμα αποθαρρύνσεως, απογοητεύσεως, απελπισίας, στον φαινομενικό θρίαμβο του κακού.

Τον Ψαλμό αυτόν είναι δυνατόν να τον διαιρέσουμε σε τρία τμήματα5:

(α) Η δύναμις της προπαγάνδας (εδ. 1-4)

Τον 20ον αιώνα πειραματισθήκαμε ιδιαίτερα τη δύναμι της "προπαγάνδας". Αναληθή, ψευδή, παραπλανητικά συνθήματα εκυριάρχησαν, σε όλες τις σφαίρες της ζωής. Βεβαίως τούτο δεν υπήρξε γένημα του 20ου αιώνος. Ήδη ο Διάβολος το εχρησιμοποιήσεν από τον κήπο της Εδέμ: "Και είπεν ο όφις προς την γυναίκα, Δεν θέλετε βεβαίως αποθάνει· αλλ' εξεύρει ο Θεός, ότι καθ' ήν ημέραν φάγητε απ' αυτού, θέλουσιν ανοιχθή οι οφθαλμοί σας, και θέλετε είσθαι ως θεοί, γνωρίζοντες το καλόν και το κακόν..." (Γεν. γ΄ 6 κ.ε.).

Δεν ήτο, λοιπόν, ο "αλήστου μνήμης" Υπουργός Προπαγάνδας του Γ΄ Ράιχ, ο Joseph P. Goebbels, ή (ας μου επιτραπή η πενιχρή παρομοίωσις), ο οποιοσδήποτε σύγχρονος διαφημιστής εις την εμποροκρατουμένη σκηνήν -με την εμποροποίησιν των πάντων- (το γνωστόν: "marketing"6), ο εφευρέτης (οι εφευρέται) της κακοπίστου, δολίας "προπαγάνδας" αλλά αυτός ο ίδιος ο Πονηρός και τα κάθε είδους όργανά του σε κάθε σφαίρα της ζωής, συμπεριλαμβανομένης και αυτής της θεολογίας (και μάλιστα σε πολύ μεγάλο βαθμό).

Εδ. 1: Ο Ψαλμός αρχίζει με μια κραυγή απογνώσεως, ως εάν ο άνθρωπος του Θεού να είχε κοιτάξη ολόγυρά του, ανακαλύπτοντας ότι περιβάλλεται από παντού από εχθρούς και οι φίλοι του και οι σύμμαχοί του έχουν εξαφανισθή.7 "ΣΩΣΟΝ Κύριε, διότι εξέλιπεν όσιος, διότι εχάθησαν οι φιλαλήθεις μεταξύ των υιών των ανθρώπων". Και τότε, στα χρόνια του Δαβίδ (περισσότερα από 3.000 χρόνια) η διαφθορά (φανερή ή κρυφή), ήταν και είναι ένα γενικευμένο φαινόμενο. Με εξάρσεις και μετριασμούς κατά περιστάσεις και περιοχές,η διαφθορά είναι διαχρονική, προϊόν της πτώσεως!

Θα πρέπει να υπογραμμισθή ότι ολόκληρος ο Ψαλμός (το πρώτο και το τελευταίο εδάφιο), περικλείεται από την ίδια θλιβερή διαπίστωσι: "εχάθησαν οι φιλαλήθεις...", ".. όταν οι αχρείοι υψωθώσι μεταξύ των υιών των ανθρώπων". Έτσι τα λόγια του Δαβίδ φαίνονται σαν ν' απευθύνωνται και ν' αφορούν την σύγχρονη πραγματικότητα, αποδεικνύοντας έτσι τόσο έντονα την διαχρονική αξία της Βίβλου. Θα νόμιζε κάποιος ότι ο Ψαλμωδός έχει κατά νουν την σύγχρονη διαφθορά και την γενικευμένη σήψι σε όλες τις βαθμίδες της ατομικής αλλά και της πολιτικο-κοινωνικής πυραμίδος, ώστε να διερωτάται: έχει εκλείψει τελείως η τιμιότης, η ειλικρίνεια, η αλήθεια;

Εδ. 2: Κενά λόγια, απατηλή υποκριτική γλώσσα, "ο ξύλινος λόγος" κυριαρχούν στο γενικώτερο χώρο: "έκαστος λαλεί ματαιότητα προς τον πλησίον αυτού· με χείλη δόλια λαλούσιν από διπλής καρδίας". Δεν είναι άραγε αυτή μια εναργής, επίκαιρη εικόνα της σύγχρονης διαφθοράς, με αναξίους και ποταπούς ανθρώπους μάλιστα σε θέσεις επιρροής και δυνάμεως; Δεν γίνεται τούτο ένα γενικευμένο φαινόμενο έτσι ώστε η κακία, η πονηρία, η κάθε είδους αθλιότης, εκτροπή και διαστροφή όχι μόνο να γίνωνται απλώς ανεκτά ή έστω σιωπηρώς αποδεκτά, αλλά ανοικτά να εγκρίνωνται, μάλιστα να επιδοκιμάζωνται, ακόμη και να επαινούνται και να υιοθετούνται ως δείγματα "ελευθέρου" πνεύματος. Ενώ, αντιστρόφως, ο δίκαιος, ο έντιμος, ο ευπρεπής όχι μόνο να περιφρονήται και να γίνεται αντικείμενο μομφής "μη προσαρμοστικότητος", αλλά ακόμη και λοιδορίας και χλεύβης, και κυριολεκτικώς να παραμερίζεται, να εκτοπίζεται, να αποβάλλεται από την κοινωνική, πολιτική, ακαδημαϊκή κονίστρα, ώστε να πραγματοποιήται η ρήσις του Αποστόλου ότι "πονηροί άνθρωποι και γόητες προκόψουσιν επί τα χείρον πλανώντες και πλανώμενοι" (Β΄ Τιμ. γ΄ 13).

Πόσον όμως τραγικώτερο γίνεται τούτο όταν αυτό το πνεύμα διεισδύει στους πνευματικούς κύκλους, στην εκκλησία... όταν φαινομένα όπως π.χ. αυτό που πρόσφατα ήλθε στην δημοσιότητα με την εκλογή ως Επισκόπου της "Επισκοπελιανής Εκκλησίας των ΗΠΑ" (αγγλικανικής), δεδηλωμένου ομοφυλοφίλου ο οποίος μάλιστα είχε το ανήκουστο θράσος να προσέλθη στη Συνέλευσι των Επισκόπτων (;) συνοδευόμενος από τον "σύντροφόν" του και να φωτογραφηθή, φιλομειδής, εν μέσω "θαυμαστριών" του κυριών 8...

Όμως η κυρία αναφορά εδώ συσχετίζεται με την ανειλικρίνεια, το ψεύδος, την υποκρισία, αυτή η "διπλή καρδιά", η διγλωσσία. Όταν άλλα σκεπτόμαστε και άλλα η γλώσσα μας εκφράζη· όταν κάτω από την γλυκύτητα, την ηπιότητα, ακόμη και την υποκριτική θερμότητα της εκφράσεώς μας, υποκρύπτεται το δηλητήριο της ασπίδος· όταν τα εγκώμια δεν είναι παρά κολακεία, συχνά φθηνή· όταν αυτά τα "εγκωμιαστικά" σχόλια συνοδεύωνται ή ακολουθούνται από υπονομευτικές δραστηριότητες· όταν η εκδήλωσις ενδιαφέροντος έχει το στοιχείο της επιδείξεως, ενώ η καρδιά παραμένει ψυχρή και αδιάφορη.

Εδ. 3: Η Βίβλος, δεν υποβαθμίζει την καταστρεπτική δύναμι της μεγαλοστομίας, όμως ο Κύριος είναι Εκείνος που καλείται από τον Ψαλμωδό να την κατασιγάση: "Ας εξολοθρεύση ο Κύριος πάντα τα χείλη τα δόλια, την γλώσσα την μεγαλορρήμονα". Πιθανόν ο Ιάκωβος έχει κατά νουν το δεύτερο μέρος του εδαφίου αυτού.9

Στο "παράπονο" του Ψαλμωδού, που διατυπώθηκε στο προηγούμενο εδάφιο, τώρα επισυνάπτεται μια θερμή επίκλησις, ο Κύριος να κάνη κρίσι. Δεν αυτοδικεί, δεν επιζητεί ανθρώπινη βοήθεια, ή συμπαράστασι. Εξ άλλου δεν φαίνεται να του παρέχεται τέτοια δυνατότης. Η δική μας, η ανθρώπινη αδυναμία, ανεπάρκεια, αναποτελεσματικότης στην αντιμετώπισι αγωνιωδών καταστάσεων και προβλημάτων χρησιμοποιείται από τον Κύριο ώστε να στρέψη την καρδιά μας, στην εκζήτησι του δικού Του προσώπου, της δικής Του επεμβάσεως.

Ίσως με το πνεύμα της Καινής Διαθήκης εκφράσεις όπως αυτού του εδαφίου να ηχούν περίεργα: "... Ας εξολοθρεύση ο Κύριος πάντα τα χείλη τα δόλια...", που χωρίς αμφιβολία αποτελεί ένα είδος κατάρας. Όμως και εδώ η αυτοδικία αποκλείεται. Κάτι που επαναλαμβάνει ο Παύλος: "Εμοί εκδίκησις, εγώ ανταποδώσω, λέγει Κύριος" (Ρωμ. ιβ΄ 19)10, για να συνεχίση λίγο πιο κάτω: "εάν πεινά ο εχθρός σου, ψώμιζε αυτόν· εάν διψά πότιζε αυτόν· τούτο γαρ ποιών άνθρακας πυρός σωρεύσεις επί κεφαλής αυτού"11 (Ρωμ. ιβ΄ 20). Είναι εντυπωσιακόν ότι στην Π.Δ. ανευρίσκουμε σωρεία εντολών και παραγγελιών που αφορούν θέματα κοινωνικής δικαιοσύνης, για την προστασία αδυνάτων, πτωχών, χηρών και ορφανών, ξένων κ.ο.κ.12, που αποτελούν άγνωστα στοιχεία σε οποιαδήποτε αρχαία Φιλοσοφική Σχολή. Πράγματι ο Μωσαϊκός Νόμος, οι Προφήτες και γενικά η Π.Δ. αποτελούν την προπαίδεια στην υψηλή ηθική διδασκαλία του Κυρίου Ιησού.13

Εδ. 4: Η αλαζονεία, η καύχησις, η έπαρσις είναι μερικά από τα κύρια χαρακτηριστικά του ασεβούς επάνω στον οποίον η θεία κρίσις εκσπά: "Διότι είπον, Θέλομεν υπερισχύσει δια της γλώσσης ημών· τα χείλη ημών είναι ημέτερα· τις θέλει είσθαι κύριος εφ' ημάς;". Η ουσία του κακού στο εδάφιο αυτό όπως και στο προηγούμενο ευρίσκεται στα λόγια (όχι στην πράξι). Αυτά τα λόγια έχουν προκαλέσει την κρίσι που ωδήγησε σ' εκείνη την κραυγή για βοήθεια: "ΣΩΣΟΝ Κύριε" (εδ. 1). Πονηροί άνθρωποι ωμίλησαν με ευάρεστη και εύσχημη γλώσσα, η οποία όμως εστερείτο ουσιαστικού στοιχείου.

