ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]


ΜΑΡΤΙΟΣ 2003

 

 

Αντιθέσεις


του αιδ. Φ. Β. Καμπουρόπουλου

 

Πολύ συχνά ο Απ. Παύλος κάνει χρήση παραδόξων αντιθέσεων στις επιστολές του. Ακριβώς διότι θέλει να εντυπώσει μια αλήθεια βαθειά στη συνείδηση των αναγνωστών του, την παρουσιάζει ντυμένη με το γλωσσικό φόρεμα μιας αντιθέσεως ή ακόμα και φαινομενικής αντιφάσεως. Περίεργες, έντονες και αιφνιδιαστικές οι αντιθέσεις του, αλλά συγχρόνως στοιχεία που καθαρίζουν το έδαφος από ενδεχόμενη ασάφεια και φωτίζουν με λαμπρό φως μια αλήθεια, που αλλοιώς θα έμενε κάπως αδιάφορη και άχρωμη στα μάτια των παραληπτών των επιστολών του.

Τρεις τέτοιες αντιθέσεις από τις πιο χαρακτηριστικές συναντούμε στο έκτο και στο έβδομο κεφάλαιο της προς Ρωμαίους επιστολής του. Πίσω από τα γλωσσικά και εννοιολογικά αυτά ξαφνιάσματα θα προσπαθήσουμε να ανεύρουμε τις αλήθειες που βρίσκονται εκεί κρυμμένες.

Και πρώτα-πρώτα στο 6:11 διαβάζουμε: "Ούτω και σεις φανείτε εαυτούς ότι είσθε νεκροί μεν κατά την αμαρτίαν, ζώντες δε εις τον Θεόν δια Ιησού Χριστού του Κυρίου ημών". Παρατηρείστε την έντονη αντίθεση που υπάρχει μεταξύ εκείνου του "νεκροί μεν" και "ζώντες δε". Περίεργη αντίθεση που όμως σκοπό είχε να καθαρίσει την σύγχυση που υπήρχε στο μυαλό των χριστιανών της Ρώμης σε σχέση με μια πέρα ως πέρα αντιγραφική διδασκαλία. Είχε φαίνεται αυτή βρει πρόσφορο έδαφος στην εκκλησία της Ρώμης, που ήταν φυτευμένη μέσα σε μια από τις πιο μεγάλες και ανήθικες πόλεις του τότε κόσμου.

Λίγο προηγουμένως είχε αποδείξει στους αναγνώστες του, ότι όλοι είμαστε ένοχοι και "υπόδικοι μπροστά στον Θεό" και ότι σε κάθε άνθρωπο που έχει πιστέψει στον Χριστό και έχει δεχθεί το ιλαστήριο έργο Του, προσφέρεται "κατά χάριν" η συγχώρηση των "προγενομένων αμαρτημάτων". Αυτά όμως όλα αφορούν το παρελθόν. Τι γίνεται όμως με το παρόν; Εδώ ήταν που τριγύριζε μέσα στην εκκλησία μια τρομερή παρανόηση, όσο και ασαφής διδασκαλία, γνωστή στην ιστορία με το όνομα "αντινομισμός".

Οι οπαδοί του αντινομισμού δίδασκαν στη Ρώμη και σε άλλα κέντρα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας ότι πράγματι ο χριστιανός είναι "νεκρός κατά την αμαρτία", ότι δηλαδή η αμαρτία δεν μπορεί πλέον την ψυχή του πιστού να την επηρρεάσει. Η αμαρτία έλεγαν, είχε πια χάσει τον αμαρτωλό της χαρακτήρα και μπορούσαν τώρα να επιδίδονται περισσότερο σ' αυτήν, χωρίς να φοβούνται ότι θα εισχωρούσε ποτέ στον εσωτερικό τους κόσμο! Και επειδή γνώριζαν ότι "όπου επερίσσευσεν η αμαρτία υπερεπερίσσευσεν η χάρις", θα έπρεπε και να επιδίδονται στην αμαρτία για να περισσεύσει ακόμα περισσότερο η χάρις του Θεού στη ζωή τους. Τρομερή διδασκαλία. Φοβερή διαστρέβλωση της αλήθειας, ντυμένη με ένα ένδυμα λογικής και θεολογικής νομιμοφάνειας. Κατάσταση πραγμάτων σε εκκλησία που σε κάνει να φρίττεις.

Ήταν ακριβώς εξ αιτίας της τρομερής αυτής διδασκαλίας που ο Παύλος διατύπωσε στην αρχή του 6ου κεφαλαίου το ερώτημα: "Θα εξακολουθήσουμε να αμαρτάνουμε, σαν να ήταν η αμαρτία ένα πράγμα χωρίς σημασία, εφ' όσον η συγχώρηση προσφέρεται δωρεάν;" Στην ασεβή αυτή σκέψη με όλη του τη δύναμη βροντοφωνεί ο Παύλος ένα μεγάλο "όχι". Και με το "όχι" του αυτό μας αποκαλύπτει και το βαθύτερο νόημα του θανάτου και της αναστάσεως του Χριστού και μας δείχνει και την δική μας προσωπική σχέση με τα δύο αυτά γεγονότα.

"Νεκροί μεν...". Αυτό είναι το πρώτο γεγονός και αυτή είναι η βαθύτερη έννοια της δικαιώσεως δια της πίστεως: ότι συνταυτισθήκαμε με τον θάνατο του Χριστού τόσο στενά, ώστε είναι σαν να σταυρωθήκαμε πάνω στο Σταυρό εμείς οι ίδιοι και σαν να πεθάναμε και εμείς οι ίδιοι με τον Χριστό: "απεθάνομεν μετά του Χριστού" (6:8).

Αυτό το γεγονός όμως, μας λέει τη μισή μόνο αλήθεια. Δεν συνταυτισθήκαμε μόνο με τον θάνατο του Χριστού, αλλά και με την ανάστασή Του. Όπως Εκείνος ανέστη σε μια καινούργια ζωή, που δεν υπόκειται στη σκιά της φθοράς και του θανάτου, έτσι κι εμείς αναστηθήκαμε σε μια καινούργια ζωή, που δεν πρέπει να δουλεύει την αμαρτία, και που έχει τη δύναμη να την νικά.

"Νεκροί μεν... ζώντες δε..." μια νέα ζωή. Το στοιχείο της ζωής της αναστάσεως του Χριστού βρίσκεται τώρα μέσα μας. Και το στοιχείο αυτό είναι όχι συνοδοιπόρος και υποστηρικτής, αλλά ακοίμητος εχθρός κάθε πράγματος που αντιστρατεύεται τον Νόμο του Θεού. Μια τέτοια ζωή, ένας τέτοιος παράγων μέσα μας, δεν μπορεί παρά συνεχώς να παράγει τους καρπούς μιας άγιας, καθαρής και ευσεβούς χριστιανικής ζωής.

Την δεύτερη αντίθεση την συναντούμε στο εδ. 18 του 6ου κεφαλαίου. "Ελευθερωθέντες από της αμαρτίας εδουλώθητε εις την δικαιοσύνην". Ή, όπως με διαφορετική φρασεολογία μας το λέει το 22ο εδ. "τώρα ελευθερωθέντες από της αμαρτίας και δουλωθέντες εις τον Θεόν, έχετε τον καρπόν σας εις αγιασμόν".

"Ελευθερωθέντες... εδουλώθητε". Μια αντίθεση, μια παραδοξολογία, που είναι απλώς η έκφραση μιας μεγάλης, αναμφίλεκτης και θεμελιώδους αλήθειας. Και η αλήθεια αυτή είναι πως ελεύθερος πραγματικά κανείς δεν είναι, που δεν έχει γίνει δούλος του Χριστού. Ελευθερία από την αμαρτία, δουλεία στον Χριστό. Απαλλαγή από τον ζυγό της αμαρτίας, υποταγή στο ζυγό του Χριστού. Ελεύθερος κανείς δεν είναι. Έχει όμως ο καθένας το δικαίωμα να εκλέξει τον κύριο που θέλει να υπηρετεί.

Η αμαρτία είναι κύριος σκληρός. Όλα τα ζητάει, όλα τα απαιτεί με σκοπό να ασχημίσει, να εξευτελίσει, να φτωχύνει, να σκοτώσει. "Ο μισθός της αμαρτίας είναι θάνατος". Θάνατος σωματικός, θάνατος πνευματικός (= η αποξένωση του ανθρώπου από τον Θεό) και θάνατος αιώνιος.

Ο Χριστός είναι κύριος γλυκύς. Κι Αυτός τα ζητάει όλα. Κι Αυτός όλα τα απαιτεί. Κι Αυτός προσφέρει ζυγό. Με σκοπό, όμως να ομορφήνει, να πλουτίσει και να εξευγενίσει τη ζωή εκείνων που Τον εμπιστεύονται. Τέτοια δεν ήταν πάντοτε η πρόσκλησή Του; "Έλθετε πρός με πάντες οι κοπιώντες και πεφορτισμένοι και εγώ θα σας αναπαύσω. Άρατε τον ζυγόν μου εφ' υμάς και μάθετε απ' εμού· διότι πράος είμαι και ταπεινός την καρδίαν και θέλετε ευρεί ανάπαυσιν εν ταις ψυχαίς υμών. Διότι ο ζυγός μου είναι καλός και το φορτίον μου ελαφρύ".

Κανείς δεν μπορεί να υπηρετεί και τους δύο αυτούς κυρίους. Και πιο θλιβερή ζωή δεν υπάρχει από την ζωή που προσπαθεί και τους δύο να τους υπηρετήσει. Να προσπαθεί να ζει και στον κόσμο του Θεού και στον κόσμο της αμαρτίας. Να επιδιώκει και με τους δύο αυτούς κόσμους να τα έχει καλά. Είναι ο χριστιανός με την μοιρασμένη καρδιά. Ο χλιαρός χριστιανός. Θλιβερή μια τέτοια κατάσταση, αλλά και επικίνδυνη. Γιατί αυτή η αμφιταλάντευση, αυτό το επιμελές ζύγισμα δε διαρκεί πολύ. Ο κόσμος δεν αρκείται ποτέ με την μισή καρδιά. Γρήγορα την κατακτά ολόκληρη και την υποδουλώνει.

Αυτός είναι ο τρόπος να γίνει κανείς αληθινά ελεύθερος: να γίνει δούλος του Χριστού. Να υποτάξει το θέλημά του στο δικό Του θέλημα. Να σπάσει το ξίφος του εγωισμού του στα πόδια του Χριστού. Να παραιτηθεί από τα δικά του κοντόφθαλμα σχέδια, και να δεχθεί το σχέδιο το πλατύ και μεγάλο του Θεού. "Ελευθερωθέντες... εδουλώθητε". Περίεργη αντίθεση. Στην καρδιά της όμως βρίσκεται το μυστικό μιας ελεύθερης, ευτυχούς και καρποφόρου χριστιανικής ζωής.

