ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]


ΜΑΡΤΙΟΣ 2004

Αντιμετωπίζοντας
το Γίγαντα της

αγωνιώδους μέριμνας

 

του αιδ. Κ. Εμμανουηλίδη

 

 

 

 

Ο κάθε άνθρωπος είναι σταυρωμένος ανάμεσα σε δύο ληστές· στις λύπες του χθες και τις μέριμνες του αύριο

 

Πολύ σπάνια ο Ιησούς Χριστός μίλησε τόσο εκτεταμένα, επίμονα και με τόσα πολλά επιχειρήματα, όπως κάνει στο Ματθ. 6:25-34, αναφερόμενος στην αμαρτία της μέριμνας. Στα δέκα εδάφια της περικοπής μας, τρεις φορές επαναλαμβάνει την εντολή με την οποία απαγορεύει την αγωνιώδη μέριμνα, εδ. 25, 31 και 34.

Γιατί άραγε αυτή η επιμονή;

Διότι το ενδιαφέρον του Κυρίου μας για την ψυχική μας γαλήνη και ηρεμία είναι ιδιαίτερα έντονο.

Τι όμως ακριβώς είναι η μέριμνα;

Μέριμνα είναι η συνεχόμενη ανησυχία, η βασανιστική εκείνη φροντίδα που ταράζει την ψυχή μας και φυτεύει μέσα της φόβους και αμφιβολίες, μετατρέποντας το μέλλον σε σκοτεινό και ιδιαίτερα επικίνδυνο.

Η περικοπή βέβαια δεν καταδικάζει ούτε τον νόμιμο αγώνα της ζωής, ούτε τις προσπάθειες που ο κάθε σκεπτόμενος άνθρωπος και ο κάθε υγιής χριστιανός καταβάλλει για να φροντίσει και να περιποιηθεί την οικογένεια του. Στο κάτω-κάτω ο Χριστός δε μας λέει ''μην κάνετε τίποτα'' αλλά μας καλεί να ''μην ανησυχούμε για τίποτα''.

Μέριμνα είναι εκείνη η τεράστια αγωνία που συνεχόμενα παράγει πιεστικά και βασανιστικά ερωτήματα:

-Τι θα γίνει αύριο; Θα τα βγάλω πέρα; Θα τα καταφέρω;

-Τα παιδιά μου θα παντρευτούν; Θα ευτυχήσουν; Θα περάσουν στο πανεπιστήμιο;

-Τι θα γίνει με την ανεργία; Την οικονομική κρίση;

-Τι θα γίνει με τους σεισμούς, τις πλημμύρες, τη μόλυνση, την τρύπα του όζοντος,  τη χολέρα του έιτζ;

-Κι αν μέσα μου κρυφοδουλεύει κάποια σοβαρή ασθένεια;

-Κι αν με απολύσουν από τη δουλειά μου;

Κι αν, κι αν, κι αν...

Ατελείωτα και καταστροφικά είναι τα χιλιάδες εάν που μας έχουν περικυκλώσει ασφυκτικά και έχουν γίνει ο καθημερινός αχώριστος εφιάλτης μας. Τα χιλιάδες εάν της αρρωστημένης μελλοντολογίας δίνουν και παίρνουν και τα άπειρα ενδεχόμενα αποτελούν πανίσχυρα ψυχικά δηλητήρια.

Η μέριμνα ως αχώριστος εφιάλτης του σύγχρονου ανθρώπου δηλητηριάζει τη διάθεση μας, κλέβει την εν Χριστώ χαρά μας, εξασθενίζει το δυναμισμό μας και στραγγαλίζει την πολυπόθητη ειρήνη και γαλήνη της ψυχής μας. Όχι μόνο δεν λύνει τα προβλήματα της αυριανής ημέρας αλλά αφαιρεί και τις δυνάμεις του σήμερα.

Από έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί έχει διαπιστωθεί πως μόνο το 8% των πραγμάτων και καταστάσεων για τα οποία οι άνθρωποι ανησυχούν, αποδεικνύονται αληθινά και άξια ανησυχίας. Το υπόλοιπο 92% είτε είναι φανταστικές ανησυχίες-καταστάσεις που εμείς έχουμε συλλάβει στον ιδιαίτερα εφευρετικό νου μας-είτε πράγματα που δεν μπορούμε εμείς οι ίδιοι να ελέγξουμε· καταστάσεις έξω και πέρα από τη σφαίρα της δικής μας επιρροής.

Επιχειρήματα που αποδεικνύουν πόσο παράλογη είναι η μέριμνα:

α)  Αφού ο Θεός μας έχει χαρίσει το δώρο της ζωής, δεύτερο σε αξία αμέσως μετά το δώρο της αιώνιας ζωής, δώρο δηλαδή ανώτερο και θαυμαστό, θα μας αρνηθεί τα κατώτερα δώρα που είναι η τροφή και η ενδυμασία; εδ. 25β.

β)  Η πρόνοια του Θεού στη φύση γύρω μας, εδ. 26, 28-30.

Δε μεριμνώ δε σημαίνει είμαι αδρανής, απαθής, αδιάφορος, οκνηρός και απαλλαγμένος από ευθύνες. Ούτε βέβαια σημαίνει δε σχεδιάζω, δεν προγραμματίζω και δε σκέφτομαι. Μάλιστα ακριβώς το αντίθετο συστήνεται στην περικοπή μας.

''Εμβλέψατε'', κοιτάξτε προσεκτικά, εδ.26.

''Καταμάθετε'', μάθετε δια της προσεκτικής παρατηρήσεως, εδ. 28.

Παρατηρήστε όχι απλώς για να χαρείτε και να απολαύσετε τη φύση, αλλά σπουδάστε την. Αφήστε την να γίνει ο δάσκαλός σας. Κοιτάξτε τα πουλιά, εδ. 26, ''κατανοήσατε τους κόρακας'', Λουκ. 12:24.

Τα πουλάκια δεν ταράζονται, δε μεριμνούν δεν αγχώνονται, δεν αγωνιούν. Εργάζονται, δεν είναι οκνηρά, αλλά εργάζονται ΑΜΕΡΙΜΝΑ. Τη διατροφή τους την έχει αναλάβει προσωπικά ο μεγαλύτερος ζωόφιλος ολόκληρου του σύμπαντος, ο ουράνιος Πατέρας μας, εδ. 26β!

Αυτός ο μοναδικός και καταπληκτικός Πατέρας, φροντίζει τα πουλιά, τα λουλούδια και τα ζώα, δε θα φροντίσει εμάς που είμαστε παιδιά Του-έχουμε στενό δεσμό και σχέση- και ο Υιός της αγάπης Του θυσιάστηκε για τις αμαρτίες μας χαρίζοντάς μας το δώρο της αιώνιας ζωής;

γ)  Η ματαιοπονία του ανθρώπου που μεριμνά, εδ. 27.

δ)  Η μέριμνα είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα των ανθρώπων που δε γνωρίζουν το Θεό και άρα ασυμβίβαστη με τη Χριστιανική πίστη, εδ. 32α.

 

Ποια λοιπόν είναι η καρδιά του προβλήματος και πώς μπορούμε να σωριάσουμε καταγής τον πανίσχυρο γίγαντα που λέγεται αγωνιώδη μέριμνα;

Η μέριμνα δεν είναι θέμα χαρακτήρα, όπως συχνά μας αρέσει να πιστεύουμε για να δικαιολογούμε τους εαυτούς μας μια και είμαστε παγκόσμιοι πρωταθλητές στην ανησυχία και τους φόβους, ούτε βέβαια είναι θέμα ικανοτήτων, περιστάσεων γνώσεων κ.λπ. Η μέριμνα έχει να κάνει με το πνευματικό μας ανάστημα, την πνευματική μας ωριμότητα.

Η αμαρτία της μέριμνας σχετίζεται με την ΟΛΙΓΟΠΙΣΤΙΑ μας, εδ. 30.

Αυτή είναι η καρδιά του προβλήματος. Όσο κι αν δε θέλουμε να το παραδεχτούμε, κάθε φορά που αμαρτάνουμε μεριμνώντας υποτιμάμε την καταπληκτική και ασύγκριτη πρόνοια του Θεού.

Ποιο λοιπόν είναι το δραστικότερο αντίδοτο της καταστροφικής μέριμνας;

 

Τα τρία Π της περικοπής μας δίνουν τη λύση: Πίστη-Πατέρας-Πρώτον.

 

Πίστη. Όπως σημειώσαμε αυτή είναι η καρδιά του προβλήματος και ο λόγος της αυστηρής επίπληξης από την πλευρά του Κυρίου μας. Όπως το σκοτάδι είναι το αποτέλεσμα της έλλειψης του φωτός έτσι και η μέριμνα είναι το αποτέλεσμα της ολιγοπιστίας μας προς την στοργική πρόνοια και φροντίδα του ουράνιου Πατέρα.

Η ολιγοπιστία φουντώνει και η πίστη εξασθενίζει όταν αφήσουμε τους δισταγμούς και τις αμφιβολίες να τρυπώσουν και να στρογγυλοκαθίσουν μέσα στις καρδιές μας. Πιστεύω στο Θεό σημαίνει ότι τον εμπιστεύομαι απόλυτα. Πιστεύω στο Θεό σημαίνει ότι του έχω τυφλή εμπιστοσύνη. Πιστεύω στο Θεό σημαίνει ότι βασίζομαι στο Θεό και του αναθέτω τα πάντα. Μιλάμε για μια πίστη ανεπιφύλακτη, διαρκή και ολοκληρωμένη. Αυτή η πίστη τα σαρώνει όλα και τρέπει σε άτακτη φυγή τον νικημένο εχθρό. Αυτή η πίστη είναι ο τυφώνας του ουρανού που θα σωριάσει στο έδαφος νικημένο το γίγαντα της μέριμνας. Αυτή η πίστη είναι σκέτος οδοστρωτήρας. Την έχουμε; Η αληθινή πίστη, η οποία βέβαια είναι παιδί της γνώσης του Λόγου του Θεού, διακηρύττει: ''Το λέει η Αγία Γραφή, το πιστεύω, για μένα τελείωσε''. Δυστυχώς πολύ συχνά με τις ενέργειές μας αποδεικνύουμε ότι περισσότερο εμπιστευόμαστε τους τραπεζικούς μας λογαριασμούς και τον τάδε φημισμένο γιατρό, απ' ό,τι τη στοργική αγάπη και πρόνοια του Πατέρα μας.

 

Πατέρας. Αγαπητοί αδελφοί, έχουμε Πατέρα, δεν είμαστε μόνοι, δεν είμαστε ορφανοί. Αυτός ο Πατέρας που φροντίζει όλα τα πουλάκια του κόσμου θα παραμελήσει εμάς που είμαστε παιδιά Του και πολύ ανώτεροι από το ζωικό και φυτικό βασίλειο;

Η αγάπη του πατέρα είναι κατά κανόνα αγνή και ανιδιοτελής. Προσφέρει κι όμως δε ζητάει. Ευχαριστιέται να δίνει και όχι να παίρνει. Έχει θυσίες και όχι απολαύσεις.

Γι' αυτό ακριβώς και η Γραφή μας την φέρνει ως παράδειγμα, ως εικόνα της άπειρης, ανιδιοτελής και αγνότατης αγάπης, την οποία ο ουράνιος Πατέρας τρέφει προς τα παιδιά Του.

Ο ουράνιος Πατέρας γνωρίζει κάθε ανάγκη μας, εδ. 32β.

Οίδεν             -->       Παντογνωσία

Ο Πατήρ           -->       Αγαθότητα

Ο Ουράνιος      -->       Παντοδυναμία

 

Πρώτον-Προτεραιότητες. Η λεξούλα αυτή, πρώτον, υπογραμμίζει το μυστικό της ευτυχίας του ανθρώπου. Αποτελεί το πρόγραμμα της ζωής κάθε Χριστιανού.

Πρώτον!

Πρώτα τα της βασιλείας του Θεού. Πρώτα η βασιλεία Του να επεκταθεί μέσα μας και γύρω μας. Πρώτα το δικό Του έργο. Η υπόθεση Ιησούς πρέπει να κατέχει την πρώτη θέση στην καρδιά μας, στα αιτήματα μας, στο ενδιαφέρον μας και στις προσπάθειές μας. Όχι απλώς να θέλουμε κάτι τέτοιο αλλά να το ποθούμε και να το κάνουμε σκοπό στη ζωή μας.

Τα πράγματα του Θεού πρέπει να κατέχουν την πρώτη θέση και όχι να αποτελούν τη γαρνιτούρα στο κυρίως πιάτο ή το μπάλωμα.

Στο εδάφιο 33 υπάρχει μια ασύγκριτη υπόσχεση, ''και ταύτα πάντα προστεθήσεται υμίν''.

Πόσο θέλουμε να πραγματοποιηθεί η υπόσχεση στη ζωή μας αδιαφορώντας όμως συχνά για τον όρο που απαιτείται ώστε να εκπληρωθεί η συγκεκριμένη  υπόσχεση.

Να σημειώσουμε και μια σημαντική λεπτομέρεια. Το εδάφιό μας δε λέει, ζήτησε τη βασιλεία του Θεού, τη δικαιοσύνη αυτού και όλα τ' άλλα σε σένα θα δοθούν, αλλά σε σένα θα προστεθούν. ''Προστίθημι'' σημαίνει προσθέτω σ' εκείνο που ήδη υπάρχει. Τα υλικά δώρα του Πατέρα θα προστεθούν πάνω στο πνευματικό μας θεμέλιο. Θα δοθούν τα υλικά αιτήματα ως παράρτημα, προσθήκη και συμπλήρωμα των πνευματικών. Πρώτα η ψυχή, μετά το σώμα.

Αυτή είναι η τάξη των αξιών της βασιλείας του Θεού. Αυτές είναι οι σωστές προτεραιότητες. 

                             

 

Ο αιδ. Κώστας Εμμανουηλίδης είναι ποιμένας της Ε.Ε.Ε. Νικαίας

 

 

 

Μεγάλες Αλήθειες από τους Μικρούς Προφήτες
Ζαχαρίας:
Το μέλλον του παρόντος

 

του αιδ. Π. Κανταρτζή

 

 

 

Ιστορικό Πλαίσιο

 

Το διάταγμα του βασιλιά Κύρου το 539 π.Χ. άνοιξε τον δρόμο για την επιστροφή των εξόριστων στη Βαβυλώνα Ιουδαίων πίσω στα πατρώα εδάφη της Παλαιστίνης. Το διάταγμα αυτό έδινε άδεια για ανοικοδόμηση του ναού της Ιερουσαλήμ. Γυρνώντας πίσω όμως οι Ιουδαίοι βρήκαν μία ερειπωμένη χώρα. Για να μπορέσουν να επιβιώσουν έπρεπε από την αρχή να ανοικοδομήσουν τα πάντα. Στην προσπάθειά τους αυτή είχαν να αντιμετωπίσουν και την εχθρότητα των γύρω λαών που δεν ήθελαν την ανασυγκρότηση του Ισραήλ. Όλα αυτά οδήγησαν την πρώτη εκείνη γενιά σε μία αναβλητικότητα αναφορικά με το θέμα της ανοικοδόμησης του ναού. Προτεραιότητα, κατά τη γνώμη τους, είχαν άλλα θέματα που ήταν πιο σημαντικά. Ο Θεός, λοιπόν, την περίοδο εκείνη σήκωσε δύο προφήτες, τον Αγγαίο και τον Ζαχαρία, για να παρακινήσουν τον λαό να οικοδομήσουν τον ναό. Διαβάζουμε έτσι στο βιβλίο του Έσδρα,

"To,te proefh,teusan o` profh,thj VAggai/oj kai. Zacari,aj o` ui`o.j tou/ VIddw,( pro.j tou.j VIoudai,ouj tou.j evn VIoudai,a| kai. ~Ierousalh,m( profhteu,ontej pro.j auvtou.j evn ovno,mati tou/ Qeou/ tou/ VIsrah,lA  Kai. evshkw,qhsan Zoroba,bel o` ui`o.j tou/ Salaqih.l kai. VIhsou/j o` ui`o.j tou/ VIwsede.k kai. h;rcisan na. oivkodomw/si to.n oi=kon tou/ Qeou/ to.n evn ~Ierousalh,m\ kai. met, auvtw/n oi` profh/tai tou/ Qeou/ bohqou/ntej auvtou,jA"  (Έσδρας 5:1-2).

Ο Ζαχαρίας λοιπόν μαζί με τον Αγγαίο απευθύνονται στο ίδιο ακροατήριο και αναφέρονται σε παρόμοια ζητήματα. Αυτό εξηγεί τις ομοιότητες που υπάρχουν στα δύο προφητικά αυτά βιβλία (Αγγαίος 1:5 - 11 και 2:15 - 19 με Ζαχαρία 8:9 - 13, επίσης Αγγαίος 2:20 - 23 με Ζαχαρία 4:6 - 10). Το πρώτο μέρος του βιβλίου (κεφ. 1 - 8) του Ζαχαρία περιλαμβάνει οράσεις που σχετίζονται άμεσα με τα βιώματα της πρώτης γενεάς εποίκων που επέστρεψαν από τη Βαβυλώνα. Το δεύτερο (κεφ. 9 - 14) έχει έναν πιο εσχατολογικό χαρακτήρα και είναι διατυπωμένο με γλώσσα χαρακτηριστική σε "αποκαλυπτικά" κείμενα.

Η εμπειρία του παρόντος

Το πρώτο μέρος του βιβλίου (κεφ. 1 - 8) αποτελείται από οκτώ οράσεις ανάμεσα στις οποίες τοποθετούνται διάφορες προφητικές διακηρύξεις. Ο χρονικός ορίζοντας όλου αυτού του υλικού είναι σαφώς προσδιορισμένος. Είναι οράσεις και μηνύματα που αφορούν την πρώτη περίοδο μετά την επιστροφή από την αιχμαλωσία. Αναφορικά με τη δομή των οράσεων, διάφοροι μελετητές επεσήμαναν ότι ακολουθούν μία "χιαστική" διάταξη. Για παράδειγμα, η πρώτη (1:7 - 17) και η όγ-δοη (6:1 - 8) όραση αναφέρονται σε τέσσερα πολύχρωμα άλογα και ασχολούνται με το πεπρωμένο των εθνών. Επίσης η τέταρτη όραση (3:1 - 10) και η πέμπτη (4:1 - 14) τοποθετούνται γεωγραφικά στον ναό και αφορούν τους ηγέτες του Ισραήλ. Η σύνδεση των οράσεων 2 και 3 με τις οράσεις 6 και 7 δεν είναι τόσο ευδιάκριτη. Όλες όμως αφορούν τους εποίκους και αναφέρονται στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν. Αν δούμε λοιπόν συνολικά τις οράσεις του πρώτου μέρους του βιβλίου βλέπουμε ότι μοιάζουν με τρεις ομόκεντρους κύκλους. Ο πρώτος και μεγαλύτερος (οράσεις 1 και 8) αφορά τα έθνη. Ο δεύτερος (οράσεις 2,3 και 6,7) αφορά τον Ισραήλ και την Ιερουσαλήμ. Ο τρίτος (οράσεις 4 και 5) εστιάζει στον ναό.

Θα δούμε στη συνέχεια επιλεκτικά μερικές από τις οκτώ οράσεις και το μήνυμά τους ξεκινώντας από την πρώτη όραση (1:7 - 17). Αυτή έχει ως θέμα της το πρόβλημα των ανεκπλήρωτων εσχατολογικών προσδοκιών του λαού Ισραήλ. Ο Ισραήλ περίμενε ότι ο ερχομός της "ημέρας του Κυρίου" θα έφερνε σαρωτική κρίση πάνω στα έθνη. Με βαθύ προβληματισμό όμως οι Ισραηλίτες παραπονιούνται, "~Hmei/j periwdeu,samen th.n gh/n kai. ivdou,( pa/sa h` gh/ ka,qhtai kai. h`suca,zei" (1:11). Συχνά, το ίδιο παράπονο υψώνεται και στις δικές μας καρδιές. Οι ασεβείς που θα έπρεπε να υποφέρουν ευημερούν και οι δίκαιοι θλίβονται και δοκιμάζονται. Ο άγγελος του Κυρίου, αναλαμβάνοντας τον ρόλο του διαμεσολαβητή ζητά από τον Θεό να τιμωρήσει τα έθνη που αν και χρησιμοποιήθηκαν από Αυτόν για να κρίνουν τον λαό Του αυτά έδειξαν έναν υπέρμετρο ζήλο. Το μήνυμα της πρώτης όρασης είναι ότι η "ημέρα του Κύριου", η ημέρα της κρίσης πάνω στα έθνη δεν ολοκληρώθηκε ακόμη. Ο Θεός θα κρίνει τους λαούς και θα αποκαταστήσει πλήρως τον Λαό Του.

Όπως είδαμε και στον ιστορικό πρόλογο οι πρώτοι έποικοι ένιωθαν εντελώς απροστάτευτοι και ανοχύρωτοι καθώς όλα γύρω τους ήταν ερειπωμένα. Στην τρίτη όραση (2:1 - 13) ο Θεός έρχεται να ενθαρρύνει και να παρηγορήσει τον λαό Του. Τους λεει λοιπόν,  evgw,( le,gei Ku,rioj( qe,lw ei=sqai eivj auvth.n tei/coj puro.j ku,klw| kai. qe,lw ei=sqai pro.j do,xan evn me,sw| auvth/j (2:5). Η περιγραφή παραπέμπει στην νεφέλη που το βράδυ γινόταν "ως είδος πυρός" και κάλυπτε την σκηνή του μαρτυρίου την περίοδο της οδοιπορίας στην έρημο (δες Αριθμοί 9:15). Η νεφέλη ήταν ένα ορατό σημείο της αόρατης παρουσίας του Θεού. Σύμφωνα με την τρίτη όραση λοιπόν του Ζαχαρία η παρουσία του Θεού δεν θα περιορίζεται πια στον ναό αλλά θα καλύπτει όλη την πόλη. Η προσδοκία αυτή αναδιατυπώνεται λαμπρότερη στην Αποκάλυψη όπου διαβάζουμε για την νέα Ιερουσαλήμ, "Kai. nao.n de.n ei=don evn auvth/|\ dio,ti nao.j auvth/j ei=nai o` Ku,rioj o` Qeo.j o` pantokra,twr kai. to. VArni,onA Kai. h` po,lij de.n e;cei crei,an tou/ h`li,ou ouvde. th/j selh,nhj( dia. na. fe,ggwsin evn auvth/|\ dio,ti h` do,xa tou/ Qeou/ evfw,tisen auvth,n( kai. o` lu,cnoj auvth/j ei=nai to. VArni,on" (Αποκάλυψη 21:22 - 23).

Η τέταρτη όραση (3:1 - 10) έχει ονομαστεί από πολλούς ως "το κατά Ζαχαρίαν ευαγγέλιο". Δεν είναι πρώτος ο Ζαχαρίας που παρουσιάζει τις δυνάμεις του κακού προσωποποιημένες να παρουσιάζονται ενώπιον του Θεού (δες Ιώβ 1 - 2, Α Βασιλέων 22:21 - 23). Στην όραση αυτή ο Ζαχαρίας βλέπει μία σκηνή δίκης. Ο άγγελος του Κυρίου είναι ο κριτής και ένας κατήγορος (στα Εβραϊκά η λέξη "σατάν" σημαίνει κατήγορος) καταθέτει κατηγορίες εναντίον του αρχιερέα ο οποίος παρίσταται ντυμένος με λερωμένα ρούχα. Αν και δεν μπορούμε να τον αποδείξουμε με βεβαιότητα το πιθανότερο πλαίσιο για αυτή την σκηνή είναι η "ημέρα του εξιλασμού", η ξεχωριστή εκείνη ημέρα του έτους όπου ο αρχιερέας έμπαινε αντιπροσωπεύοντας όλο το λαό μέσα στα Άγια των Αγίων, μπροστά στην παρουσία του Θεού. Εκεί ο Θεός παίρνει την πρωτοβουλία και λεει, "VAfaire,sate ta. i`ma,tia ta. r`upara. avp, auvtou/\ kai. pro.j auvto.n ei=pen( VIdou,( avfh,|resa avpo. sou/ th.n avnomi,an sou kai. qe,lw se. evndu,sei i`ma,tia lampra"  (3:4).