Πόσον συχνά εντυπωσιαζόμαστε από την γλωσσική επιτηδειότητα, από την ευφράδεια, τα ρητορικά σχήματα. Πόσον όμως συχνά αυτά στερούνται περιεχομένου ή μάλλον, το χειρότερον, τα λόγια αυτά είναι παραπλανητικά ή και εμπρηστικά, εξάπτουν, ερεθίζουν, φανατίζουν... "και η γλώσσα πυρ" (Ιακ. γ΄ 6).

Και εις όλα αυτά υπάρχει το στοιχείον της προβολής, της καυχήσεως, της επάρσεως "τα χείλη ημών είναι ημέτερα". Είναι ως να λέγη, "ό,τι θέλω λέγω, κανείς δεν θα μου στερήση το "δικαίωμα του λόγου"", κάτι το οποίον είναι βεβαίως γενικώς παραδεκτόν, χωρίς όμως να σημαίνη μιαν "γλωσσική ασυδοσία".

(β) Η αντεπίθεσις της αληθείας (εδ. 5-6)

Αυτός είναι ο πρώτος Ψαλμός, ετέρων τριών (ξ΄, πα΄, ?ε΄) στους οποίους περιέχεται ένας απαντητικός χρησμός από τον Κύριο.13 Τα λόγια αυτά έρχονται σαν μια άμεση ανταπόκρισι στην προπετή, την προκλητική, την αυθάδη έπαρσι, που εξέφρασε ο πονηρός άνθρωπος. Η υπερηφάνεια, η έπαρσις, η καυχησιολόγος ομιλία θα τύχουν της δεούσης απαντήσεως, τώρα όχι από ανθρώπινα χείλη αλλά από το στόμα του Κυρίου. Είναι η φωνή του Κυρίου που κατασιγάζει τα φληναφήματα του ασεβούς:

Εδ. 5: "Δια την ταλαιπωρίαν των πτωχών, δια τον στεναγμόν των πενήτων, τώρα θέλω εγερθή, λέγει Κύριος..." Παρ' όλον ότι ο αχρείος, ο φαύλος, ο ευτελής ημπορεί να καταφρονή τον "πτωχόν" η περιφρόνησίς του είναι αβάσιμος. Η αλήθεια είναι ότι ο Θεός είναι γνώστης αυτής της περιφρονητικής καταπιέσεως του πιστού και στον δέοντα χρόνον θα εγερθή, θα επέμβη. Οι κρίσεις του Κυρίου έρχονται και τον τελευταίο λόγο θα τον έχη ο Κύριος. Εις τον Σταυρόν του Γολγοθά εφάνη ότι οι δυνάμεις του πονηρού είχαν θριαμβεύσει, όμως ο θρίαμβος της Αναστάσεως δεν ήταν πλέον μακρυά! Ο "υιός του ανθρώπου" που ήταν ταυτόχρονα και ο "Υιός του Θεού" θα έδινε ένα κρίσιμο πλήγμα στην κυριαρχία του ψεύδους. Η αλήθεια, τελικώς ευρίσκει διέξοδο, μέσα από ένα απίθανο πλέγμα ψευδών, όπως ένας επιδέξιος καλαθοσφαιριστής μέσα από την πιεστική περίπτυξι αντιπάλων, ανευρίσκει τέλος την κατάλληλο διέξοδο δια να επιτύχη το "καλάθι"... Και είναι, όμως, η χάρις του Θεού και το Πνεύμα το Άγιον που μας χαρίζει αυτή την επιδεξιότητα και προσφέρει τα κατάλληλα "ανοίγματα" για ν' αποφύγουμε τις περιπλοκές και εμπλοκές του συστήματος και όχι απλώς η ιδική μας ευέλικτη κινητικότης.

"... θέλω θέσει εν ασφαλεία εκείνον κατά του οποίου φυσά ο ασεβής". Το αίσθημα της ανασφαλείας, η αίσθησις ότι ένας κίνδυνος επικρέμεται, ως μία "δαμόκλειος σπάθη", είναι μια συνήθης εμπειρία. Όμως ο Κύριος είναι η ασφάλεια, το καταφύγιο, το φρούριο της σωτηρίας μας. Δεν αποτελεί τούτο ένα "στρουθοκαμηλισμό" -δεν παύουμε να αναγνωρίζουμε τα προβλήματα, τους κινδύνους, τις ποικίλες περιπλοκές της ζωής, αλλά ο Κύριος μας χαρίζει πνεύμα ευψυχίας, φρονήσεως, συνέσεως.

Εδ. 6: Ακολουθεί, στον Ψαλμό, μια εικόνα, μιας χοάνης, ενός χωνευτηρίου, όπου το κατακάθαρο ασήμι κυλά μέσα στα καλούπια, είναι τα λόγια του Κυρίου. Έρχονται μέσα στην ανθρώπινη ψυχή: "Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια καθαρά· αργύριον δεδοκιμασμένον εν πηλίνω χωνευτηρίω, κεκαθαρισμένον επταπλασίως". Αυτά τα θεία λόγια εισέρχονται στα κατάβαθα της ανθρώπινης ψυχής, εκεί ενσταλάζεται η θεία αλήθεια, αυτή η αλήθεια που στην καινοδιαθηκική αποκαλυπτική οικονομία εντοπίζεται στο ευλογημένο πρόσωπο του Κυρίου Ιησού Χριστού: "Εγώ ειμί η οδός και η αλήθεια και η ζωή" (Ιω. ιδ΄ 6), ενσταλάζονται στην καρδιά και διαμορφώνουν τον χαρακτήρα. Ας σημειωθή ότι στο πλαίσιο της Π.Δ., παρουσιάζονται και αλλού ανάλογες παρομοιώσεις για τον καθαρμό του ιερατείου και του λαού του Θεού, με εικόνες διεργασίας εξαγνισμού στην κάμινο του πυρός.14

(γ) Η ασφαλής εμπιστοσύνη (εδ. 7-8)

Ο σύντομος αυτός Ψαλμός κλείει, αφ' ενός (εδ. 7) με μια αναφορά στην έκφρασι εμπιστοσύνης στη θεία προστασία και αφ' ετέρου με ένα σχόλιο για την προσωρινή επιτυχία των ασεβών (εδ. 8).

Εδ. 7: Τα λόγια του Θεού που έχουν "επιφημηθή" με τόση θερμότητα στο εδ. 6, τώρα οικειοποιούνται από την καρδιά που διδάχθηκε να εμπιστεύεται στον Θεό: "Συ Κύριε, θέλεις φυλάξει αυτούς· θέλεις διατηρήσει αυτούς από της γενεάς ταύτης εις τον αιώνα". Αυτή η εμπιστοσύνη έχει τη ρίζα της, την πηγή της στην θεία αγαθότητα, στην πληροφορία ότι "αγαθός ο Κύριος"15, κάτι που εκφράσθηκε στα προηγούμενα εδάφια (εδ. 1, 5, 6). Ο Ιωάννης Καλβίνος σχολιάζων αυτό το εδάφιο μεταξύ άλλων εκφράζει την γνώμη ότι "ο Δαβίδ εμψυχωμένος με μια αγία εμπιστοσύνη, καυχάται για την βεβαία ασφάλεια των ευσεβών, για τους οποίους ο Θεός είναι ο φύλαξ"16 Πόσο όμορφα εκφράζεται αυτό, π.χ. σ' έναν ύμνο της Εκκλησίας μας: "Συ μερίς μου είσαι Σώτερ, φύλαξ και προστάτης μου..." για να κλείση στην τελευταία στροφή "... την κοιλάδα του κλαυθμώνος να διέλθω μετά Σου..."17.

Και η παρήγορος αυτή διαβεβαίωσις έχει έναν διαχρονικό χαρακτήρα: "από της γενεάς ταύτης εις τον αιώνα", καθώς υπάρχει πάντοτε η ευλογημένη εκείνη υπόσχεσις ότι η επαγγελία είναι: "προς εσάς... και προς τα τέκνα σας" (Πράξ. β΄ 39).18

Εδ. 8: Ο Ψαλμός ολοκληρώνεται με μια θλιβερή, πάντως, διαπίστωσι: "οι ασεβείς περιπατούσι κύκλω, όταν οι αχρείοι υψωθώσι μεταξύ των ανθρώπων". Το τελευταίο αυτό εδάφιο ευρίσκεται πλησίον προς το κεντρικό θέμα του Ψαλμού, τον ευτελισμό της κυκλοφορίας των λέξεων. Χυδαιότης, ποταπότης, χαμέρπεια χαρακτηρίζουν, ιδιαίτερα στην εποχή μας, την εν γένει συμπεριφορά, τις εκδηλώσεις, τα λόγια ενός μεγάλου μέρους του κοινωνικού ιστού, κάτι που τόσο έκδηλα εκφράζεται με τα λόγια αυτά του Ψαλμωδού: "οι ασεβείς περιπατούσι κύκλω". Στην Ν.Μ.Β. αποδίδεται: "κυκλοφορούν οι ασεβείς". Πόση ασέβεια, "προστυχιά", αχρειότης κυριολεκτικά κυκλοφορεί... Αυτά τα ΜΜΕ, ακόμη και τα Κρατικά -που είχαν διατηρήσει μια ευπρέπεια- μεταβάλλονται σε μέσα προωθήσεως κάθε είδους ασχημοσύνης, λεκτικής και όχι βέβαια μόνο! Όμως τούτο αποτελεί μάλλον την συνέπεια, τον καρπό μιας μακράς πορείας ασεβείας, όταν σε θέσεις εξουσίας, επιρροής, υψώνονται οι ποταποί, οι διεφθαρμένοι: "όταν οι αχρείοι υψωθώσι μεταξύ των ανθρώπων".

Μήπως όμως, η διαπίστωσις αυτή του Ψαλμωδού αποθαρρύνει, απογοητεύσει, απόκαρδιώσει τα αληθή τέκνα του Θεού στον καθημερινό αγώνα; Μάλλον, ας ζητήσωμεν χάριν από Εκείνον, με δέος και ταπείνωσιν, να ασκήσουμε ως Εκκλησία Χριστού το προφητικό λειτούργημα, αναγνωρίζοντες την ιδική μας ευθύνη: "πολλά γαρ πταίομεν άπαντες" (Ιακ. γ΄ 3), μάλιστα μέσα εις το γενικώτερο πλαίσιο "... ει τις εν λόγω ου πταίει, ούτος τέλειος ανήρ". Και πόσον έλεγχον τα λόγια αυτά του πρακτικού Ιακώβου, θα πρέπει να μας προκαλέσουν...

Σημειώσεις

1. Η επικεφαλίς: "Εις τον πρώτον μουσικόν //επί Σεμινίθ Ψαλμός του Δαβίδ": η λέξις "σεμινίθ" σημαίνει "ογδόη" (απαντάται στον Ψαλμό ς΄ και εδώ, όπως και εις Α΄ Χρονικών ιε΄ 21), Λεξικόν των Αγίων Γραφών: Γ. Κωνσταντίνου -1888, Σελ. 896, και σημαίνει "τόνον ή τρόπον μουσικής". Αναφορικώς με τον αριθμόν "οκτώ" ο Ιω. Καλβίνος παρατηρεί ότι υπάρχουν δύο γνώμες μεταξύ των ερμηνευτών. Είτε ότι σημαίνει ένα μουσικόν όργανον, είτε ότι πρόκειται περί μουσικού τόνου. "Commentary on the Book of Psalms", Τομ. Α΄, Σελ. 170.

2. Βλέπε εισαγωγήν εις Ψαλμούς: "ΑΣΤΗΡ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ", τεύχος Μαρτίου 2002, "ΙΙ Κατάταξις", Σελ. 75.