Την τρίτη ζωηρή αντίθεση τη βρίσκουμε στο έβδομο κεφ. εδ. 7: "Εκείνο το οποίον μισώ τούτο πράττω". Λόγια αυτά που είπε ο Παύλος, για τον εαυτό του και τον αγώνα του εναντίον του κακού. Πόσο τραχύς ο αγώνας, και πόσο αδύνατη η ανθρώπινη φύση! "Εκείνο το οποίον μισώ, τούτο πράττω". Κι αν ο Παύλος έζησε το δράμα αυτής της αντιθέσεως, εμείς τι να πούμε; Το θέλουμε, το επιθυμούμε να το κάνουμε το καλό, και όμως όταν έρθει η ώρα, ενίοτε το κακό μας νικά. Δυστυχώς πολλοί δεν είναι αρκετά ειλικρινείς, ώστε να είναι διατεθειμένοι να το ομολογήσουν αυτό, κι έτσι προσθέτουν στα άλλα κακά την ανειλικρίνεια και την υποκρισία.

"Εκείνο, το οποίον μισώ, τούτο πράττω". Ασφαλώς πολύ δυσάρεστη διαπίστωση αυτή. Απολύτως αναγκαία όμως αν πρόκειται να βρει λύση ο πιστός στο πρόβλημα. Και η μόνη λύση του προβλήματος, ο μόνος τρόπος να ανατραπεί η δυσάρεστη πραγματικότητα αυτής της αντιθέσεως είναι να ακουμπήσουμε όχι στη δική μας δύναμη -αφού διαπιστώσαμε ότι αρκετή δική μας δύναμη δεν διαθέτουμε- αλλά στην δύναμη του Χριστού. Καθημερινός ο αγώνας. Καθημερινή και η εκ μέρους μας αφ' ενός ταπεινόφρων αναγνώριση της δικής μας αδυναμίας, και αφ' ετέρου ολόψυχη εμπιστοσύνη μας στην δύναμη του Χριστού.

Αυτή η δύναμη είναι προσιτή σε όλους όσοι είναι "νεκροί κατά την αμαρτίαν", "ζουν δε εις τον εΘεόν" και "ελευθερωθέντες από της αμαρτίας, εδουλώθησαν εις τον Χριστόν". Μόνο έτσι μπορούμε κι εμείς να λέμε εκείνο που σε κάποια άλλη περίσταση είπε ο Παύλος για τον εαυτό του: "Τα πάντα δύναμαι δια του ενδυναμούντος με Χριστού". I

Ο αιδ. Φ. Β.. Καμπουρόπουλος είναι ποιμένας της Γ΄ Ε.Ε.Ε. Αθηνών

 

 

 

Η έννοια της δικαιοσύνης στο μήνυμα του Αμώς και των άλλων προφητών

του αιδ. Π. Κανταρτζή

 

Διαβάζοντας τους προφήτες δεν μπορούμε να μην ακούσουμε την κραυγή τους για δικαιοσύνη. Η "κοινωνική κριτική" είναι ένα από τα κεντρικά θέματα του μηνύματος του βιβλίου του προφήτη Αμώς (ενδεικτικά αναφέρουμε τις ακόλουθες περικοπές του βιβλίου, 2:6-8, 3:9-15, 4:1-3, 4-5, 5:4-7, 10-13, 14-15, 21-27, 6:1-8, 11-12 και 8:4-7).

Ποιο είναι όμως το κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο το αίτημα της δικαιοσύνης προβάλλεται και διατυπώνεται;

Ποιες είναι οι συνθήκες που ωθούν τον Αμώς και τους άλλους προφήτες να κράζουν και να βοούν για δικαιοσύνη;

Υπάρχουν δύο πτυχές της κοινωνικής ζωής με τις οποίες συνδέεται το αίτημα της δικαιοσύνης.

Πριν συνεχίσουμε όμως είναι ανάγκη ευθύς εξ αρχής να ξεκαθαρίσουμε ότι την μελέτη μας δεν την επηρεάζει κάποια προκατάληψη κατά των θαυμάτων. Πιστεύουμε ότι ο Θεός είναι απόλυτα κυρίαρχος. Αυτό σημαίνει ότι ο Θεός δεν δεσμεύεται ούτε από τις δικές μας προσδοκίες, ούτε από τις δικές μας ερμηνείες και απόψεις. Όταν Αυτός θέλει, εργάζεται "σημεία και τέρατα", εργάζεται με τρόπους θαυμαστούς και θαυματουργικούς. Δεν αρνούμαστε το "υπερφυσικό". Αυτό που προσπαθούμε είναι να καταλάβουμε τι ακριβώς ο Ιησούς Χριστός μας υπόσχεται πριν το διεκδικήσουμε στη ζωή μας.

Α. Η διαχείριση και η ιδιοκτησία της γης

Η παραδοσιακή οικονομία του Ισραήλ στηριζόταν σε μικρές αγροικίες στις οποίες κατοικούσαν διάφορες οικογένειες. Οι οικογένειες αυτές είχαν την ιδιοκτησία των αγροτεμαχίων που περιτριγύριζαν το χωριό. Εκτός από αυτές τις εκτάσεις υπήρχαν και ορισμένες "κοινής χρήσης" που λειτουργούσαν ως βοσκοτόπια. Η επιβίωση των Ισραηλιτών στηριζόταν στα δύο αυτά είδη γης. Η ασφάλεια και η ελευθερία τους εξαρτιόταν από τη δίκαιη κατανομή της γης.

Στο στόχαστρο της κριτικής των προφητών βρισκόταν η άνιση και άδικη κατανομή των δύο αυτών ειδών γης. Δύο κλασσικές περικοπές σχετικά με το θέμα αυτό είναι από το βιβλίο του Ησαία 5:8-10 και του Μιχαία 2:1-2

Καθώς διαβάζουμε αυτές και άλλες ανάλογες περικοπές πρέπει να κρατούμε στο νου μας ότι η έννοια της ιδιοκτησίας δεν είχε το ίδιο περιεχόμενο με αυτό που σήμερα καταλαβαίνουμε. Η ιδιοκτησία γης δεν ήταν μία οικονομική έννοια αλλά μία θεολογική. Σχετιζόταν με την ύπαρξη και την αξιοπρέπεια του κάθε Ισραηλίτη.

Δύο είναι τα στοιχεία που συνθέτουν αυτή τη θεολογική θεώρηση της γης στον αρχαίο Ισραήλ.

Το πρώτο είναι η αντίληψη της γης ως "κλήρου". Αυτή συνδέεται με τις παραδόσεις που αφορούν την κατάκτηση και την κατανομή της "γης της επαγγελίας". Η κάθε οικογένεια λοιπόν, έλαβε ένα κομμάτι από την γη της επαγγελίας ως "κλήρο" από τον Θεό. Την έλαβαν μέσα από μία θρησκευτική τελετή που τους θύμιζε ότι η γη δεν ήταν δική τους, αλλά ανήκε στο Θεό και την λάμβαναν ως δώρο. Ο Θεός ήταν ο πραγματικός ιδιοκτήτης και αυτοί απλοί ένοικοι. Η αφαίρεση της γης που τους ανήκε λοιπόν, σήμαινε την απώλεια της ταυτότητας τους ως μέλη του λαού του Θεού.

Την σημασία της γης ως "κλήρου" βλέπουμε στο περιστατικό που υπάρχει στο Α΄ Βασιλέων 21.

Το δεύτερο στοιχείο είναι η κατανόηση της γης ως "κατοχής". Οι Ισραηλίτες θυμόντουσαν ότι η γη ήρθε στην κατοχή τους ως κορύφωση μίας ιστορίας απολύτρωσης και απελευθέρωσης. Ξεκίνησαν σκλάβοι, αλλά με την Έξοδο και την κατάκτηση της Χαναάν, από δούλοι του Φαραώ έγιναν υπηρέτες του Θεού. Η κατοχή της γης λοιπόν, ήταν ένα ορατό σημάδι της σωτηρίας. Ήταν ο τρόπος με τον οποίο ο Θεός δημιούργησε έναν ελεύθερο λαό, που θα κατοικεί σε μία ελεύθερη γη όπου θα λατρεύει αποκλειστικά Αυτόν. Κάθε χρόνο στη γιορτή του θερισμού ο κάθε Ισραηλίτης έπαιρνε και έφερνε τους πρώτους καρπούς από τη γη του στο ιερό και έλεγε ενώπιον του ιερέα, Αναγγέλω σήμερον προς Κύριον τον Θεόν σου, ότι εισήλθον εις την γην, την οποίαν ο Κύριος ώμοσε προς τους πατέρας ημών να δώση εις ημάς (Δευτερονόμιο 26:3).

Στη συνέχεια διακήρυττε την ιστορία της απελευθέρωσης και λύτρωσης του Ισραήλ και κατέληγε, και τώρα, ιδού, έφερα τας απαρχάς των καρπών της γης, την οποίαν συ, Κύριε, έδωκας εις εμέ (Δευτερονόμιο 26:10).

Η γη λοιπόν, δεν ήταν ένα απλό οικονομικό αγαθό αλλά ήταν το βασικό στοιχείο της ταυτότητας του κάθε Ισραηλίτη. Ήταν το μέσο συμμετοχής του στην κοινωνία ως ισότιμου μέλους. Ήταν η βάση της ελευθερίας και της αξιοπρέπειας του κάθε πολίτη.

Όταν με την πάροδο των ετών αυτό το σύστημα άρχισε να ανατρέπεται επειδή διάφοροι συσσώρευαν στην κατοχή τους γη ως μέσο πλουτισμού και προβολής οι προφήτες δεν μπορούσαν παρά να φωνάξουν "δικαιοσύνη!". Όταν ο πλούτος και η πολυτέλεια σήμαινε εκμετάλλευση και εξουθένωση των αδυνάτων τότε οι προφήτες έκραζαν "δικαιοσύνη!". Μέσα στο πλαίσιο αυτό ας ακούσουμε και την κραυγή για δικαιοσύνη του Αμώς:

10 διότι δεν εξεύρουσι να πράττωσι το ορθόν, λέγει Κύριος, οι θησαυρίζοντες αδικίαν και αρπαγήν εν τοις παλατίοις αυτών.

11 Δια τούτο ούτω λέγει Κύριος ο Θεός· Εχθρός θέλει περικυκλώσει την γην σου, και θέλει καταβάλει την ισχύν σου από σού, και τα παλάτιά σου θέλουσι διαρπαγή.

Αμώς 3:10-11

 

Ακούσατε τον λόγον τούτον, δαμάλεις της Βασάν, αι εν τω όρει της Σαμαρείας, αι καταδυναστεύουσαι τους πτωχούς, αι καταθλίβουσαι τους πένητας, αι λέγουσαι προς τους κυρίους αυτών, Φέρετε, και ας πίωμεν.

Αμώς 4:1

4 Οίτινες πλαγιάζετε επί κλίνας ελεφαντίνας, και εξαπλόνεσθε επί τας στρωμνάς σας, και τρώγετε τα αρνία εκ του ποιμνίου, και τους μόσχους εκ μέσου της αγέλης·

5 Οίτινες ψάλλετε εν τη φωνή της λύρας, εφευρίσκετε εις εαυτούς όργανα μουσικής, καθώς ο Δαβίδ·

6 Οίτινες πίνετε τον οίνον με φιάλας, και χρίεσθε με τα εξαίρετα μύρα· δια δε τον συντριμμόν του Ιωσήφ δεν θλίβεσθε.

7 Δια τούτο τώρα ούτοι θέλουσιν υπάγει εις αιχμαλωσίαν μετά των πρώτων αιχμαλωτισθησομένων, και η αγαλλίασις των εξηπλωμένων εν τω συμποσίω θέλει αφαιρεθή.