Ο Θεός επεμβαίνει και αφαιρεί κάθε λόγο κατάκρισης. Αιώνες μετά ο απ. Παύλος θα γράψει, "VEa.n o` Qeo.j hv|nai u`pe.r h`mw/n( ti,j qe,lei ei=sqai kaq, h`mw/n ... Ti,j qe,lei evgkale,sei tou.j evklektou.j tou/ Qeou/ Qeo.j ei=nai o` dikaiw/n\" (Ρωμαίους 8:31, 33).

Η προσδοκία του μέλλοντος (κεφ. 9 - 14)

Τα κεφάλαια αυτά ατενίζουν σε ορίζοντες πέρα από τα δρώμενα της ιστορίας. Αυτό που έγινε το 539 π.Χ. όταν η πρώτη γενιά εποίκων επέστρεψε ήταν μόνο μια πρόγευση του τι ο Θεός έχει για το μέλλον. Το δεύτερο μέρος έρχεται να προσδώσει μία εσχατολογική διάσταση στις προφητείες του πρώτου. Έτσι ενώ το πρώτο μέρος ασχολείται με την ανοικοδόμηση του ναού και την λειτουργία του, το δεύτερο ατενίζει σε μία περίοδο που όλη η πόλη της Ιερουσαλήμ θα μετατραπεί σε έναν τεράστιο ναό όπου κάθε τι θα είναι "άγιο" (Ζαχ. 14:16 - 21) και όπου άνθρωποι από όλα τα έθνη θα έρθουν για να γιορτάσουν. Όλες οι φιγούρες που πρωταγωνιστούν στα γεγονότα στα οποία αναφέρεται το πρώτο μέρος είναι απλές προεικονίσεις κάποιου που έρχεται για να τα κάνει όλα νέα, κάποιου που έρχεται για οδηγήσει το Λαό Του στην πραγματική λύτρωση και αποκατάσταση. Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, ότι στο δεύτερο αυτό μέρος του Ζαχαρία έχουμε μία συστάδα προφητειών που βρήκαν εκπλήρωση, μέσα από την ανάγνωση της Καινής Διαθήκης, στο πρόσωπο του Μεσσία, στο πρόσωπο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού.

Συνοψίζοντας μπορούμε να πούμε ότι το βιβλίο του προφήτη Ζαχαρία πατώντας στο παρόν ατενίζει το μέλλον. Ερμηνεύοντας το έργο του Θεού την πρώτη περίοδο μετά την επιστροφή από την αιχμαλωσία καταγράφει την πιστότητα του Θεού στις υποσχέσεις Του στον Ισραήλ. Δεν σταματά όμως εκεί. Το έργο του Θεού στο παρόν το βλέπει ως τύπο και βάση προσδοκίας για ένα νέο έργο που ο Θεός θα κάνει στο μέλλον. Προετοιμάζει έτσι το έδαφος για την Καινή Διαθήκη και την κορυφαία έκφραση της πιστότητας του Θεού που δεν είναι άλλη από το πρόσωπο και το έργο του Ιησού Χριστού.     I

                             

Ο αιδ. Π. Κανταρτζής είναι ποιμένας της Α΄ Ε.Ε.Ε. Αθηνών.

 

 

 


Κατά Μάρκον Ευαγγέλιο
Μερικές Εισαγωγικές Σημειώσεις



 

 

του αιδ. Στ. Δεληγιάννη

 

 

Ευαγγέλιο του Μάρκου! Εάν μας ζητούσαν να αναφέρουμε μερικά πράγματα για το ευαγγέλιο αυτό, το πιθανότερο θα ήταν να απαντούσαμε ότι είναι ένα από τα τέσσερα Ευαγγέλια, το ένα από τα τρία συνοπτικά Ευαγγέλια  (αυτά των Ματθαίου και Λουκά είναι τα άλλα δύο), το δεύτερο στη σειρά βιβλίο του κανόνα της Καινής Διαθήκης και, ότι είναι γραμμένο από τον ιερό Ευαγγελιστή Μάρκο.

Το ευαγγέλιο του Μάρκου, το οποίο σύμφωνα με τη σύγχρονη θεολογική έρευνα1 θεωρείται ότι αποτελεί το πρώτο ευαγγέλιο που γράφηκε ποτέ,  (έπονται αυτά των Ματθαίου, Λουκά και Ιωάννη), δεν αποτελεί μία βιογραφία του Ιησού από τη Ναζαρέτ  (όπως και τα άλλα τρία ευαγγέλια δεν αποτελούν)  ούτε ένα ιστορικό ντοκουμέντο  (δεν περιλαμβάνει όλα τα συμβάντα), αλλά μία διακήρυξη του ερχομού της Βασιλείας του Θεού και της ζωής και του έργου του Ιησού Χριστού, του Γιου του Θεού, ότι Αυτός είναι ο προϋποσχεμένος Αληθινός Μεσσίας Του Θεού!

Το τρέχον έτος, από τη θέση αυτή των άρθρων που αφιερώνονται στην Καινή Διαθήκη, θα ήθελα, σε συντομία, να θεωρήσουμε μαζί το ιερό αυτό Ευαγγέλιο, με την ευχή, ακόμη περισσότερο να επιθυμήσουμε να γνωρίσουμε και ν' αγγιχτούμε από τη λαμπρότητα της Βασιλείας του Θεού και το μεγαλείο του Βασιλιά της, Ιησού Χριστού.     

Συγγραφέας, Χρονολογία, Παραλήπτες, Αιτία & Σκοπός Συγγραφής

 

Ως συγγραφέας του ευαγγελίου θεωρείται, σύμφωνα με την ιερά παράδοση,2 ο Μάρκος, ο ανιψιός του Βαρνάβα,3 ο οποίος και εθεωρείτο μαθητής και διερμηνευτής των λόγων του απ. Πέτρου.4

Η ακριβής χρονολογία συγγραφής δεν είναι γνωστή, όμως πολλοί θεωρούν ότι συγγράφηκε μεταξύ 50-70μ.Χ., κατά τα χρόνια των διωγμών των χριστιανών από το Νέρωνα. Ο μεγάλος διωγμός που ξέσπασε μετά την πυρκαγιά  της Ρώμης, ήταν, κατά την ιερά παράδοση, η αιτία συγγραφής του Ευαγγελίου. Σκοπός του ήταν να στηρίξει και ενθαρρύνει τους χριστιανούς της Ρώμης, στο μεγαλύτερο μέρος τους εθνικοί, μέσα στα βασανιστήρια και τις κακουχίες που περνούσαν.5

 

Έτσι, οι πιστοί στη Ρώμη ταυτίστηκαν με τη ζωή, την εμπειρία και τους διωγμούς του Ιησού, που καλούσαν όλους τους πιστούς σε τέλεια υπομονή, πιστότητα και εμπιστοσύνη στο Θεό μέχρι το τέλος, όπως και ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός και Κύριός τους ρητά τους υπέδειξε. 

Ιστορικό και Θεολογικό Υπόβαθρο6

 

Ιστορικά, βρισκόμαστε σ' ένα σημείο όπου οι απογοητευμένοι Ιουδαίοι, εξαιτίας της μακράς υποδούλωσής τους είτε στις διάφορες ξένες δυναστείες που δέσποσαν επάνω τους  (επίγονοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου)  είτε στους Ρωμαίους κατακτητές, είτε ακόμη και στον Ηρώδη και την οικογένειά του, προσμένουν την προϋποσχεμένη Βασιλεία Του Θεού να έρθει, να φανερωθεί.

Ήδη, τα τέσσερα επίγεια βασίλεια που ο προφήτης Δανιήλ είχε εξαγγείλει  (κεφ.2,7), είχαν έρθει.7 Σύμφωνα με τις ιερές Γραφές, η Βασιλεία του Θεού θα έπρεπε να είναι εγγύς.8 Το ίδιο και ο Μεσσίας του Θεού, τον οποίο προσμένουν ανυπόμονα να φανερωθεί για να εγκαθιδρύσει την Ουράνια Βασιλεία του Θεού που θα εκδιώξει τους Ρωμαίους και θα καταστήσει τον Ισραήλ και πάλι κυρίαρχη δύναμη και "περιούσιο έθνος". Είναι Αυτός που θα έφερνε την "Ημέρα Του Κυρίου", την ημέρα της κρίσης των ασεβών ανθρώπων, και θα σηματοδοτούσε το τέλος του "παλιού αιώνα", της ασέβειας και της αμαρτίας, και την αρχή του "νέου αιώνα", της Κυρίαρχης Βασιλείας Του Θεού πάνω σ' όλη τη γη, όπου η τέλεια δικαιοσύνη και ειρήνη θα βασιλεύει και όπου μόνο οι δίκαιοι θα μπουν!

Το Ευαγγέλιο του Ιησού Χριστού:

Η Συνέχεια και Εκπλήρωση του Θείου Απολυτρωτικού Σχεδίου

 

"Αρχή του Ευαγγελίου Ιησού Χριστού Υιού Θεού"  (1:1). Αυτή η έκφραση, που είναι κάτι σαν τίτλος του βιβλίου, αποτελεί μία πρωτοχριστιανική ομολογία, ότι ο Ιησούς Χριστός είναι ο Μεσσίας του Θεού. Η λέξη Ευαγγέλιο δεν ήταν κάτι που ξεκίνησε με το Χριστιανισμό, αλλά, ως όρος προϋπήρχε τόσο στην Ιουδαϊκή όσο και στην εν γένει Ρωμαϊκή κοινωνία και κουλτούρα.

Μεταξύ των Ρωμαίων, σχετιζόταν με τα καλά νέα που είχαν να κάνουν με τη "θεότητα του αυτοκράτορα".9 Τα γενέθλια, η ανάρρηση στο θρόνο και η υπερίσχυση και κυρίαρχη ηγεμονία του γιορτάζονταν σε όλο το Ρωμαϊκό κόσμο και θεωρούνταν ως η αρχή των αγαθών/ καλών αγγελιών.

Ωστόσο, σύμφωνα με τον Ευαγγελιστή Μάρκο, το "Ευαγγέλιο", η Χαρμόσυνη Αγγελία, τα Καλά Νέα, αποτελεί εκπλήρωση όσων ο Θεός είχε διακηρύξει μέσω των προφητών Του στο παρελθόν,10 και είναι άμεσα συνδεδεμένο και σχετίζεται με την ερχόμενη Σωτηρία και Βασιλεία του Θεού μέσω του Ιησού του Μεσσία Του,11 η οποία και προσδοκά την ολοκλήρωσή της στο εσχατολογικό μέλλον.

Παράλληλα, το Ευαγγέλιο αυτό έχει πάρει τη μορφή του αρχικού μηνύματος της πρωτοχριστιανικής εκκλησίας, καθώς εκείνη αποτελούσε μία διακηρυκτική κοινότητα. Το μήνυμα αυτό, αν και μικρότερο σε μήκος από αυτά των Ματθαίου και Λουκά,12 είναι ωστόσο περιεκτικό, μεστό και πλήρες, που σκοπό έχει να παρουσιάσει τον πάσχοντα Μεσσία και Δούλο του Γιάχβε που έρχεται να εγκαθιδρύσει την προϋποσχεμένη Βασιλεία του Θεού. Γι' αυτό, κάλλιστα θα μπορούσε να αποδοθεί στο Ευαγγέλιο του Μάρκου ο τίτλος, "Ευαγγέλιο του Πάθους".

Ο Ρόλος του Ιωάννη του Βαπτιστή13

     

Ο Ευαγγελιστής Μάρκος ξεκινώντας το Ευαγγέλιό του, το παρουσιάζει, όπως έχουμε δει, ως την εκπλήρωση των ιερών Γραφών. Συγκεκριμένα, το Ευαγγέλιο αυτό είναι η εκπλήρωση τριών προφητικών γραφών,14 που σχετίζονταν με την παρουσία ενός αγγελιοφόρου στην έρημο, που θα προετοίμαζε το δρόμο για τον ερχόμενο Μεσσία, ο Οποίος, μετέπειτα, και θα οδηγούσε το λαό Του σε μία τελική δεύτερη έξοδο, αυτή τη φορά όχι από μία φυσική χώρα ή δεσμά, αλλά από τα πνευματικά δεσμά της αμαρτίας.

Ο Ιωάννης ο Βαπτιστής λοιπόν, είναι αυτός ο αγγελιοφόρος που θα προετοίμαζε το δρόμο για τον ερχόμενο Μεσσία, ο οποίος, όχι τυχαία, βαπτίζει στον ποταμό Ιορδάνη, στην έρημο της περιοχής της Ιεριχώ, εκεί  όπου έλαβε χώρα η είσοδος του λαού Ισραήλ κατά την πρώτη έξοδο από την Αίγυπτο. Αυτός, ως δεύτερος Ηλίας,15 καλεί το λαό σε μετάνοια και επιστροφή στο Θεό και στη Διαθήκη Του, προετοιμάζοντας ουσιαστικά το δρόμο για τον Ερχόμενο Μεσσία, πριν Εκείνος ιδρύσει τη Βασιλεία του Θεού και εγκαινιάσει το "νέο αιώνα". Ετοίμαζε το δρόμο για τον Κύριο της Κρίσης με βάπτισμα και κήρυγμα για μετάνοια, καλώντας τους Ιουδαίους ακόμη μια φορά στην έρημο, σύμβολο του ξεχωρισμού του λαού για τον Θεό του, έτσι ακριβώς όπως πριν πολλά χρόνια βγήκε από την Αίγυπτο και πέρασε μέσα από την Ερυθρά θάλασσα για να έρθει στο όρος Σινά.

Ο λαός καλούταν ακόμη μια φορά στην έρημο, αυτή τη φορά μέσω του Ιωάννη, για ένα δεύτερο ξεχώρισμα για το Θεό του, με σκοπό την προετοιμασία για μια Νέα Διαθήκη με το Θεό. Ο Ιωάννης ετοίμαζε το δρόμο για ένα μετανοημένο λαό, τον οποίο και καθάριζε, πριν ο Κύριος διαβεί με κρίση κατά την Έλευσή Του.16 Επειδή όμως ο Ιωάννης ήταν, απλώς, εκείνος που προετοίμαζε για την κρίση κι όχι αυτός που θα την έφερνε, γι' αυτό και δεν άξιζε τιμής παρά μόνο Εκείνος που θα ερχόταν μετά από αυτόν  (1:4, 7-8). 

Θεματολογία του Ευαγγελίου

     

Στη μελέτη του Ευαγγελίου του Μάρκου  (όπως και σε κάθε άλλο βιβλίο της Αγίας Γραφής)  ερχόμαστε αντιμέτωποι με μερικά βασικά θέματα, τα οποία και θα εξετάσουμε μέσα από τη στήλη αυτή προσεχώς. Τα θέματα αυτά είναι:     

     

α. Η Βασιλεία του Θεού: Το σημαντικότερο ίσως θέμα του Ευαγγελίου του Μάρκου, όπως και των άλλων συνοπτικών Ευαγγελίων, είναι η Βασιλεία του Θεού, που έρχεται μοναδικά να φανερωθεί στο πρόσωπο, τη ζωή και το έργο του Ιησού του Μεσσία. Είναι η απόλυτα κυρίαρχη εξουσία του Δημιουργού Θεού  επάνω σε όλη τη δημιουργία Του και ιδιαιτέρως επάνω στην ανθρωπότητα, που έρχεται ο Θεός μοναδικά να φανερώσει, στο παρόν και στο εσχατολογικό μέλλον, μέσω του Ιησού. Οι παραβολές του Ιησού, το μικρό, αλλά τόσο σημαντικό αυτό κομμάτι μέσα στο Ευαγγέλιο του Μάρκου, εντάσσονται μέσα στο πλαίσιο της φανέρωσης του μυστηρίου αυτού της Βασιλείας του Θεού.  

 

β. Η Μαθητεία: Το θέμα της μαθητείας, κεντρικό και ζωτικό στο συγκεκριμένο Ευαγγέλιο, αποτελεί μία διαρκή πρόκληση και πρόσκληση σε όποιον επιθυμεί να ακολουθήσει, ζήσει και υπηρετήσει τον Ιησού το Μεσσία.

 

γ. Νόμος και Παράδοση: Πώς θα χαρακτηρίζαμε τη διδασκαλία του Ιησού ως προς το Νόμο; Τη διδαχή, αλλά και τη στάση Του ως προς το Σάββατο; Τη διδαχή Του ως προς το τι μολύνει πραγματικά τον άνθρωπο και τι όχι, ως προς το γάμο και το διαζύγιο; Αυτά είναι μερικά ζητήματα που ο Ευαγγελιστής Μάρκος πραγματεύεται μέσα στο ευρύτερο θέμα της στάσης του Ιησού απέναντι στο Νόμο. 

 

δ. Ιησούς, ο Πάσχων Δούλος του Θεού: Όπως ήδη αναφέρθηκε, το Ευαγγέλιο του Μάρκου, περισσότερο ίσως από οποιοδήποτε άλλο Ευαγγέλιο, σκιαγραφεί και παρουσιάζει τον Ιησού ως τον Πάσχοντα Δούλο του Θεού. Ο Ιησούς, μέσα από την τέλεια υποταγή και υπακοή Του στον Άγιο και Δίκαιο Θεό και Πατέρα Του, μέχρι του βαθμού του σταυρικού Πάθους, το οποίο και είχε ως συνέπεια την ένδοξη Ανάστασή Του, εκπλήρωσε μοναδικά το θείο απολυτρωτικό σχέδιο χάριν όλης της ανθρωπότητας και της δημιουργίας του Θεού.

Επίλογος

 

Το Ευαγγέλιο του Μάρκου, το "Ευαγγέλιο του Ιησού του Μεσσία και Γιου του Θεού", καλεί τον καθένα να "μετανοήσει και πιστέψει" σε αυτό,17 ότι ο Θεός έχει ενεργήσει, αλλά και μέλλει να ενεργήσει και πάλι, ώστε να ολοκληρώσει την πραγμάτωση της Σωτήριας Του και της Κυρίαρχης Διακυβέρνησής Του μέσω του Ιησού του Μεσσία και Γιου Του.18

Ο Μάρκος μας εξιστορεί την αρχή του Ευαγγελίου του Ιησού Χριστού, που έγινε πριν δύο χιλιάδες χρόνια. Αυτό όμως το Ευαγγέλιο, τα χαρμόσυνα νέα της Σωτηρίας και Βασιλείας του Θεού στη ζωή του ανθρώπου, που άρχισε με το κάλεσμα σε μετάνοια και πίστη στο Θεό, από τον Ιωάννη το Βαπτιστή, συνεχίζει να γράφεται μέχρι και σήμερα στη ζωή και εμπειρία εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο, που έθεσαν, μέσα από μία αληθινά μετανοημένη καρδιά, την ελπίδα κι εμπιστοσύνη τους όλη επάνω στον Ιησού, το Μεσσία του Θεού!

 

Αυτό που απομένει, σε εμάς σήμερα, αλλά και στον κάθε ένα που διαβάζει και μελετά το Ευαγγέλιο αυτό διαχρονικά, είναι η απόφαση απέναντι στην πρόκληση και πρόσκληση του Ευαγγελίου αυτού σε μία στάση μετάνοιας και πίστης στον Ιησού το Μεσσία και το Ευαγγέλιό Του. Ποια, αλήθεια, θα είναι αυτή η απόφαση; Αυτό είναι το ζητούμενο, διαχρονικά. I

                             

Ο αιδ. Στ. Δεληγιάννης είναι ποιμένας της Ε.Ε.Ε. Μυλοτόπου.

 

1 Από τα μέσα του 19ου αιώνα και ιδίως τον 20ο  αιώνα, το κατά Μάρκον Ευαγγέλιο βρίσκεται στο επίκεντρο της θεολογικής έρευνας. Η συστηματική μελέτη και επιστημονική έρευνα γύρω από το συγκεκριμένο Ευαγγέλιο ξεπέρασε κατά πολύ αυτές των άλλων συνοπτικών Ευαγγελίων, Ματθαίου και Λουκά, μαζί.  R. A. Guelich, "Gospel of Mark," στο Dictionary of Jesus and the Gospels, ed. J.B. Green, S. McKnight, I.H. Marshall  (Downers Grove, Illinois: InterVarsity Press, 1992), σελ. 512.

2 Παπίας, μέσα 2ου μ.Χ. αιώνα.

3 Πρ.12:12, 25.

4 Πολλοί θεωρούν, κι όχι άδικα, ότι το Πραξ.10:36-41, το οποίο είναι το κήρυγμα του απ. Πέτρου προς τον Κορνήλιο και τους οικείους του, μοιάζει με ένα συνοπτικό "σκελετό" του Ευαγγελίου του Μάρκου.

5 Πολλοί ερμηνευτές "βλέπουν" μία ομοιότητα και ένα παραλληλισμό μεταξύ της σκληρής εμπειρίας των πιστών στη Ρώμη και της ευαγγελικής εξιστόρησης. Έτσι, για παράδειγμα, βλέπουν ένα παραλληλισμό μεταξύ: α. των κατακομβών για τους πιστούς στη Ρώμη - της ερήμου, για τον Ιησού ή β. των άγριων θηρίων στην αρένα - και του "ήταν μετά των θηρίων"  (1:13), στην πείρα του Ιησού στην έρημο κ.ά.

6 Scott Hafemann, Σημειώσεις Διάλεξης στο κατά Μάρκον Ευαγγέλιο.  

7 Αυτά των Βαβυλωνίων, Μηδο-Περσών, Ελλήνων και Ρωμαίων.

8 Σύμφωνα με τον προφήτη Δανιήλ  (2:34-35, 44-45, 7:14,27), αμέσως μετά από τις τέσσερις επίγειες βασιλείες που θα έρχονταν, ο Θεός θα σύστηνε τη δική Του αιώνια Βασιλεία.

9 Οι Ρωμαίοι Καίσαρες, όπως παλαιότερα και οι Φαραώ της Αιγύπτου, όχι μόνο θεωρούνταν αντιπρόσωποι των θεών πάνω στη γη, αλλά-μικροί-θεοί.

10 Η έκφραση "καθώς γέγραπται"  (1:2), ουσιαστικά μας οδηγεί να στραφούμε στην Παλαιά Διαθήκη. Απ' αυτό συμπεραίνουμε ότι η Καινή Διαθήκη δεν είναι μια νέα αρχή στο απολυτρωτικό σχέδιο του Θεού, αλλά η συνέχεια και εκπλήρωση της Παλαιάς Διαθήκης. Ο Ιησούς Χριστός είναι η εκπλήρωση και ο σκοπός της Παλαιάς Διαθήκης. Με άλλα λόγια, η "αρχή του Ευαγγελίου του Ιησού Χριστού" δεν αποτελεί παρά την αρχή της τελευταίας  (μέχρι εκείνη τη στιγμή)  και κορυφαίας 'σελίδας του βιβλίου' των απολυτρωτικών σχεδίων του Θεού, η οποία θα γραφόταν από τον Ιησού το Μεσσία  (Χριστό)  και Γιο Του.

11 Ησα.40:1-11, 52:7-10, 64:4, Μαλ.3:1.

12 Αυτό θεωρείται ως ένας από τους λόγους της προτεραιότητας του Ευαγγελίου του Μάρκου σε σχέση με αυτών των Ματθαίου και Λουκά.

13 Scott Hafemann, Σημειώσεις Διάλεξης στο κατά Μάρκον Ευαγγέλιο.

14 Αυτές οι γραφές είναι το Έξοδ.23:20, το Μαλ.3:1 και το Ησα.40:3. Ιδιαίτερης επισήμανσης χρήζει το γεγονός ότι στο κριτικό κείμενο αναφέρεται η γραφή του Ησαΐα του προφήτη ότι εκπληρώνεται  (1:2), αν και όλες οι περικοπές δεν ανήκουν σε αυτόν. Ας μη παραξενευτούμε που αναφέρεται αυτό, ούτε να θεωρήσουμε βιαστικά ότι η Γραφή φάσκει και αντιφάσκει. Η πιθανότερη εξήγηση κρύβεται στο γεγονός ότι οι αρχαίοι Ραβίνοι ταξινομούσαν, ανάλογα με το θέμα που τους απασχολούσε και τους ενδιέφερε, περικοπές της Παλαιάς Διαθήκης κάτω από ένα ευρύτερο πλαίσιο ιερών κειμένων, που "εξηγούσε, ερμήνευε και διαφώτιζε" τα ιερά αυτά κείμενα, συγκεκριμένα, εδώ, του προφήτη Ησαΐα. Αν και ο Ησαΐας δεν είναι ο συγγραφέας αυτών των περικοπών, είναι, ωστόσο, "το κλειδί" για την κατανόηση αυτών των περικοπών. W. L. Lane, The Gospel of Mark, σελ.45-47.

15 Μαλ.4:5, Μαρκ.9:11-13.

