ΜΑΪΟΣ 2000

Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΣΙΩΠΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

του Μ. Β. Κυριακάκη

Η ικανότητα του ανθρώπου να ομιλεί και να εκφράζει τους λογισμούς του και τα αισθήματά του είναι πολύτιμο δώρο του Θεού. Αυτό το δώρο τον ξεχωρίζει από τα άλλα δημιουργήματα του Θεού.

Παράλληλα όμως, σε ορισμένες περιστάσεις, η σιωπή γίνεται ακόμα πιο πολύτιμη και από το λόγο. Η αξία της σιωπής μπορεί να αποδειχθεί πολύ σπουδαιότερη και από τον πιο δυνατό λόγο. Γι' αυτό άλλωστε επικράτησε το ρητό "η σιωπή είναι χρυσός". Ο Καρλάυλ γράφει: "η ομιλία ανήκει στο χρόνο. Η σιωπή στην αιωνιότητα. Η σκέψις δεν ενεργεί παρά μόνο στη σιωπή και η αρετή ενεργεί με μυστικότητα".

Ο Λόγος του Θεού τονίζει την αξία της σιωπής όταν μας λέει να βάλουμε χαλινό στη γλώσσα μας και όταν συμβουλεύει να είναι ο άνθρωπος "ταχύς εις το να ακούη, βραδύς εις το να λαλή". (Ιακ. 1:12) και ακόμα ''όστις κρατεί τα χείλη του είναι συνετός''(Παρ.10:19). Από την πολυλογία δεν λείπει η αμαρτία. "Υπάρχει καιρός του σιγάν και καιρός του λαλείν", λέγει ο σοφός Εκκλησιαστής (3:7).

Μπορεί οι άνθρωποι να θεωρούν τη σιωπή σαν αδυναμία. Στην πραγματικότητα όμως η σιωπή του συνετού ανθρώπου αποτελεί δύναμη. Είναι πιο εύκολο να λαλήσεις και να πληγώσεις, παρά να σιωπήσεις και να παραβλέψεις.

Ο Λόγος του Θεού, που μας φανερώνει το θέλημά Του, σε πολλά πράγματα σιωπά. Και η σιωπή του είναι εξίσου διδακτική και πολύτιμη. Το παράδειγμα του Ιησού μας προσκαλεί να προσέξουμε την αξία της σιωπής. Πολλές φορές ο άνθρωπος μετανοεί για λόγους που ξέφυγαν από τα χείλη του. Τους είπε απρόσεκτα, επιπόλαια, χωρίς να σκεφτεί. Σπάνια όμως θα μετανοήσει γιατί εσιώπησε. Μία από τις προσευχές του Δαβίδ ήταν: "βάλε Κύριε φυλακήν στο στόμα μου, φύλαττε την θύραν των χειλέων μου'(Ψαλμ.141:3). Πόσοι κάμνουμε παρόμοια προσευχή;

Ας έλθουμε όμως στο παράδειγμα του Ιησού και στο Λόγο του Θεού. Ελέχθη για τον Κύριό μας ότι "ουδέποτε ελάλησεν άνθρωπος ως τούτος ο άνθρωπος". Είναι όμως αληθινό να πούμε και ότι ουδέποτε εσιώπησε άνθρωπος όπως εσιώπησε ως άνθρωπος ο Ιησούς.

Θεόπνευστα είναι τα Ευαγγέλια που μας διηγούνται τη ζωή και τη διδασκαλία του Κυρίου. Σιωπούν όμως εντελώς σχεδόν για τα πρώτα τριάντα χρόνια του. Χρόνια σιωπής τα ονόμασαν οι ιστορικοί. Ο Λουκάς μόνο μας δίνει ελάχιστες πληροφορίες για την παιδική ηλικία του Ιησού ενώ οι άλλοι ευαγγελιστές σιωπούν. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός αυτό. Θα θέλαμε να ικανοποιήσουμε την περιέργειά μας, αλλά ο λόγος του Θεού τηρεί σιγή. Τα απόκρυφα Ευαγγέλια, είναι αλήθεια, ανέλαβαν με φανταστικές ιστορίες να πληρώσουν το κενό. Τα αυθεντικά όμως θεόπνευστα Ευαγγέλια σιωπούν. Τριάντα χρόνια σιωπής για να ακουσθεί ύστερα τρία μόνο χρόνια ο Λόγος του Χριστού, που ακούστηκε στα ακρογιάλια της Γαλιλαίας, στο όρος των ελαιών και στο ναό στα Ιεροσόλυμα. Ωσάν η σιωπή να υπήρξε ο απαραίτητος χρόνος για να ακουσθεί η φωνή της αιωνιότητος.

Μπορούμε από αυτή την πραγματικότητα να διδαχθούμε πως είναι επιτακτική ανάγκη να κρατήσουμε σιωπή για να έχουμε κατόπιν να πούμε κάτι που να αξίζει. Θα πρέπει να σταθούμε σιωπηλοί στην παρουσία του Θεού και να ειπούμε όπως ο Σαμουήλ "λάλει Κύριε, διότι ο δούλος σου ακούει", για να μπορέσουμε ύστερα να λαλήσουμε τα λόγια του Θεού.

Πόσες φορές βρέθηκε μόνος μέσα στη σιωπή ο Ιησούς! Στην έρημο αντιμετωπίζει τον πειρασμό και τον κατατροπώνει. Έπειτα πόσο συχνά άφηνε τους μαθητές του και ανέβαινε μόνος στο βουνό για να προσευχηθεί μέσα στη σιγαλιά, μακριά από τους ανθρώπους. Όχι γιατί ήθελε να αποφύγει τους ανθρώπους, αλλά για να μπορεί να τους υπηρετήσει καλύτερα. Για να απολαμβάνει την επικοινωνία με τον Πατέρα και να υπηρετεί τους ανθρώπους αποτελεσματικότερα. Και όταν έφθασε στις παραμονές της υπέρτατης θυσίας Του για την σωτηρία του κόσμου ύστερα από τον θόρυβο της ημέρας, τα βραδινά απεσύρετο στην μοναξιά και ησυχία της Βηθανίας.

Έχουμε ανάγκη να μιμηθούμε τον Κύριό μας. Τόσο για να γνωρίσουμε το Θεό όσο και για να μπορέσουμε να υπηρετήσουμε τους ανθρώπους. "Ησυχάσατε και γνωρίσατε ότι εγώ είμαι ο Θεός..."Ψαλμ. 46:10. Κρατηθείτε σιωπηλοί μπροστά στην παρουσία Του για να σας φανερωθεί. Πριν πλησιάσουμε τους ανθρώπους που έχουν ανάγκη από την αγάπη μας, πρέπει να πλησιάσουμε Εκείνον που έχουμε ανάγκη από την αγάπη Του. Και ούτε σαν Χριστιανοί θα πρέπει να ακούουμε τη φωνή εκείνων που αρνούνται να ακούσουν πρώτα την φωνή του Θεού. Γι 'αυτό ο Κύριός μας είπε: "προσέχετε τι ακούετε!''...και από ποιους ακούετε..."

Ας έλθουμε όμως σε συγκεκριμένα παραδείγματα της σιωπής του Ιησού. Στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο κεφ. 15, έχουμε μία πολύ εντυπωσιακή περίπτωση. Μία δυστυχισμένη και ταλαιπωρημένη γυναίκα, η Χαναναία, ζητεί επίμονα με παρακλήσεις και ικεσίες τη βοήθειά Του. Με σπαρακτικές κραυγές φωνάζει: "Κύριε, υιέ του Δαβίδ, η θυγατέρα μου κακώς δαιμονίζεται..." Θα περίμενε κανείς μια άμεση ανταπόκριση από τον Ιησού. Θα ήταν λογικό να περιμένουμε να σπεύσει να δώσει ένα παρηγορητικό λόγο και να επέμβει. Τι γίνεται όμως; Μας το λέει ο Ματθαίος: "ο δε δεν απεκρίνετο προς αυτήν λόγον". Απίθανο μας φαίνεται να κωφεύει ο Χριστός στις σπαρακτικές κραυγές μιας πονεμένης μητέρας. Από μακριά ξεκίνησε, έξω από τα όρια του Ισραήλ, με την ελπίδα ότι θα βρει κατανόηση και συμπάθεια από το Διδάσκαλο της Ναζαρέτ για τον οποίον τόσα καλά είχε ακούσει.

Και τώρα στις επικλήσεις και παρακλήσεις τις αντιμετωπίζει η σιωπή του Ιησού: ο δε δεν απεκρίθη προς αυτήν λόγον . Ούτε μία λέξη!

Και όμως πίσω από τη σιωπή αυτή του Ιησού ήταν η συμπάθεια και αγάπη Του. Και εδώ είναι ένα πολύτιμο μάθημα για μας. Όταν ανοίγουμε την καρδιά μας και φέρνουμε την ανάγκη μας τον πόνο μας προς τον Θεό και αντί για άλλη απάντηση ο ουρανός σιωπά. Γιατί Κύριε; Δεν μας είπες ζητείτε και θα βρείτε, αιτείτε και θα λάβετε, κρούετε και θα σας ανοιχθεί. Κρούομε και η πόρτα μένει κλειστή. Ζητούμε και ακόμα δεν βρήκαμε αυτό που ζητάμε. Απλώνουμε το χέρι μας και μένει εκεί αδειανό...Γιατί;

Γιατί θέλω να ασκήσω και να δοκιμάσω την πίστη σας. Γιατί προετοιμάζω με τη σιωπή μου μεγαλύτερη ευλογία για σας από αυτήν που περιμένετε... Η συμπάθειά μου και η αγάπη μου βρίσκεται πίσω από τη σιωπή μου. Όπως στην περίπτωση της Χαναναίας γυναίκας που όχι μόνο της έδωσε αυτό που επιθυμούσε, την υγεία της θυγατέρας της, αλλά την ανύψωσε και την πρόβαλε σαν παράδειγμα πίστεως: Ω γυναίκα, μεγάλη σου η πίστις!...

Μην απελπίζεσαι αν αντιμετωπίζεις την σιωπή του Κυρίου. Κάποια ευλογία σου επιφυλάσσει η αγάπη του-κάποια ευλογία μεγαλύτερη από αυτήν που περιμένεις.

Έτσι ακριβώς συνέβη με τις δύο αδελφές της Βηθανίας, την Μάρθα και τη Μαρία. Όταν έστειλαν μήνυμα στο Χριστό ότι ο αδελφός τους, ο Λάζαρος, ήταν βαριά άρρωστος, επερίμεναν ότι θα σπεύσει και θα θεραπεύσει εκείνον που αγαπούσε. Δεν συνέβη όμως αυτό. Αντίθετα, ο Κύριος όχι μόνον δεν έσπευσε, αλλά και για μέρες ολόκληρες εσιώπησε. Πίσω όμως απ 'αυτή τη σιωπή ήταν η αγάπη του, μία αγάπη που επεφύλαξε μία μεγαλύτερη ευλογία από ό,τι θα ήταν η θεραπεία. Ανέστησε το Λάζαρο και τον απέδωσε ζωντανό στις αδελφές του, ενώ απεκάλυψε πως ο ίδιος είναι η ανάστασις και η ζωή.

Πίσω από την σιωπή του ουρανού υπάρχει πάντοτε η αγάπη και η σοφία του Θεού που γνωρίζει καλύτερα από εμάς σε κάθε περίπτωση.

Το ίδιο συμβαίνει με πολλά πράγματα που θα θέλαμε να γνωρίζουμε. Ο παντογνώστης Κύριος θα μπορούσε να μας έχει πληροφορήσει για ορισμένα πράγματα ώστε να μην υπάρχει η αμφισβήτηση, η σύγχυση και οι τόσο διαφορετικές ερμηνείες. Ακόμα και βασικές αλήθειες, απαραίτητες για την πίστη και τη ζωή, τις αφήκε να τις αποκαλύψει και να τις διευκρινίσει το Πνεύμα, ο Θείος Παράκλητος. Γιατί δεν μίλησε ο Κύριός μας για όλα τα θέματα με τέτοια πληρότητα ώστε να μην υπάρχει περιθώριο για παρερμηνείες; "ένα τουλάχιστον λόγο τον εξήγησε στους μαθητές του: "έτι πολλά είχον να είπω προς εσάς, δεν δύναστε όμως τώρα να βαστάσητε αυτά."(Ιωαν.16:12).

Δεν έχουμε τους κατάλληλους δέκτες, δεν έχουμε την ωριμότητα για περισσότερα. Θα μπορούσε να μας αποκαλύψει περισσότερα αν εμείς μπορούσαμε να καταλάβουμε περισσότερα. Το είπε άλλωστε στον Νικόδημο: "Εάν τα επίγεια σας είπα και δεν πιστεύητε, πώς εάν σας είπω τα επουράνια, θέλετε πιστεύσει;"(Ιωαν.3:12).

Υπάρχουν αλήθειες και πραγματικότητες, για τον ουρανό, για τις οποίες ο λόγος του Θεού σιωπά.

Ας εκτιμήσουμε την αξία αυτής της σιωπής. Διπλή θα είναι η ωφέλεια: πρώτον συνειδητοποιούμε την αδυναμία μας και υποχρεωνόμαστε να ομολογήσουμε ότι κατά μέρος γινώσκομεν και κατά μέρος προφητεύομεν. Ενα μέρος μόνο, μικρό μέρος από όλη την αλήθεια του Θεού γνωρίζουμε. Αρκετό βέβαια οδηγηθούμε στην σωτηρία-πάντως περιορισμένο. Δεύτερο οδηγούμεθα σα δώσουμε έμφαση στην αγάπη και όχι στη γνώση. Γιατί η αγάπη και όχι η γνώση μας ωριμάζει πνευματικά.

ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΗ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΜΟΡΦΩΜΕΝΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΙΣΤΗ

του δρος Π. Παπαγεωργίου

Όλο και συχνότερα και με ολοένα και μεγαλύτερη έμφαση στις ημέρες μας ακούμε και διαβάζουμε στα μέσα μαζικής ενημέρωσης εκπροσώπους της ελληνορθόδοξης ιδεολογίας να αναφέρονται στην ταύτιση ελληνισμού και Ορθοδοξίας. Γνωστές και παλιές οι ιδέες αυτές, το νέο και καινοφανές ωστόσο είναι οι υψηλοί τόνοι με τους οποίους στις ημέρες μας διακηρύσσονται. Η ελληνορθόδοξη ιδεολογία δεν ταυτίζεται, σπεύδουμε να το πούμε, με την Ορθοδοξία1 και δεν είναι στους στόχους μας να αντιπαραθέσουμε στο άρθρο αυτό την ευαγγελική πίστη με την ορθόδοξη -έτσι εξηγείται και η ανομοιομέρεια του τίτλου - ούτε να αρνηθούμε τον ολοφάνερο στενό δεσμό - άλλο δεσμός, άλλο ταύτιση - του ελληνισμού με την τελευταία. Ο στόχος μας είναι να δείξουμε ότι μέσα από τη μη ορθόδοξη ταύτιση ελληνισμού και Ορθοδοξίας και τη κατασυκοφάντηση της δυτικής χριστιανικής πίστης κάποιοι προσπαθούν ανάμεσα σε άλλα να παρουσιάσουν όσους ανήκουν στις χριστιανικές μειονότητες στη χώρα μας ως ανθέλληνες. Οφείλουμε λοιπόν να άρουμε κάποιες παρεξηγήσεις.

Η νέα έμφαση στο όλο ζήτημα εξηγείται, μπορεί να καταλάβει κανείς, ενόψει της σταδιακής πολύπλευρης ένωσης της χώρας μας με την Ευρωπαϊκή Ένωση και ενόψει της κατακλύζουσας την οικουμένη παγκοσμιοποίησης ή αμερικανοποίησης, όπως κάποιοι σωστότερα ίσως το θέτουν. Υπάρχει σύμφωνα με πολλούς ο κίνδυνος να αφομοιωθούμε ως έθνος μέσα στον οικουμενικό αυτό πολιτισμό της βαρβαρότητας, που άλλο θεό εκτός από το χρήμα δεν γνωρίζει. Άλλοι θεωρούν ότι ήδη έχουμε αφομοιωθεί και μιλούν για το τέλος του ελληνισμού. Όλες όμως οι φωνές που εκπροσωπούν το ελληνορθόδοξο ιδεώδες προβάλλουν τον ελληνορθόδοξο πολιτισμό ως μόνη σανίδα σωτηρίας και για το έθνος μας αλλά και για τον κόσμο γενικότερα.

Ο τρόπος όμως με τον οποίο γίνεται συχνά η προσπάθεια να προβληθεί ο ελληνορθόδοξος πολιτισμός είναι μέσα από τον διπολισμό και την ακραία αντιπαράθεση Δύσης και Ανατολής και μάλιστα σε όλα τα επίπεδα, όχι μόνο πολιτικά αλλά και θρησκευτικά. Έτσι η ρωμαιοκαθολική και διαμαρτυρόμενη Δύση συλλήβδην καταδικάζεται. Η Δύση, όντας βάρβαρη, δεν κατόρθωσε ποτέ, μας λέγεται, ούτε τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και τις αξίες του σωστά να ερμηνεύσει και να αφομοιώσει, ούτε όμως και τον χριστιανισμό να κατανοήσει μακριά από την πνευματικότητα των Πατέρων της Ανατολής. Η Δύση αποτελούσε πάντοτε έναν πολιτισμό της δύναμης και της επεκτατικότητας, που δεν γνώρισε, μας λένε, ποτέ τον Θεό της ελευθερίας και της αγάπης. Απόρροια ενός τέτοιου πολιτισμού είναι ο καπιταλισμός και ο μαρξισμός, ο ιμπεριαλισμός και η τωρινή παγκοσμιοποίηση. Ακόμη και ο χριστιανισμός της Δύσης, συνεχίζουν, είναι ένας ηθικίστικος και νομικίστικος επιφανειακός χριστιανισμός. Η ορθόδοξη Ανατολή από την άλλη πλευρά αντιπροσωπεύει, μας λέγεται, τον γνήσιο χριστιανισμό. Είναι ένας πολιτισμός ο οποίος έχει διαμορφωθεί μέσα από τη γνώση του Θεού της αγάπης. Η ρωμαίικη ορθόδοξη Ανατολή "φέρει τη σφραγίδα της άκτιστης χάρης του Θεού". Το να είσαι Ελληνορθόδοξος σημαίνει να είσαι γνήσιος χριστιανός. Η Ανατολή, επειδή στην κοσμοθεωρία της ανατρέπει τη Δύση ολοκληρωτικά, μας λέγεται, δεν είναι αποδεκτή από τους ισχυρούς της γης ως πολιτισμός και γι' αυτό θέλουν να την θέσουν υπό έλεγχο ή να την εξαφανίσουν. 2

Η παραπάνω θεώρηση των πραγμάτων από τη μια πλευρά εμπεριέχει μια δικαιολογημένη κριτική στην υλιστική πρακτική και τις αντιχριστιανικές αξίες που εν πολλοίς διέπουν τη σύγχρονη Δύση. Από την άλλη πλευρά όμως ο εμπρησμός των χλωρών μαζί με τα ξερά του στυλ "όλα τα δυτικά στο ίδιο τσουβάλι" μόνο ανησυχία μπορεί να προκαλεί. Το παρόν άρθρο δεν έχει στόχο να εκθέσει πολιτικές ανησυχίες, αλλά να θέσει μόνο τα θρησκευτικά ζητήματα που απορρέουν από τις θέσεις που παρουσιάστηκαν παραπάνω. Οι συνέπειες τέτοιων θέσεων είναι φανερές για κάθε ένα που τολμά να διαφέρει θρησκευτικά μέσα στην Ελλάδα. Η θρησκευτική διαφορετικότητα με λίγα λόγια ερμηνεύεται από κάποιους έμμεσα και από άλλους άμεσα ως εθνική μειοδοσία, ως προδοσία. Εάν κάποιος Έλληνας είναι καθολικός ή διαμαρτυρόμενος, τότε σύμφωνα με τις παραπάνω απόψεις ανήκει σε ό,τι έχει προηγουμένως οριστεί ως δυτική ιδεολογία, δηλαδή σε αυτή την ιδεολογία που κατά τους ορίσαντας όχι μόνο τον χριστιανισμό έχει νοθεύσει αλλά και κυβερνά σήμερα πολιτικά τον κόσμο μέσα από την αντίχριστη και αντιορθόδοξη παγκοσμιοποίηση. Ουσιαστικά όμως μια τέτοια θεώρηση των πραγμάτων από κάποιους εκπροσώπους του ελληνορθόδοξου ιδεώδους, δείχνει το πώς κάποιοι εκμεταλλεύονται τις ομολογουμένως δύσκολες παγκοσμίως ιστορικές συγκυρίες και τις εθνικές μας αγωνίες, για να προωθήσουν τα μικροδογματικά τους συμφέροντα και να λύσουν τις εσωτερικές τους διαφορές με τους "αιρετικούς".