3. Leslie S. Mc Caw - New Bible Commentary": "The Psalms" (InterVarsity Fellowship), London, 1954, Σελ. 421.

4. Derek Kidner Introduction & Commentary - InterVarsity Press - Leicester, England, 1973, Σελ. 74.

5. Derek Kidner, ibid, Σελ. 75.

6. Δεν υπάρχει η παραμικρή πρόθεσις κατά κάθε εντίμου ενημερωτικής πληροφορήσεως εις τον εμπορικόν ή οποιονδήποτε άλλον τομέα, ούτε επιθυμώ να υπεισέλθω εις το μεγάλο και αμφιλεγόμενο θέμα της "παγκοσμιοποιήσεως".

7. Derek Kidner, ibid Σελ. 76.

8. Θα πρέπει, πάντως, δια την ιστορίαν ν' αναφερθή ότι το τελευταίο Συνέδριο των Επισκόπων της "Αγγλικανικής Κοινότητος" (Anglican Communion), το οποίον συνέρχεται ανά δεκαετίαν εις το Lambeth της Αγγλίας (το τελευταίον συνήλθεν το 1998), με την παρουσίαν άνω των 700 επισκόπων, κατεδίκασε με μεγάλη πλειοψηφία -παρά την αντίδρασι ομάδος Επισκόπων από Δυτικάς χώρας- την χειροτονία ομοφυλοφίλων.

9. Derek Kidner, Σελ. 75: Ιακώβου γ΄5: "Ιδού ηλίκον πυρ ηλίκην ύλην ανάπται".

10. Ελευθέρα απόδοσις από το Λευιτ. ιθ΄18 -από την μετάφρασι των Ο΄ "και ουκ εκδικάταί σου η χειρ... εγώ ειμι Κύριος".

11. Ακριβής απόδοσις από Βιβλίον Παροιμιών κε΄21, 22 εν συνδυασμώ με Έξοδ. κγ΄ 4-5, (ελευθέρα απόδοσις), από Μετάφρασι Ο΄.

12. Παραθέτομεν ολίγα στοιχεία από το Βιβλίον Εξόδου -μετάφρασις Ν. Βάμβα: (κεφ. κβ): "Και ξένον δεν θέλεις κακοποιήσει, ουδέ θέλεις καταδυναστεύσει αυτόν·..." (εδ. 21), "Ουδεμίαν χήραν ή ορφανόν θέλετε καταθλίψει" (εδ. 22) κ.λπ.

13. Derek Kidner, ibid, Σελ. 75.

14. Ιεζεκιήλ κβ΄ 17-22, Μαλ. γ΄ 3.

15. Η έκφρασις αυτή συχνά απαντάται στους Ψαλμούς (κε΄ 8. ογ΄ 1, πς΄ 5, ριθ΄ 68, ρμγ΄ 10). Ο Κύριός μας διεκήρυξε: "ουδείς αγαθός ειμή είς ο Θεός" (Ματθο. Ιθ΄ 17). Σημ.: η μετάφρασις, απόδοσις του "αγαθός" με την λέξιν "καλός" είναι, κατά τη γνώμη μας, αδόκιμος. Το "καλός" συσχετίζεται με την ανθρώπινη προσπάθεια, ενώ το "αγαθός" με τον θείο χαρακτήρα.

16. Ιω. Καλβίνου, Commentary on the Book of Psalms, (Edinburgh - Calvin Translation Society -1845), Σελ. 178. Βεβαίως ο Καλβίνος δεν εννοεί ότι ο ευσεβής είναι απρόσβλητος από κακά, κάτι το οποίον επανειλημμένως διευκρινίζει, ιδιαιτέρως στα κεφάλαια περί "της Προνοίας του Θεού" XVI, XVII (Σελ. 245-285) (Βιβλίον Α΄: "Θεσμοί Χριστ. Θρησκείας" -Αθήναι 1983).

17. Υμνολόγιον Ελλην. Ευαγγ. Εκκλησίας (Εκδ. 1985), υπ' αριθμ. 326. "ΣΥ ΜΕΡΙΣ ΜΟΥ ΕΙΣΑΙ ΣΩΤΕΡ".

18. Αυτή η επαγγελία βεβαίως δεν αποτελεί ένα μηχανικό αυτοματισμό, είναι υπό όρους (conditional). Δοξάζουμε, όμως, τον Θεό γιατί την βλέπουμε πραγματοποιουμένη σε πιστές οικογένειες. Έχουμε τόσα παραδείγματα πιστών τέκνων -πέμπτης και έκτης γενεάς, στον ιδιαίτερο πνευματικό μας κύκλο.

I

Ο κ. Α. Κουλούρης είναι μεταφραστής στην Ελληνική γλώσσα των "Θεσμών της Χριστιανικής Θρησκείας" του Ι. Καλβίνου.

 

 

ΕΝΑΣ ΓΙΓΑΝΤΑΣ

ΞΥΠΝΑΕΙ

Η Πνευματική Αφύπνιση στην Κίνα

 

 

 

Τις τελευταίες μέρες η Κίνα έχει προσελκύσει τα μάτια του πλανήτη με τη μεγάλη της επιτυχία να στείλει επανδρωμένο διαστημόπλοιο στο διάστημα, κι έτσι να γίνει η τρίτη χώρα στον κόσμο, μετά τις Η.Π.Α. και τη Ρωσία, που έχει πρόσβαση στο διάστημα.

Όμως, δεν είναι αυτή η μόνη εξέλιξη αυτής της χώρας. Έχει αρκετά χρόνια τώρα που μας καταπλήσσει με τα ανοίγματά της στον υπόλοιπο εξελιγμένο κόσμο της δύσης. Κι από τα ανοίγματα αυτά δεν εξαιρείται η στάση της απέναντι στη θρησκεία γενικά, και ιδιαίτερα τη χριστιανική. Λέγεται ότι στη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας οι άνθρωποι έρχονται στην πίστη του Χριστού τόσο γρήγορα, ώστε κάθε δύο μέρες ανοίγουν τρεις νέες εκκλησίες! Παρ' όλα αυτά, οι χριστιανοί αποτελούν μόνο το 7 τοις εκατό του κινεζικού πληθυσμού των 1,3 δισεκατομμυρίων ψυχών, στην πλειοψηφία τους Κομφουκιανοί. Και σίγουρα είναι πολλά που πρέπει να γίνουν ακόμη, για να δοθεί το ευαγγέλιο στην πιο πολυάνθρωπη αυτή χώρα της γης.

Η Αμερικανική Βιβλική Εταιρία υποστηρίζει το χριστιανικό έργο στην Κίνα ακόμη από τον 19ο αιώνα (για παράδειγμα, το 1830 η Βιβλική Εταιρία ξόδεψε 3.000 δολάρια για να τυπώσει Γραφές στην κινεζική γλώσσα).

Στη διάρκεια της Κινεζικής Μορφωτικής Επανάστασης, η Αγία Γραφή ήταν απαγορευμένο βιβλίο στη χώρα, και όπου οι "επαναστάτες" ανακάλυπταν Γραφές, τις έκαιγαν. Έτσι, η εκκλησία που σήμερα αναπτύσσεται με τόσο γοργούς ρυθμούς, έχει ανάγκη περισσότερες και περισσότερες Γραφές, για να τις διαδώσει σε μια κοινωνία που γίνεται όλο και πιο ανοιχτή.

"Φορτηγάκια της Γραφής"

για μακρινές περιοχές

Για να βοηθήσει σ' αυτή την ανάγκη των εκκλησιών, η Αμερικανική Βιβλική Εταιρία βρίσκεται σε στενή συνεργασία με το Χριστιανικό Συμβούλιο της Κίνας, έναν εθνικό οργανισμό που εκπροσωπεί τις χριστιανικές Εκκλησίες στην Κίνα.1 Μέσα από τις Ηνωμένες Βιβλικές Εταιρίες και με τη χρηματοδότηση της Αμερικανικής Βιβλικής Εταιρίας, το Συμβούλιο αυτό υποστηρίζει 70 κέντρα διανομής, απ' όπου διοχετεύονται στη χώρα Άγιες Γραφές, Καινές Διαθήκες και διάφορα άλλα έντυπα με αποσπάσματα από τη Βίβλο. Μόνο το 2002 το Συμβούλιο διοχέτευσε στη χώρα περί τα 2 εκατομμύρια Γραφές και Καινές Διαθήκες.

"Η διάδοση της Βίβλου έχει σίγουρα βοηθήσει την ανάπτυξη της Εκκλησίας", λέει σε μια παλιότερη συνέντευξή του ο επίσκοπος Shen Yifan, πρώην αντιπρόεδρος του Συμβουλίου. "Έτσι, μπορούν και οι εκκλησίες να διαδώσουν το ευαγγέλιο σε πολύ περισσότερους ανθρώπους στην Κίνα", καταλήγει.

Επειδή τα περισσότερα από τα κέντρα διανομής Γραφών βρίσκονται σε μεγάλες πόλεις, οι χριστιανοί που ζουν σε απομονωμένες περιοχές δεν μπορούν να τις προμηθευτούν εύκολα. Πολλοί ποιμένες εκκλησιών εργάζονται σαν αγρότες για να ζήσουν. Ένα ταξίδι ημερών σ' αυτά τα κέντρα για να πάρουν Γραφές για τις εκκλησίες τους, είναι σκέτη ταλαιπωρία. Αλλά και τα βιβλία θα ταλαιπωρηθούν και θα υποστούν ζημιές μέσα στα τρένα και στα λεωφορεία σε κακούς δρόμους.

Πριν από δύο χρόνια, λοιπόν, η Αμερικανική Βιβλική Εταιρία αξιοποίησε κεφάλαια από ένα ειδικό πρόγραμμα, το Opportunity 21 (O-21)2 κι αγόρασε τα πρώτα 16 από τα 40 φορτηγάκια που χρειάζονται (οι χωρικοί τα ονομάζουν "Φορτηγάκια της Γραφής"), με τα οποία γίνεται η διανομή κατ' ευθείαν στις μακρινές περιοχές όπου υπάρχει η ανάγκη. Σε μια εκκλησία στο χωριό Dabali, της επαρχίας Yunnan στη νότια Κίνα, οι πιστοί γιόρτασαν με μια ειδική λατρεία την άφιξη του μικρού φορτηγού με Γραφές. Οι ποιμένες των διάφορων περιοχών έχουν να το λένε πως οι Γραφές δίνουν πνευματικό κουράγιο στους νέους τους, και πολλοί απ' αυτούς αλλάζουν ζωή και συνήθειες, κόβουν τη χαρτοπαιξία, το αλκοόλ και τα ναρκωτικά.

Οι μικρές κοινωνίες αλλάζουν. Κι όπως λέει ο Zhang Zapi, πρεσβύτερος μιας εκκλησίας, αυτές οι Γραφές "οδηγούν τους αναγνώστες να χτίσουν καλύτερες σχέσεις μεταξύ τους και να ξαναβρούν τις χαμένες ηθικές αξίες".

Ένας άλλος ποιμένας εκκλησίας στη μακρινή περιοχή του Suyang λέει πως οι πιστοί αλλά και πολλοί μη χριστιανοί που κινούνται από περιέργεια, διαβάζουν τη Γραφή για να μάθουν περισσότερα για τον δυτικό πολιτισμό, και γίνονται πιο δεκτικοί σ' αυτά που τους προσφέρονται από ξένες χώρες του έξω κόσμου. Οι κοινωνίες γίνονται πιο ανοιχτές.