16 Μαλ.3:2κοκ.

17 Μαρκ.1:15

18 R. A. Guelich, DJG, σελ. 515.

 

 

Μαρτίνος Λούθηρος
 

ο Μεταρρυθμιστής, ο Χριστιανός, ο Άνθρωπος

 

 

του κ. Στ. Κατσάρκα

 

 

Συνέχεια από το προηγούμενο

 

Κτίζεται η καινούργια εκκλησία

 

Σήμερα στις ευαγγελικές εκκλησίες έχουμε καθορισμένες συνήθειες, θεσμούς και συστήματα, μια παράδοση με την καλή έννοια της λέξης  -καμιά φορά όχι και με την τόσο καλή-  κι ασφαλώς δεν μπορούμε να φανταστούμε τι σημαίνει για έναν πνευματικό οδηγό με βοηθό μονάχα την Αγία Γραφή και τη συνείδησή του να προσπαθεί ν' ανοίγει δρόμους που αγκάθια αιώνων τους είχαν σκεπάσει και τους είχαν κάνει άβατους κι άγνωστους. Σήμερα έχουμε τις συμπροσευχές μας, τους ύμνους μας, τα κηρύγματά μας, τις χορωδίες μας, τα συνέδριά μας και τις ευαγγελιστικές εκστρατείες μας, τις συμμελέτες μας, τους ομίλους μας των νέων και τα κυριακά μας σχολεία, όλα με πλούσια βιβλιογραφία, με αμέτρητα πρότυπα και με ζωή αρκετών αιώνων, και μας είναι αδύνατο να καταλάβουμε πόσο άγνωστα ήταν όλα αυτά για έναν άνθρωπο που έβγαινε από ένα εντελώς διαφορετικό κλίμα και μια εντελώς αλλιώτικη παράδοση. Ακούμε σήμερα για τη θρησκευτική μεταρρύθμιση και φανταζόμαστε πως μέσα σε μερικές μέρες κτίστηκαν ή τουλάχιστον μπήκαν τα θεμέλια για όλους τους θεσμούς που πάνω τους βασίζεται η εκκλησιαστική και η ατομική πνευματική μας ζωή. Ωστόσο στην πραγματικότητα ο αγώνας ήτανε τιτάνιος κι εξοντωτικός. Στην προσπάθειά του να ενημερώσει και να διαφωτίσει τους πιστούς της καινούργιας εκκλησίας πάνω και στα πιο στοιχειώδη ακόμη, καθώς και στα χίλια-δυο μικροπροβλήματα και λεπτομέρειες που φυσικό ήταν να προκύψουν  -και βέβαια χωρίς τα σημερινά άφθονα μέσα μαζικής επικοινωνίας- οργανώνει ο Λούθηρος με τη βοήθεια συνεργατών του μια γιγαντιαία εκστρατεία στην πατρίδα του τη Σαξονία. Μπορούμε εύκολα να φανταστούμε πως πολλές από τις εκκλησίες που επισκέπτεται, και που εντάσσονται στο μεταρρυθμιστικό κίνημα σαν ευαγγελικές, δεν έχουν καταλάβει ακόμα πολλά πράγματα απ' το καινούργιο πνεύμα κι από τις ξεχασμένες αλήθειες της Αγίας Γραφής. Ακόμη κι εκατό χρόνια μετά το ξεκίνημα της μεταρρύθμισης, η μελέτη της Αγίας Γραφής συνηθίζεται μονάχα στις ανώτερες τάξεις, και πολύ δύσκολα το εκκλησίασμα πείθεται να ψάλλει ομαδικά. Σε αρκετά χωριά βρίσκονται εφημέριοι που η ηθική τους ζωή είναι σε πολύ χαμηλό επίπεδο, που συχνάζουν στις ταβέρνες, που δεν είναι σε θέση ν' απαγγείλουν ούτε τις δέκα εντολές ή το "Πάτερ ημών". Κάποιος μάλιστα απ' όλους ιερουργεί διαδοχικά σε μια ευαγγελική και σε μια καθολική εκκλησία, όχι βέβαια από υπερβολικό ζήλο, αλλά για να εισπράττει διπλό μισθό. Δημιουργείται λοιπόν η ανάγκη ν' αντικατασταθούν αρκετοί απ' αυτούς από γνήσιους πιστούς κατάλληλα εκπαιδευμένους. Η δραστηριότητα του Λούθηρου στην προσπάθεια της οικοδόμησης της καινούργιας εκκλησίας δεν έχει προηγούμενο. Συχνά μέσα στην ίδια Κυριακή κάνει τέσσερις ομιλίες, τη μια πίσω απ' την άλλη. Ο αριθμός των κηρυγμάτων του που διασώζεται φτάνει τα 2.300. Μόνο μέσα στο 1528 εκφωνεί μέσα σε 145 μέρες 195 κηρύγματα. Κάθε τρεις μήνες παραδίδει βιβλικά μαθήματα επί δύο εβδομάδες από τέσσερις μέρες κάθε εβδομάδα. Τ' αμέτρητα προβλήματα που αντιμετωπίζει ανάμεσα στους πιστούς κι αρκετές από τις εκδηλώσεις τους, τον κάνουν να λυγίζει πότε-πότε: "Και τι δε θα 'δινα για να ξεφύγω από τις δυστροπίες του εκκλησιάσματος  και να κοιτάζω τα φιλικά μάτια των ζώων", αναστενάζει εκδηλώνοντας έτσι την ενδόμυχη λαχτάρα του για την ήσυχη αγροτική ζωή. Το συγγραφικό του έργο είναι ασύλληπτο σε όγκο. Θεωρείται ο πολυγραφότερος από όλες τις θρησκευτικές προσωπικότητες της ιστορίας. Εκτός από τα φυλλάδια που γι' αυτά μιλήσαμε πιο πριν, τα γραπτά που καλύπτουν 102 χοντρούς τόμους του περίφημου εκδοτικού οίκου της Βαϊμάρης, ανάμεσά τους ένα βιβλίο προσευχών, ένα υμνολόγιο, δυο κατηχήσεις, πολλές ερωτήσεις κι απαντήσεις πάνω στις βασικές αρχές της πίστης. Κι όλα αυτά δίπλα στα τακτικά του καθήκοντα σαν καθηγητή στο πανεπιστήμιο.

 Οι εκδοτικοί οίκοι που εκδίδουν τα έργα του θησαυρίζουν από την τεράστια κυκλοφορία τους, ενώ ο ίδιος αρκείται στο μισθό του σαν πανεπιστημιακός καθηγητής -που ευτυχώς ο ηγεμόνας του φροντίζει να 'ναι αρκετά ικανοποιητικός-  κι αρνιέται να εισπράξει έστω και μια δεκάρα από συγγραφικά δικαιώματα. Η παροιμιώδης γενναιοδωρία του, που ξεπερνά πολλές φορές τα λογικά όρια, προκαλεί της διαμαρτυρίες της γυναίκας του που έχει να θρέψει πάνω από εικοσιπέντε συνολικά στόματα. Γιατί δεν είναι μονάχα τα οκτώ μέλη της οικογένειας που ζούνε κάτω από τη στέγη του μοναστηριού της Βιτεμβέργης που έχει παραχωρήσει για μόνιμη κατοικία στην οικογένεια ο ηγεμόνας. Είναι και τέσσερα ορφανά από συγγενικές οικογένειες που μεγαλώνουν κοντά τους, είναι οι οικότροφοι φοιτητές που συμβάλλουν στα έξοδα με το ενοίκιό τους  -συνήθως αναγκαία σ' όλους τους οικογενειάρχες καθηγητές για ν' αντιμετωπίζουν τα υπέρογκα έξοδά τους-  κι είναι κι οι διάφοροι φιλοξενούμενοι περαστικοί και κάθε είδους καταδιωκόμενοι πιστοί που βρίσκουν καταφύγιο κι απολαμβάνουν τη συντροφιά του διάσημου ζευγαριού στο πάντα ανοικτό και φιλόξενο σπίτι τους. Ξεχωριστά απ' αυτούς, το ευρύχωρο μοναστήρι χρησιμεύει και σα νοσοκομείο για αρρώστους, που περιθάλπονται εκεί μέσα με τη βοήθεια προσωπικού υπό την εποπτεία της κυρίας καθηγητού. Καθώς η οικογένεια με όλους τους φιλοξενουμένους κάθεται γύρω από το τραπέζι, η κουβέντα συνεχίζεται γι αρκετή ώρα μετά το γεύμα. Οι φοιτητές με το μπλοκ και το μολύβι στο χέρι, όπως θα λέγαμε σήμερα, σημειώνουν τα λόγια του δασκάλου, και κάποιος από αυτούς αρκετά χρόνια αργότερα εκδίδει τις περίφημες "Κουβέντες του Τραπεζιού"  ("Tischreden")  απ' όπου μαθαίνουμε πολλές χρήσιμες πληροφορίες για πολλές από τις αντιλήψεις και τις γνώμες του μεταρρυθμιστή. Ανεκτίμητες είναι οι συμβουλές του γύρω από την οικογενειακή ζωή, και ιδιαίτερα γύρω από τις σχέσεις του ζευγαριού, που θεωρεί ένα από τα πιο όμορφα δώρα του Θεού. "Σαν βλέπω ένα αντρόγυνο να ζει αγαπημένο, αισθάνομαι τόση ευχαρίστηση, σα να βρίσκομαι σ' ένα κήπο με τριαντάφυλλα. Αυτό είναι σπάνιο πράγμα". Κι αυτός δίνει πρώτος το παράδειγμα μιας τέτοιας αγάπης. "Kothe", λέει στη γυναίκα του, "έχεις έναν άντρα που σ' αγαπά. Άσε λοιπόν κάποιαν άλλη να γίνει αυτοκράτειρα". Ασφαλώς δε θα μπορούσε κανείς να τον χαρακτηρίσει "φεμινιστή". Πράγμα βέβαια άγνωστο στην εποχή του. Ωστόσο εξυψώνει και τιμά τη γυναίκα πολύ περισσότερο από πολλούς επιφανείς συγχρόνους του και συγχρόνους μας. "Οι γυναίκες", λέει,  "κάνουν ευχάριστη τη ζωή και κλίνουν προς την κατανόηση και τη γενναιοψυχία". Παντρεύτηκε στα 42 του χρόνια τη Κατερίνα φον Μπόρα, 16 χρόνια νεότερή του, αποσχηματισμένη καλόγρια. "Τη μέρα που παντρεύτηκα οι άγγελοι γελούσαν", έλεγε αργότερα, "κι οι διάβολοι κλαίγανε". Υπήρχε κάποια ψευδοπροφητεία που από χρόνια είχε διαδοθεί ανάμεσα στους καθολικούς της Ευρώπης, πως ο αντίχριστος θα γεννιότανε από ένα πρώην καλόγερο και από μια πρώην καλόγρια. Όλοι λοιπόν οι αντίπαλοί του περίμεναν να γεννηθεί το πρώτο τους παιδί. Η ιστορία δεν αναφέρει αν τελικά ανακουφίστηκαν  -ή απογοητεύτηκαν.

Ένας σύγχρονός μας τον 16ο αιώνα

 

Τούτες οι ώρες της συζήτησης στο τραπέζι, που γι' αυτές μιλήσαμε πιο πριν φαίνεται πως είναι στιγμές ξεκούρασης για τον παραφορτωμένο καθηγητή. Είναι εκπληκτικό να σκέφτεται κανείς πως μετά από τόσους αγώνες και τόσες ταλαιπωρίες, και μετά από ένα σωρό ασθένειες που τόσο πολύ τον βασάνιζαν διαρκώς, διατήρησε σχεδόν μέχρι το τέλος του αμείωτη την εκπληκτική του ζωτικότητα, κι ακόμα πιο περίεργο είναι πως παρ' όλα αυτά στάθηκε στο μεγαλύτερο μέρος της ζωής του ένας χαρούμενος και καλοδιάθετος άνθρωπος στις καθημερινές του σχέσεις, με τα πειράγματα και τ' αστεία του για όλους και για όλα. Αρκετοί από τους σοβαρομανείς και κουμπωμένους χριστιανούς θα ένιωθαν αμηχανία ακούγοντάς τον να λέει: "Αν στον Κύριό μας ήταν άγνωστο το χιούμορ, δε θα μου ήταν ευχάριστο να πάω στον ουρανό". Παρόλο το βλοσυρό και σκοτεινό περιβάλλον της παιδικής του ηλικίας και το ασκητικό παρελθόν του που γι' αυτά μιλήσαμε πιο πριν, είναι ο λιγότερο ασκητής απ' όλους τους μεταρρυθμιστές, κι ασφαλώς μαζί του οι πουριτανοί των κατοπινών αιώνων κι όλοι οι παρόμοιοί τους θα αισθάνονταν πολύ άβολα: "Αφού ο Κύριός μας φροντίζει να γεννιούνται και να μεγαλώνουν τόσο ωραία μεγάλα ψάρια στα ποτάμια μας και να βγαίνει τόσο έξοχο κρασί από τ' αμπέλια του Ρήνου, έχω κι εγώ το δικαίωμα και τα ψάρια να τρώω, και το κρασί να πίνω!"

"Αγαπητή Kothe, αξιότιμη κυρία Von Zulsdorf και όπως αλλιώς ονομάζεται η χάρη σας", γράφει με κέφι στη γυναίκα του σ' ένα ταξίδι του, "πληροφορώ τη χάρη σας ευπειθέστατα, ότι είμαι πολύ καλά στην υγεία μου, καλοτρώω σα βοημός  και καλοπίνω σα γερμανός. Η ευχαριστία ανήκει στο Θεό. Αμήν!"  Ωστόσο και πάλι θα θυμίσουμε πως ακόμη κι οι χειρότεροι εχθροί του δεν τον κατηγόρησαν ποτέ για κατάχρηση στο πιοτό.

Κάποια Κυριακή πρωί παρακολουθεί στην εκκλησία το παρθενικό κήρυγμα ενός νεαρού ιεροκήρυκα, που όπως είναι φυσικό, βρίσκεται σε μεγάλη ταραχή κι έξαψη έχοντας στο ακροατήριό του το διάσημο δάσκαλο. Στο τέλος του κηρύγματος, που όπως φαίνεται έχει τραβήξει αρκετά παραπάνω απ' την κανονική ώρα, το ράσο του πιάνεται σ' ένα καρφί του άμβωνα, και καθώς γυρίζει να φύγει το σκίσιμο του ρούχου γίνεται αντιληπτό απ' όλους. Τότε μέσα στην ησυχία της εκκλησίας ακούγεται η φωνή του Λούθηρου: "καλά το είχα καταλάβει πως είχε καρφωθεί στον άμβωνα. Γι' αυτό δεν έλεγε να τελειώσει"...

Εδώ κι αρκετή ώρα έχουμε ξεφύγει απ' τη σκοτεινή ατμόσφαιρα των δογματικών αντεγκλήσεων, του φανατισμού και της μισαλλοδοξίας. Πιστεύω πως όλα αυτά δεν είναι ο πραγματικός Λούθηρος. Ο πραγματικός Λούθηρος βρίσκεται μέσα στις εκδηλώσεις της νηφαλιότητας, του μέτρου, της εσωτερικότητας. Ποιητής, μουσικός κι εκλεκτός συγγραφέας και δάσκαλος, δε μπορούσε παρά να 'ναι και τρυφερός πατέρας. Όπως κι αρκετοί σήμερα καλοί σύζυγοι και πατέρες, βοηθά κι αυτός τη γυναίκα του απλώνοντας πότε πότε τις πάνες των μωρών ενώ οι γείτονες διασκεδάζουν με το θέαμα. "Αυτοί ας γελούν", παρατηρεί ο Λούθηρος. "Στον ουρανό οι άγγελοι χαμογελούν"...

Στάθηκε αδύνατο ν' αντισταθώ στον πειρασμό, παρά τον περιορισμένο μου χρόνο, να σας παραθέσω ολόκληρο ένα γράμμα που έγραψε από κάπου μακριά στο γιο του Χανς, όταν αυτός ήταν τεσσάρων χρονών παιδάκι:

"Αγαπημένο μου παιδί,

Μ' ευχαριστεί που μαθαίνω πως προχωράς στα γράμματα κι ότι προσεύχεσαι με ζήλο. Μη σταματήσεις, παιδί μου, και σαν έρθω στο σπίτι θα σου φέρω πολλά και διάφορα δώρα.

Ξέρω έναν κήπο όπου πολλά παιδιά με χρυσοκέντητα φορέματα μαζεύουν κάτω απ' τα δέντρα κόκκινα μήλα, αχλάδια, κεράσια και δαμάσκηνα. Τραγουδούν, χοροπηδούν, και φωνάζουν χαρούμενα. Κι έχουν πέντε αλογάκια με χρυσά χαλινάρια και σέλλες ασημένιες. Ρώτησα τον κηπουρό ποια ήταν τα παιδάκια κι αυτός μου είπε: "Είναι τα παιδάκια που τους αρέσει να προσεύχονται, να μελετούν και να 'ναι φρόνιμα". Κι εγώ είπα, "καλέ μου άνθρωπε, κι εγώ έχω ένα γιο, το Χανς Λούτερ. Θα μπορούσε άραγε να 'ρθει κι αυτός στον κήπο, να φάει από τα κόκκινα μήλα και τ' αχλάδια, να καβαλικέψει σ' ένα αλογάκι και να παίξει μαζί με τ' άλλα παιδάκια;" Κι ο κηπουρός μού απάντησε "αν του αρέσει στ' αλήθεια να προσεύχεται, να μελετά και να 'ναι φρόνιμος, τότε μπορεί να 'ρθει στον κήπο, καθώς κι ο Lippus κι ο Jost [τα παιδιά δύο στενών φίλων και συνεργατών του]. Και σαν έρθουν όλα μαζί, θα τους δώσουν χρυσές σφυρίχτρες και τύμπανα" Μα ήταν νωρίς και τα παιδάκια δεν είχαν πάρει ακόμα το πρόγραμμά τους, γι' αυτό δεν μπόρεσα να περιμένω για τη γιορτή. Είπα στον άνθρωπο: "πηγαίνω να γράψω αμέσως όλη την ιστορία στον αγαπητό γιο μου Χανς, για να εργάζεται με ζήλο, να προσεύχεται πολύ και να 'ναι φρόνιμος ώστε να 'ρθει κι αυτός στον κήπο. Έχει όμως και τη θεία Λένα που θα πρέπει να τη φέρει μαζί του". "Να τη φέρει" μου είπε, "πήγαινε γράψε του". Έτσι λοιπόν, χρυσό μου παιδάκι, να μελετάς, να προσεύχεσαι με ζήλο και πες στο Lippus και στο Jost να κάνουν το ίδιο, για να έρθετε στον κήπο όλοι μαζί. Εύχομαι ο αγαπητός μας Θεός να σε σκεπάζει Φίλησέ μου τη θεία Λένα"...

Ποιος θα μπορούσε να φανταστεί πως αυτό το τόσο σύγχρονο γράμμα γράφτηκε εδώ και 450 χρόνια;

Όταν η κόρη του Μαγδαληνή που υπεραγαπούσε ήταν 14 χρονών, βρισκόταν ξαπλωμένη στο κρεβάτι της ετοιμοθάνατη. Ο Λούθηρος προσευχήθηκε: "Ω Κύριε, την αγαπώ τόσο πολύ, αλλά ας γίνει το θέλημά Σου". Ύστερα γύρισε τα μάτια του στο πρόσωπο της. Magdalenchen, - (που θα πει: Μαγδαληνούλα) - μικρή μου κορούλα, θα ήθελες να μείνεις με τον πατέρα εδώ; Θα ήσουν ευχαριστημένη αν πήγαινες στον ουράνιο Πατέρα σου;" Κι αυτή του αποκρίθηκε: "Ναι, αγαπημένε μου πατέρα, όπως το θέλει ο Θεός". Κι όταν ξεψύχησε στην αγκαλιά του, άφησε τον πόνο του να ξεχυθεί: "Du liebes Lenchen  (αγαπημένη μου Μαγδαληνούλα)  θ' αναστηθείς και θα λάμπεις σαν τ' άστρα και τον ήλιο. Αλήθεια, τι παράξενο... Να γνωρίζεις ότι βρίσκεται σε ειρήνη και όλα είναι ευχάριστα, κι όμως να σε κυριαρχεί τόσο βαθιά θλίψη!" Λίγο προτού πεθάνει, παρακάλεσε τον πατέρα της να της τραγουδήσει το χριστουγεννιάτικο ύμνο του "Από τους ουρανούς ψηλά"  (Vom Himmel hoch). Ήταν ανήμερα Χριστούγεννα...

 

Συνέχεια και τέλος στο επόμενο

                             

Το ανωτέρω κείμενο αποτελεί ομιλία που δόθηκε στην Ελεύθερη Ευαγγελική Εκκλησία Θεσσαλονίκης, Φλέμιγκ 42,  στις 9 Δεκεμβρίου 1983. Παρότι οι εποχές άλλαξαν, θεωρήσαμε ότι η διατήρηση του αρχικού κειμένου αποτελεί χρήσιμη καταγραφή μιας εποχής, στο πλαίσιο της οποίας έγινε ο εορτασμός των 500 ετών από τη γέννηση του Αναμορφωτή.

Ο κ. Στ. Κατσάρκας είναι π. μηχανικός και διευθυντής της χορωδίας της Ελευθέρας Ε.Ε. Θεσσαλονίκης.

 

 

 

 

 

 

Ψαλμός 14

Ένα Διάγραμμα της
Διεφθαρμένης Κοινωνίας



 

του κ. Α. Κουλούρη

 

 

Αυτή η περιγραφή των διεφθαρμένων και άδικων ανθρώπων πρωταρχικά αναφέρεται στην ανθρωπότητα, στο σύνολό της και μάλιστα διαχρονικά και όχι σε μια περίοδο μιας ακραίας σήψεως και παρακμής στον Ισραήλ. Τούτο επικυρώνεται από την διατύπωσι των τριών πρώτων εδαφίων εις την προς Ρωμαίους Επιστολή  (γ΄ 10-12).

Θα πρέπει να σημειωθή ότι ο Ψαλμός αυτός1 εγράφη εκ νέου σε μεταγενέστερο χρόνο και επανεμφανίζεται στον Ψαλμό νγ΄, με ελάχιστες διαφοροποιήσεις. 2

Χρονικώς ο Ψαλμός αυτός είναι δύσκολο να τοποθετηθή στην περίοδο της Βαβυλωνιακής αιχμαλωσίας  (τον 6ο π.Χ. αιώνα), όπως θα ημπορούσε κάποιος να υποθέση στηριζόμενος στο εδ. 7, αλλά μάλλον πρέπει ν' ανάγεται σε προγενέστερη περίοδο, ίσως στην περίοδο της δυνάμεως του Αβεσσαλώμ,  (τον 11 π.Χ. αιώνα)  ή σε κάποιαν περίοδον μεγάλης δυστυχίας.3 Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ποιήματος αυτού είναι μια εναλλασσομένη προσέγγισι από το γήινο  (το ανθρώπινο)  στο ουράνιο  (το θεϊκό).4

Τον Ψαλμό αυτό θα ήτο δυνατόν να διακρίνουμε σε τέσσαρα τμήματα.

 (α)  Η ανομία των ανθρώπων  (εδ. 1)

 (βλ. Ησαΐας λβ΄ 5)

 

Εδ. 1: Περιγράφεται εδώ ένας τύπος ανθρώπου τελείως αδιαφόρου στα ηθικά πρότυπα του Νόμου, που στην καθημερινή του ζωή υιοθετεί την ιδική του αρχή και πίστι, για να δικαιολογήση την πλήρη αδιαφορία του στα ηθικά προστάγματα, ότι ο Θεός  (και αν ακόμη υπάρχη)  καθόλου δεν απασχολείται με τις υποθέσεις των ανθρώπων: "ΕΙΠΕΝ ο άφρων εν τη καρδία αυτού, Δεν υπάρχει Θεός..." Είναι πιθανόν ότι τούτο δεν το διακηρύττει δημοσίως. Συχνά, μάλιστα, προφασίζεται ότι πιστεύει στην ύπαρξι του Θεού... Στην πραγματικότητα όμως αγωνίζεται να πείση τον εαυτό του για το αντίθετο: "Είπεν εν τη καρδία αυτού δεν υπάρχει Θεός", δηλαδή αγωνίζεται να πείση τον ίδιο τον εαυτό του, ότι δεν πρόκειται να δώση λόγο για τις πράξεις του και την εν γένει διαγωγή του.