Αποτελεσματικότατο χαρτί λοιπόν κατά πάσης αιρέσεως το χαρτί του ελληνισμού! "Θέλεις να είσαι γνήσιος Έλληνας; Πρέπει να είσαι ορθόδοξος." Το ίδιο φαίνεται να ισχύει και αντίστροφα: "Θέλεις να είσαι γνήσιος χριστιανός; Πρέπει να κατανοείς τον χριστιανισμό μέσα από το ελληνικό πρίσμα." το χαρτί αυτό του ελληνισμού και της παράδοσης προς το παρόν φαίνεται να κάνει τη δουλειά του. Διαβάζουμε ότι σήμερα 81% των Ελλήνων σε σχέση με το παλιότερο 67% του 1987 ταυτίζουν τον Ελληνισμό με την Ορθοδοξία.3 Είναι όμως ένα χαρτί που μπορεί να κάψει τα δάχτυλα αυτών που το χρησιμοποιούν. Ήδη τα τελευταία χρόνια έχει αποκτήσει αρκετούς υποστηρικτές ο νεοπαγανισμός, ο οποίος "παίζει" επίσης "το χαρτί" του ελληνισμού.4 Μικρό και ασήμαντο το κίνημα, θα ισχυρισθεί κάποιος, μας δείχνει όμως σαφέστατα πού οδηγεί ο άκρατος ελληνοκεντρισμός. Ελληνισμός και παράδοση κατά τους υποστηρικτές του νεοπαγανισμού σημαίνει αρχαιολατρία, δηλαδή επιστροφή στην πατρογονική αρχαία θρησκεία, στο δωδεκάθεο του Ολύμπου, στην ελληνική σκέψη και φιλοσοφία. Ο χριστιανισμός και η Ορθοδοξία για αυτούς είναι ξεκάθαρα εβραϊσμός και άρα άρνηση του ελληνισμού. Εδώ πλέον τίθεται το ερώτημα πόσο Έλληνες και πόσο παραδοσιακοί θέλουμε να είμαστε. Μέχρι πού θα προχωρήσουμε; Θα φθάσουμε στην ειδωλολατρία; Το ποιος θα χρησιμοποιήσει στο μέλλον καλύτερα το χαρτί του ελληνισμού - οι ορθόδοξοι ή οι νεοπαγανιστές - θα φανεί μέσα στο πέρασμα της ιστορίας. Αποδεικνύεται όμως εκ των πραγμάτων ότι ο Χριστός δεν χρειάζεται κανένα εθνικό δεκανίκι για να στηριχθεί. Μάλλον τα εθνικά δεκανίκια μπορούν να αποβούν επικίνδυνα οδηγώντας μας μακριά από τον Χριστό.

Αν μπορώ όμως να είμαι Έλληνας και ειδωλολάτρης - ποιος άραγε θα μπορούσε να αρνηθεί στους Έλληνες την ελληνικότητα της αρχαίας ελληνικής θρησκείας; - δεν μπορώ άραγε να είμαι Έλληνας και χριστιανός αλλά μη ορθόδοξος ; Κάποιοι απαντούν κάνοντας τη διάκριση ανάμεσα σε Έλληνες και σε Έλληνες Ρωμιούς. Μας λένε λοιπόν πως Έλληνες μπορούν να είναι και ετερόδοξοι και αλλόθρησκοι, ακόμη και άθεοι, αλλά μόνον οι ορθόδοξοι είναι Έλληνες Ρωμιοί.5 Στην περίπτωση αυτή, σπεύδουμε να το επισημάνουμε, και πάλι είναι ολοφάνερο πως κάποιοι προσπαθούν απεγνωσμένα να δημιουργήσουν δύο κατηγορίες Ελλήνων, τους καθαρούς και τους νόθους, τους γνήσιους και τους γραικύλους, τους πρώτης και τους δεύτερης κατηγορίας. Ως γνωστόν, το όνομα "Ρωμιός" δηλώνει ιδιαίτερα τα χρόνια της Τουρκοκρατίας τον ελληνορθόδοξο χριστιανό, που ανήκει στο πολιτικοθρησκευτικό ίδρυμα του ρωμαίικου μιλλετιού (Rum milleti), και με τη γένεση του νεοελληνικού κράτους τον Έλληνα της Μικράς Ασίας. Ας δούμε λοιπόν στο σημείο αυτό μια πρώτη απάντηση εξ ορθοδόξων πριν συνεχίσουμε την εξέταση του επιχειρήματος της ρωμιοσύνης. Να πώς εκτιμά μια ορθόδοξη φωνή το σύστημα των οθωμανικών μιλλετιών και τις συνέπειές του στο έθνος και τη θρησκεία: "Το σύστημα των μιλλετίων προσέφερε μια ανεκτίμητη υπηρεσία: έκανε δυνατή την επιβίωση του Ελληνικού Έθνους ..." όμως "... οδήγησε σε μια θλιβερή σύγχυση μεταξύ των εννοιών Ορθοδοξία και Έθνος. Οι Έλληνες ... έφτασαν στο σημείο να μην μπορούν να ξεχωρίσουν την Εκκλησία από το Έθνος. Η Ορθόδοξη πίστη, που είναι οικουμενική, δεν περιορίζεται σε κανένα λαό, γλώσσα και πολιτισμό. Για τους Έλληνες όμως της Τουρκικής αυτοκρατορίας, "Ελληνισμός" και Ορθοδοξία συνδιαπλέχτηκαν πάρα πολύ, πολύ περισσότερο από ό,τι συνέβη στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Οι συνέπειες αυτής της σύγχυσης συνεχίζονται μέχρι σήμερα."6

Ας εξετάσουμε όμως από πιο κοντά το επιχείρημα της ρωμιοσύνης. Η ονομασία "Ρωμιός" της Τουρκοκρατίας, προέρχεται ως γνωστό από το εθνικό "Ρωμαίος" που δηλώνει τον υπήκοο του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους, δηλαδή την πολυεθνική αυτοκρατορία του Βυζαντίου. Η ερώτηση που τίθεται έστω και μέσα σε αυτή τη δεδομένη "σύγχυση" έθνους και θρησκείας στις προαναφερθείσες ιστορικές περιόδους είναι πόσο απόλυτα στεγανοί θρησκευτικά ήταν οι χαρακτηρισμοί του βυζαντινού Ρωμαίου αλλά και μεταγενέστερα του Ρωμιού. Ρωμαίοι ήταν όλοι οι υπήκοοι του βυζαντινού κράτους και εκτός από τους οπαδούς της μοναδικής κρατικής θρησκείας, της Ορθόδοξης Εκκλησίας, Ρωμαίοι ήταν και οι "αιρετικοί", για παράδειγμα οι Παυλικιανοί. Τι να πούμε για εκείνους τους αυτοκράτορες των Ρωμαίων, που υποστήριξαν διαφορετικές απόψεις από αυτές της επίσημης Εκκλησίας;7 Τι να πούμε για περιπτώσεις όπου η ετεροδοξία, όπως στην περίπτωση της εικονομαχίας, είχε τις ρίζες της όχι μόνο στους αυτοκράτορες και την αυλή αλλά και μέσα στον στρατό και πάνω από όλα στον ανώτερο κλήρο; 8 Υπάρχει κανείς που αμφισβητεί το αν όλοι οι προαναφερθέντες ήταν "γνήσιοι" Ρωμαίοι, παρόλο ότι θεωρούνταν και θεωρούνται πολέμιοι της Ορθοδοξίας; Ή αντίθετα υπάρχει κανείς που αμφισβητεί πόσο "γνήσιοι" Ρωμαίοι ήταν εκείνοι οι εικονολάτρες που για να περισώσουν την "ορθόδοξη" εικονολατρία δεν δίστασαν να θυσιάσουν ζωτικά συμφέροντα του κράτους,9 να εξυψώσουν τον Πάπα της Ρώμης σε γνώμονα της αλήθειας δρέποντας αργότερα και τις συνέπειες,10 αλλά και να φθάσουν στο έγκλημα, όπως οι αιματοβαμμένες εικονολάτρισσες αυτοκράτειρες Ειρήνη και Θεοδώρα; Να ερωτήσουμε ακόμη ποια θα ήταν η σημερινή εικόνα της ρωμαίικης θρησκείας, αν εκείνη η μεταρρύθμιση των εικονομάχων είχε πετύχει και εορταζόταν σήμερα ως ορθοδοξία; Ή - για να έρθουμε και στο ρωμαίικο μιλλέτι - μήπως ο επικεφαλής του ρωμαίικου μιλετιού επί Τουρκοκρατίας Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Κύριλλος Λούκαρις, ο οποίος φαίνεται ότι στη συνείδησή του υπήρξε καλβινιστής, αλλά και ο κύκλος των ανθρώπων τους οποίους επηρέασε, δεν ήταν και αυτοί Ρωμιοί;11 Ή - για να έρθουμε στη σύγχρονη ιστορία - οι μικρασιάτες ευαγγελικοί που ως Ρωμιοί Προτεστάντες υπέστησαν διωγμούς από τους Τούρκους κατά τη μικρασιατική καταστροφή μαζί με τους Ρωμιούς ορθοδόξους, δεν ήταν και αυτοί Ρωμιοί; Αν εκείνοι μαρτύρησαν για τη ρωμιοσύνη τους ποιος μπορεί να μην τους την αναγνωρίσει; Η καταφυγή στην ονομασία Ρωμιός λοιπόν απλώς μεταθέτει εσκεμμένα το πρόβλημα, αφού και το "Ρωμιός" όπως και το "Έλληνας" μπορούν τελικά να συμπεριλαμβάνουν διαφορετικές θρησκευτικές ταυτότητες και αντιλήψεις

Τι πιστεύουμε εμείς όμως ως Έλληνες Ευαγγελικοί - για να περάσουμε στις δικές μας τοποθετήσεις - για όσα λέγονται για την αντίθεση Δύσης και Ανατολής έτσι όπως κάποιοι θέλουν να την παρουσιάζουν και τι έχουμε να προσφέρουμε σε τελική ανάλυση στο έθνος μας;

1. Όταν μιλούμε για την αντίθεση ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή δεν μιλούμε για διαφορές τύπου άσπρο-μαύρο. Η Δύση δεν είναι κόλαση, ούτε η Ανατολή παράδεισος. Οι δύο έχουν αλληλεπηρεαστεί άπειρες φορές μέσα στην ιστορία και ο ελληνισμός υπήρξε πάντοτε κοινό σύνορό τους. Δεν μπορούμε να αντιμετωπίζουμε τους δύο πολιτισμούς ως αμιγείς και παρθένους ή και ως ομοιογενείς. Και οι δύο περιέχουν ποικιλίες, ρεύματα και τάσεις τα οποία δεν μπορεί κανείς απλώς με μια μονοκοντυλιά να τα υπαγάγει σε δύο θεολογικές γραμμές, ανάγοντας την ιστορία και τη διαφορετικότητα δύο πολιτισμών σε θεολογικό διάλογο Ρώμης-Κωνσταντινούπολης.

Για να είμαστε μάλιστα ιστορικά δικαιότεροι, όσον αφορά τη σχέση της Δύσης με τον ελληνισμό, δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε πως η καλλιέργεια των αρχαίων ελληνικών γραμμάτων με την παρακμή του Βυζαντίου μεταλαμπαδεύτηκε από Έλληνες λογίους στη Δύση και εκεί συνδέθηκε με τα πνευματικά κινήματα της Αναγέννησης και αργότερα του Διαφωτισμού, για τα οποία σεμνύνεται σήμερα ο δυτικός πολιτισμός. Το ότι τα πνευματικά αυτά ρεύματα, ιδιαίτερα ο Διαφωτισμός, αποστασιοποιήθηκαν σταδιακά από τον χριστιανισμό μέσα από τον αυξανόμενο ορθολογισμό τους δεν σημαίνει οπωσδήποτε ότι δεν κατενόησαν σωστά την αρχαία ελληνική σκέψη, όπως κάποιοι ελληνορθόδοξοι μελετητές σήμερα διατείνονται.12 Υπενθυμίζουμε ακόμη πως από το κίνημα του δυτικοευρωπαϊκού διαφωτισμού επηρεάστηκε το κίνημα του νεοελληνικού διαφωτισμού, το οποίο συνέβαλε στην καλλιέργεια της εθνικής συνείδησης και στην προετοιμασία της εθνεγερσίας για την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού και τελικά στη σύσταση του νεοελληνικού κράτους. Το αν το κίνημα γενικότερα ως δυτικίζον και ιδιαίτερα βασικοί εκπρόσωποι του, όπως ο Αδαμάντιος Κοραής, δεν έχαιραν - και δεν χαίρουν ακόμη - αποδοχής από κύκλους συντηρητικών ορθοδόξων, επειδή έκριναν τα κακώς κείμενα στην Oρθόδοξη Eκκλησία και δεν εκτιμούσαν διόλου το βυζαντινό παρελθόν, αυτό δεν σημαίνει ότι το έθνος μας δεν οφείλει σ' εκείνους μέγιστη ευγνωμοσύνη για τις υπηρεσίες που προσέφεραν στην πατρίδα. Αντίθετα το κίνημα αυτό των διαφωτιστών - αρεστό ή μη - αποτέλεσε από την αρχή συνιστώσα της εθνικής ιδεολογίας.13 Ελληνισμός λοιπόν σημαίνει τελικά τόσο Ανατολή όσο και Δύση.

Θα ολοκληρώσουμε το σημείο αυτό παραθέτοντας την άποψη του ιστορικού Νίκου Σβορώνου από το πολύ γνωστό του δοκίμιο "Παράδοση και Ελληνική Ταυτότητα" : "... ο ελληνικός χώρος ... αποτέλεσε πάντα σ' ολόκληρη την ιστορία του έναν οριακό χώρο ανάμεσα σε δύο ξεχωριστούς κόσμους - ανατολικό και δυτικό - που δεν έμειναν ποτέ στεγανά κλειστοί ... Έτσι, ο χώρος αυτός δίκαια μπορεί να χαρακτηρισθεί σταυροδρόμι των λαών. Μ' άλλα λόγια ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της ιστορίας μας είναι και παραμένει ο οριακός της χαρακτήρας. Η παραγνώρισή του από το νοσταλγικό αναζητητή μιας κάποιας ελληνικής ταυτότητας με ακραιφνή, αμιγή ελληνικά στοιχεία αποπροσανατολίζει την ελληνική σκέψη, αρνείται ολόκληρη την ελληνική δημιουργία ... Μου είναι αδύνατον επίσης να καταλάβω την πολεμική εναντίον κάθε δυτικού στοιχείου, ακόμη λιγότερο την αντιπαράθεση ορθοδοξίας - καθολικισμού"14.

2. Είναι σωστό να συνδέονται, είναι λάθος όμως αποκλειστικά να ανάγονται και να βρίσκουν το αίτιό τους τα πάντα στην επικρατούσα θρησκεία ενός πολιτισμού. Είναι πολλοί οι παράγοντες πέρα από τη θρησκεία που διαμορφώνουν ένα πολιτισμό. Η ιστορία μιας κοινωνίας δεν είναι απλά ιστορία ιδεών ή θεολογίας. Δεν είναι δυνατόν λοιπόν να κατηγορείται η δυτική χριστιανική πίστη για τα αντίθεα και αντιχριστιανικά φιλοσοφικά, πολιτισμικά και πολιτικά ρεύματα της Δύσης, ούτε βέβαια η θεολογία του Αυγουστίνου για την πολιτική του Κλίντον. Εάν οι δυτικοί - και οι ανατολικοί - σήμερα λατρεύουν το χρήμα και ξεπουλούν σ' αυτό εγκληματώντας κάθε χριστιανική και ανθρώπινη αξία, σε αυτό δεν φταίει ούτε η δυτική ούτε η ανατολική χριστιανική πίστη. Δεν είναι δυνατόν να κατηγορείται η πίστη για την απιστία και αυτό προς εσωτερική μικροδογματική κατανάλωση.

3. Διαφωνούμε με την τακτική να αποδίδονται αλήθειες που είναι κοινές σε όλη την χριστιανοσύνη αποκλειστικά και μόνο στην Ορθοδοξία. Η Ορθοδοξία, λέγεται, αποτελεί την εναλλακτική πολιτισμική πρόταση στον παρακμάζοντα απάνθρωπο πολιτισμό της Δύσης. Ακούμε συχνά να διακηρύσσεται ότι οι θησαυροί που κρύβει η ανατολική ορθόδοξη πίστη είναι άγνωστοι στον επιφανειακό χριστιανισμό της Δύσης. Θα συμφωνήσουν ελπίζω όμως όλοι ότι η Ορθοδοξία δεν έχει κανένα μεγαλύτερο θησαυρό από τον ίδιο τον Χριστό. Ελπίζω ακόμη ότι όλοι θα συμφωνήσουν πως ο Κύριος Ιησούς Χριστός δεν είναι αποκλειστικό κτήμα κανενός, συνεπώς ούτε και της Ορθοδοξίας, δεν ανήκει αλλά μάλλον Τού ανήκουν όσοι όπου γης πιστεύουν με την καρδιά τους σε Αυτόν και αναγεννώνται από το Άγιο Πνεύμα του Θεού. Η εναλλακτική πρόταση στον παρακμάζοντα πολιτισμό Ανατολής και Δύσης δεν είναι κάποια μερίδα ή κομμάτι του χριστιανισμού -αυτό είναι μικροδογματικό συμφέρον-, αλλά ο ίδιος ο Χριστός εκπροσωπούμενος από ανθρώπους που γνήσια τον γνωρίζουν εν Πνεύματι Αγίω, ανεξαρτήτως αν αυτοί είναι ενταγμένοι στη μια ή στην άλλη δογματική απόχρωση.

4. Διαφωνούμε - για να έρθουμε σε πιο συγκεκριμένα θέματα - με όσους επανειλημμένα και επίμονα κατηγορούν τη δυτική και μάλιστα τη διαμαρτυρόμενη θεολογία για νομικισμό. Οι κατηγορίες που διατυπώνονται είναι αρκετά σοβαρές και θα πρέπει σε αυτό το σημείο να είμαστε πιο διεξοδικοί. Μας προσάπτουν ότι πιστεύουμε σε ένα αποκρουστικό Θεό τιμωρό και δικαστή, υιοθετώντας έτσι μη χριστιανικές προλήψεις για τον Θεό του χριστιανισμού. Προσθέτουν ότι κακώς ερμηνεύουμε το θείο πάθος του Χριστού με όρους "νομικίστικους", ως ικανοποίηση και εξιλέωση της θείας δικαιοσύνης. Μάλιστα ισχυρίζονται ότι "τα αλλεπάλληλα κύματα αθεϊσμού στον πνευματικό βίο της Δύσης ... δεν είναι φαινόμενα άσχετα με τη θεωρία για την 'ικανοποίηση της θεϊκής δικαιοσύνης από τον σταυρικό θάνατο του Χριστού' - όπως δεν είναι άσχετη και η σύνδεση της χριστιανικής αλήθειας στις συνειδήσεις με αξεπέραστα πλέγματα ενοχής".15 Ο Θεός, λένε, είναι Πατέρας αγάπης και όχι Κριτής και δεν απαιτεί από τους ανθρώπους καμιά ικανοποίηση για τις αμαρτίες τους, την οποία θα έπρεπε να πληρώσει ο Χριστός. Η αμαρτία είναι απλώς αστοχία και αρρώστια, όχι αδικία και άρα δεν υπάρχει θέμα ανθρώπινης ενοχής, ούτε εξιλέωσης, ούτε ικανοποίησης της θεϊκής δικαιοσύνης.16 Μάλιστα κάποιοι ορθόδοξοι θεολόγοι, όπως ο Χρ. Γιανναράς, παραγνωρίζουν εντελώς τη δικαιοσύνη του Θεού και δεν κάνουν αναφορά ούτε στην τελική Κρίση. Μας λένε ότι "ο Θεός της βιβλικής αποκάλυψης και της εκκλησιαστικής εμπειρίας δεν είναι δίκαιος". "Ένας Θεός δίκαιος, ένας ουράνιος χωροφύλακας που εποπτεύει την τήρηση των νόμων μιας υποχρεωτικής και γι' αυτόν δικαιοσύνης, είναι μόνο πλάσμα της φαντασίας του ανθρώπου της πτώσης ...".17 Η θεωρία της αντικαταστατικής θυσίας του Χριστού, που δέχεται τη θεία οργή "αλλοιώνει την αλήθεια του Θεού υποτάσσοντας την ελευθερία της αγάπης Του στην άτεγκτη αναγκαιότητα μιας εγωκεντρικής και θηριώδους δικαιοσύνης που απαιτεί σαδιστικά ικανοποίηση."18

Η πρώτη απάντηση προέρχεται εξ ορθοδόξων( πρόκειται για τη μετριασμένη θέση του Κάλλιστου Ware, ο οποίος στην έκθεσή του της Ορθόδοξης Εκκλησίας αναφέρει στο συγκεκριμένο θέμα: "Δεν θα πρέπει όμως να σπρώξουμε αυτές τις αντιθέσεις στα άκρα. Συγγραφείς της Ανατολής, όπως και της Δύσης, έχουν επίσης χρησιμοποιήσει τη δικανική και ποινική γλώσσα όσον αφορά τη Σταύρωση. Από την άλλη πλευρά οι συγγραφείς της Δύσης, όπως και της Ανατολής, δεν έπαψαν ποτέ να θεωρούν τη Μεγάλη Παρασκευή ως ημέρα νίκης."19 Όσοι ωθούν λοιπόν τις διαφορές αυτές στα άκρα φοβούμαστε και πάλι ότι το κάνουν με σκοπιμότητα.