Αμώς 6:4-7

Β. Η νομοθεσία και η απονομή

δικαιοσύνης

Η δεύτερη πτυχή της κοινωνικής ζωής που κάνει τους προφήτες να κράζουν για δικαιοσύνη αφορά το "δικαστικό σύστημα", τη διαδικασία απονομής δικαιοσύνης.

Οι συνάξεις στην πύλη της πόλης ήταν ένας σημαντικός κοινωνικός θεσμός καθώς σχετιζόταν με την επίλυση των διαφόρων κρίσεων και αντιδικιών που αφορούσαν την τοπική κοινωνία.

Οι προφήτες όμως βλέποντας τον τρόπο που λειτουργούσαν έκραζαν για "δικαιοσύνη!".

Για παράδειγμα:

7 Σεις, οι μεταστρέφοντες την κρίσιν εις αψίνθιον, και απορρίπτοντες κατά γης την δικαιοσύνην,

10 Μισούσι τον ελέγχοντα εν τη πύλη, και βδελύττονται τον λαλούντα εν ευθύτητι.

Αμώς 5:7,10 (δες και Ησαίας 1:21-26 και Μιχαίας 3:1-3)

Τα προβλήματα αναφορικά με την απονομή δικαιοσύνης ήταν κυρίως δύο.

Το πρώτο αφορούσε την ίδια την νομοθεσία και θα μπορούσε να περιγραφεί ως "απο - ηθικοποίηση της δικαιοσύνης". Οι προφήτες έβλεπαν μία επικίνδυνη απόκλιση. Αντί για μία νομοθεσία στηριγμένη στη γνώση του Θεού και στην αποκάλυψή Του η δικαιοσύνη ολίσθαινε προς μία νομοθεσία στηριγμένη στον πραγματισμό και στον ωφελιμισμό.

Διαβάζουμε,

5:7: Σεις, οι μεταστρέφοντες την κρίσιν εις αψίνθιον, και απορρίπτοντες κατά γης την δικαιοσύνην,

5:11: Όθεν επειδή καταθλίβετε τον πτωχόν, και λαμβάνετε απ' αυτού φόρον σίτου, αν και ωκοδομήσατε οίκους λαξευτούς, δεν θέλετε όμως κατοικήσει εν αυτοίς· αν και εφυτεύσατε αμπελώνας επιθυμητούς, δεν θέλετε όμως πίει τον οίνον αυτών.

Το δεύτερο πρόβλημα αφορούσε την ερμηνεία και εφαρμογή της νομοθεσίας και θα μπορούσε να περιγραφεί ως "εμπορευματοποίηση της δικαιοσύνης". Διαβάζουμε,

2:6: Ούτω λέγει Κύριος· Δια τας τρεις παραβάσεις του Ισραήλ, και δια τας τέσσαρας, δεν θέλω αποστρέψει την τιμωρίαν αυτού· διότι επώλησαν τον δίκαιον δι' αργύριον, και τον πένητα δια ζεύγος υποδημάτων·

5:12: Διότι γνωρίζω τας πολλάς ασεβείας σας και τας ισχυράς αμαρτίας σας· οίτινες καταθλίβετε τον δίκαιον δωροδοκείσθε, και καταδυναστεύετε τους πτωχούς εν τη πύλη.

Μέσα από μία κοινωνία εκφυλισμένη και διεφθαρμένη ο προφήτης έχει ένα τολμηρό όραμα. Προσδοκά μια νέα μέρα στην οποία θα κυριαρχεί το δίκαιο. Ας ακούσουμε την ελπίδα του προφήτη Αμώς όπως την αριστουργηματικά την αποδίδει η Νέα Μετάφραση της Βίβλου της Βιβλικής Εταιρίας:

5:23-24: "Πάψτε πια να με ξεκουφαίνετε με τους ύμνους σας. Τον ήχο από τις άρπες σας δεν θέλω πια να τον ακούω. Αντί γι' αυτά, ας ρεύσει σαν νερό το δίκαιο άφθονο και η δικαιοσύνη σαν χείμαρρος αστείρευτος" I

Ο αιδ. Π. Κανταρτζής είναι ποιμένας της Α΄ Ε.Ε.Ε. Αθηνών και επιμελητής της σειράς "Αγία Γραφή" του περιοδικού μας.

 

 

Μεγάλες Αλήθειες από τους Μικρούς Προφήτες

ΑΜΩΣ: Ο βρυχηθμός του λιονταριού


του κ. Τζεφ Μπάλντουιν

Όλα είναι ήσυχα στο βόρειο βασίλειο του Ισραήλ. Ο λαός κοιμάται ανέμελος τα βράδια. Έχουν διδαχθεί από μικροί ότι είναι ο λαός του Θεού και ότι ο Θεός είναι με το μέρος τους. Ό,τι κι αν συμβεί στη ζωή, ο Θεός θα φροντίσει γι' αυτούς. Ακόμα κι αν έρθουν εχθροί να πολιορκήσουν τον τόπο και τις πόλεις τους, ο Γιαχβέ θα πολεμήσει γι' αυτούς. Γιατί άλλωστε να ανησυχούν; Στα θρησκευτικά τους καθήκοντα είναι συνεπείς. Λατρεύουν το Θεό τακτικά στη Βαιθήλ και στα Γάλγαλα. Τηρούν το Σάββατο. Πιστεύουν ότι είναι επαρκώς ηθικοί. Τα αμαρτήματα τους δεν είναι σοβαρά και εν πάση περιπτώσει τακτοποιούνται μέσα από τις θυσίες. Όλα είναι καλά και ήσυχα. Απολαμβάνουν εξάλλου πρωτόγνωρη ευημερία, απόδειξη ότι ο Θεός τους ευλογεί.

Ένας άνθρωπος όμως, έχει ακούσει μιαν άλλη φωνή. Έχει ακούσει το βρυχηθμό του λιονταριού: "Σαν βρυχηθμός φωνή Κυρίου απ' το βουνό ακούγεται της Σιών και σαν βροντή από την Ιερουσαλήμ. Τότε έρχεται η ερήμωση στα πράσινα λειβάδια, ακόμα και τα δάση, απάνω στου Καρμήλου τις κορφές, ξεραίνονται κι αυτά" (1:2). Το λιοντάρι βρυχάται και η μόνη κατάλληλη αντίδραση είναι ο φόβος (3:8), διότι ο βρυχηθμός του σημαίνει κρίση. Ο Θεός δεν είναι ικανοποιημένος με το λαό Του. Η ηθική τους είναι κούφια. Η δικαιοσύνη τους είναι ψεύτικη. Η λατρεία τους είναι υποκριτική. Η κρίση Του είναι βέβαιη.

Η κρίση είναι το "ιστορικό γεγονός" που έρχεται. Είναι η βεβαιότητα ότι ο κόσμος που γνωρίζει ο λαός του Ισραήλ πρόκειται να γκρεμιστεί. Καθετί στο οποίο στηρίζονται θα αποδειχθεί κενό. Η αποστολή του Αμώς είναι να μιλήσει με τέτοιο τρόπο ώστε το "ιστορικό γεγονός" της ερχόμενης κρίσης να γίνει πρώτα "γλωσσικό γεγονός" στη συνείδηση εκείνων που τον ακούν. Πρέπει να συντριφτεί ο γνωστός κόσμος μέσα στη φαντασία των Ισραηλιτών, πριν συντριφτεί μέσα στην ιστορία τους. Αν γκρεμιστούν όλες οι ψεύτικες ελπίδες, όλα τα διανοητικά είδωλα, ολόκληρο το "συμβολικό σύμπαν" που δεσμεύει τη σκέψη των Ισραηλιτών, τότε μπορεί να υπάρξει η μετάνοια, η μόνη ελπίδα.

Πώς μπορούν φτωχά ανθρώπινα λόγια να μεταφέρουν το βρυχηθμό του λιονταριού; Κάτω από την έμπνευση του Αγίου Πνεύματος, ο Αμώς κηρύττει με τρόπο που συγκλονίζει. Κυρίαρχη ρητορική τακτική του προφήτη είναι ο αιφνιδιασμός, η μη-αναμενόμενη έκβαση που συντρίβει πρωτύτερες αντιλήψεις. Ας δούμε όμως μερικές "τεχνικές" με τις οποίες περνά το μήνυμα του.

Παρήγορα δόγματα που γίνοντα πικρά

Ποια ήταν τα αγαπημένα δόγματα του λαού Ισραήλ; Ένα σύντομο "πιστεύω" θα συμπεριλάμβανε τα εξής: "Ο Θεός είναι ένας και εμείς είμαστε ο εκλεκτός λαός Του, ένας λαός ξεχωρισμένος απ' όλα τα έθνη της γης. Ένας λαός που κλήθηκε κατά τρόπο μοναδικό να εξέλθει από τη γη της Αιγύπτου στη γη της επαγγελίας. Προς το παρόν έχουμε προβλήματα και εχθρούς, αλλά σύντομα έρχεται η μέρα του Κυρίου, η μέρα που Εκείνος θα συντρίψει τους εχθρούς μας και θα μας χαρίσει τη νίκη. Ο Θεός είναι κοντά μας, μαζί μας, με το μέρος μας. Αυτό εξάλλου το απέδειξε στο παρελθόν, όταν μας προστάτεψε από τους εχθρούς μας". Αυτό το διανοητικό κατασκεύασμα που κυριαρχεί στη σκέψη του λαού, δεν του επιτρέπει να ακούσει το κρυστάλλινο μήνυμα του Λόγου. Ας δούμε μερικά δόγματα που ο Αμώς αντιστρέφει και επανερμηνεύει:

Η κρίση των εθνών. Στις πρώτες κιόλας παραγράφους, ο Αμώς δείχνει ότι καταλαβαίνει πολύ καλά το ακροατήριο του. Θα μιλήσει τη γλώσσα τους, τη γλώσσα που θέλουν ν' ακούσουν. Ξεκινά μ' ένα μήνυμα κρίσης προς τα έθνη γύρω από τον Ισραήλ. Τι πιο ευχάριστο για τον Ισραήλ, ν' ακούει ότι τα γειτονικά έθνη, για διάφορους λόγους, απειλούνται με την κρίση του Θεού! Σύριοι (1:3-5), Φιλισταίοι (εδ. 6-8), Φοίνικες (εδ. 9-10), Εδωμίτες (εδ. 11-12), Αμμωνίτες (εδ. 13-15), Μωαβίτες (2:1-3)... όλοι κηρύσσονται ένοχοι και αξιοκατάκριτοι για τις αδικίες που έχουν πράξει. Η κρίση του Θεού είναι βέβαιη. Οι Ισραηλίτες θα άκουγαν αυτό το κήρυγμα με ιδιαίτερη ευχαρίστηση. Η κρίση των γειτονικών λαών συμβάδιζε με όλα τους τα ρατσιστικά ένστικτα. Ήταν ό,τι ωραιότερο μπορούσε ν' ακούσει ο εθνοκεντρικός νους. Όλοι οι άλλοι είναι άξιοι της κρίσης . . . εκτός από τους ίδιους. Η κρίση των άλλων ήταν η δική τους παρηγοριά.