Η "τελευταία λέξις", τρόπος του λέγειν, διατυπώνεται στην προς Ρωμαίους Επιστολή: "φάσκοντες είναι σοφοί εμωράνθησαν και ήλλαξαν την δόξαν του αφθάρτου Θεού εν ομοιώματι εικόνος φθαρτού ανθρώπου..."5 Θα πρέπει να σημειωθή ότι η φράσις "Δεν υπάρχει Θεός" χρησιμοποιείται στην Γραφή όχι σαν μια ειλικρινής, έστω και παραπλανημένη πεποίθησις, αλλά σαν μια ανεύθυνη, προκλητική, χλευαστική περιφρόνησις του Θεού και του Νόμου Του.6

Αυτός όμως ο "άφρων" πολύ πιθανόν να είναι ένα πολύ ευφυές πρόσωπον. Αυτός ο "άφρων" είναι εκείνος ο οποίος διάγη έναν βίον χωρίς την αναγνώρισι και την οδηγία του Θεού. Και ακριβώς το αντίθετο του "άφρονος" είναι ο "σοφός".

Καθώς όμως η Εβραϊκή λέξις δια τον "άφρονα" "nabal" δεν σημαίνει μόνον τον ανόητο, αλλά και τον διεστραμμένο, τον φαύλο, τον αχρείο, η απόδοσις "άφρων" παρατηρεί ο Ιωάννης Καλβίνονς, αν και έχει γίνει αποδεκτή, δεν αποδίδει το πλήρες νόημα της αντιστοίχου Εβραϊκής.7

Στην συνέχεια ο Ψαλμωδός περιγράφει την γενικώτερη πνευματική κατάστασι, μια κατάστασι που έχει ένα διαχρονικό χαρακτήρα: "Διεφθάρησαν· έγειναν βδελυροί εις τα έργα· δεν υπάρχει πράττων αγαθόν". Η διαφθορά έχει έναν προοδευτικό, διαβρωτικό χαρακτήρα. Προχωρεί σαν μια γάγγραινα. Είναι ένα καρκίνωμα με συνεχείς μεταστάσεις. Προσβάλλει όλα τα επίπεδα του προσωπικού, του οικογενειακού, του κοινωνικού, του οικονομικού, του πολιτικού βίου. Προσβάλλει τον τρόπον του σκέπτεσθαι, του ενεργείν, του δραν, του προγραμματίζειν. Έχει μια ατομικότητα -προσβάλλει το άτομο- έχει όμως και μια γενικότητα -προσβάλλει το σύνολον, την κοινότητα. Αποκτά παγκοσμιότητα, καθώς ακόμη και κοινωνίες που εχαρακτηρίζοντο στους παρελθόντες αιώνες -κυρίως λόγω της επιδράσεως του Ευαγγελίου- για αρετή, αξιοπρέπεια, εντιμότητα, καθαρότητα, σήμερα ευρίσκονται σε μια προϊούσα πορεία φθοράς, απαξιώσεως, ηθικής διαβρώσεως, διαφθοράς ώστε να ισχύη, σε αυξημένο μάλιστα μέτρο και οξύτητα το διαπιστωθέν και διακηρυχθέν -πριν από τρεις χιλιάδες χρόνια- από τον Ψαλμωδό: "δεν υπάρχει πράττων αγαθόν".

Την ανθρώπινη αυτή προσέγγισι ακολουθεί, σ' αυτή την θαυμαστή εναλλαγή, μια θεία ετυμηγορία:

 (β)  Η διερεύνησις του Θεού

και η ετυμηγορία Του  (εδ. 2- 4)

     

Σε αντίθεσι με την ανόητη εκτίμησι του "άφρονος" ανθρώπου, ότι ο Θεός δεν ενδιαφέρεται για την συμπεριφορά και τη διαγωγή του ανθρώπου, ο Ψαλμωδός τώρα βλέπει τον Θεό εγκύπτοντα, τρόπος του λέγειν, από τα "ουράνια ενδιαιτήματά του"8, στα ανθρώπινα πράγματα, και να διερευνά τα του ανθρώπου. Αυτός είναι ο "πανόπτης οφθαλμός ός τα παν' ορά", κατά την ρήσι μάλιστα του ειδωλολάτρου Αισχύλου.9

Εδ. 2: "Ο Κύριος διέκυψεν εξ ουρανού επί τους υιούς των ανθρώπων, δια να ίδη εάν είναι τις έχων σύνεσιν, εκζητών τον Θεόν". Το ερώτημα για τα ύψιστα πρότυπα ηθικής συμπεριφοράς συνεχώς προβάλλεται από τον Κύριο. Ο Κύριος με τον πιο λεπτολόγο τρόπο, ενδιαφέρεται για τις πράξεις των ανθρώπων και διερευνά τα ανθρώπινα πράγματα εις το ν' ανακαλύψη τι υπάρχει στον άνθρωπο.10 Η παρατήρησις αυτή του σχολιαστού δεν πρέπει να εκληφθή σαν κάποια ένδειξις και της πιο ελάχιστης αδυναμίας του Κυρίου να διακρίνη, να διακριβώση και την "ελαχιστότατη" απόχρωσι κακίας και αποκλίσεως: "και ουκ έστιν κτίσις αφανής ενώπιον Αυτού, πάντα δε γυμνά και τετραχηλισμένα τοις οφθαλμοίς Αυτού, προς όν ημίν ο λόγος". 11 ("Δεν υπάρχει δημιούργημα στον κόσμο που μπορεί να κρυφτεί απ' τον Θεό· όλα είναι γυμνά και φανερά μπροστά στα μάτια του σ' αυτόν θα δώσουμε λόγο" ΝΜΒ). Δεν είναι Αυτός που και "... εν τοις αγγέλοις αυτού βλέπει ελάττωμα";12

Εδ. 3: Από αυτή τη θεία διερεύνησι ποια είναι η διάγνωσις, ποιο είναι το πόρισμα, ποια η καταθλιπτική διαπίστωσις; Ο Ψαλμωδός, με την οδηγία του Αγίου Πνεύματος, οδηγείται στην τρομερή εκείνη ετυμηγορία: "Πάντες εξέκλιναν, ομού εξηχρειώθησαν· δεν υπάρχει πράττων αγαθόν· δεν υπα΄ρχει ουδέ εις".

Αναφορικώς με το πρώτον, από τα τρία στοιχεία της θείας ετυμηγορίας: "Πάντες εξέκλιναν" ο Ιωάννης Καλβίνος σημειώνει ότι μία ερμηνεία της αντιστοίχου Εβραϊκής λέξεως "sar", είναι "δυσωδία".13 Δηλαδή ο καθ' ένας -πάντες- έχουν την αποφοράν μιας προϊούσης σήψεως. Δεν αποτελεί η αρχαία αυτή ρήσις του Ψαλμωδού μία θλιβερή διαπίστωσι της σύγχρονης, πολιτισμένης, εξελιγμένης ανθρωπότητος; Πόσες αποπνυκτικές, δηλητηριώδεις, θανατηφόρες αναθυμιάσεις δεν αναδύονται από όλα τα κοινωνικά στρώματα της παγκοσμιοποιημένης ανθρωπότητος!

Το πρώτον αυτό στοιχείο της θείας ετυμηγορίας συνδέεται στενά -μάλιστα εάν αποδεχθούμε την ανωτέρω ερμηνευτική προσέγγισι του Καλβίνου- με το δεύτερο: "ομού εξηχρειώθησαν", μία σαφής δήλωσις για μια γενική, χωρίς εξαίρεσι, ηθική κατάπτωσι και διαφθορά του ανρθωπίνου γένους. Τούτο, τώρα, δεν περιορίζεται σε κάποια μικρή ή μεγάλη ομάδα, τούτο δεν αφορά μόνο την κατηγορία των "αφρόνων"  (εδ. 1)  αλλά συμπεριλαμβάνει ολόκληρο το ανθρώπινο γένος. Στην πραγματικότητα αυτός ο "άφρων", -ο άθεος- αποτελεί την έκφρασι, ως θα λέγαμε την "κορυφή του παγοβούνου",της γενικώτερης ανθρώπινης διαφθοράς, εξαχρειώσεως, αποστασίας.

Ο Παύλος υιοθετεί την φράσιν αυτήν του Ψαλμωδού14 δια να δείξη την πλήρη ανθρωπίνη ανεπάρκεια προς δικαίωσιν ενώπιον του Θεού  (Ρωμ. γ΄ 10, 11, 12). Ένα από τα 5 βασικά δόγματα15 τα οποία διατυπώθηκαν από την περίφημη Σύνοδο των Αναμορφωμένων Εκκλησιών της Dortrecht  (1618-1619), ήτο και εκείνο της "ολοκληρωτικής διαφθοράς" του ανθρωπίνου γένους, και είναι μόνον η Χάρις του Θεού εν Χριστώ -και όχι οποιαδήποτε ανθρώπινη αξιομισθία- που προσφέρει σωτηρία στον καθολικά διαβρωμένο από την αμαρτία άνθρωπο, μάλιστα χωρίς ουδεμία εξαίρεσι, όπως η συνέχεια του εδαφίου το προσδιορίζει: "δεν υπάρχει ουδέ είς". Με τον πιο εμφαντικό τρόπο ο Ψαλμωδός δίδει, την χωρίς εξαίρεσι γενικευομένη εξαχρείωσι του πεσμένου ανθρώπου.

Εδ. 4: Αλλά ο Ψαλμωδός προχωρεί τώρα σ' ένα ρητορικό ερώτημα, καθώς απευθύνεται με ιδιαίτερη οξύτητα στους εργάτες της ανομίας "Δεν έχουσι γνώσιν πάντες οι εργαζόμενοι την ανομίαν, οι κατατρώγοντες τον λαόν μου, ως βρώσιν άρτου;" Η ανοησία του κακού, που τονίσθηκε στα εδ. 1 και 2, τώρα παρουσιάζεται σαν μια αποτυχία των "αφρόνων" να διακρίνουν την πραγματικότητα.16 Η αφροσύηνη τους τους οδηγεί στο να στραφούν εναντίον του λαού του Θεού: "κατατρώγοντες τον λαόν μου" -εκείνων δηλαδή που η χάρις του Θεού επισκέφθηκε. Πόσον ανόητοι αποδεικνύονται όσοι στρέφονται κατά του λαού του Θεού, κατά της Εκκλησίας. Αυτών που είναι το "άλας της γης".17 Εκείνοι που θα έπρεπε να είναι αντικείμενο προστασίας, επαίνου, ενθαρρύνσεως, αντιμετωπίζονται ως εύκολον αναλώσιμον είδος: "... ως βρώσιν άρτου".

 (γ)  Φόβος επιπίπτει επί των ανόμων

 (εδ. 5-6)

 

Όμως ο Θεός είναι πάντοτε με τους ολίγους ιδικούς Του, τους δικαίους. Υπάρχει μια ζωώδης ευχαρίστησις στους αδιαφόρους εκμεταλλευτάς, σ' εκείνους που κυριαρχούνται από το πνεύμα της εκκοσμικεύσεως.18

Είναι εντυπωσιακόν ότι εκείνο που καταγγέλλεται από τον Ψαλμωδό -πριν από 3000 χρόνια- εξακολουθεί να είναι ένα κυριαρχούν χαρακτηριστικό της συγχρόνου "εκκοσμικευμένης" κοινωνίας, με τα φίλαυτα, εγωιστικά, ατομικιστικά βιώματα, των υλιστικών απολαύσεων, της εγωκεντρικής νοοτροπίας, του ακράτου αισθησιασμού, της περιφρονήσεως ηθικών αξιών, της καταπατήσεως των δικαιωμάτων των ασθενεστέρων  (και έπεται μακρά συνέχεια).

Εδ. 5: Ο Ιωάννης Καλβίνος παρατηρεί19 ότι ο προφήτης ενθαρρύνει τον εαυτόν του και τους πιστούς με την καλλίτερη παρηγοριά, ότι ο Θεός δεν θα εγκαταλείψη τους ιδικούς Του, μέχρι του τέλους: "Εκεί εφοβήθησαν φόβον· διότι ο Θεός είναι εν τη γενεά των δικαίων". Ο Θεός είναι πάντοτε με τους ολίγους ιδικούς Του. Η τελική διαφύλαξίς τους, αποτελεί την ανακούφισι και την ελπίδα. Αυτο το τοπικό επίρρημα "εκεί", κατά την άποψι του ανωτέρω, εκφράζει την βεβαιότητα της τιμωρίας των ασεβών ή και ακόμη ότι αυτή θα έλθη κατά έναν αιφνίδιον τρόπον. Η ιστορία της ανθρωπότητος συχνά είδε αιφνίδιες κρίσεις αλλά ακόμη και αυτή η τελική κρίσις θα είναι, κατά τις Γραφές, ένα αιφνίδιο γεγονός.20 Πόσο σημαντική, κρίσιμη και πάντοτε επίκαιρη είναι η προειδοποίησις του Κυρίου: "γρηγορείτε και προσεύχεσθε",21 όπως και η προτροπή του Παύλου "άρα ουν μη καθεύδωμεν ως οι λοιποί αλλά γρηγορώμεν και νήφωμεν"22  ("ας μην κοιμόμαστε λοιπόν όπως και οι άλλοι, αλλά ας είμαστε άγρυπνοι και νηφάλιοι" ΝΜΒ). Και "όταν λέγωσιν, Ειρήνη και ασφάλεια, τότε αιφνίδιος αυτοίς εφίσταται όλεθρος ώσπερ η ωδίν της εν γαστρί εχούσης, και ου μη εκφύγωσιν".23

Εδ. 6: Ενώ όμως ο ασεβής, ο πονηρός, ο άθεος ζει εν φόβω: "εφοβήθησαν φόβον"  (εδ. 5), ο άνθρωπος του Θεού, παρ' όλη την καταπίεσι που υφίσταται: "Κατησχήσατε την βουλήν του πτωχού...", όμως αυτός έχει ένα σταθερό καταφύγιο,:"διότι ο Κύριος είναι η καταφυγή του". Οι γίγαντες της απιστίας σε στιγμές κρίσεως καταλαμβάνονται από φόβο και τρόμο. Υπάρχουν στη ζωή του ανθρώπου κρίσιμες, απειλητικές, σκοτεινές ώρες. Όλα εκείνα στα οποία εστηρίζετο, ή απέβλεπε, ή απελάμβανε μέσα στην αμεριμνησία του, εκείνα τα οποία στην πράξι ή στην φαντασία του τα είχε καταστήσει το "καταφύγιόν" του, τώρα υπονομεύονται, απειλούνται, ή καταρρέουν σε ερείπια. Υπάρχει, όμως, για τον πιστό, τον άνθρωπο του Θεού, κάτι το οποίο ουδείς είναι ικανός να αφαιρέση από αυτόν. Αυτός έχει ένα ασφαλές καταφύγιο: "διότι ο Κύριος είναι η καταφυγή αυτού". Αυτό το αιώνιο καταφύγιο είναι αυτός ο ίδιος ο Κύριος. Ένας από τους παλαιούς, ωραίους ύμνους μας, στην πρώτη του στροφή, λέγει:

"Όταν θύελλαι του βίου

μ' απειλώσι πανταχού

Καταφύγιόν μου έχω

τον Θεόν του ουρανού"

 

 (και η επωδός)

 

"θα με κρύψη, θα με κρύψη

ασφαλή και με χαράν,

παναγάθως θα με κρύψη

εις χειρός Του την σκιάν"

 

 (Στίχοι Μαρίας Καλοποθάκη)

 

 (δ)  Μια προσευχή για Θεία ευλογία 

(εδ. 7)

 

Το ωραίο αυτό ποίημα κλείνει με την προσευχή και την προσδοκία για μια θεία ευλογία, για μια αποκατάστασι και σωτηρία του λαού του Θεού: "Τις θέλει δώσει εις Σιών την σωτηρίαν του Ισραήλ;" Καθώς ο Ψαλμωδός έχει εκθέσει, με ένα ποιητικό τρόπο, μια διδασκαλία -ένα δόγμα- για τη θεία παρηγοριά επανέρχεται τώρα σε προσευχή και βαθύ στεναγμό.24 Ποιος άραγε θα δώση απάντησι στο πρόβλημα της Σιών, ποιος θα ελευθερώση τον Ισραήλ; Γράφει σχετικώς ο Καλβίνος "... θέλει να μας διδάξη ότι παρ' όλον ότι ο Θεός μας αφήνει για ένα μακρό χρόνο σε αγωνία, όμως δεν πρέπει να παραδοθούμε σε αδρανή κατάθλιψι, σε μια απαισιόδοξη αποθάρρυνσι, αλλά πάντοτε να δίδουμε δόξα σ' Εκείνον, και ενώ οι δοκιμασίες μας συνεχίζονται, η πιο αποτελεσματική παρηγοριά μας είναι η άσκησις της προσευχής".

Έτσι στην προσευχή αυτή της αγωνίας του ο Ψαλμωδός, τώρα αρχίζει να διακρίνη στο βάθος μιας μακράς σκοτεινής σήραγγος ένα φως να αναθρώσκη: "Όταν ο Κύριος επιστρέψη τον λαόν αυτού από της αιχμαλωσίας,25 θέλει αγάλλεσθαι ο Ιακώβ, θέλει ευφραίνεσθαι ο Ισραήλ". Είναι το ίδιο αυτό πνεύμα με το οποίο ο Παύλος παρηγορεί τους Θεσσαλονικείς.26

Είναι η κραυγή εκείνη της πίστεως με την οποία ο Ιωάννης κλείει το Βιβλίο της Αποκαλύψεως: "Λέγει ο μαρτυρών ταύτα, Ναι, έρχομαι ταχύ, Αμήν, έρχου Κύριε Ιησού".

                             

 

Υποσημειώσεις:

 

1. Οι διάφοροι σχολιασταί έχουν επιλέξει διαφόρους τίτλους στον Ψαλμό αυτό  (όπως και στους άλλους)  που κατά κάποιον τρόπο αποδίδουν το νόημά του. Ο τίτλος τον οποίο επιλέξαμε είναι από τα σχόλια του Leslie S. M' Caw. Μερικοί άλλοι τίτλοι που προτείνονται είναι: "Η επώαση του όφεως"  (Derek Kidner), "Ο στοχασμός του άφρονος"  (Peter C. Craigie), κ.λπ.

2. Βλέπε εδ. 5 με αντίστοιχα εδ. 5, 6  (Ψαλμ. νγ΄). Μία, πάντως, χαρακτηριστική διαφορά είναι ότι στον ιδ΄ Ψαλμό χρησιμοποιείται το θείο όνομα "Κύριος" τέσσαρας φορές, ενώ στον νγ΄ χρήσιμοποιείται με συνέπεια ο θείος τίτλος: Θεός. Υπάρχουν επίσης ωρισμένες άλλες μικροδιαφορές κυρίως όμως μεταξύ του ιδ΄ 5-7 και νγ΄ 6-7.

3. Η Εβραϊκή έκφρασις "όταν ο Κύριος επιστρέψη τον λαόν αυτού από της αιχμαλωσίας"  (εδ. 7), δυνατόν να αποδοθή: "αποκαθιστά την περιουσίαν του" -βλ. Ιώβ μβ΄ 10 "Και έστρεψεν ο Κύριος την αιχμαλωσίαν του Ιώβ... και έδωκεν ο Κύριος εις τον Ιώβ διπλάσια των όσα είχε πρότερον" "The Psalms" -The New Bible Commentary - S. M'  Caw, Σελ. 422).

4. S. M'  Caw, ibid, Σελ. 422.

5. Ρωμ. α΄ 21 κ.ε.  (Derek Kidner, "Psalms" - Tyndale Old Testament Commentaries -Σελ. 76). Ο εν λόγω σχολιαστής, μεταξύ άλλων, σημειώνει ότι Εβραϊκή λέξις για τον άφρονα είναι "nabal", κάτι που υποδηλοί μιαν "επιθετική δυστροπία", που συνοψίζεται στο ίδιο το όνομα ενός προπετούς ανθρώπου που είχε άπρεπα και υβριστικά προσβάλλει τον Δαβίδ, του Νάβαλ  (Α΄ Σαμουήλ κε΄ 4, κ.ε., ίδια εδ. 25: "Νάβαλ" σημαίνει "άφρων").

6. Peter C. Craigie - "World Bible Commentary", Waco, Texas, Σελ. 147.

7. Ιωάννου Καλβίνου "Commentary on the Book of Psalms, Vol. I, Calvin Translation Society", MDCCCXLV  (1845)  -Edinburgh, Σελ. 189. -Αναφορικώς με την άρνησιν της υπάρξεως του Θεού από τον "άφρονα" παρατηρεί ότι "οι άφρονες πιθανόν δεν αρνούνται την ύπαρξι του Θεού, αλλά τον περιορίζουν εις τα ενδιαιτήματα του Ουρανού..."  (Σελ. 191).

8. Με την έκφρασιν αυτή δεν θα πρέπει να κατανοηθή κάποιος τοπικός προσδιορισμός.

9. "Ζευς", Αισχύλου, Ευμενίδες 997.

10. S. M.' Caw, ibid Σελ. 422.

11. Εβρ. δ΄ 13.

12. Ιώβ δ΄ 18.

13. Ιωάννου Καλβίνου ibid, Σελ. 193.

14. Βλέπε Σχόλιά μας εις την "Προς Ρωμαίους", Σελ. 72-73.

15. Τα πέντε αυτά άρθρα προς αντιμετώπισιν της Αρμινιανής αντιλογίας -με τας αντιστοίχους αντιρρήσεις της, έχουν διατυπωθή κάτω από χαρακτηριστικόν τίτλον "TULIP".

Τ. Total Depravity - Ολοκληρωτική Εξαχρείωσις  (του ανθρώπου)

U. Unconditional Election - Άνευ όρων εκλογή

L. Limited Atonement: Περιωρισμένη Εξιλέωσις  (δηλ. μόνον δια τους πιστούς)

I. Iresistible Grace - Ακαταμάχητος χάρις

P. Persevierence of the Saints - Καρτερικότης των Αγίων.

16. Derek Kidner, ibid Σελ. 79.

17. Ματθ. ε΄ 13.

18. Derek Kidner, ibid Σελ. 79.

19. Ιω. Καλβίνου,  ibid Σελ. 197.

20. Λουκ. κα΄ 34, Α΄ Θεσ. ε΄ 3 κ.λπ..

21. Ματθ. κς΄ 40, Μαρκ. ιγ΄ 33.  

22. Α΄ Θεσ. ε΄ 6.

23. Α΄ Θεσ. ε΄ 3.

24. Ιω. Καλβίνου, ibid Σελ. 201.

25. Ο Derek Kidner, ibid  (Σελ. 80)  παρατηρεί ότι το τελευταίο αυτό εδάφιο εθεωρήθη από σχολιαστάς ως μεταγενέστερη προσθήκη σχετιζομένη με την Βαβυλωνική αιχμαλωσία. Προσθέτει, όμως, ότι υπάρχει, σήμερα, μια γενικώτερη αποδοχή, ότι ο Ψαλμωδός αναφέρεται στην ελπίδα της αποκαταστάσεως της "περιουσίας" του Δαβίδ  (συνεπεία της ανταρσίας του Αβεσσαλώμ;)  με αναφοράν εις υπόδειξιν του Anderson εις αναφοράν του A. J. Johnson, "The Cultic Prophet in Ancient Israel"  (University of Wales Press 1962, Σελ. 67).

26.  S. M.' Caw, ibid Σελ. 422  (Β΄ Θεσ. α΄ 5-10), επίσης Αποκ. κβ΄ 20.   I

 

                             

Ο κ. Α. Κουλούρης είναι μεταφραστής στην Ελληνική γλώσσα των "Θεσμών της Χριστιανικής Θρησκείας" του Ι. Καλβίνου.

 

 

Προφητεία: Σήμερα, όπως τότε;

 

 

 

 

του αιδ.  Γ. Αδάμ

 

Συνέχεια από το προηγούμενο

 Βασικές περικοπές στην Παλαιά Διαθήκη σχετικές με το προφητικό αξίωμα

 Έξοδος 4:15-16 και 7:1-2. Στα εδάφια αυτά φαίνεται πως λειτουργεί το αξίωμα του προφήτη. Η χαρακτηριστική φράση, "εγώ θέλω είσθαι μετά του στόματός σου" υπογραμμίζει την αμεσότητα της σχέσης ανάμεσα στον Λόγο του Θεού και στον προφητικό λόγο. Η θεϊκή αποκάλυψη πηγαίνει κατευθείαν από το στόμα του Θεού στο στόμα του προφήτη. Ο λόγος του προφήτη είναι ο ακριβής Λόγος του Θεού. Ο Θεός δεν δίνει την αποκάλυψή Του από "σκέψη σε σκέψη" ούτε από "νού σε νού" αλλά από το δικό Του στόμα στο στόμα του προφήτη. Με αυτόν τον τρόπο ο Λόγος του Θεού μεταδίδεται με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια.