Προχωρούμε όμως στην απάντηση από τη δική μας πλευρά. Η παραδοσιακή διαμαρτυρόμενη θεολογία 20 μόνο για ένα πράγμα δεν μπορεί να κατηγορηθεί, ότι είναι έξω από την Αγία Γραφή. Η αναμορφωμένη ευαγγελική θεολογία μιλά για τον Θεό και ερμηνεύει το θείο Πάθος με βάση το υπόβαθρο όλης της Παλαιάς Διαθήκης και βέβαια σε απόλυτη συμφωνία με τους αποστόλους και το πνεύμα της Καινής Διαθήκης. Πιστεύουμε ότι ο Θεός της Βίβλου είναι αγάπη, αλλά είναι επίσης δίκαιος και αυτό δεν είναι νομικισμός, αλλά δόγμα -νομίζουμε- και της Ορθοδοξίας. Δεν είναι αδιάφορος μπροστά στις ηθικές επιλογές μας ανάμεσα στο καλό και το κακό. Αν πάλι καλό και κακό, δεν είναι, όπως λέγεται, απλώς δύο ηθικές έννοιες, αλλά προσδιορίζουν δύο τρόπους ύπαρξης, δηλαδή κοινωνία με τον Θεό, άρα ζωή και αφθαρσία, και ύπαρξη ανεξάρτητα από αυτόν, άρα θάνατο και φθορά, 21 τότε και πάλι ερωτούμε ποιος όρισε τους δύο τρόπους ύπαρξης με τις συνέπειές τους, αν όχι ο Θεός; Γιατί να μην έχει το άπιστο δημιούργημα το δικαίωμα να ζει και να απολαμβάνει μακριά από το δημιουργό του, αν αυτό επιθυμεί; Δεν είναι αυτό ένα είδος τιμωρίας; Δεν μπορούμε λοιπόν βάσει της Βίβλου να ξεφύγουμε από την έννοια της θείας δικαιοσύνης. Υπάρχουν για τον Θεό συγκεκριμένα πράγματα που αγαπά και συγκεκριμένα πράγματα που μισεί. Αυτή την έννοια έχουν ο νόμος και οι εντολές, να μας γνωρίσουν τι είναι καλό και τι κακό μπροστά στον Δημιουργό. Αν κάποιος δεν αισθάνεται άνετα με την ιδέα της θείας δικαιοσύνης, πόσο άνετα αισθάνεται άραγε με την ιδέα της θείας αδιαφορίας απέναντι στην αδικία; Αν ένας απλός άνθρωπος αισθάνεται να θίγεται το αίσθημα της δικαιοσύνης του μπροστά στις ωμότητες και τις φρικαλεότητες που έχει γνωρίσει αυτός ο πλανήτης, πόσο μάλλον ο Κριτής όλης της γης; Πώς Αυτός, ο "μανικώτατος εραστής" του ανθρώπου22 μπορεί να μας παρουσιάζεται ως ένας Θεός αναίσθητος μπροστά στο έγκλημα; Η αγάπη ενός συζύγου είναι ταυτόχρονα ζηλοτυπία και φοβερή οργή απέναντι σε όσους θέλουν να θίξουν το αγαπώμενο πρόσωπο( αλλιώς δεν είναι διόλου αγάπη. Γι' αυτό ο Θεός ως αγάπη είναι Θεός ζηλότυπος (Έξοδος λδ' 14). Η Αγία Γραφή, Παλαιά και Καινή Διαθήκη, μιλά λοιπόν με μεγάλη συχνότητα και μεγάλη σαφήνεια για θεϊκό νόμο, θεϊκή δικαιοσύνη, θεϊκή οργή και εκδίκηση ως απάντηση στην ανθρώπινη αμαρτία, όπως μιλά ταυτόχρονα για τη θεϊκή πρωτοβουλία, τη χάρη, την αγάπη και το έλεος του Θεού που έρχεται να συναντήσει τον αμαρτωλό και να τον οδηγήσει σε μετάνοια και κοινωνία μαζί του, ενώ ο ίδιος προμηθεύει τα μέσα για την αφαίρεση της αμαρτίας και την ικανοποίησης της οργής του. Η εικόνα που χρησιμοποιούμε δεν είναι αυτή που μας αποδίδουν, ενός οργισμένου Θεού, τον οποίο οι άνθρωποι με τη μετάνοιά τους ή ο Χριστός με τη θυσία του τον εξαναγκάζουν να αλλάξει γνώμη και να αγαπήσει τον άνθρωπο. Μια τέτοια αντίληψη προσιδιάζει στους θεούς των ειδωλολατρών, που εξευμενίζονταν με τις διάφορες θυσίες. Αντίθετα η εικόνα που χρησιμοποιούμε είναι η εικόνα ενός Θεού αγάπης και ελέους, ενός Θεού όμως δικαίου, ο οποίος αντιδρά με οργή ενάντια στην αμαρτία, αλλά προμηθεύει ο ίδιος εθελούσια το μέσο για την αφαίρεση της θείας οργής. Ο Θεός ο ίδιος, θύτης και θύμα, σηκώνει και αφαιρεί στο πρόσωπο του Χριστού την αμαρτία του κόσμου. Αυτή είναι η εικόνα που μας δίνει η Αγία Γραφή. Η δικαιοσύνη δεν αναιρεί την αγάπη. Αντίθετα βλέπουμε και τις δύο να συναντώνται στο εξιλαστήριο γεγονός της σταύρωσης του Χριστού. Όσον αφορά τον σταυρικό θάνατο του Χριστού οι απόστολοι μιλούν από τη μια πλευρά για την έσχατη εθελούσια ταπείνωσή του, που ήταν θέλημα της πατρικής θεϊκής αγάπης για τον πεσμένο άνθρωπο, για τη νίκη και τον θρίαμβο επάνω στον θάνατο, την αμαρτία και τον διάβολο (Α' Κορινθίους ιε' 55, Κολοσσαείς β' 15), θέσεις που τονίζονται στην ορθόδοξη αντίληψη του θείου πάθους. Από την άλλη πλευρά όμως μιλούν επίσης ξεκάθαρα για ιλασμό (Α' Ιωάννου β' 2), για ιλαστήριο (Ρωμαίους γ' 25) για εξαγορά (Aae. γ' 13, δ' 5), και για λύτρωση (Iaoeaίος κ' 28. Aoεσίους α' 7. A' ?έτρου α' 18-19), για κατάρα (Γαλάτας γ' 13) έννοιες που σχετίζονται με τη θεϊκή οργή και δικαιοσύνη.23

Βέβαια όλες αυτές οι έννοιες σύμφωνα με κάποιους ορθόδοξους θεολόγους δεν πρέπει να εκληφθούν με την συνήθη σημασία που έχουν στον καθημερινό μας βίο, στην "πτωτική μας εμπειρία", αλλά πρέπει όσο γίνεται να τις "αποκαθάρουμε" "με την εκκλησιαστική τους προοπτική".24 Ωστόσο αυτός ο κατ' αρχήν θεμιτός ερμηνευτικός εξωραϊσμός των αγιογραφικών όρων, εικόνων και ανθρωπομορφισμών με την "εκκλησιαστική προοπτική" φαίνεται εν τέλει να οδηγεί αλλού : όχι απλώς να διευκρινίζει και να αποκαθαίρει τις ανθρωπομορφικές εικόνες αλλά να τις αδειάζει εντελώς από το περιεχόμενό τους και εν τέλει να τις αντικαθιστά με άλλες προτιμότερες φιλοσοφικές έννοιες και εικόνες. Για να εξηγήσουμε με απλά λόγια: δεν μπορούμε παρά να συμφωνήσουμε πως η οργή και η δικαιοσύνη του Θεού, όπως εκτίθενται στην Αγία Γραφή, δεν μπορεί με κανένα τρόπο να μοιάζουν με την οργή και τη δικαιοσύνη ενός θεού των ειδωλολατρών ή ενός κοινού ανθρώπου. Οπωσδήποτε όμως παραμένουν οργή και δικαιοσύνη, και δηλώνουν κάτι πάντοτε σε αυτή την κατεύθυνση αλλά πολύ ανώτερο από την ανθρώπινη εμπειρία. Σε αντίθετη περίπτωση δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι για καμιά έννοια μέσα στην Αγία Γραφή, ούτε για την αγάπη, ούτε για το έλεος, ούτε για την αιώνια ζωή. Οι λέξεις και οι εικόνες πρέπει να εννοούν αυτό που λένε και συμβολίζουν. Αλλιώς θα έπρεπε να το λένε και να το συμβολίζουν αλλιώς.

Για να συνοψίσουμε στο σημείο αυτό: η άπειρη και ακατάπαυστη αγάπη του Θεού, που προσφέρει τον Υιό του για τη σωτηρία του κόσμου (Ιωάννης γ' 16), δεν αναιρεί τη θεία δικαιοσύνη και οργή που μένει επάνω σε εκείνους που δεν πιστεύουν στον Υιό του (Ιωάννης γ' 36). Σύμφωνα με το ευαγγέλιο ο Θεός είναι ο σπλαχνικός πατέρας του άσωτου γιού, που περιμένει με ανοιχτή αγκαλιά να συγχωρήσει το παιδί του. Είναι όμως και δίκαιος Κριτής, ο οποίος θεωρεί δίκαιο να ανταποδώσει θλίψη σε όσους θλίβουν τους μάρτυρές του κάνοντας εκδίκηση με φωτιά και τιμωρώντας αυτούς που ανυπακούν στο ευαγγέλιο σε αιώνια απώλεια (Β' Θεσσαλονικείς α' 6-8). Ο ίδιος ο Λυτρωτής και Κύριος Ιησούς Χριστός ως δίκαιος Κριτής παρουσιάζεται να διαχωρίζει τους ανθρώπους ως πρόβατα προς αιώνια ζωή και ερίφια προς αιώνια απώλεια (Ματθαίος κε' 31-46). "Η κόλαση υπάρχει όσο και ο ουρανός" ακούμε και από ορθόδοξης πλευράς.25 Όποιος λοιπόν δεν θέλει να μιλήσει σαφώς για την ανθρώπινη αμαρτωλότητα, που προκαλεί την οργή του Θεού, και ταυτοχρόνως για την αγάπη και τη χάρη του Θεού, ο οποίος σώζει όποιον πιστεύει στον εξιλαστήριο θάνατο του Υιού του, αλλά καταδικάζει όποιον δεν δέχεται αυτή τη θεία αγάπη, δεν μπορεί να είναι εκπρόσωπος του θείου λόγου. Όποιος κατηγορεί αυτή τη θεολογία για νομικισμό μπορεί άνετα να κάνει το ίδιο και με την Αγία Γραφή.

5. Διαφωνούμε με όσους κατηγορούν τη διαμαρτυρόμενη θεολογία για ηθικισμό. Η προτεσταντική εκκλησία, λέγεται, κηρύττει την ηθική αλλαγή του ατόμου και όχι την θέωσή του εν Χριστώ.26 Επιπλέον, συνεχίζουν, είναι ηθικιστική και πουριτανική -με τη δημώδη αρνητική έννοια- η προτεσταντική αντίληψη για τη χριστιανική ζωή. Ωστόσο μόνον η παχυλή αμάθεια ή η εσκεμμένη κατασυκοφάντηση μπορούν να υποστηρίξουν τέτοιους χαρακτηρισμούς. Δεν είναι δυνατόν να κατηγορείται η διαμαρτυρόμενη θεολογία, κατ' εξοχήν θεολογία της χάριτος, για ηθικισμό. Απεναντίας είναι αυτή η θεολογία που βλέπει τον άνθρωπο μετά το προπατορικό αμάρτημα ως στερημένο της θείας ζωής και πνευματικά νεκρό (βλ. Εφεσίους β' 1-10), μη ικανό να υπακούσει σε ηθικές προτροπές και κελεύσματα, ανίκανο να συμμορφώσει τη ζωή του σύμφωνα με το θείο θέλημα. Είναι η αναμορφωμένη ευαγγελική θεολογία που πιστεύει ότι μόνον η θαυματουργική (!) ανακαίνιση του ανθρώπου από το Άγιο Πνεύμα και η μυστική διά Πνεύματος Αγίου ένωσή του με τον Κύριο Ιησού Χριστό φέρνει τον άνθρωπο σε κοινωνία με τον Θεό και τον καθιστά ικανό να ζήσει την εν Χριστώ ζωή. (Πρβλ. Ρωμαίους ζ' 14-25 και Ρωμαίους η' 1-4). Αυτή η "αναγέννηση" και η αρχή της εν Χριστώ ζωής δεν συνδέεται με την τελετή του βαπτίσματος, και μάλιστα σε νηπιακή ηλικία, αλλά με την προσωπική μεταστροφή και επιστροφή του ανθρώπου στον Χριστό με ειλικρινή μετάνοια και πίστη.

Αν θα έπρεπε να διατυπωθεί κάποια κατηγορία για ηθικισμό, αυτή θα έπρεπε να στραφεί προς όσους θεωρούν τον άνθρωπο βελτιώσιμο και δεκτικό ηθικών κελευσμάτων. Όσους δηλαδή, συμπεριλαμβανομένων των ορθοδόξων χριστιανών, πιστεύουν ότι ο άνθρωπος είναι απλώς εξασθενημένος από την αμαρτία αλλά κατά βάση ικανός να ζήσει τη χριστιανική ζωή βοηθούμενος απλώς από τον Θεό, σύμφωνα με το δόγμα της συνεργείας. Όσους θεωρούν ήδη "αναγεννημένο" και εφοδιασμένο με τους καρπούς και τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος - όλα αυτά χωρίς προσωπική μετάνοια και πίστη!- και άρα ικανό, εάν προαιρείται, εφεξής προς χριστιανική υπακοή τον άνθρωπο που απλώς βαπτίζεται και χρίεται ως νήπιο.27 Όσους ορίζουν τη συνέχιση - αν υπήρξε ξεκίνημα - της χριστιανικής ζωής όχι ως άμεση πνευματική κοινωνία του πιστού με τον Χριστό, αλλά εντελώς απτά - και πολύ συχνά χωρίς την πρέπουσα έμφαση στην προσωπική πίστη και μετάνοια - ως συμμετοχή στη "μυστηριακή ζωή" της εκκλησίας. Δηλαδή ο άνθρωπος για να ζήσει την εν Χριστώ ζωή καθοδηγείται πρωτίστως σε διάφορες ιερές τελετές, που βασίζονται σε καθαγιασμένα υλικά αντικείμενα, τα οποία θεωρούνται "οχήματα του Αγίου Πνεύματος". Η θεολογία αυτή όμως δίνει τροφή στη διαδεδομένη λαϊκή αντίληψη ότι, για να είναι κανείς χριστιανός, αρκεί να τηρεί κάποιους βασικούς ηθικούς κανόνες ζωής και πάνω απ' όλα τους εξωτερικούς εκκλησιαστικούς τύπους. Αυτό είναι ηθικισμός και επιπλέον τυπολατρία !

6. Αυτό που έχει να προσφέρει η αναμορφωμένη ευαγγελική πίστη στον τόπο μας είναι η αμεσότητα της κοινωνίας με τον θείο Λόγο, τον Κύριο Ιησού Χριστό, μέσα από την απλότητα του ευαγγελίου. Η Ορθόδοξη Εκκλησία προτείνει πρακτικά ως μεσίτη ανάμεσα στον Θεό και τους ανθρώπους τον εαυτό της μέσω του ειδικού ιερατείου -κλήρου- που διακονεί τη σώζουσα θεία χάρη. Για να φτάσει κανείς στον Θεό πρέπει να περάσει πρώτα από τους ιερείς που διακονούν τα μυστήρια και τις ιερές τελετές, το Βάπτισμα, το Χρίσμα, τη Θεία Ευχαριστία, την Εξομολόγηση, από τα ιερά ήθη και έθιμα, από την προσκύνηση των λειψάνων και των εικόνων αγίων και αγγέλων και το σύνολο της εκκλησίας γενικά. Όλο το ορθόδοξο εκκλησιαστικό σύστημα τοποθετείται ανάμεσα στον άνθρωπο και τον Θεό ως ενδιάμεσος βοηθός. Μέσα στο άπειρο όμως σύνολο των τελετών, των παραδόσεων, των τιμωμένων προσώπων, των ηθών και των εθίμων και του απέραντου εορτολογίου αναπόδραστα χάνεται η απλότητα του ευαγγελίου, γίνεται δυσδιάκριτος για τον μέσο πιστό ο διαχωρισμός ανάμεσα στην ουσία της πίστης και τους τύπους και πάνω από όλα υποβιβάζεται η μοναδικότητα του προσώπου του Σωτήρα Χριστού, καθώς Αυτός φαίνεται να υποκαθίσταται και να αντικαθίσταται στα αξιώματά του μέσα από τις πρεσβείες, τις τιμές και τις εορτές των αγίων και ιδιαίτερα της αγίας μητέρας Του

Σε αντίθεση με τη θεώρηση αυτή η Ευαγγελική Εκκλησία πιστεύει στη μοναδική και άμεση μεσιτεία του Κυρίου Ιησού Χριστού ανάμεσα στον άνθρωπο και τον Θεό, χωρίς τους απαραίτητους ενδιάμεσους αγίους, εξομολόγους, τις εικόνες και όλα εκείνα τα απτά και υλικά άγια αντικείμενα. Ο άνθρωπος κατά την ευαγγελική πίστη κατευθύνεται - ναι και πάλι από την εκκλησία - όχι όμως σε άλλα πρόσωπα ή υλικά προσκυνήματα ή ακόμη σε ένα πολύπλοκο τελετουργικό σύστημα αλλά στο ευλογημένο πρόσωπο του Χριστού στο οποίο αποκαλύπτεται ο τριαδικός Θεός στο πλήρωμά Του. Προηγείται η προσωπική σχέση και πνευματική ένωση οποιουδήποτε ανθρώπου με τον Χριστό, οποιασδήποτε εκκλησιαστικής σχέσης. Η δεύτερη είναι ανώφελη χωρίς την πρώτη. Η ένωση με το Σώμα επιτελείται μέσω της Κεφαλής. Όλα τα "μέσα της χάριτος", οι ιερές τελετές του Βαπτίσματος και του Κυριακού Δείπνου, το κήρυγμα του θείου λόγου, η προσευχή και η αδελφική κοινωνία μέσα στην εκκλησία δεν ενεργούν τίποτε μέσα στον άνθρωπο αν δεν συνοδεύονται από προσωπική πίστη στον Χριστό, ενώ αντίθετα οικοδομούν πνευματικά το σώμα της εκκλησίας - δηλαδή τους πιστούς - και καθένα πιστό ξεχωριστά σε συνδυασμό με αυτήν.

7. Είναι η επιστροφή στον ανόθευτο από ανθρώπινες παραδόσεις λόγο του Θεού που επιδιώκουν οι Έλληνες Ευαγγελικοί. Οι παραδόσεις είναι βέβαια και αναγκαίες και ωφέλιμες, αυτό όμως στο μέτρο που συμφωνούν με το ευαγγέλιο και δεν αντιπαρατίθενται σε αυτό. Με τον φωτισμό του Αγίου Πνεύματος και την καθοδήγηση των εκκλησιαστικών διδασκάλων το ευαγγέλιο πρέπει να είναι η τροφή των πιστών και η λυδία λίθος επάνω στην οποία πρέπει να κρίνεται η ορθότητα της χριστιανικής πίστης και ζωής. Η απλότητα και η αλήθεια των θεόπνευστων λόγων του Χριστού και των αποστόλων πρέπει να πάρουν για τον ελληνικό λαό τη μοναδική θέση τους επάνω από όλα τα άλλα θεολογικά ή λειτουργικά κείμενα, οποιαδήποτε και αν είναι η προέλευσή τους, όσο ωφέλιμα και αν είναι αυτά.

Αναρωτιέται κανείς αν χρειάζεται κάποιος να ονομάζεται από μερικούς κακοθελητές ανθέλληνας, επειδή θέλει να προτείνει στο έθνος του το ανόθευτο και γνήσιο ευαγγέλιο και δυσαρεστείται, όταν αυτό με χαμένη τη σπουδαιότητα και την προτεραιότητά του συναριθμείται απλώς ανάμεσα σε άλλα θρησκευτικά βιβλία κάποιας ατέρμονης και αόριστης Ιεράς Παράδοσης. Αν αυτό σήμερα ονομάζεται δυτικός χριστιανισμός - διαμαρτυρόμενος και όχι ρωμαιοκαθολικός βέβαια - οφείλεται ίσως στο ότι και πάλι κάποιοι κακοθελητές κατάφεραν στο παρελθόν να κατασιγάσουν τα ανατολικά ρεύματα μεταρρύθμισης που παρουσιάστηκαν μέσα στην ιστορία, όπως εκείνο το μεγάλο των Ισαύρων του Βυζαντίου. Το επισημαίνουμε αυτό, διότι πολλά από τα αιτήματα εκείνης της ανατολικής μεταρρύθμισης, επετεύχθησαν αιώνες αργότερα από τη δυτική μεταρρύθμιση του 16ου αιώνα.28

Ολοκληρώνοντας πρέπει να τονίσουμε και να επαναλάβουμε ότι, ενώ δεχόμαστε τον αναντίρρητο δεσμό ελληνισμού και Oρθοδοξίας, αρνούμαστε την ταύτιση των δύο εννοιών. Αρνούμαστε να καταλογίσουμε στον δυτικό χριστιανισμό εκείνα για τα οποία δεν είναι υπαίτιος και δεχόμαστε από αυτόν οτιδήποτε εκφράζει γνήσια την πίστη του ευαγγελίου. Εκείνο που έχουμε τέλος να προτείνουμε πρωτίστως για το έθνος μας στις δύσκολες εποχές που ζούμε, είναι όχι κάποια επιμέρους εκκλησία ή εκκλησιαστική παράδοση, αλλά το πρόσωπο του Κυρίου Ιησού Χριστού, τον Χριστό του γνήσιου ευαγγελίου. Σε Αυτόν πρέπει να στραφούμε για να σωθούμε και ως άτομα και ως έθνος και ως κόσμος. Αυτός είναι ο Αμνός του Θεού ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου και Αυτός είναι ο βαπτίζων εν Πνεύματι Αγίω και πυρί.