Καθώς ο Αμώς συνεχίζει, η κρίση πλησιάζει. Υπάρχει κρίση και για άλλο ένα βασίλειο, το βασίλειο του Ιούδα. Με την αναφορά στο βασίλειο του Ιούδα, ο προφήτης καταφέρνει δύο πράγματα. Πρώτον, παίζει με την αντιπάθεια που είχε το βόρειο βασίλειο του Ισραήλ προς το νότιο, του Ιούδα. Δεύτερον, δείχνει ότι ο ίδιος ο Αμώς είναι αμερόληπτος και αντικειμενικός, γιατί ενώ ο ίδιος καταγόταν από εκεί (1:1), μπορούσε και κήρυττε την επικείμενη κρίση στους ομοεθνείς του.

Στο 2:6 όμως, έρχεται το συμπέρασμα που κανείς δεν περίμενε. Αποκορύφωμα της κρίσης ο Ισραήλ. Εάν κρίνονται τα υπόλοιπα έθνη για διάφορα αμαρτήματα, τότε και το βόρειο βασίλειο του Ισραήλ, εφόσον έχει υποπέσει στα ίδια αμαρτήματα, θα κριθεί κι αυτό. Ο Ισραήλ επιτρέπει τις μεγαλύτερες κοινωνικές αδικίες, συντρίβει τους φτωχούς: άρα ο Θεός θα συντρίψει αυτόν (2:13). "Ο κρίνων πάσαν την γην" δε θα κρίνει και το λαό Του;

Η εκλογή του Ισραήλ. Βέβαια, τα παραπάνω θέτουν υπό αμφισβήτηση ένα αγαπητό δόγμα, ή μάλλον, ένα διαστρεβλωμένο δόγμα, που κυριαρχούσε στη σκέψη του Ισραήλ. Ίσως είναι αλήθεια ότι ο Ισραήλ έχει υποπέσει σε αμαρτήματα. Όμως ο Ισραήλ είναι ο εκλεκτός λαός του Θεού, έχει ιδιαίτερη σχέση με το Θεό. Ο Αμώς συμφωνεί: "Λαέ του Ισραήλ, άκου αυτόν το λόγο που λέει για σένα ο Κύριος, για ολόκληρο το γένος που έβγαλε απ' την Αίγυπτο. Λέει: Μέσα απ' όλους τους λαούς της γης είσαι ο μόνος που σε γνώρισα και σε φρόντισα..." (3:1-2α). "Να η ορολογία που γνωρίζουμε και πιστεύουμε", θα έλεγε ο Ισραηλίτης. "Η μεγάλη μας παρηγοριά. Είμαστε ο εκλεκτός λαός". Όμως ενώ το δόγμα τους ήταν σωστό, το συμπέρασμα ήταν λάθος: " . . . για τούτο και θα τιμωρήσω όλες τις ανομίες σου" (3:3β). Να τι θα πει να είσαι "εκλεκτός" λαός του Θεού: να ασχολείται ο Θεός πρώτα με τις δικές σου αμαρτίες!

Η έξοδος. Μερικοί θα έλεγαν πως δεν μπορεί να ισχύει κάτι τέτοιο. Δεν είναι δυνατόν ο Θεός να αναιρέσει το ένδοξο και μοναδικό γεγονός της εξόδου. Για ποιον άλλο λαό έκανε τόσα θαυμάσια ο Κύριος; Όμως ο Κύριος απαντά: "Μήπως νομίζετε, Ισραηλίτες, ότι στα μάτια μου είστε καλύτεροι απ' τους Αιθίοπες; Έβγαλα, βέβαια, εσάς από την Αίγυπτο, αλλά έβγαλα και τους Φιλισταίους απ' την Κρήτη και τους Αραμαίους από την Κηρ. Εγώ ο Κύριος ο Θεός παρατηρώ τι κάνει ο Ισραήλ, αυτό το αμαρτωλό βασίλειο, και θα το εξαφανίσω από την επιφάνεια της γης" (9:7-8). Το γενεσιουργό γεγονός της πίστης του Ισραήλ, η έξοδος, τίθεται υπό αμφισβήτηση για να καταλάβει ο λαός ότι βρίσκεται στο έλεος του Θεού. Η έξοδος μπορεί να χάσει κάθε υπερβατικό νόημα και να επανερμηνευθεί ως απλή μετακίνηση ενός πληθυσμού. Εξάλλου, ο Θεός στην έξοδο αποκαλύφθηκε ως Θεός που ελευθερώνει δούλους. Ο Ισραήλ αντίθετα, καταπίεζε δούλους - επαναφέροντας τις αδικίες της δουλείας και άρα αντιστρέφοντας μόνος του το πνεύμα της εξόδου - εξομοιώνοντας τον εαυτό του με τους Αιγύπτιους! Άρα η μοίρα των Αιγυπτίων θα είναι και δική του.

Η μέρα του Κυρίου. Η πρωτολογία του Ισραήλ έδινε σχήμα στην εσχατολογία του. Αν γεννήθηκε μέσα από τις δυναμικές επεμβάσεις του Θεού υπέρ του, τότε σίγουρα το αναμενόμενο εσχατολογικό γεγονός, η "μέρα του Κυρίου", θα είναι η μέρα που ο Θεός θα εκδικηθεί όλους τους εχθρούς του. Ο Αμώς συμφωνεί. Μόνο που τώρα μεταξύ των εχθρών του Θεού συγκαταλέγεται και ο Ισραήλ: "Αλίμονο σ' εσάς που λαχταράτε να 'ρθεί η μέρα που θα επέμβει ο Κύριος! Τι καλό περιμένετε απ' την ημέρα εκείνη του Κυρίου; θα 'ναι για σας σκοτάδι κι όχι φως" (5:18).

Η πανταχού παρουσία του Θεού. Έτσι λοιπόν αντιστρέφεται κάθε δόγμα του Ισραήλ. Θυμάται κανείς τα παρήγορα λόγια του Ψαλμού 139, τα οποία διαβεβαίωναν το λαό ότι ο Θεός είναι μαζί του, όπου κι αν βρίσκεται. Ναι, λέει ο Αμώς, αλλά τώρα αυτή η αλήθεια δε θα είναι πλέον παρήγορη: "Αν φτάσουν να χωθούν στον άδη, το χέρι μου από 'κει θα τους τραβήξει πάνω κι αν ανεβούν στον ουρανό κι από 'κει θα τους κατεβάσω κάτω. Ακόμη κι αν κρυφτούν στην κορυφή του Κάρμηλου κι εκεί θα τους ανακαλύψω θα τους πιάσω και πάλι αν κρυφτούν από τα μάτια μου στης θάλασσας τον πάτο, θα διατάξω το θαλάσσιο δράκοντα εκεί να τους δαγκώσει. Κι αν στην αιχμαλωσία οδηγηθούν απ' τους εχθρούς τους, να πέσουν από ξίφος θα δώσω προσταγή. Είμαι αποφασισμένος να μην τους βοηθήσω πια, μα να τους καταστρέψω" (9:2-4). Επειδή ο Θεός είναι πανταχού παρών, δεν μπορεί κανείς να ξεφύγει από την κρίση Του. Θα είναι ενάντιος στο λαό, όπου και αν βρίσκεται.

Λατρεία χωρίς το ζητούμενο

Παρόλο που κατέρρεαν παλιές πεποιθήσεις, πολλοί θα έλεγαν ότι δεν υπήρχε λόγος να εναντιωθεί ο Θεός στο λαό Του. Διότι ο λαός τηρούσε το νόμο και λάτρευε το Θεό, τηρώντας το Σάββατο. Έκανε το δικό του μέρος στη διαθηκική σχέση. Ήταν όμως έτσι; Στο 4:4α ο Αμώς κηρύττει: "Λέει ο Κύριος, ο Θεός: "Λαέ του Ισραήλ, ελάτε στη Βαιθήλ και αμαρτήστε, στα Γάλγαλα και αμαρτήστε ακόμη πιο πολύ". Η Βαιθήλ και τα Γάλγαλα ήταν τόποι λατρείας του Ισραήλ. Ο Αμώς παίρνει την τυποποιημένη πρόσκληση σε λατρεία: "Λαέ του Ισραήλ, ελάτε στη Βαιθήλ και λατρεύστε" και αποκαλύπτει το πραγματικό της νόημα: "ελάτε στη Βαιθήλ και αμαρτήστε". Η λατρεία του Ισραήλ δεν ήταν διάλειμμα από την αμαρτία, ήταν αμαρτία. Οι αδικίες του λαού δε χωνεύονται εύκολα. Η λατρεία όμως που γίνεται για να νομιμοποιηθεί το κατεστημένο . . . αυτή η λατρεία είναι αμαρτία, διότι επιχειρεί να δηλώσει στο φτωχό ότι αυτοί που τον αδικούν έχουν το Θεό με το μέρος τους. Με την κρίση Του ο Θεός μπορεί να αποκαλυφθεί και πάλι ως εκείνος που δίνει ελευθερία στο δούλο.

Τι θα μπορούσε να καθιστά τη λατρεία του Ισραήλ τόσο ανώφελη; Τα Σάββατα δε συναντούν ούτε το Θεό ούτε τη σκέψη του Θεού, αλλά τον ίδιο τους τον εαυτό. Σκέφτονται: "Πότε θα περάσει η γιορτή της νουμηνίας και το Σάββατο για ν' ανοίξουμε τις σιταποθήκες και να πουλήσουμε το στάρι μας; θα μικρύνουμε τα δοχεία της μέτρησης για να δίνουμε λιγότερο, θα βαρύνουμε τα σταθμά για να εισπράττουμε περισσότερο ασήμι και θα σκαρτέψουμε τις ζυγαριές" (8:5). Η "ανάπαυση" του Σαββάτου δεν είναι πλέον ανάπαυση μέσα στο όραμα του Θεού, είναι μέρα σχεδιασμού της αδικίας. Η νοοτροπία της αδικίας υπερχειλίζει για να καλύψει ακόμα και τη μέρα που ανήκει στο Θεό.

Άρα λοιπόν, η λατρεία του λαού, αντί να είναι "οσμή ευωδίας", καταντά "οσμή αηδίας" στο Θεό. Λέει ο Κύριος: "Μισώ, αηδιάζω τις γιορτές σας! Δε με αγγίζουν πια τα πανηγύρια σας. Ναι! Όταν μου προσφέρετε τα ολοκαυτώματα και τις αναίμακτες τις προσφορές σας, μ' εξοργίζετε· αποτροπιασμό μου προκαλούνε τα θρεφτάρια, που τα προσφέρετε θυσία κοινωνίας. Πάψτε πια να με ξεκουφαίνετε με τους ύμνους σας. Τον ήχο από τις άρπες σας δεν θέλω πια να τον ακούω" (5:21-23). Μα, αν ο Θεός δεν δέχεται τη λατρεία του λαού, τότε τι μπορεί να δεχθεί; "Αντί γι' αυτά, ας ρεύσει σαν νερό το δίκαιο άφθονο και η δικαιοσύνη σαν χείμαρρος αστείρευτος"! Δεν μπορεί να υπάρξει διάζευξη ζωής και λατρείας. Δεν έχει τίποτα να πει στο Θεό εκείνος που έχει αδικήσει το συνάνθρωπο του. Προμηνύεται αυτό που κάποια μέρα θα πει ο Χριστός: "Καθ' όσον δεν εκάμετε εις ένα τούτων των ελαχίστων, ουδέ εις Εμέ εκάμετε" (Ματ. 25:45).