 

Αριθμοί 12:6-7: Σύμφωνα με τα εδάφια αυτά ο Θεός επικοινωνεί με τον προφήτη Του ως εξής:

 

Εάν ήναι μεταξύ σας προφήτης, εγώ ο Κύριος

Α. δι' οπτασίας

        Β. θέλω γνωρισθεί

            Γ. εις αυτόν

Α'  καθ' ύπνον

        Β΄θέλω λαλήσει

            Γ΄ προς αυτόν

 

Ο Θεός, λοιπόν, είναι Αυτός που παίρνει την πρωτοβουλία να αποκαλυφθεί με όραμα ή ενύπνιο. Αυτός ο τρόπος αποκάλυψης θα είναι χαρακτηριστικός του προφητικού αξιώματος σε όλη την πορεία της ιστορίας.

Δύο παρατηρήσεις χρήζουν της προσοχής μας.

Πρώτον, το 'όραμα' και το 'όνειρο' έχουν την αρχή τους στον Θεό όχι σε άνθρωπο.

Δεύτερον, παρόλο, που το πλαίσιο των εδαφίων  (δες εδάφια 7 και 8)  δείχνει πως ο Θεός θα επικοινωνεί με τον Μωυσή "στόμα προς στόμα", "φανερώς", και "το πρόσωπον του Κυρίου θέλει βλέπει", το γεγονός είναι ότι όλοι οι προφήτες λαμβάνουν τα μηνύματά τους μέσω κάποιας αποκαλυπτικής εμπειρίας. Ο Αβραάμ, για παράδειγμα, είναι προφήτης  (Γένεση 20:7)  επειδή ο Θεός του έχει μιλήσει κατευθείαν  (12:1,7 13:4)  και δι' όράματος   (15:1, 17).

Είναι επίσης ενδιαφέρον να παρατηρήσει κάποιος ότι και η γραμμένη προφητεία, αφού έχει δοθεί διά οράματος ή ονείρου, ονομάζεται ως το μήνυμα που ο προφήτης "είδε" και ο προφήτης ονομάζεται ο "βλέπων"  (δες Ησαΐας 2:1, 13:1, Αμώς 1:1, Μιχαίας 1:1-2). Οι προφήτες είδαν σε όραμα ή ενύπνιο τον λόγο του Κυρίου που έπρεπε να μεταδώσουν στον λαό. Στην Καινή Διαθήκη αυτό επαναλαμβάνεται καθώς ο Ιωάννης "βλέπει" την Αποκάλυψη.

Οι ψευδοπροφήτες, αντίθετα με τους αληθινούς προφήτες, μιλούν "από της καρδίας αυτών" όπως το έθεσε ο Ιερεμίας  (23:16, 14:14β). Αυτά που λένε δηλαδή, είναι δικά τους λόγια, δικές τους εμπνεύσεις, δεν προέρχονται από τον Θεό.

Δευτερονόμιο 13:4-5. Αυτή η αντίθεση ανάμεσα στους αληθινούς και τους ψευδείς προφήτες φαίνεται και στα εδάφια αυτά. Ο λαός του Θεού δεν πρέπει να προσέχει τα λόγια του ψευδοπροφήτη που πηγάζουν από τα δικά του όνειρα. Αντίθετα, πρέπει να τηρεί τις εντολές του Θεού, γιατί οι εντολές που έχουν ήδη δοθεί από τους προφήτες του Θεού αποτελούν τελικά το πιο βασικό κριτήριο διάκρισης για τη γνησιότητα ή όχι ενός προφήτη, και όχι τα θαύματα τα οποία κάμει. Όσο και αν τα λόγια του προφήτη ήταν πειστικά, όσα σημεία ή θαύματα και να έχει κάνει, αν αυτά που λέει αντικρούουν προηγούμενη αποκάλυψη του Θεού, αυτός πρέπει να θανατωθεί. Ο Θεός έχει ήδη αποκαλύψει τον νόμο Του μέσω του "κατ' εξοχή" προφήτη Του, του Μωυσή.

Δευτερονόμιο 18:9-22. Στην περικοπή αυτή απαγορεύεται κάθε πιθανός τρόπος ή μέθοδος με την οποία ο άνθρωπος μπορεί να προσπαθήσει να καθορίσει, ελέγξει, ή προειπεί το μέλλον. Κάθε τρόπος θεωρείται βδέλυγμα για τον Θεό. Οποιαδήποτε μέθοδος εκτός του αποκαλυπτικού λόγου του Θεού κρίνεται απορριπτέος  (εδ. 9-14, δες επίσης Λευιτικό 20:27).

Τα κριτήρια για την γνησιότητα του μηνύματος και του προφήτη στην περικοπή αυτή είναι το αν τελικά γίνει αυτό που προέβλεψε  (εδ. 22), το σε ποιου το όνομα θα μιλήσει,  (εδ. 20β)  και το αν θα πει ότι του είπε ο Θεός ή ότι σκέφτηκε μόνος του  (εδ. 20α)  ή με υπερηφάνεια  (εδ. 22). Το τελικό κριτήριο βέβαια είναι το αν θα γίνει αυτό που είπε.

Επιπλέον στην περικοπή αυτή μας δίνεται η εξής λεπτομέρεια. Αυτό που ζήτησε ο Ισραήλ  (εδ. 17)  ήταν σωστό. Για αυτό και ο Θεός θα δώσει προφήτη στο λαό Του σαν τον Μωυσή και αυτός θα οδηγήσει τον λαό του Θεού. Πότε εκπληρώθηκε αυτή η προφητεία; Σύμφωνα με τις Πράξεις 3:18-26  (ιδιαίτερα το εδάφιο 22), η προφητεία εκπληρώθηκε στον Κύριό μας τον Ιησού Χριστό.

Με τον Χριστό εκπληρώθηκε και ο τελικός σκοπός της Διαθήκης του Θεού  (Γένεση 3:15). Αυτό συνέβη γιατί ο "μεσίτης" που ήρθε ήταν μεγαλύτερος από τον μεσίτη Μωυσή. Όσο σημαντική και αν ήταν η διακονία του Μωυσή δεν επέτυχε την ενότητα ανάμεσα στον Θεό και τον λαό Του. Αυτό έγινε με την μεσιτική διακονία του Χριστού, διότι ο μεσίτης Χριστός είναι ταυτόχρονα ο Θεός της διαθήκης, ο Γιαχβέ!  (Δες Εβραίους 12:18-24).

 

Οι Προφήτες ήταν μεσάζοντες της επιβολής της διαθήκης του Θεού

 

Ο νόμος του Ισραήλ αποτελούσε διαθήκη ανάμεσα στο Θεό και στον λαό Του. Αυτή η διαθήκη βέβαια περιλάμβανε διάφορα πράγματα, ανάμεσα στα οποία ήταν και τα είδη των τιμωριών που ο Θεός προειδοποιούσε ότι θα επέβαλε στον λαό Του σε περίπτωση ανυπακοής.

Οι τιμωρίες συχνά ονομάζονται "κατάρες"  (Λευιτικό 26:14-39, Δευτερονόμιο 4:15-28, 28:15-32:42)  και τα οφέλη "ευλογίες"  (Λευιτικό 26:1-13, Δευτερονόμιο 4:32-40, 28:1-14). Οι ευλογίες που θα έφερνε η πιστότητα στη διαθήκη του Θεού ήταν συλλογικές και γενικά κατατάσσονται σε έξι κατηγορίες: υγεία, ευημερία, αγροτική αφθονία, τιμή, και ασφάλεια. Οι κατάρες που θα έρχονταν σε περίπτωση ανυπακοής μπορούν να συνοψιστούν στις παρακάτω 10 κατηγορίες: θάνατος, αρρώστια, λειψυδρία, πενία, κίνδυνος, καταστροφή, ήττα, εξορία, δυστυχία και ατιμία.

Οι προφήτες μετά τον Μωυσή ήταν οι εκπρόσωποι ή "εκφωνητές" του Θεού υπέρ της διαθήκης. Οι προφήτες δεν εφηύραν τις ευλογίες και τις κατάρες που ανακοίνωναν. Μπορεί να τις εξέφρασαν με πρωτότυπους τρόπους με την οδηγία του Θεού, αλλά δεν ήταν δικός τους λόγος  (π.χ. Αμώς 9:11-15: περιγράφεται η μελλοντική ευλογία για το έθνος με εικόνες αγροτικής αφθονίας, ζωής, υγείας, ευημερίας, τιμής και ασφάλειας. Αντίστοιχα ο Ωσηέ στο 8:14 και 9:3 αναφέρεται σε καταστροφή και εξορία, σύμφωνα πάντα με τις κατάρες του νόμου).1

Προσοχή όμως! Οι προφήτες στα προφητικά βιβλία δεν απευθύνονται σε συγκεκριμένο άτομο, αλλά στο έθνος ως σύνολο. Υπάρχει το εξής μοντέλο: Πρώτον, εντοπίζεται η αμαρτία του Ισραήλ ή η αγάπη του Θεού για τον Ισραήλ και δεύτερον, περιγράφεται η ευλογία ή η κατάρα ανάλογα με την περίπτωση.

     

Η κλήση των προφητών δεν ήταν υποκειμενική και το μήνυμα των προφητών δεν ήταν δικό τους αλλά του Θεού

 

Ο Θεός καλούσε τους προφήτες  (Έξοδος 3, Ησαΐας 6, Ιερεμίας 1, Ιεζεκιήλ 1-3, Ωσηέ 1:2, Αμώς 7:14-15, Ιωνάς 1:1 κλπ...). Εάν κάποιος νόμιζε πως μπορούσε να αναλάβει μόνος του, αυτό θα ήταν λόγος να τον θεωρήσουν ψευδοπροφήτη  (Ιερεμίας 14:14, 23:21). Οι προφήτες ανταποκρίνονταν στην απευθείας κλήση του Θεού. Η εβραϊκή λέξη για τον προφήτη, "ναβί" προέρχεται από σημιτικό ρήμα "ναβού" που σημαίνει "καλώ".

Με αυτή τη βάση της άμεσης κλήσης του Θεού και καθώς ο Θεός τους δίνει τι να πουν, οι προφήτες προλογίζουν, ολοκληρώνουν ή και διακόπτουν τα μηνύματά τους με την φράση, "τάδε λέγει Κύριος". Και πολλές φορές  το μήνυμα δίνεται σαν να μιλά ο ίδιος ο Θεός σε πρώτο πρόσωπο  ("Εγώ"). Δες για παράδειγμα το δύσκολο μήνυμα που είχε να δώσει ο Ιερεμίας στον Ιωακείμ του Ιούδα, να υποταχθούν στους Βαβυλώνιους!  (εδ. 2, 3, 11). Ο λόγος του Ιερεμία είναι Λόγος Θεού. Μεταδίδεται με εξουσία Θεού όχι με αυτήν του προφήτη.

Οι προφήτες ήταν πρεσβευτές του ουράνιου βασιλιά. Δεν ήταν νεωτεριστές ούτε μεταρρυθμιστές της κοινωνίας. Ο Θεός είχε ήδη αποκαλύψει τον νόμο Του με τον Μωυσή. Η διακονία του προφήτη ήταν να δείξει την τιμωρία του Θεού  (πάντα βάσει της διαθήκης του Μωυσή)  σε όποιον παραβαίνει την διαθήκη είτε είναι βασιλιάς  (Β΄ Σαμ. 12:1-14, 24:11-17, Ωσηέ 1:4), είτε ιερέας  (Ωσηέ 4:4-11, Αμώς 7:17, Μαλαχίας 2:1-9), είτε ανήκε σε οποιαδήποτε άλλη ομάδα. Με τον λόγο του Θεού οι προφήτες εκθρόνιζαν ή ενθρόνιζαν βασιλείς  (Α΄ Βασιλέων 19:16, 21:17-22), κήρυτταν πόλεμο  (Β΄ Βασιλέων 3:18-19, Β΄ Χρονικών 20:14-17, Ωσηέ 5:5-8)  ή κήρυτταν εναντίον του πολέμου  (Ιερεμίας 27:8-22).

Καταλαβαίνουμε λοιπόν, από τα προηγούμενα πως τα προφητικά βιβλία δεν είναι απλά ο Λόγος του Θεού όπως τον είδε ο προφήτης, αλλά ο Λόγος του Θεού όπως ο Θεός ήθελε να τον παρουσιάσει ο προφήτης, ο οποίος ποτέ δεν μιλά και δεν ενεργεί ανεξάρτητα από τον Θεό. Ο Λόγος του Θεού είναι συγκεκριμένος και ο προφήτης τον μεταβιβάζει.

 

Το μήνυμα του προφήτη δεν είναι πρωτότυπο

 

Όπως είδαμε, οι προφήτες καλούνταν και εμπνέονταν από τον Θεό ώστε να παρουσιάσουν το περιεχόμενο των διαθηκικών ευλογιών και καταρών. Με αυτή την έννοια τα λόγια τους δεν ήταν καινούργια, αλλά το ίδιο μήνυμα που δόθηκε από τον Μωυσή. Δεν εμπνέονται να πουν καινούργια πράγματα ή δόγματα που δεν περιέχονται στην Πεντάτευχο. Ακόμη και οι Μεσσιανικές προφητείες  (Ησαΐας 42, 49, 50, 53)  δεν είναι εντελώς καινούργιες. Η ιδέα του Μεσσία προέρχεται από τον Νόμο  (Δευτερονόμιο 18:18, Λουκάς 24:44).

 

Οι προφήτες που δεν έγραψαν βιβλία

 

Ανώνυμοι προφήτες:

Α΄ Σαμουήλ 10:5  (προφητική ομάδα που συναντά ο Σαούλ) 

Β΄ Βασιλέων 2:3, 5  (οι υιοί των προφητών την εποχή των Ηλία και Ελισσαιέ)

Α΄ Βασιλέων 13

Επώνυμοι προφήτες:

Ιούδας 14  (Ενώχ),

Α΄ Σαμουήλ 10:1, 16:12  (Σαμουήλ) 

Α΄ Βασιλέων  (Ηλίας)

Β΄ Βασιλέων  (Ελισσαιέ) 

Α΄ Βασιλέων 17  (Μιχαΐας) 

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις οι προφήτες συχνά γίνονται οι μεσάζοντες της επιβολής της τιμωρίας της Διαθήκης του Θεού, μιλούν και ενεργούν με εξουσία. Σαφώς υπάρχουν προφήτες με περισσότερο εκτεταμένη διακονία από άλλους, αλλά με καμία διαφορά στην εξουσία με την οποία μιλούν εκ μέρους του Θεού.

 

Οι προφήτες ως συγγραφείς της ιστορίας

 

1. Ο Μωυσής γράφοντας την Πεντάτευχο γράφει ιστορία

2. Οι "Πρώτοι" Προφήτες  (Ιησούς του Ναυή - Β΄ Βασιλεών)  ονομάζονται με αυτόν τον τρόπο γιατί γράφτηκαν από προφήτες και είναι προφητεία εκπληρωμένη.

Το Β΄ Χρονικών 26:22, 32:32 αναφέρει τον Ησαΐα ως προφήτη. Στον Ησαΐα 7-8 έχουμε τα ίδια γεγονότα της βασιλείας του Άχαζ. Στα κεφάλαια 36-39 γεγονότα από τον Εζεκία  (παράλληλα με το Β΄ Βασιλέων 18-20). Ο Ησαΐας λοιπόν, είναι συγγραφέας της ιστορίας.

Το Β΄ Χρονικών 9:29 αναφέρει τους Νάθαν, Αχιά τον Σηλωνίτη και τον Ιδδώ τον βλέποντα ως συγγραφείς.

Τα ιστορικά βιβλία Ιησούς του Ναυή - Β΄ Βασιλέων κατατάσσονται στην Εβραϊκή Βίβλο ως Πρώτοι Προφήτες γιατί είναι γραμμένα από "προφητικής" πλευράς. Εξηγούν πως εκπληρώθηκαν οι προφητείες του Μωυσή και ερμηνεύουν την ιστορία του λαού Ισραήλ προφητικά  (δηλαδή, από θεολογική σκοπιά, με βάση το Δευτερονόμιο).

Συμπεράσματα:

 Οι προφήτες στην Παλαιά Διαθήκη

1. Καλούνταν κατευθείαν από τον Θεό.

2. Ο λόγος τους ήταν αποκαλυμμένος Λόγος Θεού γιατί μιλούσαν εκ μέρους του Θεού και Τον αντιπροσώπευαν. Δεν είχαν δικό τους μήνυμα. Δεν είχαν ποτέ αμφιβολία για το τι τους ζητάει ο Θεός να κάνουν ή να πουν. Ήταν το στόμα του Θεού. Η προς Εβραίους επιστολή το εξηγεί: ο Θεός αφού ελάλησε το πάλαι προς τους πατέρας ημών διά των προφητών πολλάκις και ποικιλοτρόπως, εν ταις εσχάταις ταύταις ημέραις, ελάλησε προς ημάς δια του Υιού  (1:1).

3. Η διακονία τους κορυφώθηκε με τον Μωυσή και περιλάμβανε

Α. Αποκάλυψη του θελήματος του Θεού

Β. Μεσιτεία των διαθηκών

Γ. Επιβολή των προειδοποιήσεων του νόμου για τιμωρία στον λαό σε περίπτωση ανυπακοής.

Δ. Συγγραφή των βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης.

 

Με αυτό το φως οι Προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης βρίσκονται σε αντιστοιχία με τους Αποστόλους στην Καινή Διαθήκη.

 

Η προφητεία της Παλαιάς Διαθήκης για την προφητεία

 

Στο σημείο αυτό πρέπει να μελετήσουμε την βασική περικοπή η οποία μας βοηθάει να κατανοήσουμε την προφητεία στην Καινή Διαθήκη. Είναι η περικοπή που συνδέει την εμπειρία που είχαν οι άνθρωποι στην Παλαιά Διαθήκη με το προφητικό φαινόμενο στην Καινή Διαθήκη: Ιωήλ 2:28. Ο Ιωήλ εξηγεί ότι καθώς ο Θεός θα εκχέει το πνεύμα Του πάνω σε κάθε άνθρωπο και οι γιοί και οι κόρες τους θα "προφητεύουν". Τι εννοεί ο Ιωήλ; Κάποιο άλλο είδος προφητείας (ίσως κατώτερης αποκάλυψης) από αυτό που ήξερε ο λαός; Όχι βέβαια.

Αντίθετα, ο Ιωήλ αναπτύσσει την προφητεία για την προφητεία των εσχάτων ημερών και λέει στο 28β πως η προφητεία αυτή θα γίνεται γνωστή με ενύπνια και οράσεις. Είναι νέα ιδέα αυτή; Όχι. Ο Ιωήλ την παίρνει από τους Αριθμούς 12 (δες προηγούμενως). Την ένδοξη εποχή λοιπόν του Μεσσία, προφητεύεται πως θα υπάρχει εκτεταμένη προφητική δραστηριότητα. Η φρασεολογία των εδαφίων 28 και 29, οι λέξεις, η έμφαση, όλα δείχνουν πως οι εμπειρίες αυτές θα είναι "αποκαλυπτικές" όπως ακριβώς στους Αριθμούς 12.

Αριθμοί 12:6-7

Εάν ήναι μεταξύ σας προφήτης, εγώ ο Κύριος

δι' οπτασίας

θέλω γνωρισθεί

      εις αυτόν

καθ' ύπνον

       θέλω λαλήσει προς αυτόν

 

Ιωήλ 2:28-29

Και μετά ταύτα θέλω εκχέει το πνεύμα μου

επί πάσα σάρκα

και θέλουσιν προφητεύσει οι υιοί σας και

αι θυγατέρες σας,

οι πρεσβύτεροι σας θέλουσιν ενυπνιασθή

ενύπνια

και οι νεανίσκοι σας θέλουσιν ιδεί οράσεις

 


Παράρτημα:

Η εξουσία των προφητών να μιλούν εκ μέρους του Θεού
Ηλίας και Ελισσαιέ (η διπλή μερίδα: Β΄ Βασ. 2:9)


Ι. Αριθμός προφητειών
Ηλίας
Προφητείες Περικοπές
1. 3ετής ξηρασία Α΄ Βασ. 17:1
2. Καταδίκη του Αχαάβ Α΄ Βασ. 21:17-24
3. Θάνατος του Οχοζία Β΄ Βασ. 1:4, 16

Ελισσαιέ
Προφητείες Περικοπές
1. Νίκη κατά του Μωάβ Β΄ Βασ. 3:14-19
2. Υπόσχεση για γιό Β΄ Βασ. 4:8-16
3. Αποκάλυψη των σχεδίων του Συριακού στρατού Β΄ Βασ. 6:8-23
4. Αρκετό φαγητό, αλλά ο αξιωματούχος πεθαίνει Β΄ Βασ. 7:17-20
5. Επτά χρόνια πείνας Β΄ Βασ. 8:1-3
6. Ο θάνατος του Βεν-Αδάδ Β΄ Βασ. 8:7-15
7. Η ήττα του Ιωάς από τους Συρίους Β΄ Βασ. 13:14-20


ΙΙ. Αριθμός θαυμάτων
Ηλίας
Θαύματα Περικοπές
1. Φαγητό από κοράκια Α΄ Βασ. 17:2-6
2. Το αλεύρι και το λάδι της χήρας Α΄ Βασ. 17:16
3. Ανάσταση του γιου της χήρας Α΄ Βασ. 17:17- 24
4. Η φωτιά στο όρος Κάρμηλος Α΄ Βασ. 18:16-40
5. 2X 50 άντρες καίγονται από την φωτιά Β΄ Βασ. 1:10-13
6. Χωρίζει τον Ιορδάνη Β΄ Βασ. 2:8
7. Αρπαγή του Ηλία στον ουρανό Β΄ Βασ. 2:11

Ελισσαιέ
Θαύματα Περικοπές
1. Χωρίζει τον Ιορδάνη Β΄ Βασ. 2:14
2. Καθαρισμός των νερών Β΄ Βασ. 2:19-22
3. 2 αρκούδες σκοτώνουν 42 παιδιά Β΄ Βασ. 2:23-25
4. Ο στρατός σώζεται από την δίψα Β΄ Βασ. 3:9,16-17
5. Το λάδι της χήρας Β΄ Βασ. 4:1-7
6. Ανάσταση του γιου της χήρας Β΄ Βασ. 4:17-37
7. Καθαρισμός της σούπας με το αλέυρι Β΄ Βασ. 4:38-41
8. Ψωμί για 100 προφήτες Β΄ Βασ. 4:42-44
9. Θεραπεία του Νεεμάν Β΄ Βασ. 5:1-19
10. Ο δούλος του Ελισσαιέ γίνεται λεπρός Β΄ Βασ. 5:20-27
11. Το τσεκούρι που επιπλέει Β΄ Βασ. 6:1-7
12. Πύρινες άμαξες Β΄ Βασ. 6:17
13. Σύριοι στρατιώτες τυφλώνονται Β΄ Βασ. 6:18-20
14. Πεθαμένος ανασταίνεται στον τάφο του Ελισσαιέ Β΄ Βασ. 13:20-21
 

 

Συνέχεια στο επόμενο

                             

Ο αιδ. Γ. Αδάμ είναι ποιμένας της Β΄ Ε.Ε.Ε. Αθηνών.

Το κείμενο που δημοσιεύουμε αποτελεί εισήγηση σε σχετικό σεμινάριο που διοργανώθηκε από το "Κέντρο Μελέτης της Βίβλου Μιχαήλ Καλοποθάκης" της Τοπικής Συνόδου Νοτίου Ελλάδος της Ε.Ε.Ε.