Υποσημειώσεις:

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ: ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΚΑΤΙ ΤΕΤΟΙΟ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ;

της κας Έρσης Αντωνιάδου

Με έκπληξη αλλά και χαρά διάβασα στα τεύχη του Μαΐου - Νοεμβρίου του ΑΣΤΕΡΑ τη σειρά άρθρων που δημοσιεύθηκε πάνω στο θέμα "Αποτελεσματική Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού" του καθ. κ. Σωτ. Δ. Μπούκη. Η έκπληξή μου οφείλεται στο γεγονός ότι ένα τόσο "κοσμικό" και τεχνοκρατικό θέμα βρήκε θέση σε ένα περιοδικό θρησκευτικού περιεχομένου. Η χαρά ήρθε μετά, όταν διαπίστωσα αυτό που πάντα πίστευα, πως δεν πρέπει δηλαδή να αντιμετωπίζουμε σαν "κοσμικά" πράγματα την πρόοδο των επιστημών, της τεχνολογίας και γενικά ό,τι έχει να κάνει με την εξέλιξη της ανθρωπότητας, αλλά να αναγνωρίζουμε σ' αυτά τα θετικά τους στοιχεία και το βαθμό στον οποίο μπορούν να μας βοηθήσουν στην εκτέλεση της δικής μας αποστολής σαν χριστιανών.

Αποτελεσματικές μέθοδοι διοίκησης μπορούν να χρησιμοποιηθούν για σπουδαίους κοσμικούς σκοπούς, από ανθρώπους που δεν είναι διόλου πνευματικοί. Οι χριστιανοί μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτές τις μεθόδους για τη δόξα του Θεού, άσχετο με το αν κάποιες απ' αυτές δεν είναι "πνευματικές". Εκείνο που έχει σημασία είναι η πνευματικότητα του ίδιου του ηγέτη που εφαρμόζει αυτές τις μεθόδους και το πώς θα μπορέσει να χρησιμοποιήσει τα όπλα του με τον καλύτερο δυνατό τρόπο για τη δόξα του Θεού.

Μερικοί Χριστιανοί θεωρούν την ανάγκη της σωστής διοίκησης σαν κάτι δευτερεύον και οπωσδήποτε όχι τόσο σημαντικό, όσο είναι οι πνευματικές διακονίες, το κήρυγμα, η διδασκαλία, η συμβουλευτική. Δυστυχώς, αιώνες ολόκληρους και ιδιαίτερα από την εμφάνιση του μοναχισμού και μετά, η εκκλησία είχε χαράξει μια αδιάρρηκτη γραμμή ανάμεσα στο ιερό και το κοσμικό. Αυτό όμως αποτελεί μια σημαντική παρανόηση της βιβλικής θέσης ότι το χάρισμα της διοίκησης είναι ένα αξιοζήλευτο πνευματικό χάρισμα.

Θα ρωτήσει κανείς, το θέμα "διοίκηση - ηγεσία" είναι βιβλικό; Υπάρχουν βιβλικές αρχές για τη διοίκηση και την πνευματική ηγεσία; Μπορούμε να βρούμε στη Βίβλο αρχές του "μάνατζμεντ"; Πιστεύω ότι οι βασικές και σπουδαιότερες αρχές ηγεσίας και μάνατζμεντ έχουν τις ρίζες τους και πηγάζουν από την Αγία Γραφή.

Η σειρά αυτή των άρθρων με οδήγησε να αναζητήσω στην Αγία Γραφή βιβλικούς χαρακτήρες που είχαν διοικητικά προσόντα. Βρήκα αρκετούς, ανάμεσα σ' αυτούς και μερικούς που είχαν και αποτυχίες στη ζωή τους. Δεν αφέθηκαν όμως να σέρνονται στη σκόνη της αποτυχίας τους. ΄Εμαθαν απ' αυτήν, μετανόησαν και ο Θεός τούς χρησιμοποίησε αργότερα με ακόμα πιο θαυμαστό τρόπο. Αυτό ήταν το κλειδί της επιτυχίας τους. Οι άνθρωποι αυτοί, θα μπορούσαν ούτε λίγο ούτε πολύ, να είχαν αναδειχθεί σε ... καθηγητές του "μάνατζμεντ" στον καιρό τους.

Δεν ήταν καθόλου δύσκολο να εντοπίσω χαρακτήρες σαν του Μωϋσή, του Ιωσήφ, του Δαβίδ, του Νεεμία, των μαθητών του Χριστού, του αποστόλου Παύλου, του Τιμόθεου, των πρεσβυτέρων και επισκόπων της πρώτης εκκλησίας, αλλά πάνω απ' όλους αυτούς, κυρίαρχη μορφή το πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Εκείνο που με εντυπωσίασε όμως βαθιά, ήταν οι λεπτομέρειες της δράσης και του έργου αυτών των προσώπων, που φανερώνουν ξεκάθαρα ότι είτε είχαν είτε απέκτησαν στην πορεία τους τα προσόντα για το ηγετικό τους έργο.

Ξεκινώντας από την Παλαιά Διαθήκη, ένα από τα πιο δυνατά παραδείγματα τέτοιων ανθρώπων υπήρξε ο Μωϋσής. Στο βιβλίο της Εξόδου, κεφ. 18,13-27 υπάρχει η περιγραφή τού πώς κατάφερε ο Μωϋσής με τη βοήθεια και τη συμβουλή του πεθερού του του Ιοθόρ, να διευθετήσει τα θέματα δικαιοσύνης που απασχολούσαν το λαό Ισραήλ, με αποτέλεσμα να λύνονται τα προβλήματα γρηγορότερα. Από τη μια μεριά ο πεθερός του παρατήρησε, ρώτησε να μάθει ποιο ήταν το πρόβλημα, έκρινε τη σοβαρότητά του αλλά και τις συνέπειες που αυτό μπορούσε να έχει για το Μωυσή και το λαό, επεσήμανε το λάθος του Μωυσή, αλλά πρότεινε και τη λύση. Από την άλλη μεριά ο Μωυσής, παραδεχόμενος την ύπαρξη του προβλήματος, άκουσε τη γνώμη του πεθερού του, την ακολούθησε, εφάρμοσε τις οδηγίες του βοηθώντας έτσι το λαό του να ζήσει μονοιασμένος.

Η φιλοδοξία του Μωυσή όταν ήταν ακόμα πολύ νέος, αλλά και η κλήση του από τον Θεό ήταν να απελευθερώσει το λαό του από την καταπίεση της Αιγύπτου. Ποτέ δεν το ξέχασε αυτό. Αυτός ήταν ο οραματισμός του. Αυτό τον οδήγησε να γίνει ένα ξεχωριστό παράδειγμα για όλους τους υποψήφιους χριστιανούς ηγέτες. Η εμπειρία του στην Ερυθρά θάλασσα, όταν βρέθηκε μπροστά σε μια πολύ δύσκολη κατάσταση, με το στρατό του Φαραώ ξοπίσω του, απέδειξε ότι είχε περάσει με επιτυχία τις εξετάσεις του υποψήφιου ηγέτη. Τα εξαιρετικά ηγετικά του προσόντα και η απόλυτη πίστη του, νίκησαν εκείνη την ημέρα. Αργότερα στην έρημο, συνειδητοποίησε ότι έπρεπε να εκπαιδεύσει κάποιον άλλο για την ηγεσία του λαού του. Ήξερε ότι ο ίδιος δε θα οδηγούσε το λαό του στη γη της επαγγελίας. Εκείνο που τον απασχολούσε περισσότερο ήταν η σωστή πορεία και η καλή ηγεσία του λαού του.

Στην Καινή Διαθήκη, στην προς Εβραίους επιστολή κεφ 11, απαριθμούνται τα ηγετικά προσόντα του Μωυσή, εκείνα που τον οδήγησαν στην επιτυχία:

* Πίστη: (εδ.24) "Με την πίστη ο Μωυσής, όταν πια μεγάλωσε, αρνήθηκε να ονομάζεται γιος της κόρης του Φαραώ".

* Ακεραιότητα: (εδ. 25) "Προτίμησε να υποφέρει μαζί με το λαό του Θεού, παρά ν' απολαμβάνει την πρόσκαιρη αμαρτωλή ζωή".

* Οραματισμός: (εδ. 26) "Θεώρησε μεγαλύτερο πλούτο από τους θησαυρούς της Αιγύπτου τον εξευτελισμό, σαν εκείνον που υπέφερε ο Χριστός, γιατί απέβλεπε στην ανταπόδοση".

* Αποφασιστικότητα: (εδ. 27) "Με την πίστη εγκατέλειψε την Αίγυπτο, χωρίς να φοβηθεί την οργή του βασιλιά, γιατί παρέμενε σταθερός στην πίστη του στον αόρατο Θεό, σαν να τον έβλεπε".

* Υπακοή: (εδ. 28) "Με την πίστη γιόρτασε το Πάσχα και έκανε το ραντισμό του αίματος, για να μη θίξει ο εξολοθρευτής άγγελος το πρωτότοκα παιδιά των Εβραίων".

* Υπευθυνότητα: (εδ. 29) "Με την πίστη πέρασαν την Ερυθρά Θάλασσα σαν να ήταν στεριά, ενώ οι Αιγύπτιοι, όταν προσπάθησαν να το κάνουν, καταποντίστηκαν".

Ακόμα και σήμερα, σχεδόν όλοι οι Εβραίοι θεωρούν το Μωυσή το μεγαλύτερο από όλους τους προφήτες και ηγέτες στη μακρά ιστορία του λαού Ισραήλ.

Άλλη μια τέτοια προσωπικότητα με προσόντα διοικητικά ήταν ο Δαβίδ. Ήταν ο δεύτερος βασιλιάς του Ισραήλ και η αντίθεσή του με τον πρώτο βασιλιά, τον Σαούλ, υπήρξε πολύ έντονη. Ο Δαβίδ ήταν ευγενής, γενναιόδωρος και αξιοθαύμαστος σε αντίθεση με τον Σαούλ που ήταν αγενής, και του έλειπαν πολλά από τα ιδιαίτερα προσόντα που περιμένει να βρει κανείς σε έναν ηγέτη.

Ο Δαβίδ ανέβηκε στο θρόνο του Ιούδα το 1000 περίπου π.Χ. και βασίλευσε σχεδόν σαράντα χρόνια. Έκανε πολλούς κατακτητικούς πολέμους, έβαλε τα θεμέλια της αυτοκρατορίας του Σολομώντα και εγκαινίασε μια περίοδο δόξας και δύναμης για το ισραηλιτικό έθνος που όμοια της δεν υπήρξε ποτέ. Οι πρεσβύτεροι του λαού Ισραήλ αναγνώριζαν σ' αυτόν τα έντονα ηγετικά του προσόντα. Η ευημερία του λαού του στα χρόνια της βασιλείας του παρακίνησε τις υπόλοιπες φυλές του Ισραήλ να επιθυμούν και τη δική τους ένταξη κάτω από τη διοίκηση της βασιλείας του Δαβίδ. Ένας από τους λόγους που τους ώθησε σ' αυτή την επιθυμία τους ήταν και το γεγονός ότι ακόμα κι' όταν βασίλευε ο Σαούλ, στην ουσία ο Δαβίδ ήταν αυτός που τους οδηγούσε στον πόλεμο και τους έφερνε πίσω. Το σπουδαιότερο όμως ήταν, ότι ο Δαβίδ ήταν εκλεγμένος από τον Θεό (Β΄ Σαμ. 5,1-3). Ένας χριστιανός ηγέτης γίνεται πιο αποτελεσματικός και αποδοτικός όταν ξέρει και αυτός αλλά και οι άλλοι ότι ακολουθεί το θέλημα αλλά και την ιδιαίτερη κλήση του Θεού. Τότε είναι βέβαιος πως ό,τι χρειάζεται για να κάνει το έργο που του έχει αναθέσει ο Θεός, θα του το προμηθεύσει Εκείνος.

Ο Δαβίδ ήταν ένας ηγέτης ελκυστικός. Οι πρεσβύτεροι των άλλων φυλών ήρθαν σ' αυτόν, δεν πήγε αυτός σ' εκείνους. Κι' εκείνος έκανε συμφωνία μαζί τους ότι θα είναι ο κριτής τους σε καιρούς ειρήνης και ο αρχηγός τους σε καιρό πολέμου. Μεγάλες κατακτήσεις και σοφή διοίκηση ήταν τα σημαντικά στοιχεία της δόξας της βασιλείας του Δαβίδ.

Να μερικά από τα μυστικά της επιτυχίας του:

* Ήταν σοφός διπλωμάτης (Β΄ Σαμ. 5,11). Ήξερε πώς να εξευμενίζει τους εχθρούς και πώς να κερδίζει φίλους. Ήταν αξιαγάπητος. Αποκτούσε φίλους πολύ εύκολα, σε αντίθεση με τον Σαούλ που είχε μια παράξενη ικανότητα να αποξενώνεται από τους ανθρώπους

* Αναγνώριζε πως κάθε ευλογία που απολάμβανε ήταν δοσμένη σ' αυτόν από τον Θεό (Β΄ Σαμ. 5,1). Αυτό έκανε τη βασιλεία του ξεχωριστή. Ποτέ δεν καυχήθηκε για την επιτυχία του. Θεωρούσε τον λαό Ισραήλ, λαό του Θεού, και αισθανόταν ότι για το λαό αυτό ήταν ο ίδιος υπόλογος μπροστά στον Θεό. Χριστιανοί ηγέτες που σκέπτονται με αυτόν τον τρόπο, δεν υπάρχει λόγος να ανησυχούν για την επιτυχία του έργου τους.

* Επεδίωκε πάντα την ευλογία του Κυρίου (Β΄ Σαμ. 6,12-15). Γνώριζε πόσο απαραίτητη του ήταν.

* Δε ντρεπόταν να συμμετέχει σε πνευματικές εκδηλώσεις. (Β΄ Σαμ. 6,13). Δεν ντράπηκε να θυσιάσει στον Κύριο αναγνωρίζοντας τα λάθη του παρελθόντος. Ούτε ντράπηκε να δοξάσει και να ευχαριστήσει τον Κύριο χορεύοντας, κάτι που ίσως δεν άρμοζε σε ένα σπουδαίο βασιλιά, όπως αυτός (Β΄Σαμ.6,14).

* Σαν σοφός ηγέτης παρακίνησε το λαό του να δοξάσει τον Θεό (Β΄ Σαμ. 6,15). Δε θεώρησε υποτιμητικό και αναξιοπρεπές να βγάλει τη βασιλική του πορφύρα και να φορέσει το λινό εφόδ για να οδηγήσει το λαό του σε δοξολογία.

Ο Δαβίδ μας δείχνει με το δικό του τρόπο ότι ο χριστιανός ηγέτης πρέπει να χρησιμοποιεί πνευματικά μέσα για να πλάθει, να παρακινεί, και συνεχώς να προκαλεί τους συνεργάτες και αυτούς που είναι κάτω απ' αυτόν. Η αρχή είναι μία: Ο Θεός ευλογεί πάντα εκείνους που Τον σέβονται σ' όποια προσπάθεια κι αν κάνουν.

Μια άλλη πολύ σημαντική ηγετική φυσιογνωμία της Παλαιάς Διαθήκης ήταν ο Νεεμίας. Αυτός κι' αν ήταν μάνατζερ! Είχε πολλά προσόντα για τέλεια οργάνωση. Ο χαρακτήρας του ήταν απαράμιλλος. Διέθετε μεγάλο κουράγιο στις δύσκολες στιγμές. Είχε μεγάλο βάρος για το λαό του, ήταν ευγενής, αμερόληπτος, και αποφασιστικός. Ποτέ δεν αποποιήθηκε τις ευθύνες που του ανατέθηκαν.

Ο Νεεμίας είχε μια καταπληκτική ικανότητα να ενθαρρύνει τους συμπατριώτες του και να τους εκφράζει την εκτίμησή του. Αντιμετώπιζε τα προβλήματα πριν προλάβουν να διογκωθούν. Ήταν ένας δυναμικός ηγέτης που ενέπνεε εμπιστοσύνη στο λαό του. Οι οργανωτικές του ικανότητες που αποκαλύπτονται από τη σοφή του στρατηγική και τα λεπτομερή του σχέδια, αποτελούν πρόκληση για κάθε υποψήφιο ηγέτη. Ολόκληρο το βιβλίο του Νεεμία είναι γεμάτο από αρχές διοίκησης ανθρώπινου δυναμικού.

Τα βιβλία του Έσδρα και του Νεεμία μιλούν για την επιστροφή των εξόριστων από τη Βαβυλώνα και την ενσωμάτωσή τους στην Ιουδαϊκή κοινότητα της εποχής. Οι αριθμοί που αναφέρονται φανερώνουν πόσο σπουδαίος και απαραίτητος ήταν ο σωστός σχεδιασμός ενός τέτοιου εγχειρήματος. Ο Έσδρας αναφέρει ότι επέστρεψαν συνολικά 42.360 εξόριστοι. Μαζί μ' αυτούς επέστρεψαν ακόμη 7.337 σκλάβοι, 245 ψάλτες και ψάλτριες,, 4.289 ιερείς, 74 λευίτες, 128 ψάλτες από τα παιδιά του Ασάφ, 139 θυρωροί και 392 απόγονοι των δούλων του Σολομώντα.

Την εποχή εκείνη μερικές από τις κοινωνικές και θρησκευτικές παραδόσεις του λαού είχαν αλλάξει, ιδιαίτερα στον τομέα της μουσικής. Τον καιρό της ανοικοδόμησης υπήρχαν περισσότερες συντεχνίες ψαλτών, και η φροντίδα του ναού είχε αναδιοργανωθεί. Οι μουσικοί είχαν αυξηθεί. Είναι αξιοσημείωτες οι λεπτομέρειες που αναφέρονται σχετικά με την οργάνωση των λευιτών και των θυρωρών που ήταν τοποθετημένοι στις διάφορες πύλες. Οι λευίτες για παράδειγμα, ήταν μοιρασμένοι σε διάφορες υπηρεσίες στο χώρο του ναού (Α΄ Χρον. 6,16-37). Αυτά όλα γίνονταν στον καιρό του Νεεμία.

Καθώς διαβάζουμε το βιβλίο του Νεεμία (κεφ. 3-6), τρία πράγματα ξεχωρίζουν: Ο Νεεμίας ήξερε τι ήθελε να κάνει, πώς έπρεπε να γίνει και ποιος θα το έκανε. Αυτά τα τρία στοιχεία ήταν το μυστικό της επιτυχίας του Νεεμία. Αυτά τα τρία στοιχεία είναι στην ουσία η διαφορά ανάμεσα στην επιτυχία ή την αποτυχία ενός ηγέτη. Από την άλλη μεριά, η αρχή της λύσης του προβλήματος είναι η ανάλυση του προβλήματος και της λύσης του.

Αφού κατέστρωσε το σχέδιό του, ο Νεεμίας κατάφερε να κινητοποιήσει τους πάντες σε δουλειά αποκαλύπτοντας έτσι τη δυνατότητά του να καθοδηγεί και να κατανέμει την εργασία.

Τέλος, βλέπουμε ότι πέτυχε την απόλυτη συνεργασία. Στο κεφ. 3 του βιβλίου του Νεεμία βλέπουμε ότι ο ένας εργαζόταν δίπλα στον άλλον. Καθένας είχε τη δουλειά του και τη θέση του. Αυτή η τέλεια συνεργασία οδήγησε στην ολοκλήρωση των τειχών της Ιερουσαλήμ σε χρόνο ρεκόρ. Ο Νεεμίας ήξερε να επιβλέπει και να συντονίζει.

Φανταστείτε μια σύγχρονη αυτοκινητοβιομηχανία. Το υπό κατασκευήν αυτοκίνητο "περνάει" με τη βοήθεια μιας ράμπας μπροστά απ' όλους τους τεχνικούς, κι' ο καθένας τους προσθέτει ένα εξάρτημα.

Ο Νεεμίας ήταν άνθρωπος προσευχής, δακρύων, ελέους. Ήταν υπεύθυνος, δραστήριος, συνεργάσιμος, ευαίσθητος στη φωνή του Κυρίου. Είχε οραματισμό και σωστά κίνητρα. Τέλος ήξερε σε Ποιόν έπρεπε να δώσει τη δόξα.

Ο Νεεμίας αποτελεί παράδειγμα για όλους τους υποψήφιους ηγέτες που στοχεύουν στα ύψη της επιτυχίας, γιατί πέτυχε να οργανώσει ένα ολόκληρο έθνος και να εκπληρώσει το ρόλο του σαν ηγέτης.