Ίσως η πιο χαμηλή στιγμή στην καταδίκη της λατρείας του λαού είναι η αντιστροφή της ιστορίας του Σαμψών. Κάποτε ο Σαμψών, με τη δύναμη του Θεού, έσπασε τις κολόνες του ναού των Φιλισταίων, με αποτέλεσμα ο ναός να πέσει στα κεφάλια τους. Τώρα όμως, οι Ισραηλίτες μπαίνουν στη θέση των Φιλισταίων. Ο Κύριος δίνει τη διαταγή: "Χτύπα τα κιονόκρανα τόσο δυνατά που να σειστούν το ιερό και τα θεμέλια του. Σπάσε τις κολόνες ώστε να πέσουν στα κεφάλια τους" (9:1). Κάποτε ο λαός έβρισκε ασφάλεια στην παρουσία του Θεού στο ναό. Τώρα όμως, η παρουσία του Θεού στο ναό ήταν άκρως επικίνδυνη.

Η νέα λογική της κρίσης

Η ερμηνεία της ιστορίας ως κρίσης. Η προσπάθεια του Αμώς είναι να βοηθήσει το λαό να δει ότι ενώ γνωρίζει πώς να σκέφτεται λογικά σε μύρια θέματα της ζωής, στο θέμα της κρίσης, η λογική του δε λειτουργεί σωστά. Ο άγιος και δίκαιος Θεός έχει πάψει να είναι η μείζων προκείμενη των συλλογισμών του. Στο 3:3-6, ο προφήτης παραθέτει διάφορα γεγονότα σε ζεύγη, δείχνοντας ότι είναι άρρηκτα συνδεδεμένα. Σε κάθε στίχο έχουμε ένα πράγμα το οποίο δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την απαραίτητη του αιτία. Για παράδειγμα, στα εδ. 3-4 διαβάζουμε: "Πάνε ποτέ δυο άνθρωποι αντάμα, δίχως να 'χουνε πριν συναντηθεί; Βρυχάται τάχα μες στο δάσος το λιοντάρι, αν πριν δεν έχει εκεί τη λεία του βρει;". Καθώς αναφέρονται διάφορα τέτοια ζεύγη στη σειρά, τα λόγια συνεπαίρνουν με την ποιητική λογική τους, αλλά όλα οδηγούν στον τελευταίο στίχο: "Πέφτει ποτέ κακό σε κάποια πόλη, που απ' τον Κύριο να μην έχει σταλθεί;".

Όλ' αυτά δείχνουν ότι ο κόσμος του Ισραήλ πρέπει να θεωρείται το πεδίο δράσης των κρίσεων του Θεού. Στα εδάφια 6-12 του κεφαλαίου 4, ο Κύριος μιλά δια του Αμώς και αναφέρει τις πρωτύτερες κρίσεις Του πάνω στο λαό. Πείνα, λειψυδρία, κάψα, μούχλα, πανούκλα, καταστροφή . . . όλ' αυτά, δεν ήταν τυχαία και αυθαίρετα γεγονότα, ήταν προμηνύματα του Κυρίου. Το καθένα όμως λάμβανε την ίδια ανταπόκριση: "Κι όμως εσείς σ' Εμένα δε γυρίσατε". Όλες οι κρίσεις έως τώρα, προφανώς ήταν παιδευτικές: αποσκοπούσαν στην επιστροφή του λαού στο Θεό. Στο εδ. 12 όμως έχουμε το αποκορύφωμα: "Τώρα όμως έρχομαι Εγώ ο ίδιος να σας τιμωρήσω, λαέ του Ισραήλ. Γι' αυτό ετοιμαστείτε να με αντιμετωπίσετε, εμένα το Θεό που θα σας κρίνει".

Το αναπόφευκτο της κρίσης ως απόλυτη κλήση σε μετάνοια. Ακούγοντας αυτά, ο ανθρώπινος νους ζητά διεξόδους. Δεν μπορεί να προσευχηθεί ο προφήτης για να αποτρέψει το κακό; Στο κεφάλαιο 7, ο Αμώς αφηγείται μια σειρά οραμάτων κρίσης. Στο πρώτο όραμα ο Αμώς συγκλονίζεται και παρακαλεί το Θεό: "Κύριε, Θεέ, παρακαλώ, συγχώρησε το λαό Σου!". Κι ύστερα έρχεται η ελπιδοφόρα απάντηση: "Τότε ο Κύριος άλλαξε γνώμη κι είπε, Ωραία, δε θα γίνει". Κάτι παρόμοιο συμβαίνει στο δεύτερο όραμα. Ο Αμώς καταφέρνει με την προσευχή του να αποτρέψει την ερχόμενη κρίση! Ο λαός δε χρειάστηκε να μετανοήσει! Ο Θεός μετανοεί αντί γι' αυτόν! Στο τρίτο όμως όραμα (7:7-9) δεν υπάρχει ευκαιρία για ικεσία. Η απόφαση είναι αμετάκλητη. Όσες ικεσίες ήταν να γίνουν, έχουν ήδη γίνει!

Ο άνθρωπος που ακούει για κρίση και καταστροφή, συνήθως έχει την ψευδαίσθηση ότι ο ίδιος θα μπορέσει να ξεφύγει. Ο Αμώς του δείχνει ότι ο εφιάλτης θα είναι ατελείωτος: "Θα 'ναι για σας, όπως για κείνον που ξεφεύγει απ' το λιοντάρι και πέφτει πάνω στην αρκούδα· γυρίζει σπίτι του κι ως ακουμπά το χέρι του στον τοίχο, δέχεται δαγκωματιά φιδιού" (5:19). Κι αν ξεφύγεις από το ένα σκέλος της κρίσης σε βρίσκει το άλλο. Οι άλλες λύσεις πρέπει να αποκλειστούν για να συνειδητοποιήσει ο λαός ότι έρχεται αντιμέτωπος με τον ίδιο το Θεό, με την επιλογή να μετανοήσει ή όχι. Ο κόσμος του Ισραήλ θα συντριφτεί και η μόνη ελπίδα των ακροατών είναι η προσωπική συντριβή ενώπιον του Θεού.

Η βεβαιότητα της κρίσης εκφράζεται ακόμα πιο έντονα όταν ο Αμώς ξεσπά σε θρήνο. "Ακούστε αυτόν το θρήνο, που έχω να πω για σας, λαέ του Ισραήλ: Έπεσε ο λαός του Ισραήλ ωσάν νεκρή παρθένα και δε θα σηκωθεί ξανά! Παρατημένη κείτεται στο ίδιο της το χώμα κι ούτ' ένας δεν υπάρχει να τη σηκώσει ορθή" (5:1-2). Το μοιρολόι πάντα ακούγεται μετά το γεγονός. Όμως για τον προφήτη, το γεγονός της κρίσης είναι τόσο βέβαιο που ο θρήνος μπορεί να ξεκινήσει από τώρα!

Σ' ένα από τα τελευταία οράματα του, ο προφήτης λέει: "Είδα ένα καλάθι με φρούτα καλοκαιρινά (καγιέτς). "Τι βλέπεις, Αμώς;" με ρώτησε ο Κύριος. Κι εγώ απάντησα: "Βλέπω ένα καλάθι με φρούτα καλοκαιρινά" (καγιέτς). Τότε μου είπε ο Κύριος: "Κετς! (Τέλος!) Ο λαός μου ο Ισραήλ είναι ώριμος για την κρίση. Δε θ' αλλάξω πια γνώμη για την τιμωρία μου" (8:1-2). Οι λέξεις "καγιέτς" και "κετς" δεν έχουν κοινό νόημα. Απλά είναι ομόηχες. Τα καλοκαιρινά φρούτα θύμιζαν καλές σοδειές, ήταν μηνύματα ελπίδας. Όμως ετούτο το φρούτο δεν είναι ώριμο για βρώση αλλά για κρίση. Με το λογοπαίγνιο, η εικόνα της ελπίδας συντρίβεται.

Ο τελευταίος αιφνιδιασμός

Με όλες αυτές (και πολλές άλλες) τεχνικές, ο Αμώς κατορθώνει να γκρεμίσει τον κόσμο όπως τον έβλεπε ο Ισραηλίτης. Πολλοί θα έλεγαν ότι ο προφήτης ήταν υπερβολικά σκληρός. Έτσι πίστευε και ο βασιλιάς Ιεροβοάμ (βλ. 7:10-17). Όμως δεν είναι έτσι. Όσο ο προφήτης μιλούσε, υπήρχε ακόμα η ελπίδα της μετάνοιας. Τα πράγματα θα γίνονταν πολύ χειρότερα όταν ο λαός θα εκζητούσε έναν τέτοιο λόγο και δε θα τον λάμβανε: "Έρχεται ο καιρός που . . . οι άνθρωποι θα πεινάνε και θα διψάνε ν' ακούσουν κάποιο μήνυμα από μένα" (8:11). Άρα λοιπόν, ακόμα και ο σκληρός λόγος του Αμώς, είναι ένας λόγος ελπίδας, ένας λόγος που κρύβει μέσα του την πρόσκληση σε μετάνοια.

Για όσους αντιληφθούν ότι μπορούν να μετανοήσουν, όταν πλέον έχουν φτάσει στα βάθη της απελπισίας και ο προφήτης έχει αποκλείσει κάθε πιθανή διέξοδο, στο τέλος, για πρώτη φορά ακούν κάτι ελπιδοφόρο: "Θα' ρθει μια μέρα που θα αποκαταστήσω την Πόλη του Δαβίδ . . ." (9:11). Σ' αυτό το πλαίσιο, όλη η σκληρότητα του μηνύματος του βιβλίου τίθεται στην πραγματική της διάσταση ως πρόλογος της ευλογίας που ο Θεός κάποια μέρα θα φέρει. Οι υποσχέσεις του Θεού δεν παύουν να ισχύουν, η βασιλεία θα έρθει, ο Θεός θα δώσει τα δώρα Του στους κληρονόμους που μπορούν να τα εκτιμήσουν, στη γενεά εκείνη και στο λαό που θα γνωρίζει τι σημαίνει να είναι λαός του Θεού. I

Ο Τζεφ Μπάλντουιν είναι καθηγητής στο Βιβλικό Σχολείο και ιεροκήρυκας στην Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία Βορείων Προαστίων.

 

 

Η Σαγηνευτική Ψευδαίσθηση
του Τζόγου

 

του John McArthur Jr.

 

Συνέχεια από το προηγούμενο

Για Ποιο Λόγο ο Τζόγος είναι Σφάλμα

Για να έχουμε πλήρη αντίληψη της ανηθικότητας και αμαρτωλότητας του τζόγου, είναι σημαντικό να καταλάβουμε κάποιες σχετικές Βιβλικές αρχές. Πρέπει όμως πρώτα να ξεκαθαρίσουμε κάτι που βρίσκεται στις Γραφές και που συχνά παρερμηνεύεται και εφαρμόζεται λανθασμένα όσον αφορά στο τζόγο.