 

1 Από στατιστικής πλευράς, ένα μεγάλο μέρος των προφητειών του 8ου, 7ου και του πρώτου μέρους του 6ου αιώνα π.Χ. περιέχει κατάρες επειδή οι Ισραηλίτες του βορρά και του νότου προορίζονταν για τιμωρία εκείνη την εποχή. Συνεπώς οι προειδοποιήσεις για κατάρα παρά για ευλογία αφθονούν καθώς ο Θεός θέλει ο λαός Του να μετανοήσει. Ύστερα από την καταστροφή βορρά και νότου  (μετά το 587 π.Χ.)  οι προφήτες μιλούν περισσότερο για ευλογίες. Αυτό το ιστορικό πλαίσιο επίσης βοηθάει να κατανοήσουμε γιατί υπάρχει τόσο πολύς προφητικός λόγος ανάμεσα στον προφήτη Αμώς  (~760 π.Χ.)  και στον Μαλαχία  (~460 π.Χ.). Αυτή η περίοδος της ιστορίας του Ισραήλ απαιτούσε ιδιαίτερη υπενθύμιση της διαθήκης. Υπάρχει άνευ προηγουμένου πολιτική, στρατιωτική, οικονομική και κοινωνική αναταραχή, ευρύτατη θρησκευτική απιστία  (ειδωλολατρεία)  καθώς οι άνθρωποι περιφρονούν την διαθήκη του Μωυσή και μετατοπίσεις πληθυσμών και εθνικών συνόρων. Ο Θεός λοιπόν, σήκωσε προφήτες ώστε ο λαός να ξανα-ακούσει τον Νόμο Του.

 

Η μορφή της "διαθηκικής μήνυσης"  (Εβραϊκό "ρίβ")  του Θεού στο λαό Του.

      Η μορφή που δίνουν οι προφήτες στο μήνυμά τους δεν είναι τυχαία. Πολύ συχνά έχει την μορφή που παραθέτουμε αμέσως πιο κάτω: Για παράδειγμα αναφέρουμε τις εξής περικοπές: Δευτερονόμιο 32, Ησαΐας 3: 14-26, Ιερεμίας 2:4-13, Μιχαίας 6:1-8, Ωσηέ 4:1-19. Ο Ιερεμίας και ο Μιχαίας βέβαια παίρνουν το πρότυπό τους από τον Μωυσή  (Δευτερ. 32). Ο Θεός παρουσιάζεται ως μηνυτής, εισαγγελέας, δικαστής ή δικαστικός κλητήρας σε μια υπόθεση κατά του Ισραήλ.

 

ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟ 32

Ι. Εισαγωγή:  (εδ. 1-8)

      Α. Κλήτευση μαρτύρων  (εδ. 1-2)

      Β. Η κατηγορία  (εδ. 3-6)

ΙΙ. Ιστορική Επανάληψη  (εδ. 7-14)

ΙΙΙ. Αποδείξεις κατηγορίας  (εδ. 15-18)

ΙV. Κρίση  (απόφαση)   (εδ. 19-29)

V.  Υπόσχεση σωτηρίας  (εδ. 30-38)

VI. Υπόσχεση του Θεού  (εδ. 39-42)

VII. Κλήση σε λατρεία  (εδ. 43).

 

 

 

 

Πέρα από τη χώρα της σκιάς


40 χρόνια από το θάνατο του
C. S. Lewis

 

 

της κας Β. Κάλφογλου-Καλοτεράκη

 

 

 

Συνέχεια από το προηγούμενο

 

 

Ουρανός: το αγαπημένο θέμα του C.S.Lewis

 

Ο Ουρανός, όπως και ο Πόθος γι αυτόν που μας συντροφεύει σ' ολόκληρη τη ζωή "σαν μυστική, αγιάτρευτη πληγή" αποτελούν ίσως το πιο αγαπημένο θέμα του συγγραφέα. Δεν είναι τυχαίο το ότι τη μελέτη πάνω στο "Πρόβλημα του Πόνου" κλείνουν οι δύο ενότητες: Κόλαση, Ουρανός. Τί περιμένει άραγε την ανθρώπινη ψυχή αφού περάσει μέσα από την κοιλάδα του Πόνου; Τί θα συναντήσει πέρα από τη Χώρα της Σκιάς;

Αντίθετα με τους φιλελεύθερους λεγόμενους θεολόγους ο Lewis δεν έχει καμμιά αμφιβολία για την ύπαρξη ενός χώρου απόλυτης απουσίας του Θεού και την τελική κατάληξη εκεί όσων πεισματικά και συνειδητά αρνούνται στον Θεό οποιαδήποτε ανάμιξη στη ζωή τους. Παράλληλα όμως πιστεύει ότι "οι τόσο λίγες πληροφορίες που περιέχονται στη Βίβλο για την Κόλαση οφείλονται στην επιθυμία του Θεού, ο άνθρωπος να μην καταλήξει εκεί, δεν είναι προορισμένος για εκεί", ενώ "το τί έκανε ο Θεός για να σώσει τον άνθρωπο από αυτό το ενδεχόμενο μπορεί κανείς να το δει στον Γολγοθά". Όποιος συναντήσει στον Γολγοθά την Αγάπη του Θεού, αφήνοντας τη Χώρα της Σκιάς θ' ανακαλύψει στον Ουρανό την εκπλήρωση του βαθύτερου Πόθου του, αυτού που τον όριζε ως ύπαρξη.

"Η θέση σου στον ουρανό θα σου φανεί φτιαγμένη ειδικά για σένα, γιατί εσύ είσαι φτιαγμένος γι αυτήν- βελονιά στη βελονιά, όπως το γάντι για το χέρι.. Σε όλη σου τη ζωή ένιωθες μια άπιαστη έκσταση να παραμονεύει πίσω από αυτά που μπορούσε να συλλάβει η συνείδησή σου. Θάρθει μια μέρα που θα ξυπνήσεις για να ανακαλύψεις είτε ότι επιτέλους, πέρα από κάθε προσδοκία, η έκσταση αυτή είναι δική σου, είτε ότι την έχασες για πάντα, ενώ μπορούσες να την είχες κερδίσει απλώνοντας μόνο το χέρι..Αυτό το Κάτι που γύρευες ποτέ δεν το απέκτησες..Όλα που κατά καιρούς κυριάρχησαν στην ψυχή σου δεν ήταν παρά νύξεις, φευγαλέες ματιές, υποσχέσεις που ποτέ δεν πραγματοποιήθηκαν, η ηχώ μιας μουσικής που σβήνει, μόλις αγγίξει το αυτί σου.. Όμως αν αυτό το Κάτι φανερωνόταν μπροστά σου, αν κάποτε η ηχώ δεν έσβηνε, μα δυνάμωνε, δυνάμωνε, γινόταν ήχος καθαρός, η μελωδία που περίμενες...ω, τότε σίγουρα θα την αναγνώριζες. Χωρίς αμφιβολία θα φώναζες "Επιτέλους..βρήκα Αυτό, για το οποίο ήμουν φτιαγμένος..."

Το Πρόβλημα του Πόνου κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στις 18 Οκτωβρίου του 1940. Είχε προηγηθεί η θετική γνώμη στενών φίλων του Lewis  (και ιδιαίτερα του Τόλκιν)  στους οποίους διάβαζε τμηματικά τα χειρόγραφά του, (όπως αντίστοιχα και εκείνοι τα δικά τους) - ήταν μια πρακτική που θα ακολουθούσε στα περισσότερα βιβλία του. Το βιβλίο γνώρισε άμεση και σταθερή επιτυχία, επανειλημμένες εκδόσεις στην Αγγλία και Αμερική, μεταφράσεις στις μη αγγλόφωνες χώρες  (χαρακτηριστικά, η Ολλανδική του έκδοση φέρει τον τίτλο Το Μεγάφωνο του Θεού). Κάτι που διασκέδαζε τον Lewis ήταν ο χαρακτηρισμός μερικές φορές του βιβλίου σε κάποιους βιβλιογραφικούς καταλόγους ως ιατρικού εγχειριδίου.

 

Ξεσκεπάζοντας την "Τακτική του Διαβόλου"

 

Το καλοκαίρι του 1940 μια ιδέα άρχισε να παίρνει μορφή στο μυαλό του, γρήγορα εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο γνωστά έργα της χριστιανικής φιλολογίας. Οι Επιστολές του Σκριούτειπ  (The Screwtape Letters)  δημοσιεύθηκαν αρχικά σε συνέχειες από τις 2 Μαίου του 1941 ως τις 28 Νοεμβρίου σε κάποιο Χριστιανικό περιοδικό και εκδόθηκαν σε βιβλίο το 1942  (το έργο κυκλοφόρησε στα Ελληνικά με τον τίτλο Η Τακτική του Διαβόλου από τις εκδόσεις Πουρνάρα, Θεσσαλονίκη, 1974, 1993). Πρόκειται για τις οδηγίες ενός ανώτερου δαίμονα, του Σκριούτέιπ στον νεαρό ανεψιό και υφιστάμενό του Γούρμγουντ, ο οποίος έχει αναλάβει να εξασφαλίσει την καταδίκη μιας ανθρώπινης ψυχής- είναι ένα λαμπερό, ευφυέστατο δημιούργημα, όπου, ιδωμένο από την πλευρά των δυνάμεων του σκότους, εκτίθεται το σχέδιο του Θεού για τον άνθρωπο, όπως και η ύπουλη τακτική του Διαβόλου "να καταβροχθίσει την ανθρώπινη ψυχή" ("Για μας αγαπητέ μου Γούρμγουντ, ένα ανθρώπινο πλάσμα είναι κυρίως τροφή..Η υπακοή όμως που ζητά ο Εχθρός από τους ανθρώπους είναι κάτι το εντελώς διαφορετικό. Πρέπει να το δούμε κατάματα: όλη αυτή η συζήτηση για την αγάπη Του προς τους ανθρώπους, για την τέλεια ελευθερία στην υπηρεσία Του δεν είναι απλή προπαγάνδα αλλά μια αποκρουστική αλήθεια. Πράγματι θέλει να γεμίσει το σύμπαν με αντίγραφα του εαυτού Του, πλάσματα που η ζωή τους θα είναι ποιοτικά όμοια με τη δική Του, όχι γιατί θα τα έχει απορροφήσει, αλλά γιατί οι θελήσεις τους ελεύθερα θα συμμορφώνονται με τη δική Του. Εμείς θέλουμε ένα κοπάδι που τελικά θα καταλήξει σε τροφή μας- Εκείνος γυρεύει υπηρέτες που τελικά θα γίνουν υιοί Του..").

Από τις καλύτερες σελίδες είναι η τελευταία επιστολή όπου ο Σκριούτέιπ επιπλήττει με εξαιρετική σκληρότητα τον νεαρό μαθητευόμενο, καθώς η πιστή ψυχή του ξέφυγε για πάντα φεύγοντας από τη ζωή και συναντώντας τον Κύριο: "Άφησες μια ψυχή να σου ξεγλιστρήσει. Πρόσεξες πόσο φυσικά, σαν νάχε γεννηθεί γι αυτό, τούτο το γήινο σκουλήκι μπήκε στη νέα του ζωή; Πως όλες οι αμφιβολίες του φάνηκαν σε μια στιγμή γελοίες;..Όχι μόνον..Μπόρεσε να κοιτάξει Εκείνον.. Αυτό που για σένα είναι φωτιά που σε τυφλώνει, σε εξοντώνει, ήταν γι αυτόν καθάριο φως- μέσα στη διαύγειά του διαγράφηκε η μορφή ενός Ανθρώπου..".

Η υποδοχή που συνάντησαν οι Επιστολές πριν καν ολοκληρωθεί η δημοσίευσή τους ήταν στη συντριπτική πλειοψηφία ενθουσιώδης. Φυσικά δεν έλλειψαν και αυτοί που ενοχλήθηκαν. Ένας ιερωμένος από την επαρχία διέκοψε τη συνδρομή του στο συγκεκριμένο περιοδικό, καθώς, όπως σημείωνε αγανακτισμένος στην επιστολή του "πολλές από τις συμβουλές που δίνονται στις εν λόγω επιστολές είναι πραγματικά διαβολικές"  (!).Τα πρώτα αντίτυπα εξαντλήθηκαν αμέσως. Το βιβλίο είχε  μια θριαμβευτική εκδοτική πορεία, μεταφράστηκε σε 15 γλώσσες και έγινε ένα αληθινό best-seller.

Κάποιοι βέβαια κατηγόρησαν τον Lewis  (ήταν μάλιστα αρκετοί), πως μέσα σ' έναν κόσμο που σπαράσσεται από φοβερά δεινά, κυρίως τον πόλεμο και τις συνέπειές του, εκείνος βάζει τον Σκριούτέιπ να στοχεύει σε πολύ "μικρά" πράγματα  (εγωϊσμούς, καθημερινές εντάσεις)  προκειμένου να εξασφαλίσει την καταδίκη του "ασθενούς".

Η απάντηση έρχεται από τον ίδιο τον Lewis μέσω του Σκριούτέιπ  (12η επιστολή) :

 

"..όπως όλοι οι νεαροί πειραστές, περιμένεις με λαχτάρα να αναφέρεις θεαματικές περιπτώσεις κακίας. Να θυμάσαι, το μόνο που έχει σημασία είναι το να απομακρύνεις τον άνθρωπό σου από τον Εχθρό. Δεν έχει σημασία πόσο μικρές είναι οι αμαρτίες, φτάνει το αθροιστικό, συγκεντρωτικό τους αποτέλεσμα να απομακρύνει τον άνθρωπο από το Φως και τον ρίχνει στο Μηδέν. Ο φόνος δεν είναι καλύτερο μέσο καταστροφής από τα χαρτιά, αν τα χαρτιά οδηγήσουν στο ίδιο αποτέλεσμα. Πράγματι ο ασφαλέστερος δρόμος προς την Κόλαση είναι αυτός που ήσυχα, βήμα-βήμα οδηγεί την ψυχή προς τα κει- ένας δρόμος καλοστρωμένος, χωρίς απότομες στροφές και ξαφνιάσματα, χωρίς πινακίδες να σου υπενθυμίζουν και να σε πληροφορούν για τη θέση σου, χωρίς οδοδείκτες".

 

Απ' το μικρόφωνο του BBC

- Αναλύοντας το Χριστιανικό μήνυμα

σε μια μετα-Χριστιανική κοινωνία

 

Ήδη τα σύννεφα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης φέρνοντας τους κατοίκους της αντιμέτωπους με πράξεις και πρακτικές βαρβαρότητας και θηριωδίας απίστευτης, δεδομένης της πλούσιας πολιτιστικής παράδοσης και ανάπτυξης αυτού του χώρου. Οι ιδεολογίες δε που είχαν αναπτυχθεί και εδραιωθεί στα χρόνια του Μεσοπολέμου  (Φασισμός, Κομμουνισμός)  μοιράζονταν την απόλυτη απομάκρυνση από τις αρχές και αξίες του Νόμου του Θεού. Μέσα στη σκοτεινή αυτή περίοδο, τον Φεβρουάριο του 1941 ο  C.S.Lewis  έλαβε μια επιστολή. Την υπέγραφε ο Dr. James W. Welch, διευθυντής των θρησκευτικών εκπομπών του BBC

 

Αγαπητέ κ. Lewis,

 

Σας αποκαλώ με το όνομά σας, καθώς, μολονότι δεν έχουμε συναντηθεί, δεν είναι δυνατόν να σας αισθάνομαι σαν ξένο, εφόσον μου επιτρέψατε- μαζί με άλλους- να γνωρίσω κάποιες από τις σκέψεις σας, όπως εκφράζονται στο βιβλίο σας Το Πρόβλημα του Πόνου. Μάλιστα, θα ήθελα να εκμεταλλευθώ αυτή την ευκαιρία για να σας πω πόσο ευγνώμων αισθάνομαι σε σας προσωπικά για τη βοήθεια που αυτό το βιβλίο μου έδωσε.

Γράφω για να σας ρωτήσω αν θα ήσασταν πρόθυμος να μας βοηθήσετε στα πλαίσια των θρησκευτικών μας εκπομπών..Tην ποιότητα της σκέψης σας και το βάθος της πεποίθησης που βρίσκω στο βιβλίο σας θάπρεπε να τα γνωρίσουν πολύ περισσότεροι. Και κάθε ομιλία μπορούμε να υπολογίζουμε ότι θα την ακούσουν πάνω από 1000000 άνθρωποι....

 

Ο Dr. Welch πρότεινε, σαν αφετηρία, κάποια σχόλια πάνω στη σχέση ή στην απουσία σχέσης ανάμεσα στη σύγχρονη λογοτεχνία και τη Χριστιανική πίστη, μια σειρά ομιλιών πάνω στη Χριστιανική Πίστη αυτή καθεαυτή. Μολονότι η ιδέα του να ταξιδεύει κάθε εβδομάδα στο Λονδίνο, ανατρέποντας την αγαπημένη του καθημερινή ρουτίνα δεν ήταν ιδιαίτερα ελκυστική στον Lewis, η πρόσκληση κέντρισε το ενδιαφέρον του. Εδώ και καιρό θεωρούσε την Αγγλία τμήμα του μεγάλου μετα-Χριστιανικού κόσμου που είχε ανάγκη από μια ιδιαίτερη ιεραποστολική τεχνική προσέγγισης.

Στις 10 Φεβρουαρίου 1941 ο Lewis αποδέχθηκε την πρόταση:

 

Αγαπητέ κ. Welch

 

Σας ευχαριστώ για τα ευγενικά σας λόγια σχετικά με το βιβλίο μου. Ευχαρίστως θα αναλάβω μια σειρά ομιλιών...Θάθελα κυρίως να μιλήσω για τον Νόμο της Φύσης, ή αλλιώς για το αντικειμενικό Δίκαιο και Άδικο. Η Καινή Διαθήκη, όταν κηρύττει μετάνοια και συγχώρηση θεωρεί ότι απευθύνεται σ' ένα ακροατήριο που ήδη πιστεύει στην ύπαρξη ενός Φυσικού Νόμου το οποίοι γνωρίζει πως τον έχει παραβεί. Στη σύγχρονη Αγγλία αντίθετα δεν είναι δυνατόν να θεωρήσουμε κάτι τέτοιο ως δεδομένο, κι έτσι τις περισσότερες φορές η απολογητική ξεκινά από ένα πιο προχωρημένο στάδιο- ενώ το πρώτο βήμα θάπρεπε νάναι να δημιουργηθεί, ή να επανακτηθεί το αίσθημα της ενοχής....

Έτσι τον Αύγουστο του 1941 ο Lewis έδωσε σε τέσσερις διαδοχικές Τετάρτες, από τις 7.45 ως τις 8.00 μια σειρά ομιλιών κάτω από τον γενικό τίτλο Ορθό και Λάθος  (ή Δίκαιο και Άδικο)  ως ένδειξη για την ερμηνεία του Σύμπαντος  (Right and Wrong as a Clue to the Meaning of the Universe). Η ανταπόκριση ξεπέρασε κάθε προσδοκία. Ο Lewis κατακλύσθηκε από εκατοντάδες γράμματα. Τον Σεπτέμβριο σε μια ειδική εκπομπή απάντησε σε έναν αριθμό ερωτημάτων που είχαν υποβάλει οι ακροατές. Οι ιθύνοντες των εκπομπών θεώρησαν ότι πρέπει να υπάρξει συνέχεια και τον Ιανουάριο και Φεβρουάριο του 1942 πέντε ραδιοφωνικές ομιλίες αφιερώθηκαν στις βασικές αλήθειες της Χριστιανικής Πίστης  (What Christians believe). Ακολούθησαν οκτώ  ομιλίες από τον Σεπτέμβριο ως τον Νοέμβριο με θέμα τη Χριστιανική Συμπεριφορά  (Christian Behaviour)  ενώ από τον Φλεβάρη ως τον Απρίλιο του 1944 μια τελευταία σειρά εκπομπών: Πέρα από την Προσωπικότητα ή Πρώτα βήματα προς την κατανόηση του Δόγματος της Τριάδος  (Beyond Personality: First Steps in the Doctrine of the Trinity).

Η μεγάλη απήχηση των ομιλιών και το αίτημα να ακουστούν περισσότερα πάνω στα μεγάλα αυτά θέματα οδήγησαν τον Lewis στην απόφαση να επεξεργαστεί συστηματικώτερα το υλικό και να εκδώσει τις ομιλίες σε ένα τόμο κάτω από τον τίτλο  (εμπνευσμένο από τα λόγια ενός Πουριτανού λογίου του 17ου αιώνα, του Richard Baxter: "αν ρωτάτε τί είμαι, απαντώ, είμαι απλώς Χριστιανός, αυτό και μόνο", στα Αγγλικά: a mere Christian)   Mere Christianity. Το βιβλίο εκδόθηκε το 1952, και με τη συνεχή από τότε παρουσία και κυκλοφορία του  αποτελεί, όπως είναι γνωστό, ένα κλασσικό σημείο αναφοράς στον χώρο της Χριστιανικής Γραμματείας και βεβαίως σήμα κατατεθέν του έργου του C.S.Lewis. Το έργο μεταφράστηκε σχετικά πρόσφατα στα Ελληνικά (1999) από τις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα και κυκλοφορεί κάτω από τον τίτλο Χριστιανισμός απλώς.

 Ο Lewis χρησιμοποιεί πάντως το mere με την έννοια του αγγλικού essential, λέξη που αποδίδει τα βασικά, ουσιαστικά και κοινώς αποδεκτά χαρακτηριστικά και ιδιότητες που καθορίζουν μια έννοια, ένα αντικείμενο. Και αυτό  που κάνει είναι να  παρουσιάζει και να σχολιάζει, απευθυνόμενος συνειδητά σε έναν μετά-χριστιανικό κόσμο, τις βασικές αρχές της Χριστιανικής Πίστης, τις κοινά αποδεκτές από το σύνολο των πιστών, ανεξάρτητα από την επιμέρους δογματική τους τοποθέτηση.  (Στη συνέχεια, όταν αναφέρομαι στο συγκεκριμένο έργο, προτιμώ να χρησιμοποιώ τον όρο Βασικός Χριστιανισμός).

 

Η ύπαρξη "φυσικού Δικαίου" και η σημασία της

 

Όπως θα θυμάστε όλη η ιστορία άρχισε με μια σειρά ομιλίες πάνω στην ύπαρξη αντικειμενικού Δικαίου, και αντίστοιχα Άδικου, Ορθού και Λάθους. Τα πρώτα λόγια του C.S.Lewis, όπως ακούστηκαν από το ραδιόφωνο τον Αύγουστο του 1941 δεν περιείχαν έννοιες κατανοητές πια μόνον από τους ανθρώπους που μελετούν την Αγία Γραφή. Αντίθετα, έβαζαν αμέσως, απότομα τον ακροατή αντιμέτωπο με μια πολύ πραγματική, καθημερινή εικόνα: "Όλοι έχουμε ακούσει ανθρώπους να τσακώνονται. Όλοι έχουμε προσέξει πως σε κάθε καυγά οι εμπλεκόμενοι επικαλούνται κάποιο αντικειμενικό κριτήριο  δικαίου.: "Μην είσαι άδικος", "Πρέπει να το κάνεις. Μου το υποσχέθηκες", "Πώς θα σου φαινόταν, αν κάποιος άλλος έκανε το ίδιο;" Κι αυτός που απαντά πολύ σπάνια λέει "Δεν μ' ενδιαφέρει  τί νομίζεις." Συνήθως πάντα προσπαθεί να δείξει είτε πως αυτό που έκανε, δεν ήταν αντίθετο μ' αυτό τον νοητό κανόνα, είτε ότι είχε κάποια δικαιολογία που τον παρέβηκε. Μοιάζει δηλαδή σαν και οι δυο πλευρές να έχουν στον νου τους ένα είδος νόμου ή κανόνα που προσδιορίζει το δίκαιο σε μια ορισμένη περίπτωση".

Ο Lewis απορρίπτει την ιδέα  (τόσο δημοφιλή σήμερα)  ότι αυτοί οι κανόνες, ο Νόμος της Ανθρώπινης Φύσης, όπως τον ονομάζει, αποτελούν απλώς εφεύρημα του Δυτικού πολιτισμού, καθορίζονται από το ατομικό συμφέρον και φυσικά διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Επιμένει ότι πρόκειται για έναν αντικειμενικό απόλυτο Ηθικό Νόμο, κοινό ανέκαθεν σε όλους του ανθρώπινους Πολιτισμούς. Κανένας τους δεν επιβραβεύει το ψέμμα, την απάτη, την προδοσία, την ιδιοτέλεια. Πράγματι πρόκειται για μια πολύ παλαιά διαπίστωση, παρούσα στη σκέψη, στα γραπτά και τους νόμους των Αρχαίων Πολιτισμών, ότι δηλαδή όλοι οι άνθρωποι, κατά κάποιο περίεργο τρόπο, έχουν μέσα τους τη συνείδηση της ορθής συμπεριφοράς, όσον αφορά τα μεγάλα ηθικά ζητήματα της ατομικής και κοινωνικής ζωής.  