Το Ευαγγέλιο ανοιχτό

για όλους τους λαούς

Στην Κίνα υπάρχουν 55 αναγνωρισμένες εθνικές μειονότητες και 490 διαφορετικές ομάδες, που προσδιορίζονται από τη γλώσσα τους ή από την εθνότητά τους, και που όλες μαζί αριθμούν κάπου 100 εκατομμύρια κόσμο, σύμφωνα με στοιχεία των Ηνωμένων Βιβλικών Εταιριών. Ανάμεσα σ' αυτούς υπάρχουν και πολλοί χριστιανοί. Όμως, μόνον έξι απ' αυτές τις ομάδες έχουν κανονικές εκδόσεις της Γραφής, τυπωμένες στην ιδιαίτερη γλώσσα τους. Το ειδικό πρόγραμμα Opportunity 21, που προαναφέραμε, της Αμερικανικής Βιβλικής Εταιρίας, χρηματοδοτεί την εκπαίδευση νέων ανθρώπων στην εξήγηση και στη μετάφραση της Βίβλου. Οι άνθρωποι αυτοί στη συνέχεια γίνονται μεταφραστές.

Ανάμεσα στους πρώτους αποφοίτους είναι και δύο νεαρές Κινέζες. Η μία, η Hu Hui Ping, λέει ότι στην αρχή έβρισκε πολύ δύσκολη την καθημερινή μελέτη της Γραφής στην παλαιά κινεζική γλώσσα. "Τα κινέζικα διαβάζονται κάθετα", εξηγεί, "από πάνω προς τα κάτω, και για ένα νέο άτομο σαν κι εμένα, που έχω μάθει να διαβάζω την απλοποιημένη γραφή, οριζόντια, η Βίβλος μού φάνταζε πολύ παλιοκαιρίτικη!" Καθώς όμως η εκπαίδευσή της προχωρούσε, ο λόγος του Θεού γινόταν γι' αυτή "φιλικότερος", ακόμα και με την κάθετη γραφή του! "Σιγά σιγά άρχισα να μπαίνω στο πνεύμα της Βίβλου", διηγείται, "κι έβλεπα πως ο λόγος του Θεού επηρέαζε τη ζωή μου. Τώρα, η καθημερινή μελέτη της Γραφής, έχει γίνει η μεγαλύτερή μου απόλαυση. Κι αυτή είναι η βασικότερη, η πρωταρχική "εκπαίδευση" για τον καθένα που θέλει να σπουδάσει τα πράγματα του Θεού".

Η άλλη απόφοιτη, η Shi Wen Hua, από την επαρχία Anhui, συνεχίζει τις σπουδές της στην Αγγλία, κι ελπίζει κάποτε να γυρίσει στην Κίνα, για να βοηθήσει στο μεταφραστικό έργο. "Οι αδελφοί κι οι αδελφές μας των μειονοτικών ομάδων", λέει η ίδια, "θα έχουν τελικά τη Βίβλο μεταφρασμένη στην ιδιαίτερη γλώσσα τους. Προσεύχομαι πολύ γι' αυτό, κι έχω αφιερωθεί σ' αυτό τον σκοπό".

Αφορμή για συζήτηση

Το έργο της μετάφρασης ολόκληρης της Βίβλου απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Μπορεί για πολλά χρόνια ή και για δεκαετίες η πρόοδος ενός προγράμματος να μην είναι ορατή, να υπάρχουν καθυστερήσεις, δυσχέρειες, απρόβλεπτοι ανασταλτικοί παράγοντες κλπ.

Όμως, πολλές φορές υπάρχουν άμεσα αποτελέσματα από την έκδοση μικρών τευχών με μεταφρασμένα αποσπάσματα από την Αγία Γραφή: ευκολομοίραστα έντυπα, κάτι σαν φυλλάδια με μια περικοπή σε μετάφραση, ακόμα και σελιδοδείκτες με μερικά εδάφια σε μετάφραση, γύρω από διάφορα θέματα, όπως του φόβου, της σημερινής ανασφάλειας, της αρρώστιας ή των θλίψεων στη ζωή, παίζουν ρόλο "πρωτοπόρου" για ν' ανοιχτεί μια συζήτηση για τα θρησκευτικά πράγματα. Πολλοί πιστοί χριστιανοί στην Κίνα χρησιμοποιούν τέτοιες μικρές εκδόσεις, για "ν' ανοίξουν την όρεξη" των φίλων τους, των συγγενών τους ή των συναδέλφων τους ν' αρχίσουν ν' αναζητούν τη χριστιανική αλήθεια, και να ζητήσουν ν' αποκτήσουν την Αγία Γραφή.

Η Βιβλική Εταιρία διαθέτει κι άλλα μέσα, οπτικοακουστικά, όπως κασέτες με βιβλικές αναγνώσεις ή βιντεοκασέτες. Γνωστότερο παράδειγμα: το φιλμ Ιησούς, που είναι βασισμένο στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, και διανέμεται από την Καθολική Εκκλησία μαζί με ένα τυπωμένο ευαγγέλιο του Λουκά. Εκτιμάται ότι θα είναι ένα αποφασιστικό βήμα να πάρει η Καθολική Εκκλησία την επίσημη κυβερνητική άδεια για να διαδώσει αυτό το "πακέτο". Η Αμερικανική Βιβλική Εταιρία προτίθεται να συνδράμει με 50.000 αντίτυπα αυτού του βίντεο, μαζί με το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο.

Σε μια αχανή χώρα με τόσα εκατομμύρια κατοίκους, που πολύ λίγοι σχετικά έχουν ακούσει το μήνυμα του Χριστού, το ευαγγέλιο, και με μια εκκλησία σε διαρκή ανάπτυξη, που διαδίδει όλο και ευρύτερα τον Λόγο του Θεού, η κάθε προσπάθεια μπορεί να φέρει σπουδαία πνευματικά αποτελέσματα. Ο κοιμισμένος γίγαντας αρχίζει να σαλεύει! Είμαστε βέβαιοι ότι με τη βοήθεια και την υποστήριξη όλων των χριστιανών, οι Βιβλικές Εταιρίες θα μπορέσουν να εκπληρώσουν, όχι μόνο στην Κίνα, αλλά και σ' ολόκληρο τον κόσμο τη μεγάλη εντολή του Χριστού: "Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη..." I

(Από το περιοδικό της Αμερικανικής

Βιβλικής Εταιρίας:

ABS Record, - Άνοιξη 2003)

Μετάφραση - Διασκευή: Χάρης Ι. Νταγκουνάκης

 

 

 


Π Ρ Ο Σ Ε Υ Χ Η

Κύριε βοήθησε ποτέ...

 

 

Ποτέ να μην αστοχήσω στην αναζήτηση της αλήθειας

Ποτέ να μην περιπλανηθώ σε δόγματα -όσο πνευματικά κι αν φαίνονται-

που δεν οδηγούν στη Σωτηρία

που δεν με διδάσκουν ν' απαρνηθώ τη ματαιότητα

που δεν με βοηθούν να ζω ευσυνείδητα, δίκαια, θεάρεστα

Ποτέ να μην εξαρτηθώ από τις εγωιστικές μου

πεποιθήσεις κι αποφάσεις

αλλά να εμπνέομαι και να ενδυναμώνομαι

στο δρόμο μου από Σένα, τον Ισχυρό.

Ποτέ να μη σταματήσω ν' αναγνωρίζω

την περίσσια επέμβαση της Χάρης Σου

στα καθήκοντα, στον αγώνα, στις δοκιμασίες μου.

Ποτέ να μη λησμονήσω ν' απευθύνομαι σε Σένα

στις στιγμές της πνευματικής μου αναστάτωσης

στις δυσκολίες της ζωής, στις απογοητεύσεις μου.

Ποτέ να μη πάψω να καταφεύγω σε Σένα,

που είσαι γεμάτος Χάρη και αλήθεια,

η ανοιχτή αγκαλιά σε κάθε περίσταση,

ο φίλος που με συντρέχει στοργικά

στις ατέλειες, στις αδυναμίες μου.

Αυτός που προσφέρθηκε και προσφέρεται για μένα.

Ποτέ η αφοσίωσή μου να μην εκδηλώνεται

μόνο τις γιορτερές μέρες αλλά

να σε τιμώ διαρκώς παντού και με κάθε τρόπο.

Ποτέ η εμπιστοσύνη μου να μη περιορίζεται

σε ειδικές περιπτώσεις αλλά ας με

κατέχει πάντα το δέος της ισχυρής παρουσίας Σου.

Ποτέ η ευλάβειά μου να μην εκφράζεται

μόνο τις Κυριακές, στην Εκκλησία Σου

αλλ' ας φανερώνεται διάχυτα μέσα κι έξω από το σπίτι.

Ποτέ ας μη φορώ την ευσέβεια από συνήθεια

αλλ' η Ευσέβεια ας γίνει φύση μου,

χαρακτήρας μου, ζωή μου.

Κύριε, Σκέπασέ με με τη Χάρη Σου

Άκουσε την προσευχή και τον Ύμνο της λατρείας μου, και

Οδήγησέ με τέλος να μπω στον ποθητό κόσμο

Εκεί που δεν υπάρχει Ναός

Παρά μόνο το δικό Σου και του Αρνίου το φως.

Επιμέλεια - Μετάφραση: Λ. Βαλαή

 

 

 

Τα θρησκευτικά
ως Βιβλικό μάθημα


του κ. Στ. Ζουμπουλάκη

Το μάθημα των θρησκευτικών τελεί τα τελευταία χρόνια υπό διαρκή αμφισβήτηση. Σε κάθε συζήτηση περί παιδείας -που στη χώρα μας νοείται μόνο ως συζήτηση περί μεταρρυθμίσεως της παιδείας- από τη μεταπολίτευση και κυρίως από τη δεκαετία του '80 και εντεύθεν, η κατάργηση του μαθήματος είναι η πρώτη κουβέντα που έχουν να πουν οι περισσότεροι, δημοσιογράφοι, λογής λογής διανοούμενοι, καθηγητές, γονείς ή μαθητές, περιχαρείς όλοι τους που τους παρέχεται η ευκαιρία να αποδείξουν, με αυτό το συνοπτικό τρόπο, τα προοδευτικά φρονήματά τους, το εκσυγχρονιστικό και ανανεωτικό πνεύμα τους, τη φρεσκάδα του μυαλού τους. Σήμερα μάλιστα που, ανεξάρτητα από τη λύση η οποία δόθηκε, έχει κοπάσει, προσώρας, η αμφισβήτηση για το μάθημα των αρχαίων ελληνικών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, το μάθημα των θρησκευτικών, έχει μείνει τραγικά μόνο. Θα πρόσθετα εδώ πως, προϊόντος του χρόνου και όσο φιλελευθεροποιείται η συντηρητική πολιτική παράταξη, όλο και θα πληθαίνουν όσοι αρνούνται τον λόγο ύπαρξης του μαθήματος στο σχολείο, και όλο θα λιγοστεύουν οι υποστηρικτές του, ώστε να απομείνουν στο τέλος μόνο η Εκκλησία και η Πανελλήνια Ένωση Θεολόγων (ΠΕΘ).