Το ρίξιμο του κλήρου δεν δικαιολογεί το τζόγο

Κάποιοι πιστοί θέλουν να δικαιολογήσουν το τζόγο σαν την σύγχρονη έκδοση των κλήρων, με τη λογική ότι αφού στους Βιβλικούς χρόνους έριχναν κλήρο η Βίβλος θα πρέπει να εγκρίνει το τζόγο. Τι ήταν όμως ο κλήρος ;

Πράγματι οι κλήροι μοιάζαν πολύ με τα ζάρια. Ήταν κατασκευασμένοι από το κότσι του αρνιού και είχαν διάφορα μεγέθη και σχήματα. Το ρίξιμο αυτών των οστών είχε συγκεκριμένη σημασία.

Οι αρχαίοι κλήροι χρησιμοποιούντο σε μερικά παιχνίδια, που κάποια δεν ήταν τυχερά, κάποια ήταν τυχερά - όμως μακροχρόνια, οι άνθρωποι συνέδεσαν τους κλήρους με το τζόγο. Έτσι, κάποιοι πιστοί ταυτίζουν το τζόγο με τούς κλήρους, και συμπεραίνουν ότι αφού ο Θεός χρησιμοποιεί καμιά φορά τούς κλήρους, ο τζόγος δεν είναι κατ΄ ανάγκη σφάλμα.

Μια σύντομη επισκόπηση /ματιά στις αναφορές στο κλήρο στην Αγία Γραφή, θα ξεκαθαρίσει τι ήταν και ποιό σκοπό είχε στους Βιβλικούς χρόνους. Τον χρησιμοποιούσαν για να πάρουν αποφάσεις, (Έξοδος 28:30, Λευιτικό 8:8, Αριθμοί 27:21, Α΄ Σαμουήλ 28:6) για την επιλογή ζώων προς θυσία (Λευιτικό 16:7-10) για να διαλέξουν τους στρατιώτες που θα πολεμούσαν στη μάχη (Κριτές 20:18) για να ανακαλύψουν τον κάτοχο απαγορευμένων λαφύρων (Ιησούς του Ναυή 7:14-18), για να προσδιορίσει ότι ο Ιωνάθαν καταπάτησε τον όρκο του βασιλιά (Α΄ Σαμουήλ 14:41-43), για να δείξει ότι ο Ιωνάς ήταν η αιτία της τρικυμίας (Ιωνάς 1:7), και να επιλέξει τον Ματθία να πάρει τη θέση του Ιούδα ανάμεσα στους αποστόλους (Πράξεις 1:26). Αυτά και άλλα παραδείγματα απλώς επιβεβαιώνουν ότι οι κλήροι χρησιμοποιούντο για να αποφασίσουν για ορισμένα θέματα. Σε καμία περίπτωση όμως δεν χρησιμοποιήθηκαν για να διεκδικηθεί κάτι που είχε χρηματική αξία. Κατά συνέπεια αυτές οι περιπτώσεις όπου έγινε χρήση κλήρου, δεν ήταν παραδείγματα τζόγου. Στις Παροιμίες 16:33 το θέμα τίθεται στη σωστή προοπτική: Ο κλήρος ρίχνεται στην κάλπη αλλά η απόφαση προέρχεται από τον Κύριο. Οι κλήροι ήταν απλώς ένας τρόπος με τον οποίο ο κυρίαρχος Θεός στην πρόνοιά Του αποκάλυπτε το θέλημά Του. Όταν οι άνθρωποι έπρεπε να πάρουν μια σοβαρή απόφαση και δεν ήταν βέβαιοι για το ποιο ήταν το θέλημα του Θεού, Εκείνος, ως Κυρίαρχος Θεός, επενέβαινε και έκανε να βγει ο κλήρος έτσι που να δείξει στους πιστούς Του τι να κάνουν. Σε αυτό δεν είχαν κανένα ρόλο η μοίρα, οι πιθανότητες ή η τύχη.

Μετά από τις Πράξεις 1:26, δεν υπάρχει άλλη καταγραφή στη Βίβλο χρήσης κλήρων για να διαπιστωθεί το θέλημα του Θεού. Τώρα έχουμε το Άγιο Πνεύμα που κατοικεί εντός μας και το Γραπτό Λόγο του Θεού να μας οδηγεί στην γνώση του τελείου θελήματος του Θεού. Ο κλήρος δεν χρειάζεται πλέον.

Είναι σαφές ότι ο κλήρος, όπως περιγράφεται στην Αγία Γραφή, δεν αποτελούσε τζόγο και συνεπώς με κανένα τρόπο δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να δικαιολογήσει την σύγχρονη πρακτική του τζόγου. Η χρήση του κλήρου στην αρχαία εποχή πλησιάζει περισσότερο τη σημερινή χρήση του τραβήγματος ενός άχυρου. Ακόμα κι αν η λέξη κλήρωση βγαίνει από το κλήρος, οι σύγχρονες κληρώσεις διαφέρουν ποιοτικά από το απλό τράβηγμα του κλήρου. Οι κληρώσεις γίνονται βάσει τυχαίων πιθανοτήτων ενώ ο κλήρος έφερνε το αποτέλεσμα που ήταν σύμφωνο με το κυρίαρχο σχέδιο του Θεού και κατευθυνόταν από τη Θεία Πρόνοια.

Ο τζόγος αρνείται την ύπαρξη της κυριαρχίας του Θεού

Ίσως ο πρωταρχικός λόγος για τον οποίο ο τζόγος είναι σφάλμα είναι ότι με το να επιβεβαιώνει ότι υπάρχει τύχη, πιθανότητα, αρνείται την πραγματικότητα ενός κυρίαρχου Θεού. Η Αγία Γραφή όμως, ξεκάθαρα και κατ' επανάληψη διδάσκει ότι ο Θεός είναι κυρίαρχος του σύμπαντος. (π.χ. Γέν.1:1, Δευτ.29:29, Ιώβ 37:9-13, Ψαλ. 33:11, 39:5, 104:5-9, Ησαΐας 40:13-14, 50:2, Δαν.4:35, Ρωμ.8:28-29, Εφ.1:9-11, Κολ.1:16-17) . Υπό αυτή Του την ιδιότητα μπορεί θαυματουργικά (με την αναστολή φυσικών νόμων) και με την πρόνοιά Του (ενεργώντας δια των φυσικών νόμων) να ελέγχει κάθε λεπτομέρεια κάθε γεγονότος, ώστε να πραγματοποιεί τα σχέδιά Του.

Η τύχη, ο κύριος χώρος όπου εργάζεται ο τζόγος, είναι ο καμβάς της ανθρώπινης φαντασίας που δεν θέλει να δεχθεί την ύπαρξη ενός κυρίαρχου Θεού. Ο Ψαλμός 103:19 όμως λέει: "Ο Κύριος έστησε στον ουρανό τον θρόνο Του και η εξουσία Του απλώνεται στα πάντα." Η ειδωλολατρία του τζόγου είναι απεχθής στο Θεό, γιατί ό,τι μας συμβαίνει και ό,τι παίρνουμε είναι σύμφωνα με το κυρίαρχο σχέδιό Του και του σκοπούς Του. Η επανάπαυση σε ένα ανύπαρκτο θεό της τύχης για να αλλάξει αυτή την πραγματικότητα είναι αμαρτία και καθαρή ανοησία.

Ο τζόγος βασίζεται σε ανεύθυνη διαχείριση

Επιπλέον ο τζόγος είναι σφάλμα διότι δεν γίνεται υγιής και υπεύθυνη διαχείριση αυτών που ο Θεός μας εμπιστεύθηκε. Ο ψαλμωδός γράφει: "Του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμα αυτής" (Ψαλ.24:1 συγκρίνατέ το με το 50:10-12) Τίποτε από όσα έχουμε δεν μας ανήκει πραγματικά. Τα πάντα ανήκουν στο Θεό και οφείλουμε να τα χρησιμοποιούμε για τη δόξα Του. (Ματθ.6:19-21, Α΄ Κορ.10:31)

Ο Ιησούς δίνει παράδειγμα καλής διαχείρισης στην παραβολή των ταλάντων στο Ματθ.25:14-30. Στην αφήγηση, ο κύριος ενός κτήματος έθεσε σε δοκιμασία την διαχείριση τριών υπηρετών του κατά τη διάρκεια της απουσίας του. Πριν αναχωρήσει για κάποιο ταξίδι ο κύριος μοίρασε πέντε τάλαντα στον ένα, δύο στον άλλο και ένα στον τρίτο, στην προσπάθειά του να δει πώς καθένας από τους υπηρέτες θα διαχειριζόταν αυτά που του εμπιστεύθηκε. Οι πρώτοι δύο υπηρέτες με πιστότητα επένδυσαν τα τάλαντά τους και διπλασίασαν τα χρήματα. Ο τρίτος όμως πήρε το ένα τάλαντό του και το έθαψε στη γη. Όταν ο κύριος επέστρεψε από το ταξίδι αντάμειψε τους πιστούς υπηρέτες. Επέπληξε και τιμώρησε όμως τον υπηρέτη που δεν ήταν καλός διαχειριστής.

"Δούλε κακέ και οκνηρέ, ήξερες πως θερίζω όπου δεν έσπειρα, και συνάζω καρπούς απ' όπου δεν φύτεψα! Τότε έπρεπε να βάλεις τα χρήματα μου στη τράπεζα, και εγώ όταν θα γυρνούσα πίσω θα τα έπαιρνα με τόκο. Πάρτε του, λοιπόν το τάλαντο και δώστε το σ' αυτόν πού έχει τα δέκα τάλαντα. Γιατί σε καθένα που έχει, θα του δοθεί με το παραπάνω και θα 'χει περίσσευμα. Ενώ απ' όποιον δεν έχει θα του πάρουν και τα λίγα που έχει. Κι αυτόν τον άχρηστο δούλο πετάξτε τον έξω στο σκοτάδι. Εκεί θα κλαίνε και θα τρίζουν τα δόντια."

Ο οκνηρός, δειλός υπηρέτης έπρεπε να είχε κάνει κάτι με τα χρήματα που του εμπιστεύθηκαν (Α΄ Κορ.4:2). Ο Θεός δεν ικανοποιείται όταν απλώς κρατάμε αυτά που έχουμε. Θέλει να τα χρησιμοποιήσουμε για να Τον τιμήσουμε και να Τον δοξάσουμε. Αν έστειλε αυτόν τον υπηρέτη στη κόλαση μόνο επειδή κράτησε τα χρήματα του και δεν τα επένδυσε, τι θα συμβεί σε ανθρώπους όπως οι εθισμένοι τζογαδόροι που σπαταλούν αυτά που έχουν; Η χειρότερη διαχείριση των αγαθών του Θεού είναι η κατασπατάλησή τους στο βωμό ενός θεού που λέγεται τύχη. Αυτό είναι ειδωλολατρία στη χειρότερή της μορφή.