Αμέσως μετά την πρώτη ομιλία υπήρξαν επιστολές, ενστάσεις: "Μήπως αυτό που αποκαλείτε ηθικό νόμο δεν είναι παρά το ένστικτο της αγέλης και αναπτύχθηκε μαζί με τα άλλα μας ένστικτα;" Κι έτσι ο Lewis ξεκινά τη δεύτερη ομιλία απαντώντας σ' αυτή την ένσταση: "Ναι, δεν αρνούμαι ότι ενδεχομένως διαθέτουμε ένα κάποιο ένστικτο αγέλης  (την αίσθηση δηλ. ότι όλοι οι άνθρωποι ανήκουμε σε μια ομάδα και οφείλουμε να βοηθούμε ο ένας τον άλλον). Δεν εννοώ όμως αυτό, όταν αναφέρομαι στον ηθικό Νόμο. Ακούς ξαφνικά μια κραυγή. Κάποιος ζητά βοήθεια. Νιώθεις την παρόρμηση να βοηθήσεις: ένστικτο αγέλης. Φοβάσαι να το διακινδυνεύσεις: ένστικτο αυτοσυντήρησης. Μια άλλη φωνή όμως σε ωθεί ν' ακολουθήσεις την παρόρμηση, να βοηθήσεις και να καταπνίξεις το ένστικτο της αυτοσυντήρησης. Αυτός είναι ο ηθικός Νόμος, < το φυσικό Δίκαιο >. Η παρτιτούρα που οδηγεί τον πιανίστα ποιό πλήκτρο πρέπει να χτυπήσει. Τα ένστικτα είναι τα πλήκτρα."

Η  ύπαρξη λοιπόν αυτής της ηθικής σταθεράς, αυτού του Νόμου της ορθής ανθρώπινης συμπεριφοράς σύμφωνα με τον οποίο κρίνουμε τους επιμέρους νόμους, τα κοινωνικά συστήματα αποτελεί για τον Lewis το ένα πολύ σημαντικό δεδομένο που πρέπει να έχουμε υπόψη μας, αν θέλουμε να σκεφτούμε με διαύγεια για τον εαυτό μας και τον κόσμο. Το δεύτερο δεδομένο προκύπτει από την παρατήρηση όσων συμβαίνουν γύρω και μέσα μας: είναι η διαπίστωση πως οι άνθρωπο δεν υπακούν σ' αυτή την εσωτερική οδηγία. Από δω και πέρα αρχίζει το πρόβλημα.

 Με τον κρυστάλλινο, λογικό βηματισμό του, εύληπτο και κατανοητό από τον μέσο αναγνώστη, σεβαστό από τον διανοούμενο ο Lewis οδηγεί τον ακροατή-αναγνώστη στο συμπέρασμα ότι η ύπαρξη ενός σταθερού Ηθικού Νόμου αποδεικνύει και την ύπαρξη πίσω από το Σύμπαν ενός Νομοθέτη, μιας απόλυτα Δίκαιης Προσωπικότητας με συγκεκριμένες  ηθικές απαιτήσεις από τον άνθρωπο.

Να θυμίσω στο σημείο αυτό τις σχετικές παρατηρήσεις και την ανάλυση του Αποστόλου Παύλου στο δεύτερο κεφάλαιο της Επιστολής προς Ρωμαίους, όπου σχολιάζει, μεταξύ άλλων, το γεγονός ότι: "<οι εθνικοί> ενδείκνυνται το έργον του νόμου γραπτόν εν ταις καρδίαις αυτών, συμμαρτυρούσης αυτών της συνειδήσεως και μεταξύ αλλήλων των λογισμών κατηγορούντων ή και απολογουμένων"  (Ρωμ. 2.15).

Πώς εξηγείται η συνεχής παραβίαση του Νόμου; Ο Lewis αναπτύσσει την σκέψη που ήδη είχε προβάλει στο Πρόβλημα του Πόνου: "Ο Θεός δημιούργησε όντα που είχαν ελεύθερη βούληση..Η ελευθερία της βούλησης είναι αυτή που κατέστησε εφικτό το κακό. Γιατί λοιπόν τους έδωσε ο Θεός ελευθερία της βούλησης; Επειδή η ελευθερία της βούλησης, παρόλο που καθιστά εφικτό το κακό, είναι επίσης το μοναδικό πράγμα που κάνει εφικτή οποιαδήποτε αγάπη, αγαθότητα ή χαρά για την οποία αξίζει να ζει κανείς...Η ευτυχία που προετοιμάzει ο Θεός για τα ανώτερα πλάσματά Του είναι η ευτυχία του να είσαι ενωμένος ελεύθερα και θεληματικά μαζί Του και με όλους τους άλλους σε μια έκσταση αγάπης και χαράς".

 

Το κλειδί της ανθρώπινης ιστορίας

 

Να η ερμηνεία που προσφέρει η αποκάλυψη της Βίβλου: ένας κόσμος ελεύθερων ατόμων, δημιουργημένος από έναν απόλυτα Δίκαιο και Αγαθό Θεό, ο οποίος σε κάποια στιγμή αποστάτησε. "Αυτό που ενέπνευσε ο Σατανάς μέσα στη σκέψη των μακρινών μας προπατόρων ήταν η ιδέα ότι μπορούσαν να γίνουν σαν θεοί -" (ακουγόταν από το BBC το  Αύγουστο του 1941)  ότι μπορούσαν να σταθούν από μόνοι τους- να είναι κύριοι του εαυτού τους, να πετύχουν  κάποιο είδος ευτυχίας μακριά από τον Θεό και δίχως τη βοήθειά Του. Μέσα από αυτή την απέλπιδα προσπάθεια βγήκε το σύνολο σχεδόν αυτού που ονομάζουμε ανθρώπινη ιστορία: χρήμα, φτώχεια, φιλοδοξία, πόλεμος, πορνεία, κοινωνικές τάξεις, αυτοκρατορίες, δουλεία- η μακρά και τρομερή ιστορία του ανθρώπου που προσπαθεί να βρει κάτι διαφορετικό από τον Θεό που θα μπορέσει να τον κάνει ευτυχισμένο."

Όμως: "Ο ίδιος ο Θεός είναι το καύσιμο που το πνεύμα μας χρειάζεται, με βάση τον τρόπο που έχει δημιουργηθεί, ή, αλλιώς, η τροφή που σχεδιάστηκε να καταναλώνει το πνεύμα μας. Δεν υπάρχει άλλη δυνατότητα..

Αυτό είναι το κλειδί για την ιστορία. Τεράστιες ποσότητες ενέργειας αναλώνονται- δημιουργούνται ολόκληροι πολιτισμοί- και περίφημοι θεσμοί καθιερώνονται- κάθε φορά όμως κάτι πάει στραβά. Κάποιο θανάσιμο ελάττωμα φέρνει πάντα τους εγωιστές και τους σκληρόκαρδους στην εξουσία και τα πάντα γλιστρούν πάλι στην αθλιότητα και την καταστροφή.. Προσπαθούν βλέπεις να κινήσουν τη μηχανή με λάθος καύσιμα...."

Και έρχεται το κρίσιμο σημείο: Τι έκανε ο Θεός απέναντι σ' αυτή την τραγωδία της ανθρώπινης ύπαρξης και ιστορίας;

 

"Πρώτα απ' όλα, μας έδωσε τη συνείδηση, την αίσθηση του σωστού και του λάθους: και καθ' όλη τη διάρκεια της ιστορίας υπήρξαν άνθρωποι που προσπαθούσαν, μερικοί από αυτούς πολύ σκληρά, να την υπακούσουν. Κανείς τους ποτέ δεν τα κατάφερε αρκετά. Δεύτερον, έστειλε στο ανθρώπινο γένος αυτά που ονομάζω καλά όνειρα: εννοώ όλες εκείνες τις παράξενες ιστορίες που είναι διασκορπισμένες σε όλες τις παγανιστικές θρησκείες σχετικά με κάποιο θεό που πεθαίνει και ανασταίνεται και ο οποίος μέσω του θανάτου του παρέχει με κάποιο τρόπο καινούρια ζωή στους ανθρώπους. Τρίτον, επέλεξε ένα συγκεκριμένο λαό και αφιέρωσε αρκετούς αιώνες σφυρηλατώντας τη σκέψη τους με την ιδέα του τι ήταν ο Θεός πραγματικά- ότι ήταν Ένας και Μοναδικός κι ότι ενδιαφερόταν για την ορθή συμπεριφορά. Αυτός ο λαός ήταν οι Εβραίοι, και η Παλιά Διαθήκη μαρτυρεί για την όλη διαδικασία της σφυρηλάτησης".

Συνέχεια στο επόμενο

                 

Η κα Β. Κάλφογλου-Καλοτεράκη  είναι Λέκτωρ του Τμήματος Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

 

 

 

 

 

Ο δαμασμός

της γλώσσης

 

    του κ. Χαρ. Γ. Αγαπίδη



 

Οι περισσότεροι από μας θα ήμασταν πολύ καλύτερα αν μιλούσαμε λιγότερο από ότι μιλάμε, και αν σκεπτόμασταν πολύ περισσότερο από ότι σκεπτόμαστε. Ο Ιάκωβος, ο αδελφός του Κυρίου μας, στην επιστολή του κεφ. γ΄, εδ. 1-12 ασχολείται με πρακτικά θέματα καθημερινής Χριστιανικής ζωής. Απευθύνεται και σε μας με τον ίδιο τρόπο που μίλησε σε εκατομμύρια ανθρώπους από τους αποστολικούς χρόνους μέχρι σήμερα.

Ένας από τους μεγαλυτέρους χαρακτήρες της Αγίας Γραφής, περιγράφεται στο βιβλίο του Νεεμία της Π. Διαθήκης.  Είναι ο Νεεμία. Είναι αυτός που διορίσθηκε από τον βασιλιά της Περσίας Αρταξέρξη, κυβερνήτης της Ιερουσαλήμ, και ο Αρταξέρξης είναι αυτός που του επέτρεψε να ξανακτήσει τα τείχη της ιεράς πόλεως των Ισραηλιτών.

Ακέραιος άνθρωπος ο Νεεμία, πιστός στον Θεό και άριστος υπηρέτης Του. Με λίγους εξορίστους έφθασε στην Ιερουσαλήμ. Έκλαψε όταν είδε τα ερείπια της πόλεως. Βγήκε τα μεσάνυκτα και επιθεώρησε τα χαλασμένα τείχη. Την επομένη κάλεσε τους φίλους του και τους έπεισε να τα ξανακτήσουν. Στο σπουδαίο αυτό έργο ο Νεεμία αντιμετώπισε τους αρχηγούς των φυλών που ζούσαν στα περίχωρα της πόλεως. Άρχισαν να τον απειλούν και να τον συκοφαντούν. Ο Νεεμία αφού όπλισε τους εργάτες του στο ένα χέρι με τα σπαθιά τους και στο άλλο τα σκαπτικά εργαλεία τους, άρχισαν το έργο που δεν ήταν και τόσο εύκολο.

Τότε άρχισε και το έργο της συκοφαντίας. Οι εχθροί των άρχισαν να διαδίδουν ότι ο Νεεμία και οι Ιουδαίοι σχεδιάζουν να επαναστατήσουν εναντίον του βασιλέως, να τον ανατρέψουν για να πάρουν αυτοί την εξουσία. Η συκοφαντική αυτή διάδοσι είχε σκοπό να εξοργίσει τον βασιληά ώστε να διατάξει την σύλληψι του Νεεμία, και την καταστροφή των τειχών. Συκοφαντική ψευδής διάδοσις. Ο Νεεμία απάντησε θαρραλέα πως έργο μεγάλο κάνει, και δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις διαδόσεις τους. Προσευχήθηκε στον Θεό να του δώσει δύναμι, κι έτσι το έργο άρχισε και τέλειωσε, και στο 15ο εδάφιο του 6ου κεφ. του Νεεμία, διαβάζουμε "ούτω συνετελέσθη το τείχος κατά την 25ην του μηνός Ελούλ, σε διάστημα πεντήκοντα δύο ημέρες".

Οι εχθροί του Νεεμία που τον απειλούσαν δεν υπάρχουν. Έμειναν μόνον τα ονόματά τους, αλλά οι διαδοσίες, οι συκοφάντες, αυτοί που μεταφέρουν λόγια από σπίτι σε σπίτι με τις συχνές επισκέψεις τους, και με τις λέξεις "Λένε, είπαν, άκουσα, διεδόθη" είναι πάντοτε μεταξύ μας. Θα τους βρήτε παντού, εδώ στην Κατερίνη, στην Αθήνα, στο Λονδίνο, στο Τόκιο, και σε όλα τα έθνη. Ο διαδοσίας μιλάει όλες τις γλώσσες άριστα. Αγγλικά, ελληνικά, κινεζικά. Έχει πολλές ονομασίες. "Μου είπε", "τα άκουσες;", "Λένε", "είπαν", "έμαθες", "αμφιβάλλεις μήπως;", "όλοι το λένε". Τον διαδοσία αν και είναι πολύ κοινός, και με τόσες πολλές ονομασίες, δεν μπορείς να τον βρεις εύκολα, το όνομά του δεν βρίσκεται στον τηλεφωνικό κατάλογο του ΟΤΕ, και αν τον ψάχνεις στην διεύθυνσι που σου δώσανε, θα δεις ότι μετεκόμισε κάπου αλλού. Ο διαδοσίας δημιουργεί ψεύτικες φήμες με σκοπό να γίνουν πιστευτές. Και αφού ρίχνει το φαρμάκι του λέει "Σε παρακαλώ όσα είπαμε να μείνουν μεταξύ μας", και όμως αυτός τα έχει διαδώσει παντού.

Είναι εύκολο να διορθωθεί το κακό αυτό που κάνει ο διαδοσίας; Και δευτέρα ερώτησις: Ποια είναι η στάσις του Χριστιανού όταν πέφτει θύμα του διαδοσία;

 

Η συκοφαντία, αγαπητοί μου, είναι πάντοτε αποτέλεσμα καθαρής κακίας. Υπάρχει μεταξύ των ζώων ένα θηλαστικό σαρκοφάγο που ονομάζεται ιχνεύμων. Η δουλειά του είναι να ανιχνεύει, να ερευνά και να καταστρέφει τα αυγά των κροκοδείλων, όχι για να τα φάει, αλλά απλά για να τα καταστρέψει. Υπάρχουν πολλοί που κινούμενοι από κακά ελατήρια, προσπαθούν να βλάψουν τους άλλους, διαδίδοντες κακές φήμες. Μεγαλύτερη όμως ζημία κάνουν αυτοί που απερίσκεπτα διαδίδουν ψεύδη και συκοφαντίες. Πιθανόν αυτοί να εργάζονται απρόσεκτα και χωρίς κακία, αλλά η ζημία γίνεται. Λένε π.χ. "ο τάδε, η τάδε μου είπαν -δεν μπορώ να σου αναφέρω πρόσωπα. Δεν το πιστεύω. Εσύ τι λες; Ίσως και να είναι ψέμα. Μόνον σε σένα το λέγω. Όλα συμβαίνουν".

Ο άνθρωπος δυστυχώς ευχαριστείται να ακούει κατηγορίες εναντίον συνανθρώπων του. Ίσως η κρίσις μου αυτή να είναι σκληρή, αλλά είναι πραγματικότης. Αν πράγματι είμεθα αναγεννημένοι χριστιανοί, ας δοκιμάσωμε να δεχθούμε μια κακή πληροφορία για τον πλησίον μας. Ο απόστολος Παύλος το αναφέρει καθαρά "η αγάπη δεν διαλογίζεται το κακό".

 

Ο διαδοσίας κάνει και κάτι ακόμη. Μια είδησι την μεταδίδει εξογκωμένα. Το ένα το κάνει δύο, τα δύο τέσσερα, και τα τέσσερα δεκατέσσερα. Το κακό αυτό δεν διορθώνεται. Μια συκοφαντία πώς μπορείς να την ανακαλέσεις ή να την διορθώσεις; Πώς μπορείς να βρεις όλους εκείνους στους οποίους διέρρευσε η είδησις, και να τους εξηγήσεις ότι έκανες λάθος ότι δεν ήταν έτσι και ήταν αλλιώς; Κάποτε ένας που θεωρούσε τον εαυτό του αμαρτωλό πήγε σε κάποιον εξομολογητή να του πει τις αμαρτίες του και να συγχωρηθεί. Ο εξομολογητής του είπε να σφάξει μια κότα και τα πούπουλα να τα σκορπίσει στον αέρα, και μετά να προσπαθήσει πάλι να τα μαζέψει. Και η απάντησις: "Αδύνατον πάτερ μου, ο αέρας τα σκόρπισε στις τέσσερες διευθύνσεις". Και ο εξομολογητής του απάντησε "Αν εσύ δεν μπορείς να μαζέψεις τα πούπουλα της κότας, πώς ζητάς να συγχωρηθούν οι αμαρτίες σου που επηρέασαν κακώς τόσους άλλους συνανθρώπους σου;" Πόσες καρδιές, αγαπητέ μου, θλίβονται και καταστρέφονται από την χρήσι της γλώσσας;

 

Και τώρα έρχομαι στο τελευταίο μέρος του θέματός μας. Όταν ο Χριστιανός γίνεται θύμα του διαδοσία, το καλύτερο που έχει να κάνει είναι ό,τι έκανε ο Νεεμία. Ίσως μερικοί από τους φίλους του Νεεμία να εφοβούντο τις συκοφαντίες και να ήθελαν να εγκαταλείψουν το έργον. Αλλά ο Νεεμία ήσυχος και αποφασιστικός απάντησε: "Αφήστε με ήσυχο σας παρακαλώ. Μεγάλο έργο κάνω. Δεν δέχομαι την πρότασί σας".

Στην είσοδο του κολεγίου του πανεπιστημίου του Εδιμβούργου στην Μ. Βρεταννία, υπάρχουν με μεγάλα γράμματα οι λέξεις, "Λέγουν. Τι λέγουν; Ας τους να λέγουν". Το σπουδαίο, δεν είναι τι λένε, αλλά τι λέει η συνείδησί μας, τι λέει ο Θεός. Παρουσιάζεται κάποιος και σου λέει τι λένε για τον γείτονά σου. Τι πρέπει να κάνω και να κάνεις; Ακούστε τι έκανε μια γυναίκα. Όσες φορές πήγαινε κάποιος ή κάποια και της έλεγαν κάτι το επιλήψιμο για κάποιον ή για κάποια, τους έλεγε "Έλα να πάμε μαζί σου και να τον ρωτήσουμε ή να την ρωτήσουμε αν το είπε". Και συνεχίζει η γυναίκα: "Κανείς από αυτούς που κουβαλούσαν λόγια, δεν θέλησε να πάει". Θα σας συνιστούσα, όλοι μας να κάναμε το ίδιο. Ο Χριστιανός δεν λέει κάτι που θα βλάψει τον πλησίον του. Ας μιλάμε, αγαπητοί μου για τους άλλους, όπως θα θέλαμε και οι άλλοι να μιλούν για μας. Όταν ακούς κάτι για κάποιον, προτού το μεταδώσεις στους άλλους, κάνε στον εαυτό σου τις εξής τρεις ερωτήσεις. 1) Είναι αλήθεια αυτό που άκουσα; 2) Είναι ανάγκη να αναφέρω αυτό που άκουσα; 3) Είναι καλό ή κακό αυτό που άκουσα; Αν απαντήσεις στον εαυτό σου στις τρεις αυτές ερωτήσεις, τότε πάρε το ακουστικό του τηλεφώνου σου και άρχισε να το μεταδίδεις στους άλλους.

 

Προπάντων, ας προσέχουμε. Η συκοφαντία, η ψευδομαρτυρία και η κακόβουλος είδησις σταύρωσαν τον Ιησού Χριστό, και όλοι όσοι εμφωλεύουμε στις καρδιές μας την αμαρτία αυτή της συκοφαντίας, ανασταυρώνουμε τον Υιόν του Θεού. Ο λόγος του Θεού ρητώς μας ειδοποιεί: "Τον καταλαλούντα κρυφίως τον πλησίον αυτού, θέλω εξολοθρεύσει. Δεν θέλεις συμφωνήσει μετά του αδίκου δια να γίνεις ψευδομάρτυς. Εγώ είμαι Κύριος. Θέλεις ελέγξει παρρησία τον πλησίον σου. Όστις κρατά τα χείλη αυτού είναι συνετός. Ο σπερμολόγος παριέρχεται αποκαλύπτων τα μυστικά, ο δε την ψυχήν πιστός κρύπτει το πράγμα". Οι αρχαίοι πρόγονοί μας, ειδωλολάτραι όχι χριστιανοί, έλεγαν "κρείττον σιγάν του λαλείν" "πολύ καλύτερα είναι να σιωπάς παρά να μιλάς". Ο Ιάκωβος δε, στην επιστολή του, κεφ. α, εδάφια 26-27 μας συμβουλεύει ως εξής: "Εάν τις μεταξύ σας νομίζει ότι είναι θρήσκος και δεν χαλινώνει την γλώσσαν αυτού, τούτου η θρησκεία είναι ματαία. Θρησκεία καθαρά και αμίαντος ενώπιον του Θεού και Πατρός είναι αύτη. Να επισκέπτηται τους ορφανούς και τας χήρας εν τη θλίψει αυτών, και να φυλάττει εαυτόν αμόλυντον από του κόσμου".  I

 

 

   

 

 

Η Κινηματογραφική Ταινία
“Τα Πάθη του Χριστού»:
Μια άποψη

 

 

του  κ Jeff Baldwin

 

 

Τις τελευταίες μέρες προβάλλεται η ταινία του Mel Gibson "The Passion." Είναι γνωστό ότι η ταινία έχει διχάσει πολλούς εκτός και εντός των εκκλησιών και για διάφορους λόγους. Στον τύπο ακούγονται σχόλια για πιθανό αντισημιτισμό ή για απαράδεκτη βιαιότητα, ενώ σε Ευαγγελικούς χώρους ο γενικός ενθουσιασμός μετριάζεται από  διαμαρτυρίες περί κερδοσκοπίας, Καθολικισμού ή ειδωλολατρίας. Σ' αυτό το άρθρο θέλω να εκφράσω μια δική μου εκτίμηση.

1. Έγινε η ταινία μόνο για το κέρδος; Ασφαλώς κανείς μας δεν μπορεί να γνωρίζει τα κίνητρα του Mel Gibson  στη δημιουργία μιας τέτοιας ταινίας. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι έχει εμπορικό κέρδος από την υπόθεση. Γνωρίζουμε ότι δηλώνει πιστός Καθολικός χριστιανός. Τα κίνητρα και οι προθέσεις τα δικά του και όλων μας ανήκουν στην κρίση του Θεού. Το βέβαιο όμως είναι ότι η Icon (η εταιρεία του Gibson) στην Αγγλία, δεν επέτρεψε να σταλεί η ταινία στην Odeon μέχρι να εγκριθεί θεολογικά το κείμενο και να αποδοθούν όλα τα εδάφια με πιστότητα. Αυτό δείχνει ότι κάπου μέσα σε όλη αυτήν την ιστορία υπάρχουν κάποιοι για τους οποίους το μήνυμα δεν είναι αδιάφορο. Ωστόσο, είναι αλήθεια ότι τα μεγάλα κέρδη που προκύπτουν από την ταινία δημιουργούν τον σαφή κίνδυνο κάποιοι άλλοι παράγοντες του Χόλλυγουντ να ανακαλύψουν μια νέα αγορά στην οποία θα θελήσουν να πλασάρουν νερωμένο χριστιανισμό. Ο "Σίμων ο Μάγος" πάντα καραδοκεί και οι πιστοί πρέπει να έχουν τα μάτια να τον διακρίνουν.

2. Είναι η ταινία ρατσιστική; Αποδίδει το θάνατο του Χριστού στους εβραίους; Η αλήθεια είναι ότι οι Ρωμαίοι είναι αυτοί που δέρνουν αλύπητα. Απ' ό,τι μπορεί κανείς να δει, η ευθύνη μοιράζεται σε όλους. Η ανησυχία των εβραίων είναι κατανοητή εξαιτίας του Ολοκαυτώματος. Με το εύκολο σύνθημα "οι εβραίοι σκότωσαν το Χριστό" δικαιολογήθηκαν στο παρελθόν (και μπορούν να δικαιολογηθούν στο μέλλον) απίστευτα εγκλήματα. Όμως, πόσες ταινίες έχουν παραχθεί από το Χόλλυγουντ με αντι-ναζιστικό περιεχόμενο; Η "Λίστα του Schindler", για παράδειγμα,  δείχνει κάτι παράλληλο: πολλούς Γερμανούς Ναζί που κάνουν εγκλήματα και ένα Γερμανό (τον Schindler) που ξεχωρίζει. Κανείς δε θεωρεί ότι με αυτήν ή άλλες τέτοιες ταινίες προωθείται η καταδίκη σύσσωμου του γερμανικού λαού σε όλη του τη μετέπειτα ιστορία, ή ότι σήμερα δικαιολογείται το μίσος ενάντια στο γερμανικό λαό.