Τι είναι όμως αυτό ακριβώς που αμφισβητούμε, όταν αμφισβητούμε τη θέση ενός μαθήματος στο σχολικό πρόγραμμα; Ένα πράγμα: την καθολική μορφωτική αξία του. Δεν αμφισβητούμε, με άλλα λόγια, τον τρόπο διδασκαλίας του, τα εν χρήσει εγχειρίδια, το αναλυτικό πρόγραμμά του ή άλλα επιμέρους ζητήματα, αλλά την ίδια τη δυνατότητά του να μορφώνει τους μαθητές, να πλουτίζει δηλαδή τις γνώσεις τους, να κινητοποιεί τη σκέψη τους, να διαπλάθει το πνευματικό ήθος τους.

Όσοι θεωρούν ότι έχει ζωτική σημασία για την παιδεία μας η διατήρηση του μαθήματος των θρησκευτικών στα σχολικά προγράμματα -είμαι απερίφραστα ένας από αυτούς- δεν θα μπορέσουν ποτέ να συζητήσουν ουσιαστικά και να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά την παρατεταμένη κρίση του μαθήματος, αν δεν ξεκινήσουν από την ως άνω διαπίστωση, ότι δηλαδή η εληνική κοινωνία όλο και λιγότερο δέχεται την καθολική πνευματική αξία του μαθήματος, αν δεν συνειδητοποιήσουν, με άλλα λόγια, ότι η εν λόγω κρίση είναι κρίση νομιμοποίησης, κρίση που αφορά τη raison d' etre, τον λόγο ύπαρξης του μαθήματος στα σχολικά προγράμματα (και διόλου τεχνικά ζητήματα ειδικής διδακτικής), και επιπλέον ότι η κρίση αυτή αντανακλά μια βαθύτερη κρίση που αφορά τη θέση και τον ρόλο της ορθόδοξης Εκκλησίας μέσα στην ελληνική κοινωνία. Θα αρκούνται απλώς, όπως ήδη άλλωστε κάνουν, σε έναν συνδικαλιστικό κλεφτοπόλεμο με το Υπουργείο Παιδείας, οχυρωμένοι πίσω από το ισχύον νομικό καθεστώς που διέπει τις σχέσεις κράτους και Εκκλησίας, προκειμένου να μη μειωθούν, αίφνης, οι ώρες διδασκαλίας στη Β΄ Λυκείου από δύο σε μία, και θα πανηγυρίζουν όταν κερδίζουν παρόμοιες μάχες, αδυνατώντας ή αρνούμενοι να αντιληφθούν ότι όσες μάχες τέτοιου είδους και αν κερδίσουν, τον πόλεμο τελικά θα τον χάσουν: το μάθημα, αργά ή γρήγορα, θα καταργηθεί από το υποχρεωτικό -καταρχάς- σχολικό πρόγραμμα.

Οι αμφισβητούντες τη θέση του μαθήματος των θρησκευτικών στα σχολικά προγράμματα είναι πολλών και ποικίλων ιδεολογικών χρωμάτων, από ρηχοί εκσυγχρονιστές, των οποίων η επιχειρηματολογία αρχίζει και τελειώνει στο "τι μας χρειάζονται τώρα αυτά;" ("ανίδεοι Αντιοχείς" δηλαδή, που θα έλεγε και ο Καβάφης, οι οποίοι δεν καταλαβαίνουν ότι με την αντίληψη αυτή σαρώνονται τα περισσότερα μαθήματα του σχολείου, ούτε βέβαια καταλαβαίνουν, πολύ περισσότερο, ότι στη φράση αυτή μπορεί να διατυπώνεται ένας από τους μεγαλύτερους επαίνους για την παιδεία), μέχρι πεπαλαιωμένοι αντικληρικαλιστές, με επιχειρήματα για τον αντιδραστικό και σκοταδιστικό ρόλο της Εκκλησίας στην κοινωνία. Όλη αυτή βέβαια η αγέρωχη απερισκεψία δεν είναι για σοβαρή συζήτηση. Υπάρχουν όμως και άλλοι, δημοκρατικοί πολίτες, οι οποίοι, χωρίς κανενός είδους εξαλλοσύνη, στρέφονται εναντίον του μαθήματος λόγω του ομολογιακού χαρακτήρα του, ο οποίος, ως γνωστόν, συνιστά την επίσημη, κρατική άποψη περί του μαθήματος και αποτυπώνεται ως εκ τούτου στο αναλυτικό πρόγραμμα, στα σχολικά εγχειρίδια και στην καθημερινή πραγματικότητα της διδασκαλίας. Ομολογιακός χαρακτήρας όμως σημαίνει απλούστατα ότι οι μαθητές καλούνται να προσχωρήσουν σε μια πίστη, την πίστη της ανατολικής ορθοδόξου Εκκλησίας, σημαίνει ότι το μάθημα είναι απολογία υπέρ αυτής της πίστεως, σημαίνει ότι ο δάσκαλος μέσα στην τάξη κηρύττει και κατηχεί.

Η σημερινή ωστόσο συνείδηση του Ευρωπαίου πολίτη, διαμορφωμένη μέσα από μια μακρά διαδικασία εκκοσμίκευσης της πολιτικής εξουσίας και εκκοσμίκευσης της γνώσης, δεν μπορεί να δεχτεί αυτή τη διδακτική συμπεριφορά. Η αρχή του κοσμικού κράτους και του ουδετερόθρησκου σχολείου (laicite), στην οποία κρυσταλλώθηκε η ιστορική αυτή πορεία, συνιστά, κατ' αρχήν και κυρίως, μια πολιτιστική πραγματικότητα για τη σημερινή Ευρώπη και κάποιος που θέλει να ανήκει σε αυτήν -και η ελληνική κοινωνία έχει κάνει πλέον την ιστορική επιλογή της- δεν έχει πολλά περιθώρια να την αρνείται.

Στην αρχή του ουδετερόθρησκου δημοκρατικού σχολείου τι έχει να αντιπαρατάξει η γραμμή υπεράσπισης του μαθήματος που εισηγείται η διοικούσα Εκκλησία και η ΠΕΘ; Δύο είναι τα κύρια επιχειρήματά τους:

α) Η Ορθοδοξία είναι το συστατικό στοιχείο του νεοελληνικού πολιτισμού και συγκροτητικός παράγοντας της κοινωνίας και του έθνους μας και, επομένως, η διδασκαλία της είναι απαραίτητη για την εθνική και πολιτιστική αυτογνωσία και αυτοσυνειδησία των μαθητών.

Σύμφωνοι, αλλά ποιος από όσους χρησιμοποιούν αυτό το επιχείρημα πιστεύει ειλικρινά ότι η Ορθοδοξία διδάσκεται ως ιστορία και ως πολιτισμός, χωρίς δηλαδή να κηρύσσεται η πίστη της ως μόνη αλήθεια και χωρίς να καλούνται οι μαθητές να προσχωρήσουν σε αυτήν;

β) Στην Ελλάδα υπάρχει θρησκευτική ομοιογένεια, όλοι σχεδόν οι Έλληνες είναι χριστιανοί ορθόδοξοι, δεν υπάρχουν ουσιαστικά άλλες χριστιανικές ομολογίες ή θρησκευτικές κοινότητες, όπως αντίθετα συμβαίνει στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης, επομένως δεν έχει νόημα η θρησκευτική ουδετερότητα του κράτους και της εκπαίδευσης, για να εγγυάται τη θρησκευτική ελευθερία και ειρήνη.

Σύμφωνοι και πάλι, αλλά στη χώρα μας ζουν και άθεοι και θρησκευτικά αδιάφοροι και εν πάση περιπτώσει άνθρωποι, γονείς ή μαθητές, που δεν επιθυμούν κανενός είδους θρησκευτική κατήχηση.

Και τα δύο επιχειρήματα είναι προφανώς ετοιμόρροπα. Ας μην κοπιάζει άδικα η διοικούσα Εκκλησία και η ΠΕΘ. Μέσα στο πλαίσιο της σημερινής ευρωπαϊκής πολιτικής κουλτούρας, δεν μπορεί να υπάρξει κανένα επιχείρημα κατά της αρχής του ουδετερόθρησκου σχολείου, και η Ελλάδα, κοντολογίς, πρέπει να πάψει να αποτελεί, επί του προκειμένου, την ευρωπαϊκή εξαίρεση αλλά να αναζητήσει και να βρει τον δικό της τρόπο1 εφαρμογής της αρχής αυτής.

Η αποδοχή όμως της ευρωπαϊκής δημοκρατικής αρχής του ουδετερόθρησκου σχολείου, η οποία σημαίνει ότι ένα ομολογιακού τύπου μάθημα δεν έχει θέση σε αυτό, εγείρει, με τη σειρά της, ένα νέο μεγάλο ερώτημα: είναι νοητό ένα ευρωπαϊκό σχολείο χωρίς να διδάσκεται ο χριστιανισμός, η Βίβλος, το Ευαγγέλιο; Για μένα, και για πολλούς άλλους, θα ήθελα να ελπίζω, από εκείνους που αρνούνται να προσχωρήσουν στην άποψη ότι η εκπαίδευση είναι χώρος απόκτησης δεξιοτήτων, ένα τέτοιο σχολείο είναι αδιανόητο, δεν είναι καν σχολείο, όπως ακριβώς είναι αδιανόητη η Ευρώπη χωρίς την χριστιανική παράδοση. Οπότε τι γίνεται; Πώς μπορεί να διδάσκεται μέσα στις σχολικές αίθουσες η παράδοση αυτή, χωρίς να μετατρέπονται σε αίθουσες κατηχητικού;

Η λύση πρέπει προφανώς να αναζητηθεί σε έναν αναπροσανατολισμό του μαθήματος των θρησκευτικών, σε μια νέα θεμελίωσή του, η οποία θα του εξασφαλίζει καθολική παιδευτική αξία και θα νομιμοποιεί επομένως την παρουσία του στο πρόγραμμα όχι απλώς του ελληνικού σχολείου, αλλά όλων των σχολείων της Ευρώπης.

Όποιος σκέφτεται τα πράγματα με αυτό τον τρόπο δεν μπορεί παρά να οδηγηθεί στη Βίβλο. Το μάθημα των θρησκευτικών, αν θέλει να κατακτήσει μια νόμιμη και σταθερή βάση στα σχολικά προγράμματα, πρέπει να γίνει βιβλικό μάθημα. Αντικείμενο διδασκαλίας να είναι η Βίβλος, Παλαιά και Καινή Διαθήκη.

Χρειάζονται άραγε επιχειρήματα προκειμένου να υποστηριχτεί η ιδρυτική σημασία της Βίβλου για τον ευρωπαϊκό πολιτισμό; Θέλει ιστορική τεκμηρίωση η ιδέα ότι χωρίς την ιουδαιοχριστιανική παράδοση είναι ακατανόητος ο πολιτισμός της Ευρώπης και του υπόλοιπου, κατά μέγα μέρος, κόσμου; Και το Ισλάμ τη Βίβλο προϋποθέτει, αφού οι κεντρικές σημασίες του είναι κατατεθειμένες ήδη μέσα σε αυτήν. Η κοινή πολιτιστική κληρονομιά της Ευρώπης συναπαρτίζεται βεβαίως από πολλές, διαφορετικές και αντιφερόμενες παραδόσεις, η Αθήνα όμως και η Ιερουσαλήμ αποτελούν τους αδιαμφισβήτητους γενέθλιους τόπους του ευρωπαϊκού πολιτισμού όχι μόνο γιατί εκεί γεννήθηκαν ο κύριες και θεμελιακές σημασίες και αξίες του, αλλά και γιατί αυτές οι δύο πνευματικές πατρίδες ορίζουν επίσης την κυριότερη και πλέον καθοριστική ένταση, σύγκρουση και αντιμέτρηση του νεότερου ευρωπαίκού πολιτισμού.