Ο Θεός δεν ανέθεσε στον άνθρωπο εργασιακές υπευθυνότητες γιατί αυτό ήταν καλό για τον Εαυτό Του. Μας έδωσε την εργασία για να έχει ο πεσμένος άνθρωπος να ασχοληθεί με κάτι καλλίτερο από τον μόνιμο πειρασμό να αμαρτήσει. Οφείλουμε να βγάζουμε το ψωμί μας με τον ιδρώτα του προσώπου μας (Γεν.3:19, Εξοδ.20:9). Οι Παροιμίες 12:11 διατυπώνουν ξεκάθαρα την αντίθεση μεταξύ θείας και κοσμικής εργασιακής ηθικής. "Όποιος εργάζεται τη γή του, χορταίνει το ψωμί. Μα όποιος πράγματα γυρεύει μάταια, είναι ανόητος." Ο τζόγος είναι ένα πρώτης τάξεως παράδειγμα για το κυνηγητό των φαντασιώσεων. Σαν ανόητα άτομα, οι άνθρωποι πετάνε τα χρήματα τους κυνηγώντας την τύχη, και οι πιθανότητες να κερδίσουν κάποια μέρα παραπάνω από όσα ξόδεψαν είναι απειροελάχιστες. Παράλληλα όμως η εθιστική διαδικασία του τζόγου τους κάνει να απαξιούν την τίμια εργασία.

Η ανευθυνότητα στον εργασιακό κόσμο αποτελεί αποποίηση ενός βασικού στοιχείου του ορισμού του ατόμου. Και για ένα χριστιανό σημαίνει ανυπακοή και εγκατάλειψη ενός από τα καθήκοντα που μας ανέθεσε ο Θεός (Εφεσ.4:28, Κολ.3:23, Β΄ Θεσ.3:10-12, Α΄ Τιμ.5:8). Ο κόσμος του Θεού έχει τάξη και έχει σκοπό, δεν είναι ένας τόπος όπου επικρατεί το χάος και λειτουργεί σύμφωνα με τα καπρίτσια της τύχης. Ο Θεός θέλει να χρησιμοποιούμε τις νοητικές μας ικανότητες, να εργαζόμαστε έργα τα οποία θα Τον τιμούν, και να απολαμβάνουμε τις ευλογίες που θα προκύψουν ως επακόλουθο.

Οι τζογαδόροι ωθούνται από το αμάρτημα της επιθυμίας

Με τον τζόγο παραβαίνουμε την δέκατη εντολή που λέει: "Δεν θα επιθυμήσεις τίποτα απ' ό,τι ανήκει στο συνάνθρωπό σου: ούτε το σπίτι του, ούτε τη γυναίκα του, ούτε το δούλο του, ούτε τη δούλη του, ούτε το βόδι του, ούτε το υποζύγιό του" (Εξ.20:17). Ο τζόγος και η πλεονεξία που συνεπάγεται με αυτόν, ενθαρρύνουν το αμάρτημα της επιθυμίας. Ο Ιησούς, όμως, μας προειδοποιεί : "Να προσέχετε και να φυλάγεστε από κάθε είδους πλεονεξία, γιατί Τα πλούτη, όσο περίσσια και αν είναι, δεν δίνουν στον άνθρωπο την αληθινή ζωή." (Λουκ.12:15) Η πλεονεξία και η επιθυμία συχνά οδηγούν στο αμάρτημα της δυσαρέσκειας και της απογοήτευσης, το οποίο έρχεται σε άμεση αντίθεση με αυτό που ο απόστολος Παύλος λέει στην Φιλιπ.4:11-12 " Εγώ έμαθα να αρκούμαι σε όσα έχω. Μπορώ να ζήσω και με στερήσεις και με αφθονία." Η έλξη που ασκεί ο τζόγος στην επιθυμία, έρχεται σε θεμελιώδη αντίθεση με την αυταπάρνηση που διδάσκει η Γραφή. Υποθέτει επί μονίμου βάσεως ότι ο Θεός δεν μας έχει δώσει ό,τι θα πρέπει να έχουμε, αλλά ότι κατά κάποιο τρόπο υπάρχει περισσότερος πλούτος, ο οποίος τελικά θα μας κάνει ευτυχείς. Όμως στις παροιμίες 30:7-8 αποκαλύπτεται πόσο λάθος είναι αυτό. " Δύο πράγματα γυρεύω από σένα, Θεέ μου. Προτού πεθάνω μη μου τα αρνηθείς. Φύλαξέ με από το να χρησιμοποιήσω δόλο ή ψευτιά. Φτώχια να μη μου δώσεις, μα ούτε πλούτο. Δίνε μου μόνο το απαραίτητο ψωμί." Ο Θεός γνωρίζει εσένα και εμένα και ξέρει τι είναι το καλλίτερο για μας, και ποιες δοκιμασίες πρέπει να περάσουμε για να πλάσει το χαρακτήρα μας. Το είδωλο του τζόγου αμαυρώνει αυτή την εικόνα και οδηγεί τους ανθρώπους στο κατήφορο της απιστίας και της ανυπακοής (εδάφιο 9).

Ο τζόγος βασίζεται στην εκμετάλλευση των άλλων

Και τέλος, ο τζόγος είναι αμαρτία, γιατί εκμεταλλεύεται ανθρώπους που δεν έχουν τα περιθώρια να βρεθούν θύματά του. Στην πραγματικότητα παραβαίνει απροκάλυπτα την όγδοη εντολή. "Δεν θα κλέψεις" Για κάθε άτομο που κερδίζει κάτι από το τζόγο υπάρχουν εκατομμύρια άνθρωποι που έχουν χάσει - άνθρωποι που εξαπατήθηκαν από τις δελεαστικές διαφημίσεις του τζόγου και ενθαρρύνθηκαν να σπαταλήσουν μεγάλα ποσά χρημάτων. Τις περισσότερες φορές αυτά τα θύματα είναι άτομα του εργατικού κόσμου με περιορισμένη μόρφωσή, ηλικιωμένοι άνθρωποι και ατίθασα νεαρά άτομα. Ο τζόγος όχι μόνο απομυζά τις βασικές οικονομικές πηγές των ανθρώπων (γυναίκες και παιδιά στερούνται των στοιχειωδών αναγκών) αλλά αποδυναμώνει την φιλανθρωπική προσφορά. Αντί να χρησιμοποιήσουν χρήματα για να βοηθήσουν τους φτωχούς και όσους έχουν ανάγκη, οι τζογαδόροι σπαταλούν τα χρήματά τους σε εγωιστικές και σχεδόν πάντα άκαρπες προσπάθειες να πιάσουν την καλή.

Στην ουσία μια τέτοια συμπεριφορά περιθάλπει την αμαρτία του να μην αγαπάς τον πλησίον σου ως σεαυτόν. Όταν οι άνθρωποι είναι μπλεγμένοι με τον τζόγο δεν είναι γενναιόδωροι με τους άλλους, ούτε θα βοηθήσουν ποτέ να ανακουφιστεί οικονομικά κάποιος συνάνθρωπός τους. Με λίγα λόγια, ο τζόγος εκμεταλλεύεται και κάνει θύματά του τους πιο ευάλωτους.

Πιστεύω ότι δεν είναι δυνατόν να αρνηθούμε το γεγονός ότι ο τζόγος είναι αμαρτία, δεν συμφωνεί με την Αγία Γραφή, στρέφεται κατά του Θεού, και γοητεύει εκατομμύρια ανθρώπων στην κοινωνία μας. Τους παγιδεύει στη συνήθεια να σκορπίζουν τα χρήματά τους με την απατηλή ελπίδα ότι οι πιθανότητες να κερδίσουν θα γίνουν περισσότερες και ότι η ημέρα που θα κερδίσουν βρίσκεται πολύ κοντά.

Ο νομιμοποιημένος τζόγος είναι απόρροια του μεταμοντέρνου πεσιμισμού, της απελπισίας και της ηθικής σχετικότητας. Λέει ότι η επιτυχία στη ζωή είναι το αποτέλεσμα τυχαίων περιστάσεων, και της ικανότητας να παίξεις ένα έξυπνο στοίχημα.

Αν και σχεδόν παντού υπάρχει κάποια μορφή τζόγου που είναι νόμιμη, ο τζόγος δεν έχει καμία θέση στη ζωή ενός πιστού. Αν δεν έχετε εμπλακεί σε αυτή την αμαρτία, συνεχίστε να απέχετε από αυτήν. Αν ασχολείστε με κάποια μορφή τζόγου, μετανοήσατε και δεχθείτε την συγχώρεση του Θεού. Όσο για το κατά πόσον ο τζόγος είναι νόμιμος ή όχι, θα πρέπει να λειτουργήσετε κατά το πνεύμα της Α΄ Κορινθίους 6:12 "Όλα μου επιτρέπονται . Σωστά. Όλα όμως δεν είναι προς το συμφέρον. Όλα μου επιτρέπονται, εγώ όμως δεν θα αφήσω τίποτα να με κυριέψει." I

Επιμέλεια-Μετάφραση κειμένου: Πολυξένη Μπούκη

 

 

(Ψαλμός 9)

Ο Θεός Κριτής και Βασιλεύς

 

του κ. Α. Κουλούρη

Συνέχεια από το προηγούμενο

 

(Β΄) Η συλλογική αγαλλίασις του Δαβίδ (εδ. 11-16)

Όμως η εμπειρία του Δαβίδ δεν έχει έναν ατομικόν χαρακτήρα μόνο -δεν είναι δηλαδή αυτός μόνος με τον Θεόν. Πολύ περισσότερον δεν είναι μοναστική και ατομικιστική.

Εδ. 11-12: Και ενώ η ιστορική βάσις της δοξολογίας του Δαβίδ είναι κατά έναν ιδιαίτερο τρόπο προσωπική, η θρησκευτική βάσις της δεν γνωρίζει τέτοιους περιορισμούς.23 Έτσι ο Δαβίδ προσκαλεί ολόκληρη την κοινότητα της πίστεως να συμμετάσχη σε μια δοξαστική λατρεία: "Ψαλμωδείτε εις τον Κύριον τον κατοικούντα εν Σιών· αναγγείλατε μεταξύ των λαών τα κατορθώματα αυτού" (Εδ. 11). Μια τέτοια συλλογική αναγνώρισις της κυριαρχίας του Θεού δεν θα ήτο δυνατόν να προκληθή κατά τον ίδιο τρόπο όπως εκείνη του Ψαλμωδού, θα ήτο όμως δυνατόν να παροτρυνθή από μια εκτίμησι μεταξύ των ανθρώπων ότι τον "οφθαλμόν" του Κυρίου ουδείς είναι δυνατόν να αποφύγη.24 25 Εκείνο που πρέπει επίσης να υπογραμμισθή είναι ότι η παγκοσμιότης του μηνύματος της Βίβλου δεν αποτελεί κάτι το πρωτόγνωρο στα πλαίσια της Καινής Διαθήκης. Ακόμη και στην Παλαιά Διαθήκη υπάρχουν άφθονες σχετικές αναφορές, κάτι που αποδεικνύει την ενότητα της θείας αποκαλύψεως σ' ολόκληρη την Βίβλο.