Περνώντας στην Καινή Διαθήκη, στο βιβλίο των Πράξεων των Αποστόλων, διαπιστώνουμε ότι όταν ο Χριστός έδωσε στον Πέτρο και τους άλλους αποστόλους τα κλειδιά της βασιλείας, δεν τους έδωσε μαζί ένα σχέδιο για τη λειτουργία της Εκκλησίας. Η Εκκλησία μεγάλωνε βαθμιαία με τη βοήθεια αφοσιωμένων ηγετών. Δημιουργήθηκαν ιεραποστολικές ομάδες, κατ' οίκον εκκλησίες, καθώς επίσης και εκκλησίες σε μεγάλες πόλεις. Αυτά όλα χρειάζονταν διαφορετικές μορφές χριστιανικής υπηρεσίας. Χρειαζόταν η πρώτη εκκλησία σωστή ηγεσία. Είπαν για τους χριστιανούς ότι "είχαν αναστατώσει την οικουμένη". Κι' έτσι ήταν. Αυτό όμως δεν έγινε ασυντόνιστα μόνο με το κήρυγμα μερικών "θερμοκέφαλων" ανθρώπων. Χρειάστηκε πολύς προγραμματισμός και στρατηγική για να γίνει κάτι τέτοιο.

Το βιβλίο των Πράξεων βέβαια είναι περισσότερο μια ιστορική αφήγηση παρά μια πλήρης εκκλησιολογία. Οι επιστολές όμως του Παύλου και του Πέτρου δίνουν πλήρη στοιχεία για την οργανωτική δομή και τη λειτουργία της πρώτης Εκκλησίας. Το έργο άλλωστε του Παύλου και του Πέτρου ήταν η ίδρυση και η οργάνωση τοπικών εκκλησιών.

Ο απόστολος Παύλος υπενθυμίζει στους Θεσσαλονικείς (Α΄ Θεσ.2) το έργο το δικό του και των συνεργατών του ανάμεσά τους. Είναι συγκινητικό ότι μιλά σ' αυτούς σαν να είναι εκείνοι τα μικρά παιδιά που έχουν ανάγκη από τη μητρική και πατρική φροντίδα που ο ίδιος και οι συνεργάτες του προσέφεραν σ' αυτούς. Τους θυμίζει ότι τους έδωσαν το παράδειγμα με τη ζωή τους και με τη δουλειά τους. Τους εξηγεί ότι και αυτοί οι ίδιοι είναι άνθρωποι και όχι υπερφυσικοί εκκλησιαστικοί γίγαντες που επιδιώκουν να διοικήσουν έναν οργανισμό με τις εξαιρετικές τους ικανότητες και την προσωπική τους δύναμη. Τους θυμίζει ακόμα την προτροπή και την ενθάρρυνση που τους έδωσαν, όπως προτρέπει και ενθαρρύνει τα παιδιά του ένας πατέρας. Ο απόστολος Παύλος εφάρμοσε ένα πιλοτικό πρόγραμμα εκπαίδευσης ηγετών! Απόφοιτοι του προγράμματος αυτού ο Τιμόθεος, ο Σίλας, ο Τίτος, ο Επαφρόδιτος, οι πρεσβύτεροι της Εφέσου και πολλοί άλλοι.

Ο απόστολος Παύλος δίδαξε ακόμα και την αρχή της προετοιμασίας της διαδοχής. Διαβάζουμε στην Β΄ Τιμ. 2,2 την προτροπή στον Τιμόθεο: "Όσα άκουσες από μένα...αυτά να τα μεταδώσεις σε έμπιστους ανθρώπους που θα είναι ικανοί να διδάξουν και άλλους".

Μερικές φορές οι ηγέτες νομίζουν ότι έχουν να κάνουν με "ενήλικες", ο Θεός όμως μιλά για μικρά παιδιά που έχουν ανάγκη φροντίδας. Το παράδειγμα της ζωής τους επίσης είναι πολύ σημαντικό.

Στην Παλαιά Διαθήκη το πρότυπο του ηγέτη είναι εκείνο του αρχηγού, του βασιλιά, του προφήτη, του κριτή, και γενικά εκείνου που στέκεται ψηλότερα απ' το λαό του και τον κυβερνά. Στην Καινή Διαθήκη διακρίνουμε ένα διαφορετικό πρότυπο. Οι ηγέτες έχουν σχέση πατρική και αδελφική με το λαό τους. Ο απόστολος Παύλος, ο απόστολος Πέτρος, ο απόστολος Ιωάννης εκφράζονται στις επιστολές τους σαν πατέρες που γράφουν στα παιδιά τους. Το δικό τους έργο είναι η προτροπή και η παρηγορία. (Α΄ Θεσ. 2,11) Υπάρχει ακόμα και ο παραλληλισμός της πατρικής φροντίδας με την ποιμαντορική φροντίδα . Κάποιος που δεν μπορεί να φροντίσει καλά την οικογένειά του, πώς μπορεί να φροντίσει την εκκλησία; Υπάρχει μια σχέση υπηρεσίας. Ο ηγέτης είναι ο υπηρετών. Ο λαός είναι ο υπηρετούμενος. Άλλωστε ο ίδιος ο Χριστός έδωσε αυτό το παράδειγμα. Ο χριστιανός ηγέτης πρέπει να είναι το παράδειγμα για κείνους των οποίων προΐσταται. Μερικά από τα προσόντα του ηγέτη της Καινής Διαθήκης απαριθμούνται στη επιστολή του Παύλου στον Τιμόθεο. Αδιάβλητος, προσεκτικός, συνετός, ευπρεπής, φιλόξενος, καλός δάσκαλος, επιεικής, ειρηνικός, αφιλοχρήματος.

Για έναν νέο πιστό, αποτελεί πάντα μεγάλη υπόθεση η ενθάρρυνση που θα πάρει από κάποιον που είναι μεγαλύτερος απ' αυτόν ή έχει κάποιο αξίωμα στην εκκλησία. Η ενθάρρυνση της φιλοδοξίας και η χρησιμοποίηση των δυνατοτήτων του δημιουργεί μια θετική επιθυμία για περισσότερο αποτελεσματική χρήση των χαρισμάτων που διαθέτει. (Β΄ Τιμ. 1,6). Ας θυμηθούμε πόσες ηγετικές φυσιογνωμίες επηρέασαν τη δική μας τη ζωή.

Αναφορά σ' ένα τέτοιο θέμα δεν μπορεί να θεωρηθεί πλήρης, αν δε μελετήσει κανείς τη ζωή του Ιησού Χριστού. Η δική Του μέθοδος ηγεσίας έδωσε το παράδειγμα: "...ο Υιός του Ανθρώπου δεν ήρθε για να τον υπηρετήσουν, αλλά για να υπηρετήσει..." (Μαρκ.10,45). Ο Χριστός ήθελε να διδάξει τους μαθητές Του με το παράδειγμα της ζωής Του. Ήρθε για να υπηρετήσει, το ίδιο έπρεπε να κάνουν κι' εκείνοι. Η υπηρεσία Του όμως δεν εκφυλίστηκε στη δουλοφροσύνη. Ήταν ταπεινός διατηρώντας όμως την αξιοπρέπειά Του. Η τέλεια, αναμάρτητη, επίγεια ζωή Του κατέληξε στη θυσία Του στο σταυρό. Έδωσε έτσι το παράδειγμα της υπηρεσίας ζητώντας συγχρόνως να κάνουν το ίδιο κι εκείνοι που θα συνέχιζαν το έργο Του στη γη. Δίδαξε μ' αυτό τον τρόπο όλους τους ηγέτες, ότι το μεγαλείο δε βρίσκεται στις θέσεις ή τα αξιώματα, αλλά στην υπηρεσία. Το χάρισμα της ηγεσίας βασίζεται στην αγάπη που εκδηλώνεται με την υπηρεσία.

Ρίχνοντας μια πιο προσεκτική ματιά στην επίγεια διακονία του Ιησού Χριστού, ανακαλύπτουμε ότι το έργο Του ήταν κυρίως η διδασκαλία. Μιλούσε με εξουσία. Υπήρξαν μάλιστα φορές που ακόμα και οι πιο μορφωμένοι άνθρωποι της συναγωγής αγγίχτηκαν από τη διδασκαλία Του. Ο σκοπός Του ήταν να εκπαιδεύσει τους μαθητές Του. Παράλληλα με τη διδασκαλία Του όμως, έδειχνε πραγματικό ενδιαφέρον και για τα προσωπικά καθημερινά προβλήματα των ανθρώπων.

Αυτό ήταν ένα άλλο χαρακτηριστικό της υπηρεσίας του Ιησού Χριστού. Ήταν λυτρωτική. Εκείνοι που πίστευαν σ' Αυτόν όχι μόνο αποκτούσαν αιώνια ζωή, αλλά και η ζωή τους εδώ στη γη άλλαζε την ίδια στιγμή. Στις σύγχρονες αρχές της διοίκησης ανθρώπινου δυναμικού αυτό σημαίνει ότι ο χριστιανός ηγέτης, ακολουθώντας το παράδειγμα του Χριστού, δεν πρέπει να χρησιμοποιεί την ομάδα του για να επιτύχει τους δικούς του σκοπούς, αγνοώντας τις ζωτικές ανάγκες των ανθρώπων που την αποτελούν. Πρέπει να επιτρέπει στους ανθρώπους να είναι ο εαυτός τους, να νοιώθουν ελεύθεροι, αλλά και να τους συμπαραστέκεται. Δεν επιδιώκει να έχει σκλάβους στην εξουσία του, αλλά ανθρώπους που εργάζονται για έναν σκοπό με χαρά, αφοσίωση, και κίνητρα που δίνει ο Ίδιος ο Χριστός.

Παίρνοντας σαν παράδειγμα τη ζωή του Χριστού μπορούμε να δούμε το θέμα της ηγεσίας σύμφωνα με τη Βίβλο, εξετάζοντας και την αρνητική πλευρά του ζητήματος. Στο κεφ. 22 του κατά Λουκάν Ευαγγελίου διαβάζουμε την περιγραφή του δείπνου που είχε ο Χριστός με τους μαθητές Του, λίγο πριν τη θυσία Του. Οι μαθητές είχαν πάρει μέρος στη σπουδαιότερη μορφή λατρείας, με τον ενσαρκωμένο Θεό ανάμεσά τους και με τον Πατέρα στον ουρανό. Είναι σχεδόν απίστευτη η σκηνή που ακολούθησε αυτή την κατανυκτική ατμόσφαιρα. Έγινε μεταξύ τους "φιλονικία" για το ποιος απ' όλους τους ήταν ανώτερος! Δεν ήταν αυτό κάτι τυχαίο και περιστασιακό. Ήταν ο ανθρώπινος τρόπος σκέψης. Λες κι' επρόκειτο για ένα παιχνίδι πολιτικής εξουσίας! Τέτοια προβλήματα υπήρχαν από τα πρώτα χρόνια της εκκλησίας. Παράδειγμα ο "φιλοπρωτεύων" Διοτρεφής. Οι απόγονοί του μάλιστα φαίνεται πως αυξήθηκαν πολύ στα χρόνια που ακολούθησαν μέχρι σήμερα....

Ο Χριστός αντέδρασε στη φιλονικία των μαθητών Του συγκρίνοντάς τους με τους βασιλιάδες που καταδυναστεύουν τους λαούς τους. Η ηγεσία όμως που Εκείνος άσκησε και δίδαξε δεν ήταν καταπιεστικός έλεγχος του πνεύματος και της συμπεριφοράς άλλων ανθρώπων. Ο Πέτρος μάλιστα το έμαθε καλά το μάθημα εκείνης της νύχτας γιατί αργότερα στην επιστολή του έγραψε "μη καταδυναστεύετε αυτούς που ποιμαίνετε αλλά να είστε υπόδειγμα στο ποίμνιό σας" (Α΄ Πετ. 5,3).

Κάτι ακόμα στο οποίο δεν αναφέρεται το θέμα της ηγεσίας στη Καινή Διαθήκη, είναι το προσωποπαγές έργο. Η ερώτηση που απευθύνει ο Χριστός στους μαθητές Του μοιάζει να είναι ρητορική: "ποιος είναι ανώτερος; Αυτός που κάθεται στο τραπέζι ή αυτός που τον υπηρετεί; Δεν είναι αυτός που κάθεται στο τραπέζι; Εγώ όμως είμαι σαν τον υπηρέτη ανάμεσά σας". Αλλά και αργότερα οι μαθητές, όταν η ανάγκη το κάλεσε, όρισαν διακόνους στην Εκκλησία. Ο σωστός ηγέτης δεν είναι αυτός του οποίου η προσωπικότητα απλώς ξεχωρίζει, ή κάνει δημόσιες σχέσεις. Το έργο του Θεού γίνεται με πνευματικά μέσα και όχι με προσωπικό "μαγνητισμό". Μερικοί μπορεί να υπηρετούν τον Λόγο του Θεού, ενώ μερικοί άλλοι υπηρετούν "στα τραπέζια". Όλοι όμως υπηρετούν.

Ας θυμηθούμε τον Φίλιππο. Ο Φίλιππος "ήταν πλήρης πνεύματος" γι' αυτό και είχε εκλεγεί διάκονος. Η δουλειά του ήταν να υπηρετεί στα τραπέζια. Ο Θεός όμως τον πήρε και τον πήγε να υπηρετήσει τον ευνούχο της Κανδάκης!

Είναι αξιοπρόσεκτο ότι η περιγραφή των γεγονότων της ζωής του Χριστού που γίνεται στα ευαγγέλια καλύπτει μόνο τριάντα δύο - τριάντα τρεις μέρες. Ο Κύριος όμως εργάστηκε στη γη τριάμισι χρόνια. Τι έκανε άραγε τον υπόλοιπο χρόνο; Αυτονόητο είναι ότι εκπαίδευε ηγέτες - τους μαθητές Του. Ποια ήταν η μέθοδός Του; Η τακτική Του ήταν εστιασμένη σε τέσσερα στοιχεία:

* Στα άτομα: Ιωάν. 21,15-19. Η συζήτηση που έκανε με τον Πέτρο είναι ένα καλό παράδειγμα του πόσο Τον ενδιέφερε η προσωπική σχέση με τους μαθητές Του.

* Στις Γραφές: Δεν αντιμετώπισε την απόλυτη αλήθεια του Θεού σαν μια σχετικιστική φιλοσοφία. Τίμησε απόλυτα τον Νόμο, την Παλαιά Διαθήκη. Δεν ήρθε για να την καταργήσει, αλλά για να την πραγματοποιήσει. "Έχετε ακούσει... Εγώ όμως σας λέω..." (Ματθ.5,21-48).

* Στον εαυτό Του: Αυτό χρειάστηκε να το τονίσει ιδιαίτερα στο Φίλιππο. "Τόσον καιρό είμαι μαζί σας, Φίλιππε, και δε μ' έχεις γνωρίσει; Αυτός που έχει δει εμένα έχει δει τον Πατέρα"(Ιωαν.14, 9).

* Στο στόχο Του: Ήξερε ότι έπρεπε να τελειώσει το έργο Του σε τριάμισι χρόνια και να παραδώσει τη σκυτάλη στους μαθητές Του.

Η αποστολή μας σαν χριστιανών είναι να κηρύξουμε το μήνυμα της αγάπης του Θεού σ' όλους γύρω μας, κι' αυτό όχι μόνο με τα λόγια, αλλά και με τη ζωή μας, με τις πράξεις μας, με τη λυτρωτική μας παρουσία στον κόσμο.

Μήπως αναρωτιόμαστε γιατί μερικές φορές κάποιες εκκλησίες σήμερα δεν αυξάνουν και το έργο τους δεν ευδοκιμεί όσο θα θέλαμε; Ας προσέξουμε μήπως θεωρούμε την "αποτελεσματική διοίκηση ανθρώπινου δυναμικού" κοσμικής προέλευσης ή στην καλύτερη περίπτωση, "αναγκαίο κακό" και δεν της δώσαμε τη θέση που της αξίζει.

Στην Αγία Γραφή υπάρχουν πολλές αναφορές στο γεγονός ότι ο Θεός αναζητά και διαλέγει ανθρώπους. (Α' Σαμ. 13,14* Ιερ. 4,25* Ιερ. 5,1). Η επιτομή όμως αυτής της αναζήτησης του Θεού θα έλεγε κανείς ότι βρίσκεται στο βιβλίο του Ιεζεκιήλ (22,30). "Έψαξα ... να βρω έναν άνθρωπο... να σταθεί στ' ανοίγματα των οχυρών"!

Ας ευχαριστήσουμε τον Θεό για κείνους τους ηγέτες μας που στα χρόνια που πέρασαν, στάθηκαν και εξακολουθούν να στέκονται "στ' ανοίγματα των οχυρών" και ας προσευχόμαστε Εκείνος να φανερώσει κι' άλλους άξιους ηγέτες, γιατί τα ανοίγματα στα οχυρά είναι πολλά!I

Όλα τα Βιβλικά αποσπάσματα είναι από τη Νέα Μετάφραση της Βίβλου της Ελληνικής Βιβλικής Εταιρίας.

Βιβλιογραφία:

1. Ted Engstrom, The making of a Christian Leader, (1976 Zondervan corporation)

2. Ted Engstrom, Your gift of Administration, (1983 Thomas Nelson Publishers)

3. Κώστα Εμμανουηλίδη, Ελάτε να κτίσουμε μαζί (1996, Αγία Γη)

ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ Ο ΘΕΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΟΥ;

του κ. Χαρ. Νταγκουνάκη

(Ιωβ 35,14-16)

Μέχρι τώρα στα δύο προηγούμενα σημειώματά μας πάνω στο 35ο κεφάλαιο του βιβλίου του Ιώβ είδαμε δύο κρίσιμα ερωτήματα, που πολλές φορές δημιουργούνται και στη δική μας την καρδιά. Το πρώτο -αν θυμάστε- είναι "Τι κερδίζω που δεν αμαρτάνω;" (στχ. 1-8) και το δεύτερο είναι "Γιατί ο Θεός δεν ακούει τον στεναγμό των καταπιεσμένων;" (στχ. 9-13).

Στα τρία τελευταία χωρία του κεφαλαίου, ο νεαρός Ελιού, που έχει αναλάβει να δώσει τις απαντήσεις σ' αυτά τα ερωτήματα του Ιώβ, θυμίζει στον συνομιλητή του το τρίτο του ερώτημα κι ετοιμάζεται να του απαντήσει: "Κι εσύ, Ιώβ, λες πως δεν βλέπεις τον Θεό" (στχ. 14).

Προφανώς πρόκειται για ένα παράπονο του Ιώβ, που το είχε προαναφέρει στη συντροφιά εκείνη, ενδεχομένως λίγες μέρες πρωτύτερα, αφού η συζήτηση αυτή πήρε πολύν καιρό. Και πράγματι, το ερώτημα-παράπονο αυτό του Ιώβ το συναντάμε στο 9ο κεφ. και στο στχ. 11: "Περνάει πλάι μου ο Θεός και δεν τον βλέπω, με προσπερνάει δίχως να τον αισθανθώ..." (Νέα Μετάφραση της Βίβλου).

Πολλές φορές νομίζουμε πως η απορία για την ύπαρξη του Θεού ή για την καθημερινή του παρουσία στη ζωή μας αφορά μόνο τους άθεους ή τους αρνητές του υπερβατικού γενικότερα. Μόνον εκείνοι σκέφτονται έτσι, λέμε. Φαίνεται όμως πως παρόμοια ερωτήματα και αμφιβολίες ανακύπτουν και στην καρδιά των ανθρώπων του Θεού. Ο Δαβίδ αναφέρει αυτή του την εμπειρία, όταν μέσα στη δυσκολία, έρχονται οι εχθροί του και τον χλευάζουν "Πού είναι ο Θεός σου;" (Ψλ 42,5 - ΝΜΒ).

Κάτι ανάλογο κάνει κι ο βασιλιάς Εζεκίας, όταν ο Θεός τον θεράπευσε από μια θανατηφόρο αρρώστια, που ήταν για να πεθάνει αλλά ο Θεός μέσω του προφήτη Ησαΐα του χάρισε τη ζωή. Τότε ο Εζεκίας έγραψε ένα ποίημα, κάτι σαν ύμνο δοξολογίας για τη σωτηρία του. Κι εκεί στην αρχή του ποιήματος αναφέρει: "Σκεφτόμουνα πως ποτέ πια δεν θα 'βλεπα τον Κύριο στων ζωντανών τη χώρα..." (Ησ 38,11 - ΝΜΒ).

Αυτό το συμπέρασμα που τόσο εύκολα πολλές φορές βγάζουμε, της δήθεν απουσίας του Θεού από τη ζωή μας, μπορεί να σημαίνει δύο πράγματα:

(α) Είτε πρόκειται για παράπονο ότι δεν καταλαβαίνουμε τη σημασία των επεμβάσεων του Θεού στη ζωή μας ή ότι δεν διακρίνουμε καν τον σκοπό και τη μορφή αυτών των επεμβάσεων, όπως έκανε κι ο Ιώβ. Λέει, παραδείγματος χάριν, κάπου πιο πριν: "Πηγαίνω στην ανατολή κι αυτός δεν είν' εκεί? στη δύση πάω, μα δεν τον βρίσκω. Και τον γυρεύω στον βορρά, μα δεν μπορώ να τον ιδώ? γυρνώ στον νότο και δεν τον διακρίνω" (Ιωβ 23,8-9 - ΝΜΒ).