Αν το σχολείο πρέπει πρωτίστως να εξασφαλίζει και να διαμορφώνει τους όρους κατανόησης του εαυτού μας και του κόσμου, τότε οι μαθητές, εκτός από την Αθήνα, πρέπει να επισκεφθούν και την Ιερουσαλήμ, να διδαχτούν δηλονότι τη Βίβλο, να συναντηθούν με τα ακαταμέτρητης πνευματικής σημασίας και απαράμιλλης αισθητικής αξίας κείμενά της (υπάρχουν πολλά κείμενα της αρχαιοελληνικής γραμματείας σημαντικότερα από τον Ησαΐα, και πολλά ποιήματα ανώτερα από τους Ψαλμούς;). Με αφετηρία λοιπόν τη Βίβλο και τα κείμενά της, θα διδάξουμε τους μαθητές και την πατερική ερμηνευτική θεολογία, την ιστορία του χριστιανισμού -συνολικά του χριστιανισμού και όχι μόνο της Ορθοδοξίας, όσο και αν αυτήν τη διδάξουμε ασφαλώς περισσότερο, για λόγους όμως ιστορικούς και πολιτιστικούς και όχι επειδή είναι αληθινότερη από τις άλλες χριστιανικές ομολογίες-, την ιστορία του εβραϊσμού, τον πολιτισμό και την τέχνη της ανατολικής και της δυτικής χριστιανοσύνης. Αρχή και τέλος όμως θα είναι πάντα η Βίβλος. Τα βιβλικά κείμενα και η ερμηνεία τους.2

Θα διδάξουμε τους μαθητές και τις άλλες θρησκείες -κάτι που άλλωστε γίνεται ήδη στα σχολεία μας- καθώς επίσης και στοιχεία φιλοσοφίας και κοινωνιολογίας της θρησκείας. Άλλο ωστόσο αυτό και εντελώς άλλο η θρησκειολογική άποψη περί του μαθήματος, εκείνη δηλαδή που ορίζει ως ενοποιητική αρχή του την ισότιμη διδασκαλία όλων των μεγάλων θρησκειών. Στους ακραιφνείς υποστηρικτές της άποψης αυτής -η οποία, σημειωτέον, συνεπάγεται ότι το μάθημα θα διδάσκεται σε μία μόνο τάξη, γιατί δεν γίνεται βέβαια να διδάσκεις έξι χρόνια θρησκειολογία- θα ήθελα να υποδείξω πως, αν επιθυμούν να είναι συνεπείς με την άποψή τους, θα πρέπει επίσης να προτείνουν να κατέχει η ινδική λογοτεχνία την ίδια θέση με την ελληνική στα εγχειρίδια λογοτεχνίας, και η ιστορία του Μάλι την ίδια θέση με την ιστορία της Ευρώπης στα εγχειρίδια της ιστορίας.

Ο καλός θεολόγος καθηγητής θα διδάσκει την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη με θέρμη και συγκίνηση -πράγματα ολότελα διαφορετικά από τον συναισθηματισμό-, όπως ακριβώς διδάσκει και ο καλός φιλόλογος τον "Επιτάφιο" του Περικλή, την Αντιγόνη ή τον σολωμικό "Πόρφυρα" και ο καλός μαθηματικός και φυσικός τα ανάλογα της επιστήμης τους, αλλά χωρίς καμία κηρυγματική διάθεση και χωρίς να καλεί τους μαθητές να προσχωρήσουν σε μια πίστη ή κοσμοθεωρία. Θα τους καλεί να γνωρίσουν και να σκεφτούν, και θα τους ασκεί στην υψηλή τέχνη της ερμηνείας. Το σχολείο δεν ήταν ποτέ, και δεν είναι πολύ περισσότερο σήμερα, Εκκλησία.

Στο σημείο αυτό χρειάζεται μια διευκρίνιση. Κάθε διδασκαλία είναι, κατά τη γνώμη μου, κλήση σε μια πνευματική πορεία. Κάθε δάσκαλος που πιστεύει στη μορφωτική αξία του μαθήματος που διδάσκει, κάθε δάσκαλος δηλαδή άξιος του ονόματός του, καλεί ουσιαστικά τους μαθητές του σε μια πνευματική δέσμευση. Ο καλός μαθηματικός, για παράδειγμα, θέλει οι μαθητές του να πειστούν για την πνευματική αξία των μαθηματικών, να πορευτούν τον δρόμο της μαθηματικής σκέψης, να γίνουν τελικά, θα έλεγα, όλοι, ει δυνατόν, μαθηματικοί. Δεν αρνούμαι λοιπόν διόλου αυτήν τη μορφή κλήσης, πιστεύω, αντίθετα, ότι χωρίς αυτήν δεν υπάρχει πραγματική διδασκαλία και πραγματικός δάσκαλος. Εκείνο που αρνούμαι είναι απλώς τη δογματική κηρυγματική κλήση για προσχώρηση σε μια κοσμοθεωρία. Ας προσθέσω ότι αυτού του είδους η κλήση είναι και η λιγότερο αποτελεσματική, γιατί η αληθινή διδακτική κλήση ποτέ δεν διατυπώνεται ρητά ως κλήση. Η αληθινή κλήση είναι μύηση σε έναν πνευματικό κόσμο.

Την πρόταση να γίνει το μάθημα των θρησκευτικών βιβλικό μάθημα δεν την εννοώ διόλου ως κίνηση τακτικής, προκειμένου να διασωθεί ένα μάθημα που σήμερα αμφισβητείται και κινδυνεύει. Το ίδιο ακριβώς θα πρότεινα και στην περίπτωση που το μάθημα αυτό, με τον ομολογιακό χαρακτήρα που έχει σήμερα, δεν διέτρεχε κανέναν απολύτως κίνδυνο και είχε την έγκριση όλης της κοινωνίας, και θα το πρότεινα όχι μόνο για λόγους αρχών, επειδή δηλαδή αποδέχομαι την αρχή του ουδετερόθρησκου σχολείου, αλλά κυρίως επειδή πιστεύω ότι το ευρωπαϊκό σχολείο έχει σήμερα απόλυτη ανάγκη τη Βίβλο, όπως έχει ανάγκη, πολύ περισσότερο από άλλες εποχές, τον Όμηρο, τον Αισχύλο και τον Πλάτωνα, καθώς εκπίπτει καθημερινά σε σχολείο δεξιοτήτων. Εδώ δεν μπορώ παρά να υποκύψω στον πειρασμό να προσθέσω ότι, για εμένα προσωπικά, ένα σχολείο που ζει τη γόνιμη ένταση ανάμεσα στον Πλάτωνα και τον Μωυσή, τον Όμηρο και τον Δαβίδ, είναι συνώνυμο της πνευματικής ευτυχίας.

Η πρόταση αυτή θα είχε μια πιθανότητα να συζητηθεί, δεν λέω να γίνει αποδεκτή, κυρίως από τους θεολόγους καθηγητές -δεν βλέπω ποιος άλλος θα ενδιαφερόταν, όταν οι διανοούμενοι της χώρας δεν έχουν ίχνος βιβλικής παιδείας, οι δε άνθρωποι που χαράζουν την εκπαιδευτική πολιτική είναι γνωστό ότι περί άλλα τυρβάζονται-, αλλά και αυτοί μόνο υπό προϋποθέσεις θα μπορούσαν να τη συζητήσουν σοβαρά, προϋποθέσεις που συνοψίζονται στη μετακίνησή τους από τις ιδέες με τις οποίες έχουν γαλουχηθεί και διαπαιδαγωγηθεί και οι οποίες, επί του προκειμένου θέματος, συγχέουν τελικά την εκκλησιαστική κατήχηση με τη σχολική διδασκαλία.

Τις ιδέες αυτές που αναδιατυπώνονται συνεχώς, προσαρμοζόμενες στην εκάστοτε ιστορική συγκυρία, εξέφρασε με τον σαφέστερο και ισχυρότερο τρόπο, την τελευταία εικοσαετία, ο Στέλιος Ράμφος. Σε εισήγησή του σε τακτική συνάντηση θεολόγων της Μέσης Εκπαίδευσης, που έγινε τον Μάρτιο του 1981 και κυκλοφόρησε την ίδια χρονιά σε χωριστό φυλλάδιο με τίτλο Θεού Γράμματα, Σπουδάσματα (Εκδ. Ακρίτας)3 ορίζει ως εξής τον σκοπό του μαθήματος:

Η σχολική διδασκαλία της ορθοδόξου πίστεως ξεκινά από την αρχή ότι αποκάλυψις είναι η αγιότης και δευτερευόντως μόνο η παράδοση και η Γραφή. Άγιος δεν είναι κάποιο άτομο με δυνατότητες υπερκόσμιες, είναι ο άνθρωπος που μετενόησε, που εξεπλήρωσε τον σκοπό για τον οποίο οι χριστιανοί αγωνιζόμαστε και υπάρχει στην συνείδηση της Εκκλησίας ως παράδειγμα της εν Χριστώ ζωής. Η διδασκαλία τούτη απευθύνεται κατά συνέπεια κυρίως στο αίσθημα, σκοπεύει δε το καθόλου ανθρώπινο, είναι δηλαδή όσο το δυνατόν λιγώτερο βιβλιακή και όσο γίνεται περισσότερο άτυπη. "Άτυπη" δεν σημαίνει απλώς λυτρωμένη από δουλείες σαν της βαθμολογίας ή των εξετάσεων, αλλά στενά συνδεδεμένη με τα ήθη της λαϊκής ευσέβειας . [...]

Υπό το φως της αγιότητος, το μάθημα των Θρησκευτικών αποβάλλει τον χαρακτήρα ιστορικής αφηγήσεως του βίου, των παθών και της αναστάσεως του Ιησού, που εξαντλείται σε γνωριμία περιστατικών και συναγωγή καλλιεργητικών υποκρισίας ηθοπλαστικών διδαχών, και κατ' αυτό τον τρόπο εισάγει εκ των ένδον το παιδί στη ζωή της Εκκλησίας ως κοινωνίας πνεύματος, στην τετελεσμένη και αεί προοδεύουσα προοπτική της εσωτερικής μεταμορφώσεως. Όσο αναπτύσσεται το θρησκευτικό βίωμα, τόσο αναγνωρίζει το μυστήριο του Θεού και αποκρούει την εκλογίκευσή του, με αποτέλεσμα η απορρέουσα διδακτική και τα συναφή εγχειρίδια να μην αναφέρωνται στην τρέχουσα πραγματικότητα, αλλά στην εν Χριστώ ζωή.

Ο συγγραφέας δεν αρκείται να ορίσει απλώς τους σκοπούς και το γενικότερο πνεύμα του μαθήματος, αλλά προτείνει και συγκεκριμένο πρόγραμμα διδακτέας ύλης κατά τάξη, από την Α΄ Δημοτικού ως την Γ΄ Λυκείου, το οποίο προβλέπει, επί παραδείγματι, βίους αγίων για την Γ΄ έως, ουσιαστικά, την ΣΤ΄ Δημοτικού, Γεροντικό και Φιλοκαλία για την Β΄ Λυκείου.