Η παρεξήγηση αυτή δείχνει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι ερμηνεύουν. Αν έχει φυτέψει κάποιος στο μυαλό μας την ιδέα ότι η ταινία είναι ενάντια στον εβραϊκό λαό, μπορούμε να βρούμε στοιχεία που το αποδεικνύουν. Όμως το ίδιο μπορούμε να κάνουμε (και πολλοί έχουν κάνει) με τα Ευαγγέλια. Επειδή κάποιοι διαβάζουν τα Ευαγγέλια με αρρωστημένα μυαλά, αυτό δε σημαίνει ότι τα Ευαγγέλια διδάσκουν το μίσος προς τους Εβραίους. Η ταινία ακολουθεί με μεγάλη πιστότητα τα κείμενα της Καινής Διαθήκης.1 Όπως τα Ευαγγέλια, έτσι και η ταινία, τονίζει ότι ο Χριστός επέλεξε αυτό το πάθος, ότι τραυματίστηκε για τις παραβάσεις όλων μας και ότι το προϊόν του πάθους Του είναι το "αγαπάτε αλλήλους". Όλ' αυτά είναι σαφή στην ταινία για όποιον έχει μάτια να τα δει.

3. Είναι η ταινία σαδιστική; Αυτό συμπέραναν ορισμένοι αρθρογράφοι. Ότι ο βασικός σκοπός ήταν καθαρά μέσα στις σκοπιμότητες του Χόλλυγουντ να γεμίζει τις ταινίες με αίμα. Σε ορισμένα σημεία αναρωτιέται κανείς αν ο σκηνοθέτης το έχει παρακάνει. Αλλά πώς μπορεί κάτι τέτοιο να εκτιμηθεί με βεβαιότητα;  Ποιος θα πει ότι έπρεπε να υπάρξουν πέντε-δέκα βουρδουλιές περισσότερες ή λιγότερες; Αν υπάρχουν υπερβολές, δε θα 'πρεπε να καταδικάσουν αυτές ολόκληρη την ταινία. Έχω την υποψία ότι πολλοί άνθρωποι λειτουργούν με βάση έναν ασυνείδητο "δοκητισμό", την αντίληψη δηλαδή ότι ο Χριστός δεν υπέφερε πραγματικά, απλά φαινόταν να υποφέρει. Ο Gibson ο ίδιος δήλωσε ότι ήθελε να δείξει το μέγεθος της θυσίας του Χριστού, να κάνει τους ανθρώπους να συνειδητοποιήσουν ότι ο πόνος της θυσίας Του ήταν πραγματικός. Φοβούμαι πως πολλοί είναι τόσο συνηθισμένοι στο γλυκό πρόσωπο του Χριστού που νομίζουν ότι ακόμα και στο σταυρό όλα ήταν ρόδινα και όμορφα. Ωστόσο, όπως γράφει ο κορυφαίος γερμανός θεολόγος Martin Hengel σε ένα από τα σημαντικότερα επιστημονικά βιβλία σχετικά με τη σταύρωση, "η σταύρωση ήταν τιμωρία στην οποία το καπρίτσιο και ο σαδισμός των εκτελεστών ήταν ανεξέλεγκτα".2 Ο "υπέρμετρος ρεαλισμός" της ταινίας επιχειρεί να καταρρίψει αυτόν το μύθο του "ωραίου" Χριστού. Να μας φέρει αντιμέτωπους με την ωμή πραγματικότητα του πάθους Του. Όσο για το πολύ αίμα που χάνει ο Χριστός, ας μη μας διαφύγει το συμβολικό και λυτρωτικό του νόημα: πρέπει να γίνει κατανοητό μέσα από το χωρίο του Ησαΐα που τίθεται στην αρχή της ταινίας ως ερμηνευτικό κλειδί: "δια των πληγών αυτού ημείς ιάθημεν" (Ησ 53:5). Ναι, το αιμόφυρτο πρόσωπο του Ιησού είναι αποκρουστικό, αλλά πώς αλλιώς να δείξεις ότι "δεν είχεν ωραιότητα ώστε να επιθυμώμεν αυτόν"  και ότι ήταν "ως άνθρωπος από του οποίου αποστρέφει τις το πρόσωπον"; (Ησ 53:2-3).

Γράφουν μερικοί ότι το "αίμα" του Χριστού στην ταινία είναι υπερβολικό. Εδώ πάλι, έχει ενδιαφέρον το σχόλιο του Hengel: "Στη ρωμαϊκή εποχή, όχι μόνο ήταν κανόνας να δένεται το θύμα από τα χέρια και τα πόδια, αλλά ότι και το μαστίγωμα, το οποίο αποτελούσε μέρος της τιμωρίας, θα έκανε το αίμα να ρέει σε ποτάμια... Προφανώς η απώλεια αίματος κατέστησε τον Ιησού ανίκανο να κουβαλήσει το σταυρό του στον τόπο της εκτέλεσης. Αυτή άλλωστε είναι η καλύτερη εξήγηση του σχετικά γρήγορου θανάτου του".3 Αλλού γράφει: "η σταύρωση ικανοποιούσε την πρωτόγονη επιθυμία για εκδίκηση και τη σαδιστική σκληρότητα των ηγετών αλλά και των μαζών. Συνήθως συνδεόταν με άλλες μορφές βασανιστηρίων, κυρίως το φραγγέλιο. Με σχετικά μικρό κόστος και με μεγάλο δημόσιο αντίκτυπο, ο εγκληματίας μπορούσε να βασανιστεί μέχρι θανάτου με τρόπο απερίγραπτο".4

Ο αρχιεπίσκοπος σχολίασε ότι τα τέσσερα Ευαγγέλια είναι πιο συγκρατημένα στις περιγραφές του θείου πάθους.5 Έχει δίκιο, αλλά ας μην ξεχνάμε ότι την εποχή εκείνη όλοι γνώριζαν τι σήμαινε σταυρός. Σε ευγενείς κύκλους ήταν αδιανόητο να αναφερθεί καν η λέξη "σταυρός" διότι θεωρούνταν κάτι απίστευτα ατιμωτικό.6 Τα Ευαγγέλια δε χρειάζεται να περιγράψουν αυτό που όλοι γνώριζαν τότε. Το πρόβλημα είναι ότι αυτό που όλοι γνώριζαν τότε είναι κάτι που σχεδόν όλοι έχουν ξεχάσει σήμερα. Ίσως ήταν αναγκαία η υπενθύμιση. Αυτή πάντως ήταν η εκτίμηση του Hengel:

"Η οποιαδήποτε γνήσια θεολογία θα πρέπει να μετρηθεί απέναντι στη δοκιμασία αυτού του σκανδάλου ... [Ο απ. Παύλος]  σκόπιμα προκαλεί τους αντιπάλους του, οι οποίοι προσπαθούν να μετριάσουν το σκάνδαλο του σταυρού. Έτσι, ο "λόγος του σταυρού" είναι η αιχμή του δόρατος του μηνύματος του. Και επειδή ο απ. Παύλος κατανοεί ακόμα το σταυρό ως το πραγματικό, σκληρό όργανο εκτέλεσης, ως το όργανο της αιματηρής εκτέλεσης του Ιησού, είναι αδύνατον να αποσυνδέσουμε τα λόγια για το λυτρωτικό θάνατο του Χριστού ή το αίμα του Χριστού απ' αυτόν το "λόγο του σταυρού". Η αιχμή του δόρατος δεν μπορεί να αποκοπεί από το δόρυ... Αντίθετα... ο απόστολος ποτέ δεν ξεχνά ότι ο Ιησούς δεν πέθανε ένα γαλήνιο θάνατο σαν το Σωκράτη με το κώνειο, ούτε "γέρων και πλήρης ημερών" σαν τους πατέρες της Παλαιάς Διαθήκης. Αντίθετα, πέθανε ως δούλος και κοινός εγκληματίας, στο ξύλο της αισχύνης. Ο Ιησούς του απ. Παύλου δεν πέθανε τον οποιοδήποτε θάνατο. Παραδόθηκε "υπέρ πάντων ημών" στο σταυρό, με τρόπο σκληρό και ποταπό.

Η θεολογική λογική της εποχής μας δείχνει σαφέστατα ότι η συγκεκριμένη μορφή του θανάτου του Χριστού, του ανθρώπου και του μεσσία, αντιπροσωπεύει ένα σκάνδαλο που οι άνθρωποι θα ήθελαν να μετριάσουν, να αφαιρέσουν ή να εξημερώσουν με οποιονδήποτε δυνατό τρόπο... Η περίσκεψη πάνω στη βίαιη πραγματικότητα της σταύρωσης ίσως μας βοηθήσει να ξεπεράσουμε την οξεία έλλειψη ρεαλισμού που μπορεί να βρεθεί σε μεγάλο μέρος της θεολογίας και των κηρυγμάτων των ημερών μας".7

Εξάλλου, γιατί παραπονιούνται οι κριτικοί των ταινιών; Πρώτη φορά είδαν αίμα σε ταινία; Πολλές ταινίες πουλάνε τη βία χάριν της βίας. Σε άλλες όμως η βία είναι δικαιολογημένη διότι η απουσία της θα καταργούσε την ίδια την ιστορία. Η "Διάσωση του στρατιώτη Ryan", άλλη μια ταινία του Spielberg, έχει έναν παρόμοιο ωμό ρεαλισμό όταν παρουσιάζει τα γεγονότα της απόβασης στη Νορμανδία. Θα θεωρούσε κανείς ότι κατανοήσαμε το γεγονός της απόβασης αν αφαιρούνταν από τη σκηνή οι βόμβες, οι χειροβομβίδες, οι σφαίρες, ο τρόμος στα πρόσωπα των στρατιωτών και τα διαμελισμένα πτώματα; Θα έπειθε αυτό τους βετεράνους εκείνης της εποχής ότι ειπώθηκε η δική τους ιστορία; Θα ένιωθε με τον ίδιο τρόπο ο ακροατής να γίνεται βίωμα του ο στόχος του Spielberg, ότι δηλαδή η ελευθερία του παρόντος οφείλεται σε θυσίες του παρελθόντος; Δε θα ήταν κρίμα να αμεληθούν αυτές οι θυσίες ή να μετριαστούν ώστε να θεωρούνται σήμερα αμελητέες και αναίμακτες; Κι αν ο Gibson θέλει να φέρει ανθρώπους αντιμέτωπους με την πραγματικότητα της θυσίας του Χριστού σε όλη της την ένταση, αυτό δε σημαίνει ότι υπάρχει ψυχαναγκασμός. Ας απορρίψει τη θυσία του Χριστού ο άθεος ως ιστορικό ατύχημα, αλλά ας γνωρίζει τι απορρίπτει. Ναι, αυτή είναι η χριστιανική πίστη, μας συγκινεί ο σταυρός του Χριστού. Άλλοι ίσως δεν είδαν τίποτα εκεί, εμείς είδαμε και πιστέψαμε στην απίστευτη αγάπη Του.

 Όλοι όσοι προωθούν την τέχνη μας λένε ότι η τέχνη, ακόμα κι όταν μας φαίνεται αποκρουστική, ανοίγει το μυαλό, καταστρέφει παλιές ιδέες, αντιλήψεις και προκαταλήψεις και μας δίνει νέα μάτια για να δούμε τον κόσμο διαφορετικά. Πόσες φορές μάλιστα νιώσαμε ότι βιαζόταν κάθε τι το ιερό στην πίστη μας στο όνομα αυτής της "τέχνης"; Ε, λοιπόν, μήπως ο κόσμος είχε συνηθίσει σ' έναν Χριστό ωραιοποιημένο, ένα Χριστό δαμασμένο, ένα Χριστό που μπορεί να σβήσει μέσα στο πλήθος όλων των άλλων καλών ανθρώπων και ηθικών δασκάλων, ένα Χριστό άσχετο, ανίκανο να φέρει αναστάτωση στη ζωή τους; Γιατί όχι λίγη αναστάτωση στην ύπνωση του κόσμου μας;

4. Έχει η ταινία βαθύτερο νόημα ή είναι μόνο αίμα; Χωρίς να συμφωνώ με όλα, πρέπει να ομολογήσω ότι η ταινία περιέχει σημαντικά θεολογικά μηνύματα. Δεν έχουμε απλή περιγραφή των γεγονότων αλλά και θεολογική ερμηνεία των. Συνδέεται με εντυπωσιακό τρόπο ο Κήπος της Γεθσημανή με την Εδέμ και με τον πειρασμό του διαβόλου στην έρημο. Η παρουσία του διαβόλου σε όλη την ταινία, αν και αιφνιδιάζει, είναι σύμφωνη με τα Βιβλικά κείμενα (βλ. Γεν. 3:25, Ματ. 4:1-11, Ρωμ. 16:20, Ιω. 13:27, Λουκ. 22:3, 31, Εβρ. 2:14, Α΄ Ιω. 3:8, 10, Απ. 12:9, Ιω. 8:44). Μπορεί να μην υπάρχει δήλωση της θεότητας του Χριστού, υπάρχει όμως ο υπαινιγμός της. Οι συνδέσεις των παθών με άλλα σημεία της ζωής του Χριστού δείχνουν με εντυπωσιακό τρόπο ότι το Δείπνο του Κυρίου, το πλύσιμο των ποδιών των μαθητών, η διδασκαλία του Χριστού, το μήνυμα της αγάπης . . . όλ' αυτά που ο χριστιανισμός διδάσκει, δεν είναι σκέτες διδασκαλίες, αλλά σχετίζονται άμεσα με το πάθος Του. Ο σταυρός παρουσιάζεται όχι μόνο ως ιστορικό γεγονός αλλά και ως θεολογικό, πνευματικό γεγονός. Η παρουσίαση της ανάστασης είναι λιτή και σύντομη αλλά καταπληκτική. Όλ' αυτά και πολλά άλλα συνιστούν την ταινία ως πραγματικά αξιόλογη. Ναι, θα έλπιζε κανείς να δει τον αντικαταστατικό χαρακτήρα της σταυρικής θυσίας πιο καθαρά αλλά κανείς δεν περιμένει από μια ταινία να παρουσιάσει όλα τα μηνύματα της Καινής Διαθήκης στην εντέλεια. Γι' αυτό εξάλλου έχουμε τέσσερα Ευαγγέλια και όχι μόνο ένα, επειδή το γεγονός του Χριστού είναι πολυσήμαντο. Κανείς δεν κατηγορεί το Ματθαίο που δεν περιέχει όλα τα νοήματα του Ιωάννη. Και ούτε είναι δίκαιο να κρίνει κανείς ένα έργο επειδή δεν περιέχει τα πάντα. Ούτε είδα το έργο να διεκδικεί κάποια θεοπνευστία που να αντικαθιστά τα Ευαγγέλια. Το ερώτημα είναι αν αυτά που περιέχει αποδίδουν ορθά την ιστορία και την πίστη, και σ' αυτό δύσκολα του βρίσκεις ψεγάδι.

5. Προωθεί η ταινία τον Καθολικισμό;  Είναι γνωστό ότι ο Gibson και ο Caviezel είναι Καθολικοί και αναμφίβολα επηρεασμένοι από τα δόγματα του Καθολικισμού και από άλλες πηγές εκτός της Βίβλου.8 Αυτό δε σημαίνει όμως ότι τα προωθεί στην ταινία του. Εκείνο που γνωρίζω είναι ότι το τελικό προϊόν δε φαίνεται να προωθεί με έντονο τρόπο κάποια Ρωμαιοκαθολική διδασκαλία. Ίσως το ύφασμα που λαμβάνει η Μαρία παραπέμπει σε "ιερά σινδόνη". Είναι κάπως ύποπτο ότι όλοι οι μαθητές αποκαλούν τη Μαρία "Μητέρα", αλλά αυτό μπορεί να ερμηνευθεί ως απλός σεβασμός, συμβατός με τη Βίβλο (βλ. Λουκ. 1:42α). Ναι, η μητέρα του Χριστού είναι παρούσα σε πολύ περισσότερα σημεία απ' ό,τι βρίσκουμε στα Ευαγγέλια, αλλά πουθενά δεν έχει κανείς την αίσθηση ότι αυτή είναι η πρωταγωνίστρια του θείου δράματος - εξάλλου δίπλα της είναι σχεδόν πάντα η Μαγδαληνή και ο Ιωάννης. Ναι, ο σταυρός συνδέεται με το Δείπνο, αλλά δεν προωθείται η ιδέα ότι η Θεία Ευχαριστία επαναλαμβάνει τη θυσία του σταυρού. Συνεπώς, ο όποιος Καθολικισμός είναι σχετικά συγκρατημένος.

6. Προωθείται η "εικόνα" εις βάρος του Λόγου; Η αντίρρηση μερικών είναι ότι εδώ η εικόνα, το "είδωλο" της όρασης, αντικαθιστά την ακοή του Λόγου και ότι με αυτόν τον τρόπο προωθείται η ειδωλολατρία. Ειδωλολατρία όμως δεν είναι να πλάθεις έργα τέχνης, ειδωλολατρία είναι να λατρεύεις τα έργα των χειρών σου. Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι η ταινία αυτή λέει την τελευταία λέξη σχετικά με το Χριστό και ότι αυτό πλέον οριοθετεί την αντίληψη μας για Κείνον. Η ταινία είναι αυτό που είναι: η προσπάθεια μερικών ανθρώπων να απεικονίσουν με μεγάλο βαθμό πιστότητας ένα ιστορικό γεγονός. Ας μην ξεχνάμε ότι η δημιουργία ταινιών περί Χριστού δεν είναι εφεύρημα του Gibson. Πολλοί έκαναν παρόμοιες προσπάθειες στο παρελθόν, με διάφορα κίνητρα, με αποτέλεσμα ο Χριστός να παρουσιάζεται ποικιλότροπα: ηθικός δάσκαλος, επαναστάτης, υπαρξιστής, superstar, ακόμα και αμαρτωλός που υποκύπτει σε πειρασμούς. Τέτοιες προσπάθειες δεν έγιναν μόνο μέσω ταινιών αλλά και μέσω βιβλίων όπου εκφραζόταν η αναζήτηση του ιστορικού Ιησού (Reimarus, Strauss, Renan, Schweitzer, κ.λπ.). Λαμβάνοντας αυτά τα δεδομένα υπόψη, η ταινία αυτή, όχι μόνο δεν είναι "εικονολατρική", είναι εικονοκλαστική. Συντρίβει παλιές εικόνες και καλεί σε αναθεώρηση τους. Και πάλι, αυτό δεν είναι η τελευταία λέξη. Η ιστορία είναι μια διαρκής πορεία συντριβής των ειδώλων μας μέχρι την ημέρα που θα Τον δούμε πρόσωπο προς πρόσωπο. Έως τότε, όλοι αναγνωρίζουμε ότι βλέπουμε "ως εν κατόπτρω, αινιγματωδώς". Απλά μερικά "κάτοπτρα" είναι καλύτερα από άλλα.

7. Μπορούν να δουν αυτήν την ταινία τα παιδιά; Παραπονιούνται πολλοί ότι η βιαιότητα της ταινίας την κάνει απαγορευτική για τα παιδιά.9 Όντως, για όσους έχουν συνηθίσει σε παλιές ταινίες που προβάλλονται τη Μεγάλη Εβδομάδα για να τις βλέπουν (μόνο!) τα παιδιά, αυτή η ταινία θα είναι μια απογοήτευση. Αυτό όμως δε λέει κάτι για τις αντιλήψεις που έχουν φωλιάσει στην κοινωνική συνείδηση των ημερών μας; Ότι δηλαδή, οι ιστορίες για τον Χριστό είναι παιδικές ιστοριούλες; Αλήθεια, θα ρωτούσα τους παραπονούμενους, αν ζούσαν στην εποχή του Χριστού, θα είχαν θεωρήσει το θέαμα της σταύρωσης καλό για τα παιδιά τους; Αν όχι, γιατί τα βάζουν με μια ταινία που λέει τα πράγματα όπως έγιναν;

Στην Ελλάδα η ταινία έχει απαγορευτεί για παιδιά κάτω των δεκαεπτά ετών. Όμως επειδή υπάρχουν και τα βίντεο, καλό είναι να έχει δει την ταινία πρώτα ο γονιός και ύστερα να αποφασίσει για το παιδί του. Αν επιτρέψει στο παιδί του να τη δει, θα πρέπει να είναι δίπλα για να το βοηθά να την ερμηνεύσει με τον ορθό τρόπο.

8. Μπορεί η ταινία να παίξει ευαγγελιστικό ρόλο; Διαβάζοντας ορισμένες κριτικές από δημοσιογράφους, βλέπω ότι ο κάθε άνθρωπος ερμηνεύει όπως ο ίδιος καταλαβαίνει. Αν δεν έχει γνώση της Γραφής ίσως να του διαφύγουν πολλά. Άρα λοιπόν, η ταινία από μόνη της μάλλον δεν είναι επαρκής. Δημιουργεί όμως ένα νέο σημείο αναφοράς που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο πολλών συζητήσεων με τους συνανθρώπους μας.

Αναφέρω τη δική μου εμπειρία βλέποντας την ταινία. Ένα από τα σημεία που κάνουν εντύπωση είναι ότι συνήθως ο όχλος είτε χλευάζει, είτε υβρίζει το Χριστό. Όμως, μέσα σε κάθε τέτοια σκηνή, το διαπεραστικό βλέμμα του Ιησού πέφτει σ' ένα άτομο, το οποίο χαμηλώνει το βλέμμα. Ένιωσα στον κινηματογράφο ότι το ίδιο σενάριο επαναλαμβανόταν σήμερα. Από δεξιά μου μια κυρία αντέδρασε στη βία λέγοντας "αν ήξερα ότι θα είναι έτσι δε θα ερχόμουν", ενώ από αριστερά μου άκουσα ένα νέο να λέει καυχησιάρικα στους φίλους του, "ε, σιγά το πράγμα!". Αλλά εδώ, όπως και παντού αλλού στη ζωή, μπορεί κανείς να ελπίζει και να προσεύχεται ότι θα υπάρξουν κάποιοι που αργά ή γρήγορα θα νιώσουν επάνω τους το βλέμμα του πραγματικού Ιησού και θα χαμηλώσουν το δικό τους βλέμμα.

                             

Ο κος Jeff Baldwin είναι κήρυκας του Ευαγγελίου στην Ε.Ε.Ε.  Αμαρουσίου.

1 Μια αραμαϊκή φράση, η οποία υπάρχει και στα Ευαγγέλια, δε μεταφράστηκε, προφανώς για να μη θίξει τον εβραϊκό λαό.

2Martin Hengel, Crucifixion (Philadelphia: Fortress Press, 1977), 25.

3 Hengel, Crucifixion, 31-32.

4 Hengel, Crucifixion, 87.

5 Βλ. "Η Ιεραρχία παρακολούθησε τα Πάθη του Χριστού", Το Βήμα (26 Φεβρουαρίου, 2004), Α30.

6 Hengel, Crucifixion, 38.

7 Hengel, Crucifixion, 89-90.

8 Βλ. σχετική κριτική των Richard J. Bennett και J. Virgil Dunbar, "The Passion of Christ": Mel Gibson's Vivid Deception," στην ιστοσελίδα www.bereanbeacon.org. Οι συγγραφείς ισχυρίζονται ότι ο Gibson επηρεάστηκε από το έργο της Anne Catherine Emmerich, The Dolorous Passion of Our Lord Jesus Christ. Δεν είμαι σε θέση να αμφισβητήσω την επιρροή άλλων πηγών στη δημιουργία της ταινίας. Όμως εκείνο που μετράει είναι το τελικό αποτέλεσμα, το οποίο (λαμβανομένης υπόψη της ποιητικής αδείας) φαίνεται να είναι αρκετά πιστό στην ιστορία.

9 Βλ. Βένα Γεωργακοπούλου, "Τα Πάθη βάφτηκαν κόκκινα", Ελευθεροτυπία, (26 Φεβρουαρίου, 2004), σελ. 32.

 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]
Send mail with questions or comments about this web site. to webmaster- Copyright © 2006 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Last modified: 04/11/2006