(β) Είτε, πάλι, έχουμε απογοητευθεί ότι δεν θα δούμε ποτέ τον Θεό να επεμβαίνει στη ζωή μας κι ότι θα δούμε πάλι καλύτερες μέρες, κι ετοιμαζόμαστε να τα "τινάξουμε όλα στον αέρα", όπως ο Εζεκίας που προαναφέραμε, στη διάρκεια της αρρώστιας του.

Έτσι συναντάμε σήμερα γύρω μας χριστιανούς απογοητευμένους, χωρίς ενθουσιασμό, χωρίς κέφι για πρόοδο πνευματική, πολλώ μάλλον για πνευματικό αγώνα και για την επίτευξη της νίκης στους πειρασμούς και στις δυσκολίες.

Τι θα απαντούσαμε σήμερα σ' αυτούς τους ανθρώπους; Τι θα μπορούσαμε να τους πούμε, ώστε να τους πείσουμε για την παρουσία του Θεού στη ζωή τους; Ας παρακολουθήσουμε την απάντηση που δίνει ο νεαρός Ελιού στον Ιώβ:

Η απάντηση του Ιώβ έχει δύο σκέλη:

1. Ο Θεός γνωρίζει την υπόθεσή μας

Στο πρώτο σκέλος της απάντησης του ο Ελιού θυμίζει στον Ιώβ κάτι πολύ βασικό, που απορεί κανείς πώς ο Ιώβ με τη μακρόχρονη πείρα του δεν το ήξερε: "Κάνε υπομονή", του λέει. "Ο Θεός γνωρίζει την υπόθεσή σου".

Μ' άλλα λόγια, την ώρα που κοιτάζεις με απόγνωση ψηλά στον ουρανό, αντί να βγάλεις το συμπέρασμα πως ο Θεός είναι απών, μπορείς, αν είσαι πιστός άνθρωπος του Θεού, να βγάλεις το συμπέρασμα ότι ο Θεός παρακολουθεί τη ζωή των δικών του και ξέρει τα προβλήματά τους.

Είναι χαρακτηριστικό πώς αντέδρασαν στις προηγούμενες δεκαετίες οι αστροναύτες όταν πρωταντίκρυζαν μέσα από τον δορυφόρο το μεγαλείο της δημιουργίας. Ο ένας, άθεος, χλεύαζε πως όσο κι αν παρατηρούσε με τα διάφορα επιστημονικά όργανα το διάστημα, δεν έβλεπε πουθενά τον Θεό. Κι ο άλλος, που πίστευε στην ύπαρξη του Θεού, άνοιξε τη Βίβλο του και διάβασε το πρώτο κεφάλαιο της Γενέσεως.

Τον ίδιο εσταυρωμένο αντίκρυζαν οι δύο ληστές που είχαν σταυρωθεί μαζί με τον Χριστό στον Γολγοθά. Όμως ο ένας τον χλεύαζε μαζί με τον υπόλοιπο όχλο κι ο άλλος τον επικαλείτο να τον σώσει! Δύο διαφορετικές αντιδράσεις μπροστά στο ίδιο γεγονός. Αντιδράσεις που εξαρτώνται από τη διάθεση και τη στάση της καρδιάς του ανθρώπου απέναντι στο γεγονός. Και ιδιαίτερα απέναντι στην πραγματικότητα του Θεού στη ζωή μας.

Όλος ο κόσμος αλλά και η προσωπική ζωή του καθενός μας είναι απλωμένα μπροστά στα μάτια του Θεού σαν ένα μεγάλο τραπεζομάντιλο. Εκείνος ρυθμίζει τη ζωή μας, που του την έχουμε εμπιστευθεί, όταν τον επικαλεστήκαμε σωτήρα αλλά και κύριο της ζωής μας. Γιατί άραγε ήρθαμε στη χάρη του Θεού; Για να κάνουμε του κεφαλιού μας και μετά να κατηγοράμε τον Θεό για τις αποτυχίες μας; Όχι. Ήρθαμε στον Χριστό όχι για να είμαστε ανεξάρτητοι αλλά για να θέσουμε τη ζωή μας όλη κάτω από το θέλημα του Θεού. Αυτό άλλωστε εννοούσε ο Παύλος όταν έλεγε ότι, όπως παλιότερα είχαμε υποδουλωθεί σε πάθη και πράξεις αντίθετες με το θέλημα του Θεού, έτσι τώρα υποδουλωνόμαστε εξολοκλήρου στο θεϊκό θέλημα, αν θέλουμε να είμαστε ενωμένοι με τον Θεό (Ρωμ 6,15-23).

Μέσα από μια τέτοια σχέση με τον Θεό, λοιπόν, έναν Θεό αγάπης και σωτηρίας, το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να περιμένουμε τη δική του έκβαση. Όχι να τον ξεχνάμε ή να τον αμφισβητούμε αλλά αντίθετα να τον περιμένουμε. Βλέπετε, κάτι που πρέπει να μάθουμε μέσα από τις δοκιμασίες είναι, ότι ο Θεός επιβεβαιώνεται μέσα μας ακόμη κι από τις αναβολές του στη ζωή μας...

2. Ο Θεός παραβλέπει την ανοησία μας

Στο δεύτερο σκέλος της απάντησής του ο Ελιού επισημαίνει στον Ιώβ κάτι που ο ευσεβής γέροντας μοιάζει να ξεχνάει, μέσα στο παραλήρημά του για την προσωπική του αυτοδικαίωση, για τη δυνατότητά του να αντιπαρατεθεί με τον Θεό, για το πόσο αδικημένος είναι από τον Θεό: Ό,τι και να λες, Ιώβ, είναι όλα ανοησίες, γιατί μιλάς μέσα στη θλίψη σου, χωρίς να σκέφτεσαι αυτά που λες. "Αν, τώρα, ο θυμός του δεν ξέσπασε ακόμα τιμωρός και δεν πολυπροσέχει τις ανοησίες σου, είναι γιατί στόμα σου το ανοίγεις άσκεφτα, Ιώβ..." (στχ. 15-16).

Πόσες φορές κι εμείς σαν παιδιά του Θεού δεν κάνουμε σκέψεις παρόμοιες με του Ιώβ, όταν βρισκόμαστε μέσα σε κάποια θλίψη! Ευτυχώς, όμως, που ο Θεός είναι αγάπη. Και η αγάπη του Θεού ξέρει να περιμένει. Εμείς δεν ξέρουμε να περιμένουμε τον Θεό, ακριβώς γιατί η δική μας αγάπη προς αυτόν είναι συχνά μηδαμινή και κακής ποιότητας. Αν ο Θεός ξέρει να περιμένει τον αμαρτωλό, επειδή τον αγαπάει, πόσο μάλλον θα περιμένει το παιδί του, μέχρι να καταλάβει την ανοησία του!

Κάποτε στο γνωστό Χάιντ Παρκ του Λονδίνου, όπου καθένας μπορεί ν' ανέβει σ' ένα παγκάκι και να πει ό,τι του κατέβει, ένας άθεος κήρυττε την ανυπαρξία του Θεού. Οι περαστικοί, μη έχοντας τι άλλο να κάνουν, κοντοστέκονταν και άκουγαν. Σε μια στιγμή, ο κήρυκας θέλησε να κάνει κι ένα σόου: Βγάζει επιδεικτικά το ρολόι του και λέει: "Και για να σας αποδείξω του λόγου μου το αληθές, δίνω διορία πέντε λεπτά στον Θεό, αν υπάρχει, να με καταστρέψει!" Φυσικά πέρασαν πέντε λεπτά και άλλα πέντε κι άλλα πέντε, και ο Θεός δεν κατέστρεψε τον αρνητή του. "Ιδού, κύριοι" κατέληξε θριαμβευτικά ο αγορητής, "βλέπετε ότι Θεός δεν υπάρχει!" Ο κόσμος ξέσπασε σε γέλια και χειροκροτήματα.

Την ίδια στιγμή, όμως, ανεβαίνει στο παγκάκι ένας άλλος κύριος, που προφανώς ήταν άνθρωπος που πίστευε στο Θεό. "Κύριοι", ξεκίνησε την ομιλία του, "καθώς ερχόμουν εδώ, με πλησίασε από πίσω ένα χαμίνι του δρόμου και μου πετούσε πέτρες, με έβριζε, με χλεύαζε και με προκαλούσε, αν μου βαστάει να παλέψουμε. Φυσικά δεν έδωσα σημασία και συνέχισα τον δρόμο μου. Ήρθα εδώ και με μεγάλη μου έκπληξη είδα την ίδια ιστορία να επαναλαμβάνεται με τον προλαλήσαντα..."

Πρέπει να είμαστε ευγνώμονες στον Θεό που δεν ξεσπάει τον θυμό του εναντίον μας με τις αμαρτωλές σκέψεις, που πολλές φορές κάνουμε γι' αυτόν μέσα στην απόγνωσή μας. Όπως λέει κι ο Σολομών -έτσι έκανε κι ο Ιώβ, το ίδιο κάνουμε κι εμείς: "Ο άνθρωπος με την ανοησία του χαλάει τη ζωή του? κι ύστερα αγανακτεί στον Κύριο ενάντια" (Πρμ 19,3 ΝΜΒ).

Όταν δεν εμπιστευόμαστε τον Θεό στη ζωή μας, όταν δεν περιμένουμε την επέμβασή του, όταν δεν ερμηνεύουμε σωστά τις θλίψεις στη ζωή μας, μ' άλλα λόγια, όταν "δεν παίρνουμε το μάθημά μας" από την όποια διαπαιδαγώγηση του Κυρίου, ό,τι και να λέμε μετά, είναι μάταια λόγια. Είναι ανοησίες, είναι λόγια άσκεφτα. Το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να πάψουμε να μιλάμε και ν' αφήσουμε εκείνον να μας μιλήσει μέσα από τις περιστάσεις τις ζωής. Κι όταν αφήσουμε το Πνεύμα του Θεού να μας μιλήσει σε κάποιες μυστικές ώρες επικοινωνίας μαζί του δια της προσευχής και της μελέτης του λόγου του, τότε θα μάθουμε την απάντηση στο ερώτημά μας "πού είναι ο Θεός στη ζωή μου;"

Δίπλα σου είναι, φίλε μου, ο Θεός και δεν τον βλέπεις. Πάψε να λες τα δικά σου και άκουσέ τον. Πάψε να βιάζεσαι και περίμενέ Τον να σου αποκαλυφθεί. Όσο η Μαρία αγχωνόταν και ρωτούσε εδώ κι εκεί "πού είναι ο Κύριός μου; πού τον βάλατε; πείτε μου κι εγώ θα τον σηκώσω. Δεν θα σας ξαναενοχλήσω, δεν θα σας βάλω σε κόπο, μόνη μου θα τον σηκώσω, εγώ θα τον αλείψω με τα αρώματα. Μόνο πέστε μου πού τον βάλατε;..." δεν μπορούσε να ακούσει τον Διδάσκαλο, να τη φωνάζει με το όνομά της "Μαρία!" Κι όσο τα κλαμένα, θολά της μάτια ήταν στραμμένα στο μνήμα, στα σάβανα και στα αρώματα ή στους κηπουρούς, δεν μπορούσε να δει τον αναστημένο Κύριο!

Πού είναι ο Θεός στη ζωή μου; Ζήτησέ του να σου ανοίξει τα πνευματικά σου μάτια και θα Τον δεις... I

Σχόλια και Απαντήσεις σε ένα βιβλίο. Το "αντιλογοτέχνημα" του κ. Μ. Ανδρουλάκη

του Αιδ. Π. Κανταρτζή

Ερώτηση:

"...Ο απόστολος Παύλος...εισαγάγει στην εκκλησία την εχθρότητα προς τη σεξουαλικότητα, την υποτίμηση προς τη γυναίκα και δηλώνει στην πρώτη προς Κορινθίους επιστολή του: "Είναι καλό για τον άνθρωπο να μην αγγίζει ποτέ του γυναίκα'". Μ.Α.

Απάντηση:

Ήταν ο απόστολος Παύλος μισογύνης;

Τον χαρακτήριζε άραγε μία ανδροκρατική νοοτροπία που θέλει την γυναίκα ένα αντικείμενο που εξοβελίζεται στο περιθώριο και καταδικάζεται στην υποτέλεια και στην αφάνεια;

Είναι οι αντιλήψεις περί της θέσης και της αξίας της γυναίκας τις οποίες διαβάζουμε στις επιστολές του αποστόλου των εθνών αναχρονιστικές και ξεπερασμένες;

Είναι πολύ διαδεδομένη η άποψη ότι ο απ. Παύλος διαστρεβλώνοντας το κήρυγμα του Χριστού, έφερε στο προσκήνιο μία αντίληψη που έμελλε να κυριαρχήσει μέσα στους αιώνες της ιστορίας της εκκλησίας, μία αντίληψη που βλέπει την γυναίκα με περιφρόνηση, καχυποψία ακόμη και εχθρότητα.

Βασικό χωρίο που προσκομίζεται ως ενοχοποιητικό στοιχείο είναι το Α΄ Κορινθίους 7:1.

"Καλόν είναι εις τον άνθρωπον να μη εγγίση εις γυναίκα"

Να, λοιπόν, βιάζονται πολλοί να πουν, ο τρόπος με τον οποίο ο απ. Παύλος βλέπει τη γυναίκα: σαν κάτι το βρώμικο που δεν πρέπει να αγγίξεις όπως δεν αγγίζεις τα σκουπίδια ή σαν κάτι το επικίνδυνο που δεν πρέπει να αγγίξεις όπως δεν αγγίζεις τη φωτιά.

Είναι όμως αυτό το νόημα του εδαφίου;

Είναι αυτή η άποψη του απ. Παύλου, η άποψη της Καινής Διαθήκης;

Για να καταλάβουμε το τι ακριβώς το νόημα αυτής της φράσης στο εδ. 1β πρέπει να λάβουμε σοβαρά υπόψη μας το πρώτο μέρος του εδαφίου.

Εκεί διαβάζουμε την εισαγωγική φράση, "περί δε των όσων μοι εγράψατε".

Από το κεφάλαιο αυτό και μέχρι το κεφάλαιο 16:12 έχουμε τις απαντήσεις του αποστόλου Παύλου σε μία επιστολή που κατά πάσα πιθανότητα φέρνουν εκ μέρους της εκκλησίας ο Στεφανάς, ο Φουρτουνάτος και ο Αχαϊκός, (δες 16:17).

Χαρακτηριστική είναι στα κεφάλαια αυτά η επανάληψη της φράσης, "περί δε.." ( δες και 7:25, 8:1, 12:1, 16:1, 16:12). Γιατί είναι, όμως, σημαντική η παρατήρηση αυτή;

Επειδή μας δείχνει ότι η επίμαχη δήλωση ότι "είναι καλό ο άνδρας να μην αγγίζει γυναίκα" συνδέεται με κάποιον τρόπο με το γράμμα που έστειλαν στον Παύλο οι Κορίνθιοι. Η ερώτηση λοιπόν είναι, με ποιον τρόπο;

Ήταν πρώτος ο Ωριγένης, μετά από αυτόν αρκετοί άλλοι ερμηνευτές του παρελθόντος και σήμερα είναι οι περισσότεροι Ευαγγελικοί σχολιαστές που υποστηρίζουν ότι η φράση αυτή στην πραγματικότητα είναι μία αναφορά σε ένα σλόγκαν που διακήρυτταν στην επιστολή τους οι Κορίνθιοι.

Ο τρόπος που συνδέεται η φράση αυτή με το γράμμα των Κορινθίων είναι άμεσος καθώς ουσιαστικά "ξεσηκώνει" από αυτό μία φράση κλειδί που συνοψίζει τη θέση τους για να την σχολιάσει και τελικά να την ανασκευάσει.

Δηλαδή, στο 7:1 ο απ. Παύλος ουσιαστικά λέει,

"Και τώρα έρχομαι να αναφερθώ στα όσα μου έχετε γράψει, και πρώτα από όλα, σχετικά με τον ισχυρισμό σας ότι 'καλόν είναι εις τον άνθρωπον να μη εγγίση εις γυναίκα'".

Δεν είναι λοιπόν η άποψη του απ. Παύλου ότι "είναι καλό εις τον άνθρωπο να μη εγγίση εις γυναίκα" αλλά είναι η άποψη που διατυπώνουν οι Κορίνθιοι στην επιστολή τους, και είναι η άποψη που στη συνέχεια θα τροποποιήσει και να ανασκευάσει ο απ. Παύλος.

Το ίδιο ακριβώς κάνει και στο 8:1, "Περί δε των ειδωλοθύτων, εξεύρομεν ότι πάντες έχομεν γνώσιν". Η φράση "πάντες έχομεν γνώσιν" μοιάζει να είναι το σλόγκαν που διατυμπανίζουν υπερήφανα οι Κορίνθιοι. Συνεχίζει όμως ο απόστολος σχολιάζοντας, "η γνώσις όμως φυσιεί η δε αγάπη οικοδομεί..".

Το ίδιο κάνει και στο 6:12 όταν μοιάζει να ενώνει τη φωνή του με τους ενθουσιώδεις θιασώτες της ελευθερίας. Ξεκινά λοιπόν, με τη φράση "πάντα είναι εις την εξουσίαν μου", φράση που κουνούν περήφανα σαν σημαία οι Κορίνθιοι. Συνεχίζει όμως ανασκευάζοντάς την λέγοντας, "πλην πάντα δεν συμφέρουσι".

Έπειτα συνεχίζει και λέει για δεύτερη φορά, "πάντα είναι εις την εξουσίαν μου" για να την τροποποιήσει "αλλ' εγώ δεν θέλω εξουσιασθή υπ' ουδενός".

Βλέπετε ξανά και ξανά ο απ. Παύλος χρησιμοποιεί την ίδια προσέγγιση.

Ξεκινά με τη δήλωση, το σύνθημα, το σλόγκαν το οποίο διατυμπανίζουν οι Κορίνθιοι και συνεχίζει ανασκευάζοντάς το στη συνέχεια! Ξεκινά με αφετηρία τη θέση των Κορινθίων για να καταλήξει να βάλει το όλο θέμα μέσα σε νέες παραμέτρους, δίνοντας στη αρχική δήλωση μία νέα κατεύθυνση και ένα νέο νόημα.

Με αυτά στο νου ας επιστρέψουμε, τώρα πίσω στη δήλωση των Κορινθίων, "καλόν είναι εις τον άνθρωπον να μη εγγίση εις γυναίκα". Πριν δούμε πως την ανασκευάζει ο απ. Παύλος αξίζει να ρωτήσουμε την ερώτηση, "γιατί οι Κορίνθιοι πιστεύουν κάτι τέτοιο;"

Ποια αντίληψη θα οδηγούσε σε ένα τέτοιο συμπέρασμα; Τι βρίσκεται πίσω από αυτή την αντίληψη; Την αιτία πρέπει να την αναζητήσουμε σε ένα είδος μιας ασκητικής πνευματικότητας που θεωρεί το σώμα ως κάτι το κακό, ως κάτι το άνευ σημασίας, ως κάτι το μηδαμινό. Τέτοιου είδους διδασκαλίες βλέπουμε να ξεφυτρώνουν μπροστά στον απόστολο Παύλο σε όλη τη διάρκεια της διακονίας Του. Για παράδειγμα, στην Κολοσσαείς 2:20 - 21 διαβάζουμε για ψευδοδισκαλίες που διδάσκουν: "μη πιάσης, μη γευθείς, μη εγγίσης" . Εδώ μπορούμε να δούμε έναν άμεσο συσχετισμό με το εδάφιο που μελετούμε όπου το ρήμα "αγγίζω" χρησιμοποιείται. Τα δόγματα που διδάσκουν τέτοια πράγματα ο απ. Παύλος τα περιγράφει στη συνέχεια λέγοντας "τα οποία έχουσι φαινόμενον μόνον σοφίας εις εθελοθρησκείαν και ταπεινοφροσύνην και σκληραγωγίαν του σώματος εις ουδεμίαν τιμήν έχοντα την ευχαρίστησιν της σαρκός".

Επίσης και στην Α΄ Τιμόθεον 4:1, 3 διαβάζουμε κάτι ανάλογο, "Το δε Πνεύμα ρητώς λέγει ότι εν υστέροις καιροίς θέλουσιν αποστατήσει τινές από της πίστεως προσέχοντες εις πνεύματα πλάνης και εις διδασκαλίας δαιμονίων δια της υποκρίσεως ψευδολόγων...εμποδιζόντων τον γάμον προσταζόντων αποχήν βρωμάτων τα οποία ο Θεός έκτισε δια να μεταλαμβάνωσι μετά ευχαριστίας οι πιστοί και οι γνωρίσαντες την αλήθειαν".

Βλέπουμε λοιπόν τον απ. Παύλο εμφατικά να αρνείται τέτοιου είδους ασκητικές αντιλήψεις. Το σώμα δεν είναι κάτι το ευτελές σε σχέση με το πνεύμα. Σύμφωνα με την Α΄ Κορινθίους 6:13 - 14 το σώμα είναι μέλος του Χριστού και είναι αντικείμενο της λύτρωσης του Θεού.