Η άποψη αυτή ταυτίζει το σχολείο της πολιτείας, την αποστολή του και τους σκοπούς του, με τα κατηχητικά σχολεία της Εκκλησίας, αφού πιστεύει ότι το σχολικό μάθημα των θρησκευτικών δεν διδάσκει απλώς την πίστη αλλά "εισάγει εκ των ένδον το παιδί στην ζωή της Εκκλησίας ως κοινωνίας πνεύματος"! Γι' αυτό άλλωστε θεωρεί, με απόλυτη λογική συνέπεια, ότι τα θρησκευτικά απευθύνονται στο αίσθημα του μαθητή, καλλιεργούν το βίωμα -δεν μεταδίδουν γνώση, δεν καλούν σε σκέψη. Καταλαβαίνει εύκολα κανείς, επομένως, ότι ο λόγος που ο Στέλιος Ράμφος προτείνει τουλάχιστον τριετή (!) διδασκαλία βίων αγίων είναι ότι πιστεύει πως έχουν τη δύναμη να διαπλάσουν το αίσθημα και το βίωμα των μικρών παιδιών· στην πραγματικότητα βέβαια τα κείμενα αυτά προϋποθέτουν την πίστη και δεν τη διαμορφώνουν, και πολλά μάλιστα εξ αυτών μόνον ένας βαθύτατα και απόλυτα πιστός μπορεί να τα διαβάζει ασκανδάλιστος. Αφήνω ασχολίαστη την πρόταση να διδάσκεται στα αγόρια και στα κορίτσια της Β΄ Λυκείου η Φιλοκαλία, "το μυστικόν διδασκαλείον της νοεράς προσευχής", σε παιδιά που στην πλειονότητά τους δεν έχουν καν μπει σε εκκλησία. Σημειωτέον ότι τα κείμενα αυτά, στις εποχές που οι άνθρωποι καταλάβαιναν από στάδια πνευματικής ζωής, επιτρέπονταν ως ανάγνωσμα μόνο στους πιο προχωρημένους μοναχούς.

Οι απόψεις αυτές, ή αυτού του είδους τελοσπάντων, επικρατούν στις τάξεις των θεολόγων, των κληρικών, των χριστιανών εν γένει, αυτές οι απόψεις τους συγκινούν. Όσο και αν τα τελευταία χρόνια έχουν διατυπωθεί σοβαρές προτάσεις, από θεολόγους και μη, για να αλλάξει ο χαρακτήρας του μαθήματος και από ομολογιακό να γίνει πολιτιστικό, η ενοποιητική αρχή του δηλαδή να μην είναι η διδακαλία μιας ομολογίας αλλά ενός πολιτισμού, του πολιτισμού της ορθόδοξης Ανατολής,4, ωστόσο η κυρίαρχη άποψη εξακολουθεί να είναι αυτή που προαναφέραμε. Προτάσεις όπως αυτή που διατυπώσαμε παραπάνω για τα θρησκευτικά ως βιβλικό μάθημα, ως ερμηνευτικό της Βίβλου μάθημα, ξενίζουν τους θεολόγους και τους ανησυχούν. Θέλω να συνεχίσουμε ωστόσο τη συζήτηση, επειδή πιστεύω ότι αν είναι να αλλάξει κάτι προς την κατεύθυνση της πρότασης που υποστηρίζουμε, αυτό θα γίνει κυρίως αν συνειδητοποιήσουν τη σημασία της οι θεολόγοι καθηγητές.

Το πρώτο πράγμα που θα έλεγα, για να κατευνάσω την ανησυχία τους, είναι πως είτε το μάθημα καλεί σε μια πίστη είτε όχι, είτε έχει ομολογιακό χαρακτήρα, όπως εκείνοι έχουν συνηθίσει να θέλουν, είτε όχι, όπως προτείνουμε εμείς, κανείς, απολύτως κανείς, δεν γίνεται χριστιανός μέσα στην αίθουσα διδασκαλίας. Η χριστιανική ζωή γεννιέται αλλού και αλλιώς. Ο γενέθλιος τόπος της είναι κατεξοχήν το πατρικό σπίτι, και ο τρόπος γέννησής της δεν είναι βέβαια η διδασκαλία αλλά η προσχώρηση, εξ απαλών ονύχων, σε έναν κόσμο χειρονομιών. Βλέπει δηλαδή το μικρό παιδί τους ανθρώπους του σπιτιού του, πατέρα, μάνα, παππού ή γιαγιά, να κάνουν τον σταυρό τους πριν φάνε, να νηστεύουν, να ανάβουν το καντήλι, και κυρίως τους βλέπει να εκκλησιάζονται -αυτή είναι η κορυφαία χειρονομία, διότι τελικά ο δρόμος προς την Εκκλησία περνάει μέσα από την ίδια την Εκκλησία-, προσχωρεί σε αυτό τον κόσμο καθημερινών χειρονομιών δια της μιμήσεως, μετέχει σε αυτόν, χωρίς να κατανοεί το νόημά του, και αρχίζει με αυτό τον τρόπο να φυτρώνει λίγο λίγο μέσα του, "ανεπαισθήτως", ο χριστιανισμός ως αίρεσις βίου.

 

Συνέχεια στη σελίδα 319

 

 

Ο ΜΕΣΣΙΑΣ ΤΟΥ ΧΑΙΝΤΕΛ από την χορωδία της Ελευθέρας Ευαγγελικής Εκκλησίας Θεσσαλονίκης

Το βράδυ της Δευτέρας 27ης Οκτωβρίου, δόθηκε συναυλία στην Ελευθέρα Ευαγγελική Εκκλησία Αθηνών με θέμα το ορατόριο "Μεσσίας" του Χαίντελ. Το χορωδιακό μέρος ερμήνευσε η χορωδία της Ελεύθερης Ευαγγελικής Εκκλησίας Θεσσαλονίκης , ενισχυμένη από πρόσωπα της χορωδίας της Ελληνικής Ευαγγελικής Εκκλησίας Κατερίνης και από άλλους χορωδούς από την Θεσσαλονίκη και την Αθήνα. Τα σολιστικά μέρη ερμήνευσαν οι Άγλα Ζησιάδου (σοπράνο), Λυδία Αγγελοπούλου (άλτο), Ζάχος Τερζάκης (τενόρο), Ιωσήφ Κετεντζιάν (μπάσσο). Ορχήστρα με αρκετά πρόσωπα, ερμήνευσε το μουσικό μέρος. Διηύθυνε ο Στέφανος Κατσάρκας.

Για το "Μεσσία" του Χαίντελ, έχει ήδη γράψει ένα σύντομο κείμενο στο περιοδικό μας, ο Νικ. Δεληγιαννίδης πέρυσι. Με την ευκαιρία όμως αυτής της συναυλίας, ζητήσαμε από τον μαέστρο Στέφανο Κατσάρκα, από ένα πλήρες κείμενο τόσο για τον Μεσσία όσο και για τον Χαίντελ, ώστε οι αναγνώστες μας να γνωρίσουν το έργο και τον συνθέτη καλύτερα, αίτημα που ο μαέστρος έκανε δεκτό.

Η αίθουσα ήταν κατάμεστη, με πολλούς όρθιους, σε μία ιδιαιτέρως δύσκολη ημέρα, αφού πολλοί κάτοικοι των Αθηνών επωφελήθηκαν της αργίας της 28ης Οκτωβρίου, για να αναπαυθούν στην εξοχή. Ο μαέστρος έδωσε μερικές πληροφορίες για το ορατόριο, ενώ προλόγισε ο βουλευτής Επικρατείας κ. Α. Σπηλιωτόπουλος με έναν σύντομο και με πνευματικό μήνυμα λόγο. Μετά το πρώτο μέρος και το διάλειμμα, ο ιατρός Δημοσθένης Κατσάρκας έδωσε ένα περιεκτικό κατάλληλο μήνυμα. Το παραθέτουμε ολόκληρο για χάρη των αναγνωστών μας:

'Κυρίες, κύριοι,

Πριν προχωρήσει η Χορωδία μας στο δεύτερο μέρος της συναυλίας της, από μέρους της Ελεύθερης Ευαγγελικής Εκκλησίας της Θεσσαλονίκης σ' όλους εσάς, για την παρουσία σας μαζί μας απόψε, για την προσοχή σας, ένα θερμό "ευχαριστώ".

Όταν σε μία μέρα σαν και τη σημερινή, συγκεντρώνεται εδώ στην Αθήνα τόσος κόσμος για να ακούσει τον "Μεσσία" του Χαίντελ, τότε για το μέλλον αυτού του τόπου μπορεί κανείς να νοιώθει αισιόδοξος.

Βλέπετε, ο "Μεσσίας", όπως τον συνέθεσε ο Χαίντελ, δεν είναι μόνο αριστούργημα μουσικό. Είναι συγχρόνως και μήνυμα πνευματικό. Κι' αυτό απόψε δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητο.

Ο "Μεσσίας", ο Ιησούς Χριστός, που τόσο πετυχημένα ίσως και συναρπαστικά, τον τραγούδησε ο Χαίντελ, δεν είναι μόνο μία ιστορική μορφή, που πρέπει καθείς μας να προσκυνήσει. Είναι ταυτόχρονα και μία σημερινή ζωντανή και ζεστή παρουσία, που καλείται καθένας μα ς να υποδεχτεί. Αυτό υπαινίσσεται ο Χαίντελ. Αυτό τραγουδά απόψε η Χορωδία μας. Και σαν μήνυμα αλλά και σαν πρόκληση . Ίσως, μάλιστα, και σαν ευχή.

Άλλωστε, όποιος διάβασε ποτέ του το φοβερότερο βιβλίο που γράφτηκε ποτέ για τη μοίρα του κόσμου μας, την "Αποκάλυψη" του Ιωάννη, το ακροτελεύτιο βιβλίο της Καινής Διαθήκης, σίγουρα θα σταμάτησε γοητευμένος μπροστά σε μία εξαιρετικά τρυφερή φράση που βγαίνει μάλιστα από το στόμα του Μεσσία, του Χριστού. Ακούστε την :"ιδού έστηκα επί την θύραν και κρούω. Εάν τις ακούσει της φωνής μου και ανοίξει την θύραν εισελεύσομ,αι προς αυτόν και δειπνήσω μετ' αυτού και αυτός μετ' εμού".

Κλείνοντας, στο έξοχο βιβλίο του με τον τίτλο "Ο Χριστιανισμός και η εποχή μας", ο μεγάλος Πατρινός πολιτικός, ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, καθώς αντικρίζει το μέλλον γράφει τα εξής: "Ανάμεσα στα ερχόμενα υπάρχει και ο ερχόμενος. Ο αιώνια ερχόμενος. Ο ων και ο ην και ο ερχόμενος. Αν τα γεγονότα που έρχονται είναι κρίσιμα και φοβερά ο ερχόμενος είναι πράος και απαλός. Κτυπάει την θύρα τους τόσο ήμερα και διακριτικά που δεν τον ακούνε. Ωστόσο μπορούν να τον ακούσουν. Θα τον ακούσουν σήμερα λίγοι, αύριο περισσότεροι. Και θα του ανοίξουν τη θύρα για να μπει. Και θα δειπνήσει μαζί τους".

Θα προσθέσω με τη σειρά μου κι εγώ, πως απόψε ο στόχος της συναυλίας μας δεν είναι μόνο καλλιτεχνικός, ή έστω αισθητικός. Είναι ταυτόχρονα και πνευματικός.