Μέσα στο πλαίσιο της πολεμικής του εναντίον αυτών των ψευτοασκητικών διδασκαλιών ο Παύλος απορρίπτει την αντίληψη ότι η σεξουαλική επαφή μέσα στο γάμο είναι κάτι το κακό. Θα παραδεχτεί ότι η αποχή από τις σεξουαλικές επαφές στη ζωή ενός παντρεμένου ζευγαριού έχει κάποια θέση αλλά μόνο όταν αυτή γίνεται στο πλαίσιο τριών παραμέτρων. Η πρώτη είναι η κοινή απόφαση και των δύο, η δεύτερη είναι η ύπαρξη ενός θέματος που μας βαραίνει και επιθυμούμε να το φέρουμε με νηστεία και προσευχή στον Κύριο, και η τρίτη παράμετρος είναι όταν η αποχή γίνεται για ένα σύντομο και συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Ο πρώτος λόγος για τον οποίο, λοιπόν, ο απόστολος απορρίπτει τη δήλωση των Κορινθίων είναι θεολογικός. Το σώμα, σε αντίθεση με τις πρωτο - γνωστικές αντιλήψεις ενός δήθεν πνευματικού ασκητισμού, είναι καλό, είναι δημιουργημένο από το Θεό, είναι μέσα στα λυτρωτικά σχέδια του Θεού. Γι' αυτό κάθε επιθυμία που συνδέεται με το σώμα είναι καλή και θεμιτή αρκεί να εκφράζεται με τους όρους που ο Θεός τήρησε.

Ποιοι είναι όμως αυτοί οι όροι; Είναι το πλαίσιο της αμοιβαιότητας και αφοσίωσης της σχέσης του γάμου. Προσέξτε μία τριάδα παράλληλων δηλώσεων που λένε ξανά και ξανά την ίδια αλήθεια:

Έκαστος την εαυτού γυναίκα εχέτω, και εκάστη τον ίδιον άνδρα εχέτω.

Και οι τρεις αυτές δηλώσεις τονίζουν ότι στη σχέση του γάμου, και ειδικά στο θέμα της σεξουαλικής έκφρασης υπάρχει αμοιβαιότητα και συνεργασία μεταξύ ίσων.

Εκτός όμως από τους γενικότερους θεολογικούς λόγους ο απ. Παύλος απορρίπτει την Κορινθιακή δήλωση και για άλλους πρακτικούς. Ξέρει, ο απόστολος ότι δεν είμαστε αιθέριες, άυλες υπάρξεις που κατοικούμε σε κόσμους αγγελικούς και άσπιλους. Έχουμε ένα σώμα με επιθυμίες και πάθη και ζούμε σε έναν κόσμο γεμάτο πειρασμούς. "Δια τας πορνείας", λοιπόν, θα πει στο εδ. 2, δηλαδή, για τον κίνδυνο ή ακόμη για την πραγματικότητα της πτώσης στην ανηθικότητα, το σύνθημα "είναι καλό ο άνδρας να μην αγγίζει γυναίκα" δεν είναι σωστό.

Η περικοπή αυτή λοιπόν όχι μόνο δεν φανερώνει μία στάση εχθρότητας της σεξουαλικότητας και επίσης περιφρόνησης της γυναίκας. Αντίθετα με τον πιο πρόδηλο τρόπο αποτελεί μία δήλωση τιμής για τη γυναίκα και για το ρόλο και τη θέση της.

Η γυναίκα δεν αντιμετωπίζεται ως αντικείμενο απαξίας και απαξίωσης αλλά ως πρόσωπο ισότιμο, ισοβαρές και ισάξιο με τον άνδρα.

Είναι, λοιπόν, και αυτή η συμβουλή του απ. Παύλου μία εφαρμογή της αρχής που διατύπωσε νωρίς στη διακονία του στην προς Γαλάτας 3:28, "Δεν είναι πλέον Ιουδαίος ουδέ Έλλην, δεν είναι δούλος ουδέ ελεύθερος, δεν είναι άρσεν και θήλυ, διότι πάντες σεις είσθε εις εν Χριστώ Ιησού".

Μν και άλλα ευπώλητα παραμύθια...

του Δρ. Θεοφάνη Γραμμένου

Τα καλά παραμύθια είχαν ανέκαθεν δύο αντιμαχόμενες και καλά αναγνωρίσιμες, πλευρές: τους "καλούς" και τους "κακούς". Τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα συνηθίζει να πρωτοτυπεί (διεθνώς;), μεταξύ άλλων, και ως προς τούτο: παρουσιάζει "ιστορίες καθημερινής τρέλλας", που ενέχουν τη δομή και την ουσία κακών παραμυθιών: όχι μόνο όλοι οι πρωταγωνιστές τους ανήκουν, ουσιαστικά, στην ίδια πλευρά, δηλαδή είναι κακοί, αλλά παράλληλα είναι και ολιγόνοες (χωρίς εισαγωγικά και επιεικώς). Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Είναι γνωστά τα όσα συνέβησαν στη Θεσσαλονίκη με το, σχετικά πρόσφατα, εκδοθέν βιβλίο του κ. Μίμη Ανδρουλάκη, που φέρει τον τίτλο "Μν". Το σύνολο των ΜΜΕ ασχολήθηκε, και με το παραπάνω, με τα θλιβερά επεισόδια που εκτυλίχθηκαν στη "νύμφη του Θερμαϊκού": Συμβολικό κάψιμο ενός αντίτυπου του βιβλίου, χυδαία εξύβριση και απειλές κατά του συγγραφέα, υποβολή μηνύσεων και αίτηση ασφαλιστικών μέτρων κατά του βιβλίου, και άλλα παρόμοια, από κάποιες δεκάδες μελών παρα-εκκλησιαστικών και ακροδεξιών οργανώσεων. Ψυχή αυτής της έκρηξης ήταν ο διδάκτωρ Βυζαντινολογίας κ. Μάριος Πηλαβάκης, ο οποίος, για την ιστορία, είχε καταθέσει πέρυσι ανάλογη μήνυση κατά της τηλεοπτικής σειράς "Άγγιγμα Ψυχής". Όπως αναμενόταν, το βιβλίο αύξησε ραγδαία τον αριθμό των εκδόσεων και πωλήσεών του (σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία του έγκυρου περιοδικού "Διαβάζω", το βιβλίο βρίσκεται σταθερά στην πρώτη θέση από πλευράς πωλήσεων, από τον Ιανουάριο), ο συγγραφέας του γνώρισε απαράμιλλες στιγμές διαφήμισης και (αυτο)προβολής από κανάλια, ραδιοφωνικούς σταθμούς και εφημερίδες, και η συνολική γελοιότητα συνεχίζεται. Αυτά είναι τα γεγονότα ως τώρα, αφού, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις ορισμένων από τις οργανώσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω, αναμένεται κλιμάκωση των κινητοποιήσεων στο αμέσως επόμενο διάστημα (Στις 24 Απριλίου είχε ανακοινωθεί η εκδίκαση της υπόθεσης. Τελικά, η δίκη αναβλήθηκε, αλλά δεν έλλειψαν οι προπηλακισμοί και ο χείμαρρος ύβρεων από τους συγκεντρωμένους στο προαύλιο των Δικαστηρίων φανατικούς σε βάρος, κυρίως, του συνηγόρου του κατηγορουμένου, κ. Γ.Στεφανάκη.) Χαρακτηριστικά, το σωματείο ΕΛΚΙΣ ("Ελληνορθόδοξο Κίνημα Σωτηρίας"), σε σχετική ανακοίνωσή του, η οποία έχει τοιχοκολληθεί σε πολλές εκκλησίες της ευρύτερης περιφέρειας Αττικής, μεταξύ άλλων, καλεί "να αποδείξουμε ότι είμαστε αποφασισμένοι να χύσουμε και το αίμα μας"! Μάλιστα.

Κατ'αρχάς, προσωπικά αισθάνομαι υποχρεωμένος να εκφράσω τον αποτροπιασμό μου γι'αυτό το θρησκευτικό παραλήρημα, για την εκκόλαψη φασιστικών νοοτροπιών και το θρησκόληπτο, Χομεϊνικού τύπου σκοταδισμό, αλλά και τη θλίψη μου γι'αυτό το αποκρουστικό μείγμα Μεσαιωνικών αντιλήψεων, μισαλλοδοξίας, και έλλειψης εγκεφαλικής ουσίας που δεσπόζει στα μυαλά ορισμένων. Η αλήθεια είναι πως όλα αυτά δεν εκπλήσσουν. Πρόκειται για τη συνηθισμένη μορφή της ιστορικής φαινομενολογίας του θρησκευτικού φονταμενταλισμού. Πριν από ένδεκα μόλις χρόνια, ο Αγιατολάχ Χομεϊνί καταδίκασε σε θάνατο το συγγραφέα Salman Rushdi για το, βλάσφημο κατά τους Μουσουλμάνους, βιβλίο του "Σατανικοί Στίχοι". Μα και το κάψιμο βιβλίων δεν αποτελεί καινούργια κοινωνική συμπεριφορά. Έχει επαναληφθεί στο εγγύς παρελθόν από αλλόφρονες μάζες σε ολοκληρωτικά καθεστώτα όπως, για παράδειγμα, από τους Ναζί στη Χιτλερική Γερμανία, αλλά και στο απώτερο παρελθόν από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, όταν με κάθε επισημότητα συγκροτούσε τον περίφημο Κατάλογο Απαγορευμένων Βιβλίων (το γνωστό Index Librorum Prohibitorum), αυτό το όνειδος για την Χριστιανική Εκκλησία και τον ανθρώπινο πολιτισμό. Κάθε άνθρωπος που σέβεται τον εαυτό του, που συνειδητοποιεί ότι ζει στο 2000 μ.Χ. σε μια ελεύθερη, δημοκρατική, και όχι θεοκρατική κοινωνία Ιρανικού τύπου, οφείλει να υπερασπιστεί το δικαίωμα της ελεύθερης διακίνησης ιδεών, για την εξασφάλιση του οποίου πολλοί άνθρωποι σε όλον τον κόσμο έδωσαν στο παρελθόν ακόμη και τη ζωή τους. Πολύ περισσότερο όταν θέλει και επιδιώκει να αυτοπαρουσιάζεται ως Χριστιανός. Οι άνθρωποι αυτοί λησμονούν ή αγνοούν ότι ο Χριστός δεν επέβαλε ποτέ σε κανένα να τον ακολουθήσει, ότι ο Χριστιανισμός, σε αντίθεση με άλλες θρησκείες, δεν επιβάλλεται από τον όχλο διά της βίας (οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί όφειλαν να γνωρίζουν ότι ο "δικός τους" Άγ.Αθανάσιος έγραφε πως "ίδιον της θρησκείας είναι το πείθειν και ουχί το αναγκάζειν"), και ακόμη ότι πρέπει να αγαπάμε τον πλησίον μας όπως τον εαυτό μας. Ο μεγάλος απολογητής του 20ού αιώνα, C.S.Lewis, γράφει στο βιβλίο του "Χριστιανισμός απλώς" (Εκδ. Ελληνικά Γράμματα), πως ο Χριστός δεν ζητά να μας αρέσει ο πλησίον. είναι αρκετό να τον αγαπάμε. Και για να θυμηθούμε το Βολταίρο και το πνεύμα του Διαφωτισμού: "διαφωνώ με αυτά που λές, αλλά θα υπερασπιστώ μέχρι θανάτου το δικαίωμά σου να τα λες". Αυτά τα ολίγα ευθύς εξ αρχής, ώστε να μην υπάρξουν παρεξηγήσεις και παρανοήσεις.

Όμως, εν μέσω διαπληκτισμών, ύβρεων, και άναρθρων κραυγών, το ουσιώδες ερώτημα που έχει διαφύγει της προσοχής των περισσότερων είναι: υπάρχει κάποια λογοτεχνική αξία στο βιβλίο του κ.Ανδρουλάκη; Και εδώ περνάμε στην πλευρά των άλλων "κακών", δηλαδή των κακών συγγραφέων, αυτών που όχι μόνο δεν έχουν να πουν και να γράψουν τίποτε, αλλά και επιδιώκουν πάση θυσία την προβολή από τα ΜΜΕ, τόσο για λόγους διαφήμισης του κακόγουστου έργου τους το οποίο, διαφορετικά, θα βυθιζόταν στην αφάνεια και, συνακόλουθα, εξασφάλισης της οικονομικής στήριξής τους, όσο και για λόγους μιας εκ νέου εισόδου τους από το παράθυρο στο πολιτικό προσκήνιο της χώρας, από το οποίο συχνά-πυκνά απορρίπτονται, όντες γυρολόγοι της πολιτικής, μετά γελώτων και πάντοτε από την κυρία είσοδο.

Το βιβλίο του κ.Ανδρουλάκη έχει ήδη υπερβεί σε πωλήσεις τα 30.000 αντίτυπα και ο σχολιασμός της λογοτεχνικής, ασφαλώς δε και της αισθητικής του αξίας, απουσιάζει παντελώς. Σε ποιά κατηγορία εντάσσεται το κείμενο, αναρωτάται ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας κ. Γ.Πιπερόπουλος; Είναι ιστορικό, λογοτεχνικό, φιλοσοφικό, κοινωνιολογικό, ψυχαναλυτικό ή θεολογικό; Προσωπικά θεωρώ, πως το πόνημα του κ.Ανδρουλάκη δεν εντάσσεται σε καμία από τις κατηγορίες αυτές, για τον απλούστατο λόγο ότι δεν είναι απολύτως τίποτε. Η λογοτεχνική αξία του βιβλίου δεν είναι μικρή, είναι ανύπαρκτη. Το "Μν" δεν στηρίζεται πουθενά, ούτε καν στη φαντασία του συγγραφέα, όπως ο ίδιος θέλει να αυτοπαρουσιάζεται. Βεβαίως, όπως είπε κάποτε ο ζωγράφος Γιάννης Τσαρούχης, "στην Ελλάδα του σήμερα είσαι ό,τι δηλώσεις", και η σημερινή έκπτωση αξιών αντανακλάται και στη συγγραφή βιβλίων. Δυστυχώς!

Ο λόγος ύπαρξης του "Μν" είναι αποκλειστικά και μόνον η αύξηση των εσόδων του συγγραφέα, πράγμα άλλωστε το οποίο, χάρις στις ενέργειες ορισμένων ανεγκέφαλων, έχει ήδη επιτευχθεί σε βαθμό απρόσμενο ακόμη και για τον κ.Ανδρουλάκη. Το βιβλίο δεν αξίζει τα χρήματα (πωλείται προς 4000 δραχμές) και την αγανάκτηση του κοινού, μα ούτε και την επένδυση σε χρόνο ανάγνωσης. Ο κ.Ανδρουλάκης διακωμωδεί συνειδητά τη λογοτεχνία, παραποιεί την ιστορία, και προκαλεί βάναυσα την αισθητική. Ο κ.Ανδρουλάκης σε καμία περίπτωση δεν είναι Καζαντζάκης, Ροΐδης, ή Λασκαράτος (μα ούτε πρόκειται να γίνει όσο και αν το επιθυμεί, όπως ο υποψιασμένος αναγνώστης συμπεραίνει αβίαστα από τη μέχρι τώρα παραγωγή προγενέστερων βιβλίων του). Η γραφή του διακρίνεται απλώς από προκλητική χυδαιότητα σκανδαλοθηρικής ευτέλειας, και από πολλά στοιχεία φτηνής λογοτεχνικής αξίας. Ωστόσο, αυτού του είδους η χυδαιότητα είναι πλέον ντεμοντέ. Δεν είναι καν σε θέση να διεγείρει τη φαντασία του αναγνώστη, όπως προφανώς επιδιώκει ο συγγραφέας της ακόμη και με το συνειρμικό τίτλο. Άλλωστε, η αγορά βρίθει πλέον εδώ και πολλά χρόνια, με πολύ "καλύτερες" (πολύχρωμες, εικονογραφημένες, και φθηνότερες) στο είδος αυτό "πραγματείες". Επιπλέον, το κείμενο του κ.Ανδρουλάκη στερείται καταφανώς του χιούμορ, απλώς βρίθει από χιλιοειπωμένα ευφυολογήματα και διακρίνεται από εκείνο το γνωστό "εξυπνακίστικο" ύφος γραφής, ενδογενές στον γραπτό λόγο της τελευταίας εικοσαετίας στη χώρα μας.

Συνοψίζοντας, το βιβλίο είναι παρωχημένο ως προς το ύφος του και, σε τελική ανάλυση, βαρετό. Ο κ.Ανδρουλάκης αποπειράθηκε, για μια ακόμη φορά, να μιμηθεί τον εκλειπόντα Αμερικανό Charles Bukowski, γνωστό εκπρόσωπο της λεγόμενης "προκλητικής λογοτεχνίας", του οποίου τα περισσότερα έργα κυκλοφορούν προ πολλού στην ελληνική βιβλιαγορά, αλλά δεν τα κατάφερε. Θα παραμείνει μια κακή απομίμηση. Όσο για την ελευθεροφροσύνη που επικαλείται είναι υποκριτική, όπως ορθώς επισημαίνει ο Γιώργος Κοροπούλης στην εφημερίδα "Καθημερινή" (21 Μαρτίου 2000): "είναι σαν τις διαφημίσεις της Benetton - η δήθεν καταγγελία ως τεχνική των πωλήσεων". "Ελεύθερον το εύψυχον" έλεγαν οι αρχαίοι Έλληνες, αλλά μάλλον ο κ.Ανδρουλάκης το αγνοεί (;). Αν ο κ.Ανδρουλάκης ενδιαφέρεται πραγματικά για την αλήθεια, και επειδή επικαλείται συχνά τον Χριστό, ας στοχασθεί ως προς τα εδάφια "Εγώ είμαι η οδός, και η αλήθεια, και η ζωή" (Ιωάνν. ιδ 6), "...και θέλετε γνωρίσει την αλήθειαν, και η αλήθεια θέλει σας ελευθερώσει" (Ιωάνν. η 32), "εάν λοιπόν ο Υιός σας ελευθερώσει, όντως ελεύθεροι θέλετε είσθαι" (Ιωάνν. η 36). Όσο για την άλλη πλευρά, τους "υπερασπιστές" της Χριστιανικής πίστης, τους παραπέμπω απλώς στα λόγια του Στέφανου Μπεκατώρου στο περιοδικό "Αντί" (28 Απριλίου 2000): "...ο Χριστός δεν χρειάζεται συντάγματα, νόμους, δικαστήρια, και κατασταλτικά μέτρα. Τα λόγια Του είναι λόγια ελευθερίας και πνευματικής αυτονομίας του ανθρώπινου πλάσματος. Είναι λόγια σωτηρίας που ο άνθρωπος ελεύθερα επιλέγει και αγωνίζεται γι'αυτήν και θυσιάζει γι'αυτήν μεγάλο μέρος του υλικού εαυτού του. Οι άγιοι και οι μάρτυρες που έδωσαν την ίδια τους τη ζωή για να κερδίσουν την άλλη, την επουράνια, δεν το έκαμαν πειθαρχώντας σε κάποια διατάγματα. Ήταν μια θέληση κι ένας πόθος που ανάβλυζαν από την καρδιά τους!"

Στην κλασική θεωρία της κριτικής της λογοτεχνίας, οι φοιτητές της Φιλολογίας μαθαίνουν ότι η λογοτεχνία πρέπει να διακρίνεται από λογοτεχνικότητα, άλλως δεν είναι λογοτεχνία, ενώ οφείλει επίσης να τέρπει αλλά και να διδάσκει. Το βιβλίο του κ.Ανδρουλάκη έχει αποτύχει ως προς όλα τα σημεία. Αλλά πέτυχε με οικονομικά κριτήρια, δηλαδή πέτυχε από την οπτική γωνία του εκδότη και του συγκεκριμένου συγγραφέα. Ως εκ τούτου, το συμπέρασμα που μπορεί να συναχθεί είναι πολυσκελές αλλά μάλλον απλό: Οι αναφερθείσες διαμαρτυρίες είναι προϊόν ολιγόνοων ή ανοήτων, ασφαλώς φανατικών και, ως εκ τούτου, επικίνδυνων ανθρώπων. Η βλακεία παραμένει μια από τις ιδιαζόντως απεχθείς ιδιότητες του ανθρώπινου είδους, ιδιαίτερα όταν υπάρχει έλλειψη επίγνωσής της και συνδυασμός της με θρησκευτικό φανατισμό. Ο κ.Ανδρουλάκης είναι ευφυής. Αλλά συνεχίζει να είναι κακός ως συγγραφέας.

ΓΚΟΥΝΤΙΜΕΛ

Σχόλια στο άρθρο "Η επίδραση της Αγίας Γραφής στη διαμόρφωση του Δυτικού Πολιτισμού"

Στο πραγματικά εξαιρετικό, από κάθε άποψη, άρθρο του Στέφανου Κατσάρκα με τίτλο "Η Επίδραση της Αγίας Γραφής στη Διαμόρφωση του Δυτικού Πολιτισμού", που δημοσιεύτηκε στα τεύχη Ιανουαρίου - Φεβρουαρίου - Μαρτίου, μεταξύ άλλων εύστοχων επισημάνσεων αναφέρεται το αληθές, ότι ήταν τεράστια μεν η προσφορά του λουθηρανικού κλάδου της ευαγγελικής εκκλησίας στη μουσική, ενώ ελάχιστη και φτωχική από τον καλβινιστικό λόγω αντικοσμικών αναστολών και απαγορεύσεων. Αν και ο ίδιος ο Καλβίνος ήταν καλός μουσικός, δεν προώθησε την μουσική όπως αναφέρει και ο αρθρογράφος μας.