Ελπίζουμε, προσδοκούμε, αν προτιμάτε ευχόμαστε, καθώς ακούμε απόψε τον "Μεσσία" του Χαίντελ, κάποιοι ανάμεσά μας, λίγοι ίσως, αλλά πάντως κάποιοι, να ακούσουν παράλληλα και τη φωνή του Ιησού Χριστού. Να τολμήσουν και ν' ανοίξουν την πόρτα τους. Και τότε θα μπει μέσα τους ο Χριστός. Και θα δειπνήσει μαζί τους.'

Τα διάφορα τμήματα του ορατόριου, είναι εδάφια από την Αγία Γραφή σχετικά με την πορεία του Ιησού Χριστού πάνω στη γη. Αυτή η πορεία, που καταλήγει στο σταυρό και στην ανάσταση, δίνεται με την καταπληκτική μουσική του Χαίντελ. Εναλλάσσονται, χορωδιακά και σολιστικά μέρη.

Η Ευαγγελική Χορωδία

Δύσκολα θα καταλάβει ο αναγνώστης που δεν ξέρει, τι σημαίνει Ευαγγελική χορωδία. Σημαίνει μία ομάδα μη επαγγελματιών συνήθως χορωδών, που αγαπούν τον Θεό και θέλουν να προσφέρουν στο έργο Του το χρόνο τους, ψάλλοντας για τη δόξα Του. Σημαίνει ότι έχουν όλοι τις εργασίες τους και τις απασχολήσεις τους, δηλαδή ότι σε κάθε πρόβα της χορωδίας, πρέπει να αφήνουν την καθημερινότητά τους πίσω και να αφοσιώνονται στην μουσική. Σημαίνει ότι σε ώρες που άλλοι άνθρωποι αναπαύονται, εκείνοι πηγαίνουν σε μία αφόρητη από πλευράς δρόμων Αθήνα και Θεσσαλονίκη να ασκηθούν, υπό όλες τις καιρικές συνθήκες.

Σημαίνει ότι διευθυντής της Ευαγγελικής χορωδίας, είναι συνήθως ένας ηρωικός άνθρωπος, άντρας ή γυναίκα, που εκτός από τα παραπάνω, έχει να αντιμετωπίσει την ελληνική γενική έλλειψη συνέπειας και πειθαρχίας, την παρουσία διαφόρων γνωμών, την άγνοια και τον ερασιτεχνισμό που πολλές φορές υπάρχουν, τέλος την αέναη μετακίνηση των μελών της χορωδίας με κατεύθυνση εντός ή εκτός αυτής. Ακόμα και την έλλειψη οργανώσεως και μέσων στις συναυλίες. Σημαίνει ότι ο μαέστρος της ευαγγελικής χορωδίας είναι ένας άνθρωπος που αγαπά το Θεό και το έργο Του, τη μουσική και τους ανθρώπους, ώστε δίνει το χρόνο του και τη διάθεσή του, για όλα αυτά, χωρίς να απογοητεύεται από τις συχνές αντιξοότητες. Εννοείται ότι σήμερα στην Ελλάδα, όλοι οι ευαγγελικοί χορωδοί και μαέστροι, δίνουν τον εαυτό τους, το χρόνο τους και τα ταλέντα τους στη χορωδία, εντελώς αφιλοκερδώς.

Από τα παραπάνω αντιλαμβανόμαστε ότι ο Στέφανος Κατσάρκας και οι χορωδοί που τραγούδησαν, επιτέλεσαν έναν άθλο. Η χορωδία της Θεσσαλονίκης, επικουρούμενη από τα πρόσωπα της Κατερίνης, που είχαν προετοιμαστεί από τον εκεί μαέστρο Γιάννη Αδαμίδη, έδωσαν τον καλύτερό τους εαυτό. Με ένα 'Αλληλούια', το οποίο επαναλήφθηκε, που μας έδειξε την δόξα του ουρανού. Σημειώνουμε την παρουσία και το τραγούδι του διεθνούς φήμης τενόρο Ζάχου Τερζάκη.

Τι άλλο να πούμε παρά να συγχαρούμε τον μαέστρο και τη χορωδία, τους σολίστ και όλους τους συντελεστές της συναυλίας αυτής, για τη σοβαρή και ευσυνείδητη εργασία πολλών μηνών και για το παράδειγμα που προβάλλουν. Γιατί παρουσιάσεις σαν και αυτές, έχουν ένα τριπλό αποτέλεσμα: δοξάζουν το Θεό και εμφανίζουν με τον πιο όμορφο και ελκυστικό -χωρίς φτήνεια- τρόπο, το μήνυμα της σωτηρίας του Χριστού. Δείχνουν το έργο και την προσφορά της Ελληνικής Ευαγγελικής κοινότητας στο ευρύτερο κοινό. Δίνουν ένα θαυμαστό παράδειγμα εργατικότητας, συνέπειας και αφοσιώσεως στον σκοπό, προς κάθε κατεύθυνση: προς τους νεότερους και τους μεγαλύτερους.

Είθε αυτή η συναυλία να είναι ένα έναυσμα για άλλες, ανάλογης ποιότητας, στο μέλλον.

Ι.Τ.

1 Σ.τ.Μ.: Φαντάζεται κανείς να υπάρχει στη χώρα μας "εθνικό συμβούλιο", που να εκπροσωπεί μια άλλη θρησκεία πέρα από τη χριστιανική (π.χ. τους Μουσουλμάνους);

2 Σ.τ.Μ.: Μεταφράζεται: "Ευκαιρία 21" και σημαίνει ευκαιρία για έκτακτη υποστήριξη αναγκών του έργου των Βιβλικών Εταιριών στον κόσμο τον 21ο αιώνα.

1 Για τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους ισχύει και εφαρμόζεται στις χώρες της Ευρώπης η αρχή του κοσμικού κράτους και του ουδετερόθρησκου σχολείου, βλ. Jean Bauberot (επιμ.), Religions et laicite dans l' Europe des Douze, Syros, Παρίσι 1995. Αξίζει πάντως να αναφέρουμε ότι η εν λόγω αρχή δεν ισχύει ανεξαίρετα ούτε στην ίδια τη Γαλλία όπου ο χωρισμός Εκκλησίας και κράτους είναι, μόνο σε αυτήν ανάμεσα σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, πλήρης και απόλυτος· και εκεί ακόμη, στην περιοχή Αλσατίας-Μοζέλ, δεν ισχύει, για ιστορικούς λόγους, ο νόμος του 1905 περί χωρισμού αλλά το κογκορδάτο του 1801 και άλλοι νόμοι, τους οποίους δεν έχει νόημα να απαριθμήσουμε εδώ. Βλ. πρόχειρα, για την λίαν ενδιαφέρουσα αυτή εξαίρεση, το πολύ χρήσιμο βιβλίο του Jean Bousinesq, La laicite francaise - Memento Juridique, Seuil/Points, Παρίσι 1994, σλ. 167-175.

2 Ερμηνεία λέμε, και έχουμε επίγνωση ότι δεν λέμε το απλούστερο πράγμα του κόσμου. Δεν είναι βεβαίως δυνατόν να εκθέσουμε εδώ τις ερμηνευτικές αρχές που θα έπρεπε να διέπουν τη διδασκαλία των βιβλικών κειμένων ούτε καν άλλωστε ποια κείμενα θα έπρεπε να επιλεγούν για κάθε τάξη και με ποια κριτήρια. Δεν μπορούμε όμως να μην επισημάνουμε ότι το θέμα της ερμηνείας είναι κρίσιμο, γιατί υπάρχει το ενδεχόμενο αυτό που βγάζουμε από την πόρτα (τον ομολογιακό και κατηχητικό χαρακτήρα του μαθήματος) να ξαναμπεί από το παράθυρο, το ορθάνοιχτο παράθυρο της ερμηνείας. Το πνεύμα της πρότασής μας πάντως δεν μπορεί να έχει τίποτε κοινό μα μια ερμηνεία δογματική και αποκλειστική. Κεντρική ερμηνευτική επιδίωξη, κατά τη διδασκαλία του μαθήματος, θα πρέπει να είναι η ανάδειξη της πνευματικής σημασίας των βιβλικών κειμένων για τον σημερινό άνθρωπο, χρειάζεται όμως, κατά δεύτερο λόγο, να τονίζεται η ιστορικότητα, η πολυφωνία και η σύγκρουση των ερμηνειών. Με αυτή την έννοια -το λέω για να προλάβω σχετικές ερωτήσεις ή ενστάσεις εκ μέρους των θεολόγων καθηγητών -θα διδαχτεί ασφαλώς η χριστολογική ερμηνεία της Παλαιάς Διαθήκης, αλλά όχι ως η μία και μόνη δυνατή ερμηνεία.

3 Το κείμενο αυτό το συμπεριέλαβε, λίγο αργότερα, ο συγγραφέας στο βιβλίιο του Παιδεία ελληνική, Κέδρος, Αθήνα 1982, όπου και παραπέμπουμε. Για το παρατιθέμενο απόσπασμα, βλ. σ. 55-56.

4 Η πρόταση αυτή βρήκε την πληρέστερη, όσο ξέρω, διατύπωσή της στην εισήγηση του Παντελή Καλαϊτζίδη "Τα θρησκευτικά ως πολιτιστικό μάθημα", στη Β΄ Συνάντηση Θεολόγων Καθηγητών, 1-3 Οκτωβρίου 1999, και η οποία δημοσιεύτηκε στο περ. Σύναξη, τχ. 74, Απρίλιος-Ιούνιος 2000, σ. 69-83. Ο Π. Καλαϊτζίδης θεωρεί ότι η τιμή της πρώτης διατύπωσης της εν λόγω πρότασης ανήκει στον Νίκο Ματσούκα και στην πρώιμη εισήγησή του "Θεολογική θεώρηση των σκοπών του θρησκευτικού μαθήματος", στο Α΄ Συνέδριο Θεολόγων Βορείου Ελλάδος, Θεσσαλονίκη, 16-17 Μαΐου 1981 (βλ. περ. Σύναξη, τχ. 1, Ιανουάριος-Μάρτιος 1982, σ. 35-41). Έχει δίκιο και ορθώς το υπενθυμίζει, γιατί πρέπει να αποδίδουμε στον καθένα ό,τι του ανήκει. Θα ήθελα ωστόσο να επισημάνω ότι η πρόταση Ματσούκα, παρότι μετατοπίζει το κέντρο βάρους στη διδασκαλία του βυζαντινού πολιτισμού, εξακολουθεί να θεωρεί ως σκοπό του μαθήματος την "καλλιέργεια του ορθόδοξου φρονήματος" (σ. 365, αραιογράφηση του συγγραφέα).

Στο σημείο αυτό, είναι αναγκαίο να διευκρινίσω ότι η πρότασή μας περί βιβλικού μαθήματος διόλου δεν ταυτίζεται με την πρόταση περί πολιτιστικού μαθήματος, ακόμη και με τις καλύτερες εκδοχές της, εκείνες εννοώ που δεν έρχονται να αντικαταστήσουν απλώς τον ελληνοχριστιανισμό με την ελληνορθοδοξία. Συμφωνεί μαζί της στον μη ομολογιακό χαρακτήρα του μαθήματος, ωστόσο το κεντρικό νευρικό σύστημα της πρότασής μας δεν είναι ο ορθόδοξος πολιτισμός αλλά η βιβλική σκέψη.

 

 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]
Send mail with questions or comments about this web site. to webmaster- Copyright © 2006 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Last modified: 04/11/2006