Παρά ταύτα θεωρούμε χρήσιμο για τη συζήτηση και ενημερωτικό για τους αναγνώστες μας, να δημοσιεύσουμε ένα άρθρο για τον Κλώντ Γκουντιμέλ, τον μουσικό που χρησιμοποίησε ο Καλβίνος για το υμνολόγιό του. Παρά το γεγονός ότι ο Γκουντιμέλ, δεν είναι εφάμιλλος των άλλων μεγάλων μουσουργών της εποχής του, έχει ενδιαφέρον και τα έργα του ηχογραφούνται ακόμα από πολλές δισκογραφικές εταιρείες, ενώ εκτελούνται από διάφορες χορωδίες.

Ο Γκουντιμέλ, όπως θα δούμε και στο κείμενο, ήταν ένας ακόμα μάρτυρας του Χριστού, αφού φονεύθηκε την νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου από τους διώκτες του Ευαγγελίου.

Όταν οι μουσικοί σκέπτονται την μεγάλη εκκλησιαστική μουσική, το επίθετο "αναμορφωμένη" ή "καλβινιστική" δεν είναι εκείνο που τους έρχεται πρώτο στο νου.

Πολύ πιθανότερο είναι να σκεφτούν το Λουθηρανικό κοράλ, ή το Αγγλικανικό ανθέμιο, ή ακόμα την μεγάλη αναγεννησιακή πολυφωνία που στόλιζε τα μοτέτα (Μοτέτα είναι πολυφωνικές συνθέσεις στις οποίες κάθε φωνή έχει τη δική της μελωδία. Αυτές οι μελωδίες μιμούνται η μία την άλλη και η μουσική τους είναι εναρμονισμένη σε κάποιο ιερό κείμενο) και τα τακτικά (τμήματα της λειτουργίας που είναι τα ίδια κάθε εβδομάδα (Κύριε, Γκλόρια (=δόξα), Κρέντο(=Πιστεύω), Σάνκτους (=Αγιος), και Αγκνους Ντέι (=Αμνός Θεού)) σε αντιδιαστολή με εκείνα τα τμήματα που αλλάζουν κάθε φορά ανάλογα με το εορτολόγιο) της Ρωμαιοκαθολικής λειτουργίας. Αλλά αναμορφωμένη; Δύσκολα. Αυτό οφείλεται στην λανθασμένη αντίληψη που υπάρχει μεταξύ των Χριστιανών για την θεολογία του Καλβίνου ως προς τη μουσική. Συχνά λανθασμένα ο Καλβίνος αναφέρεται σαν να περιφρονούσε τη μουσική, ενώ ο ίδιος επιθυμούσε η μουσική και ιδιαίτερα οι Ψαλμοί, να έχουν ένα κύριο ρόλο στην λατρεία της εκκλησίας. Για τούτο, διεύθυνε την δημιουργία του πιθανότατα μεγαλύτερου υμνολογίου ή ψαλτηρίου που εκδόθηκε ποτέ στην σύγχρονη εκκλησιαστική ιστορία.

Ο Καλβίνος επέβλεψε την ανάπτυξη του Ψαλτηρίου της Γενεύης επί 23 χρόνια. Διάφορα ατελή ψαλτήρια δημοσιεύθηκαν, αλλά η τελική ολοκληρωμένη έκδοση εμφανίστηκε το 1562. Μέσα σε λίγα χρόνια ολόκληρη η Ευρώπη έψαλε τους Ψαλμούς με τους μουσικούς σκοπούς της Γενεύης. Τι έκανε το Ψαλτήριο της Γενεύης να είναι τόσο δημοφιλές; Καταρχήν οι μελωδίες είναι μεγάλη μουσική σε απλή μορφή. Αλλά η επιτυχία του οφειλόταν ιδίως στο έργο του Κλώντ Γκουντιμέλ (Claude Goudimel), μουσικού, εκδότη και Ουγενότου (=Γάλλου ευαγγελικού). Ο Γκουντιμέλ δεν εγραψε καμία μελωδία για το Ψαλτήριο της Γενεύης , αλλά εναρμόνισε το όλο Ψαλτήριο δύο φορές και ήταν στην διαδικασία της συγγραφής μοτέτων για πολλούς από τους ψαλμούς όταν πέθανε. Ηταν μέσω αυτών των δημοσιευμένων εναρμονίσεων, που ήταν για χρήση στο σπίτι, που οι ψαλμοί της Γενεύης αρχικά διαδόθηκαν.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουμε ο Γκουντιμέλ γεννήθηκε στο Μπεζανσόν της Γαλλίας, κάποτε μεταξύ του 1514 και του 1520. Η πρώτη του δημοσιευμένη σύνθεση (1549) ήταν ένα τραγούδι που γράφτηκε ενόσω ήταν φοιτητής στο πανεπιστήμιο του Παρισιού. Δύο χρόνια αργότερα έγινε διορθωτής στην καινούργια τυπογραφική εταιρία του Nicolas Du Chemin. Από τότε ο Γκουντιμέλ έγινε συνεταίρος του, υπεύθυνος μουσικών εκδόσεων μέχρι το 1555, φέρνοντας μεγάλη επιτυχία στον Ντι Σεμέν στις μουσικές εκδόσεις. Η μουσική παραγωγή του Γκουντιμέλ αυτών των ετών και μέχρι τα μέσα του 1560 ήταν μεγάλη και περιέκλειε τέσσερις από τις πέντε λειτουργίες του, τρία Μαγκνίφικατ, δεκαεννέα πνευματικά τραγούδια, δωδεκάδες άλλων τραγουδιών, οκτώ βιβλία ψαλμών σε στυλ μοτέτου, και δύο ολοκληρωμένες εναρμονίσεις του Ψαλτηρίου της Γενεύης.

Το πρώτο από τα ψαλτήρια του Γκουντιμέλ δημοσιεύθηκε το 1562 στο Παρίσι από τους Le Roy και R. Ballard και αρχικά περιείχε μόνο 83 ψαλμούς. Οι μελωδίες ήταν παρμένες από το Ψαλτήριο της Γενεύης του 1551. Με την συμπλήρωση του Ψαλτηρίου της Γενεύης το 1562, ο Γκουντιμέλ μπόρεσε να τελειώσει αυτό το ψαλτήριο και να εναρμονίσει μέχρι 150 Ψαλμούς. Το τελειωμένο ψαλτήριο δημοσιεύθηκε το 1564. Οι μελωδίες βρίσκονται στην φωνή του τενόρου εκτός από μερικές που έχουν μπει στην σοπράνο. Οι εναρμονίσεις είναι βαλμένες με ένα τρόπο νότας πάνω σε νότα, όπως είναι οι ύμνοι.

Οι κληρονόμοι του Φ. Ζακί (F.Jacqui) ξαναδημοσίευσαν το ψαλτήριο του Γκουντιμέλ το 1565 στη Γενεύη. Αυτή η έκδοση (που συχνά ονομάζεται το ψαλτήριο Ζακί) φαίνεται ότι είχε προγραμματιστεί να είναι σε χρήση στην εκκλησία καθώς και στην οικογενειακή λατρεία στο σπίτι αφού περικλείει Προσευχές. Περιέκλειε επίσης την κατήχηση, τις ομολογίες πίστεως των αναμορφωμένων εκκλησιών, και το πλήρες κείμενο των ψαλμών με κάθε μουσική μορφή. Αυτή η έκδοση έχει τον πρόλογο του Καλβίνου και την επιστολή του Θεόδωρου Μπέζα στο Ψαλτήριο της Γενεύης του 1562.

Οι τέσσερις φωνές δεν ήταν προορισμένες να ψάλλονται στην εκκλησία αλλά στο σπίτι. Ο Γκουντιμέλ το ξεκαθαρίζει αυτό στον πρόλογό του:

Προς τους αναγνώστες μας:

Στις μελωδίες των ψαλμών σε αυτόν τον μικρό τόμο, έχουμε προσαρμόσει τρεις φωνές, όχι για να σας ωθήσει να τους ψέλνετε στην εκκλησία, αλλά για να τα χαίρεστε εν Κυρίω ιδιαιτέρως στα σπίτια σας. Αυτό δεν είναι ένα κακό πράγμα, ακόμα περισσότερο γιατί η μελωδία που χρησιμοποιείται στην εκκλησία αφήνεται ολόκληρη, σαν να ήταν μόνη της.

Παρά ταύτα, μέσα σε μία γενεά, οι ψαλμοί συχνά ψέλνονταν και με τις τέσσερις φωνές στην εκκλησία και χρησιμοποιόταν η τροποποίηση του Γκουντιμέλ. Οι εναρμονίσεις ήταν τόσο δημοφιλείς που ακόμα και οι λουθηρανοί τις δανείστηκαν σχεδόν αυτολεξεί για το δικό τους Γερμανικό ψαλτήριο που εκδόθηκε από τον Αμβρόσιο Λομπβάσσερ. Μέσω του Ψαλτηρίου Λομπβάσσερ (Λειψία 1573), οι επιρροές της παραδόσεως της Γενεύης διαφαίνονται σε όλη την λουθηρανική υμνωδία αυτής της γενεάς.

Στην δεύτερη πλήρη έκδοση των ψαλμών, ο Γκουντιμέλ χρησιμοποίησε τις παραδοσιακές μελωδίες της Γενεύης. Ήταν γενικά γραμμένες στην σοπράνο ενώ οι άλλες φωνές ακολουθούσαν μια περισσότερο αντιστικτική μίμηση. Παρ' όλα αυτά η αντιστικτική μορφή δεν ήταν τόσο επιβλητική ώστε να τις συγχέει κανείς με το μοτέτο. Αυτές οι υπέροχες εκδόσεις εκδόθηκαν το 1568.

Ο Γκουντιμέλ έμενε στην πόλη Μέτς που ήταν στο στρατόπεδο των Ουγενότων, όταν εργαζόταν σε αυτά τα ψαλτήρια. Είχε γίνει Ουγενότος και ο ίδιος γύρω στο 1560. Άφησε το Μετς το 1567, εξαιτίας του νέου άρχοντα που ήταν αντίθετος προς τους Διαμαρτυρόμενους. Έζησε στο Μπεζανσόν για κάποιο διάστημα αλλά μετά πήγε στη Λυών. Κατά τη διάρκεια της θύελλας που πέρασε από τη Γαλλία κατά τη σφαγή της νύχτας του Αγίου Βαρθολομαίου, ο Γκουντιμέλ μαρτύρησε όταν η σφαγή έφτασε στη Λυών μεταξύ της 28ης και της 31ης Αυγούστου του 1572.

Του Duck Schuler, μετάφραση και δημοσίευση με την ευγενική άδεια του περιοδικού Credenda Agenda.

Όποιος αναγνώστης έχει πρόσβαση στο διαδίκτυο μπορεί να ακούσει μερικούς ύμνους του Γκουντιμέλ και να διαβάσει μερικά ακόμα στοιχεία για τη ζωή του, στην ιστοσελίδα του συμπατριώτη μας, καθηγητή κολλεγίου στον Καναδά, κ. Δαβίδ Κοϊζή στην εξής διεύθυνση:

www.redeemer.on.ca/academics/polisci/psalter.html

Επιμέλια-μετάφραση: Ι.Τ I

ΑΠΟ ΠΑΝΩ, ΚΑΤΩ

του κ. Ιω. Έρτσου

Από την αρχή μέχρι το τέλος η Αγία Γραφή διδάσκει πως ο Θεός εργάζεται από πάνω προς τα κάτω, κι όχι από κάτω προς τα πάνω. Πως, "πάσα δόσις αγαθή και παν δώρημα τέλειον είναι άνωθεν καταβαίνον από του Πατρός των φώτων" (Ιάκ. 1:17).

Αυτό βρίσκεται σε τελεία αντίθεση με τον τρόπο της ανθρώπινης σκέψης. Ο άνθρωπος πιστεύει και διδάσκει πως βαδίζουμε από κάτω προς τα πάνω. Ότι ξεκινήσαμε από μια ακαθόριστη προϊστορική περίοδο και μέσω εκατομμυρίων ετών εξέλιξης συνεχίζουμε την πορεία μας προς τα άνω. Σχετική είναι κι η τόσο γνωστή θεωρία της εξέλιξης, την οποία ο Άγγλος Φυσιοδίφης Δαρβίνος, που έζησε το δέκατο όγδοο αιώνα, διατύπωσε, ως προς τη βιολογική εξέλιξη των ειδών, η γνωστή με το όνομα Δαρβίνειος θεωρία. Υπεστήριξε, δηλαδή αυτός ότι η γένεση των ζωικών όντων προήλθε με την εξέλιξή τους, από κατώτερα είδη σε ανώτερα. Μια θεωρία τούτη, η οποία προ πολλών δεκαετιών αποδείχτηκε επιστημονικά μια ουτοπία, κι όπως ένας Γάλλος Ακαδημαϊκός έχει πει, "απέθανε χωρίς ελπίδα αναστάσεως".

Αλλά ο Λόγος του Θεού λέει πως ως προς τον άνθρωποι και τη σχέση του Θεού μαζί του, ο Θεός ξεκίνησε από πάνω για να τελειώσει το έργο Του κάτω.

Και, πρώτο. Είναι γεγονός ότι ο Σωτήρας του ανθρώπου, ο Ιησούς Χριστός ο Κύριος, ήλθε από πάνω. Αν η Σωτηρία μπορούσε να προέλθει από κάτω, τότε ποια ανάγκη θα υπήρχε να κατέβει στον κόσμο μας ο Υιός του Θεού για να τον σώσει, όπως είπε; Αν η σοφία του ανθρώπου, οι προσπάθειές του, τα όσο καλοπροαίρετα έργα του θα κατόρθωναν να τον φέρουν στον Θεό, στην ευτυχία του δηλαδή, τότε ο Θεός δεν θα 'χε καθόλου ενδιαφερθεί για την ανθρώπινη ζωή. Η εξέλιξη και μόνη της θα τον ανέβαζε εκεί.

Σ' αυτό ακριβώς το σημείο σκαλώνουν οι οπαδοί του Δαρβίνου. Αν, δηλαδή, -αναρωτιώνται- ο άνθρωπος εξελισσόμενος προς τα άνω θα 'φτανε κάποτε στον τέλειο άνθρωπο, γιατί τότε ακόμα, μετά από τόσες χιλιάδες χρόνια που πέρασαν δεν μπόρεσε να παραγάγει έναν τελειότερο χαρακτήρα απ' τον Ιησού Χριστό; Έναν άνθρωπο που να μπορεί κι αυτός να πει όπως ο Χριστός είπε: "Τις με ελέγχει περί αμαρτίας;" (Ιωάν. 8:46).

Στην Α΄ Κορ. 15:47, διαβάζουμε: "Ο πρώτος άνθρωπος είναι της γης χοϊκός, ο δεύτερος άνθρωπος ο Κύριος εξ ουρανού". Μ' άλλα λόγια, ο πρώτος άνθρωπος, σαν δημιούργημα του Θεού, είναι εκ της γης "χοϊκός", για να ζήσει εδώ και να καταλήξει εδώ, στο χώμα κι όχι στον ουρανό. Αλλά για να κατέληγε αυτός στον ουρανό, άλλος τρόπος δεν υπήρχε παρά αν "ο εξ ουρανού Κύριος", ο Δημιουργός του δηλαδή, δεν ανελάμβανε Εκείνος να τον αντικαταστήσει και ν' ανέβει Εκείνος για λογαριασμό του στον ουρανό του Θεού. Επομένως, έπρεπε να υπάρξει κάποιος δεύτερος άνθρωπος, που αυτός δε θα μπορούσε σε καμιά περίπτωση να είναι "χοϊκός", όπως ο πρώτος.

Δεύτερο. Η Αναγέννηση του ανθρώπου, η αλλαγή του, δηλαδή, σ' ένα νέο άνθρωπο, έρχεται από πάνω, με φύτεμα θείας φύσης στην ψυχή του, που μόνο το Άγιο Πνεύμα μπορεί να κάμει. "Εάν δεν γεννηθής άνωθεν, δεν δύνασαι να ίδης (πολύ περισσότερο να βιώσεις) την βασιλείαν του Θεού", είπε ο Κύριος στον Νικόδημο. Και σε άλλες περιπτώσεις ο Κύριος τόνιζε, πως ο άνθρωπος αν δεν Τον δεχτεί ως τον μόνο Σωτήρα του, θα πεθάνει τυλιγμένος μέσα στις αμαρτίες του. Ό,τι ο άνθρωπος χρειάζεται δεν είναι μια προαγωγή, αλλά μια νέα γέννηση από πάνω. Αυτό δεν αρέσει στον άνθρωπο να του το λες, διότι αντιβαίνει στην αυτοπεποίθηση που τον κατέχει, πως ό,τι του λείπει θα μπορέσει να το αποκτήσει μόνος του, χωρίς την επέμβαση του Θεού. Προσπαθεί να δικαιολογεί τις αμαρτίες του (τις οποίες δεν μπορεί και να μην αναγνωρίζει), ή να τις καλύπτει. Αλλά, παρά τη μόρφωσή του και την όποια εξέλιξή του, συνεχίζει να είναι ένας άγριος, άξεστος, απολίτιστος άνθρωπος. Βαδίζει προς τα κάτω κι όχι προς τα πάνω. Γι' αυτό, όπως ο Χριστός είπε στο Νικόδημο, "πρέπει ο άνθρωπος να γεννηθεί κι από πάνω".

Τρίτο. Η Αναζωπύρηση του πιστού έρχεται κι αυτή από πάνω. Από μια πεσμένη πνευματική κατάσταση στην οποία ο πιστός βρέθηκε, τίποτε απ' τον εαυτό του, τίποτε απ' το περιβάλλον του, τίποτε, ποτέ κι από κανέναν, δεν μπορεί να τον φέρει στην "πρώτη αγάπη", στα "πρώτα έργα", παρά μόνο μια άνωθεν επίσκεψη Αγίου Πνεύματος. "Ουχί δια δυνάμεως, ουδέ δια ισχύος, αλλά δια του Πνεύματός μου, λέγει ο Κύριος των δυνάμεων" (Ζαχ. 4:6). Πάντα, φυσικά, με την προϋπόθεση της μετάνοιας, της εξομολόγησης, της απόφασης του πιστού να εκζητήσει τον Κύριο. "Και θέλετε με ζητήσει και ευρεί, όταν με εκζητήσητε εξ όλης της καρδίας υμών" (Ιερ. 29:13).

Τέταρτο. Η ουράνια πολιτεία, που πολιτογραφεί ανθρώπους για την αιωνιότητα και τους κάνει δικούς της, η οποία κι αυτή χτίστηκε από τον Θεό, και διατηρείται και θα διατηρείται εις τους αιώνας απ' Αυτόν, θα 'ρθει κι αυτή από πάνω. Στην Κολοσσαείς 1:15-20, διαβάζουμε: "... δι' αυτού εκτίσθησαν τα πάντα τα εν τοις ουρανοίς και τα επί της γης... τα πάντα δι' αυτού και εις αυτόν εκτίσθησαν, και αυτός είναι προ πάντων και τα πάντα συντηρούνται δι' αυτού, ... εν αυτώ ηυδόκησεν ο Πατήρ να κατοικήση παν το πλήρωμα, και δι' αυτού να συνδιαλλάξη τα πάντα... είτε τα επί της γης, είτε τα εν τοις ουρανοίς...". "Εγώ ο Ιωάννης είδον την πόλιν την αγίαν, την νέαν Ιερουσαλήμ καταβαίνουσαν από του Θεού εκ του ουρανού, ητοιμασμένην ως νύμφην κεκοσμημένην δια τον άνδρα αυτής... Ιδού η σκηνή του Θεού μετά των ανθρώπων και θέλει σκηνώσει μετ' αυτών...", γράφει ο Ιωάννης (Αποκ. 21:1-3).

Ευχαριστούμε τον Θεό που πάντα εργάζεται από πάνω προς τα κάτω. Με την Αναγέννηση, που από πάνω ενήργησε μέσα μας, μας συνανέστησε μετά του Χριστού για να ζητάμε στο εξής τα άνω, όπου ο Χριστός κάθεται στα δεξιά του Θεού, κι όχι τα επί της γης.

Αδελφέ μου, θέσε τις προσδοκίες σου σε πράγματα του ουρανού επάνω, όχι σε πράγματα της γης κάτω. Διότι απέθανες, λέει ο Λόγος του Θεού, και "η ζωή σου είναι κεκρυμμένη μετά του Χριστού εν τω Θεώ" (Κολ. 3:1-2).

Όλα, λοιπόν, όσα χρειαζόμαστε έρχονται από πάνω προς τα κάτω. Τούτο είναι και το περιεχόμενο "της πολυειδούς χάριτος του Θεού" σε μας δια Ιησού Χριστού, η οποία μας έχει ήδη δοθεί να την απολαμβάνουμε. Δόξαζε, λοιπόν, τον Θεό, τον Δοτήρα παντός αγαθού.