Η πρόσκλησις αυτή του Ψαλμωδού συνοδεύεται με μια αναφορά εις τον "Κύριον τον κατοικούντα εν Σιών". Τούτο οφείλεται, καθώς παρατηρεί ο Ιω. Καλβίνος, προς διάκρισιν από τους ψευδείς θεούς των Εθνών. Υπάρχει, λέγει, στην φράσι μια σιωπηρή σύγκρισις ανάμεσα στον Θεό που έκαμε διαθήκη με τον Αβραάμ και τον Ισραήλ και όλους τους θεούς... που ελατρεύοντο σύμφωνα με τις τυφλές και διεφθαρμένες φαντασίες των ανθρώπων... Ακόμη καθώς ο Θεός είχεν ιδιαιτέρως εκλέξει την Σιών ως τον τόπο της επικλήσεως του ονόματός Του, νόμιμα ο Δαβίδ προσδιορίζει το ιδιαίτερο αυτό κατοικητήριο του Κυρίου, όχι όμως σαν μια απόπειρα να περιορίση σε κάποιο ιδιαίτερο τόπο, Εκείνον τον οποίον "ο ουρανός και ο ουρανός των ουρανών δεν είναι ικανοί να χωρέσωσι" (Α΄ Βας. η΄ 27)...26

Μια ιδαίτερη, όμως, αναφορά ακολουθεί, η οποία σχετίζεται με εκείνους που κατά ένα ιδιαίτερο τρόπο καταπιέζονται, υποφέρουν, ταλαιπωρούνται: "Διότι όταν κάμνη εκζήτησιν αιμάτων, ενθυμείται αυτούς· δεν λησμονεί την κραυγήν των ταλαιπωρουμένων" (εδ. 12). Κατ' αρχήν ο Ψαλμωδός εκφράζει την θεία απέχθεια στην αιματοχυσία που προκαλείται από ανθρώπινα κίνητρα, και συνεπώς η επέμβασίς Του είναι κάτι το αναμενόμενο.27 Οι κρίσεις του Θεού, με τον ένα τρόπο ή τον άλλο επέρχονται -ίσως με καθυστέρησι, στα ανθρώπινα μάτια, και οι κρίσεις αυτές έχουν και ατομικό χαρακτήρα, αλλά και συλλογικό και παγκόσμιο. Πάλιν ο Ιω. Καλβίνος θα παρατηρήση: "... ο Θεός δεν θα θέση πάντοτε τέρμα στα πλήγματα τα οποία υφίσταται ο λαός Του, τόσο σύντομα όσο θα επιθυμούσαμε, ούτε θα συντρίψη τις προσπάθειες των πονηρών αμέσως, αλλά μάλλον θα καθυστερήση την βοήθεια Του, ώστε να φανή ότι κράζομεν εις μάτην, μια αλήθεια που είναι σημαντικό να κατανοήσουμε, καθώς μετρούμε την βοήθεια του Θεού, σύμφωνα με τις αισθήσεις μας..."28 . Πόσο συχνά, στη ζωή μας, πράγματι, βλέπουμε να "καθυστερούν" οι απαντήσεις και οι αντίστοιχες επεμβάσεις και κρίσεις του Θεού, και ίσως ποτέ να μη έρχωνται στην δική μας προσωπική εμβέλεια χρόνου και τόπου.

Εδ. 13-14: Μέσα σ' αυτό το πλαίσιο, η φυσική αντίδρασις του ευσεβούς, καθώς δεν παύει να αποβλέπη στον Κύριο με πίστι και ευλάβεια είναι μια κραυγή βαθειάς θλίψεως, φόβου, αγωνίας, που το εκφράζει ο Ψαλμωδός, καθώς πειραματίζεται ανάλογες καταστάσεις: "Ελέησόν με, Κύριε· ιδέ την θλίψιν μου την εκ των εχθρών μου, συ ο υψόνων εκ των πυλών του θανάτου" (εδ. 13). Αυτή είναι η κραυγή του ταπεινού: Μέσα από τα κατάβαθα της ψυχής του ο Ψαλμωδός, ζητά το έλεος του Θεού. Μέσα σ' αυτήν την θλίψι συμπεριλαμβάνονται τα αδιέξοδα της ζωής, οι ποικίλες πιέσεις, οι θλιβερές απογοητεύσεις, οι ανεκπλήρωτες προσδοκίες, οι ανίατες ασθένειες, οι απελπιστικές εμπειρίες, όταν οδηγούμεθα εις "τας πύλας του θανάτου". Όμως και τότε ο πιστός, με την χάριν του Θεού, δια του στόματος του Ψαλμωδού θα ανακράξη: "και εν κοιλάδι σκιάς θανάτου εάν περιπατήσω, δεν θέλω φοβηθή κακόν· διότι συ είσαι μετ' εμού· η ράβδος σου και η βακτηρία σου, αύται με παρηγορούσιν"29. Όμως, ακόμη και στις σκοτεινότερες ώρες και στιγμές, διαγράφεται στον ορίζοντα κάποια, έστω αμυδρά ακτίνα φωτός: "Δια να διηγηθώ πάσας τας αινέσεις σου εν ταις πύλαις της θυγατρός Σιών· εγώ θέλω αγαλλιάσθαι δια την σωτηρίαν σου" (εδ. 14). Το νόημα των λόγων του Ψαλμωδού απλώς είναι ότι θα εορτάση τους επαίνους του Θεού σε όλες τις συνάξεις, και, οπουδήποτε υπάρχει η μεγαλητέρα συνάθροισις λαού (ας σημειωθή ότι συνήθεια τότε ήτο αι συνάξεις του λαού να πραγματοποιούνται στις πύλες των πόλεων).30

Όμως το εδάφιο αυτό του Ψαλμωδού πρέπει να το προσεγγίσουμε και να το αντιληφθούμε σαν μιαν αυθόρμητη έκφρασι ευγνωμοσύνης και λατρείας προς τον Κύριο για την πολυειδή Του χάρι. Ανεξάρτητα, μάλιστα, εάν στις συγκεκριμένες περιστάσεις του Δαβίδ, αυτή έχει υλοποιηθή ή όχι. Τούτο αποτελεί, παράλληλα, ένα δίδαγμα αλλά και παράδειγμα για το γνήσιο πνεύμα του ευαγγελισμού: "... εγώ θέλω αγαλλιάσθαι δια την σωτηρίαν σου", όπου τρία στοιχεία υπογραμμίζονται:

(α) η προσωπική εμπειρία του Ψαλμωδού: "εγώ". Ο Δαβίδ είχε μια στενή σχέσι με τον Κύριο, ακόμη από την παιδική-νεανική ηλικία. Είχε πειραματισθή τις ποικίλες επεμβάσεις Του στην ζωή του.

(β) Η εμπειρία του δεν ήταν μια απλή θεωρητική γνώσις, όσο βασική και κρίσιμος και αν αυτή είναι, αλλά ήταν σχέσις εξαρτήσεως, εμπιστοσύνης, πίστεως. Αυτή η σχέσις έφερε μια εσώτερη βεβαίωσι, ικανοποίησι, αγαλλίασι: "θέλω αγαλλιάσθαι", και ακόμη

(γ) αυτή η βαθύτερη πνευματική εμπειρία, δεν έχει την πηγή της στην ανθρώπινη πλευρά, ή έστω και στην ανταπόκρισι απλώς του Δαβίδ -όσο σημαντική και εάν αυτή είναι, αλλά στην χάρι του Θεού, που δεν είναι η βασική αλήθεια που συναντούμε μόνο στην Καινή Διαθήκη, και ιδιαίτερα στις Επιστολές του Παύλου, αλλά έχουμε σαφείς νύξεις και στην Παλαιά Διαθήκη, όπως π.χ. εδώ: "δια την σωτηρίαν σου".

Ο Δαβίδ είχε μια τόσο βαθειά εμεπρία αυτής της θαυμαστής πραγματικότητος, ώστε αλλού ν' ανακράζη: "και εν σκιά θανάτου εάν περιπατήσω δεν θέλω φοβηθή κακόν, διότι συ είσαι μετ' εμού, η ράβδος σου και η βακτηρία σου αύται με παρηγορούσι".31

Εδ. 15-16: Τα εδάφια που ακολουθούν αποτελούν μια δήλωσι της πίστεως του ιδίου του Ψαλμωδού, που αποτελούν το σχόλιον ενός ευσεβούς ανθρώπου, μάλιστα ανεξάρτητα εάν αφορούν κάτι που αποτελεί ήδη μια πραγματικότητα, ή κάτι που προσδοκάται, κάτι που συνήθως θεωρείται ότι αποτελεί την ενέργεια της "φυσικής δικαίας ανταποδόσεως"32: "τα έθνη κατεβυθίσθησαν εις τον λάκκον τον οποίον έκαμον· εν τη παγίδι, την οποίαν έκρυψαν, επιάσθη ο πους αυτών" (εδ. 15). Με μία μεταφορική εικόνα ο Δαβίδ έρχεται να διαβεβαιώση -ανεξάρτητα, εάν τούτο έχει ήδη πραγματοποιηθή, ή η πραγμάτωσίς του ανάγεται στο μέλλον- για την τελική κατάληξι των σκευωριών, πονηρών μεθοδεύσεων, παγίδων που οι εχθροί έχουν στήσει. Πόσον συχνά στην εμπειρία της ζωής συμβαίνει τούτο, ο πονηρός να εμπλέκεται στα δικά του δίκτυα. Και ο Ιωάννης Καλβίνος εύσχημα παρατηρεί: "΄Οσο συχνά λοιπόν πονηροί άνθρωποι με πανούργο τρόπο συνωμοτούν για την καταστροφή μας, ας ενθυμούμαστε ότι τούτο δεν αποτελεί κάτι το καινούργιο γι' αυτούς να τοποθετούν δίχτυα και παγίδες για τα τέκνα του Θεού. Ταυτόχρονα ας ανακουφιζόμαστε με τη σκέψι, ότι ανεξάρτητα με το τι αυτοί θα επιχειρήσουν εναντίον μας, το αποτέλεσμα δεν είναι στα δικά τους χέρια... και ότι ο Κύριος θα επιφέρη στα κεφάλια τους τα επίχειρα της κακίας τους".33

Στην όλη αυτή υπόθεσι θα πρέπει να διακρίνουμε μια θεία ειρωνεία34: "Ο Κύριος γνωρίζεται δια την κρίσιν την οποίαν κάμνει· ο ασεβής παγιδεύεται εν τω έργω των χειρών αυτού" (εδ. 16). Η φύσις της κρίσεως εκφράζεται για μια ακόμη φορά με τους όρους ενός "μπούμεραγκ". Εκείνος ο "λάκκος", εκείνο το δίχτυ που άπλωσεν ο ασεβής για τον αθώο, γίνεται η παγίδα για τους ενόχους δράστες της συνωμοσίας.35

Αυτή είναι μια επίσημη και σοβαρή σκέψις που απαιτεί μια "παύσι" - (Διάψαλμα), κατά την οποία ένας κατανυκτικός τόνος, δίδει ευκαιρία σε κάποιο βαθύτερο διαλογισμό!36 Πόσο πραγματικά υπάρχει η ανάγκη -για ένα σύντομο διάστημα- να σκεφθούμε, να αναλογισθούμε βαθύτερα κάποια αλήθεια που μας έχει προσφερθή. Συχνά, με τρόπο απρόσεκτο, επιπόλαιο, φευγαλέο, βασικές αλήθειες διαφεύγουν, διαρρέουν, εξατμίζονται. Πόσο συχνά αυτό συμβαίνει στην ακρόασι κηρυγμάτων ή ακόμη βαθυστόχαστων στροφών στους ύμνους μας.37

(Γ΄) Νηφάλιες σκέψεις (εδ. 17-20)

Αυτοί οι άνθρωποι που πονηρά αγνοούν τον Θεό και επαναστατούν εναντίον των αρχών της ευσεβείας, ασφαλώς οδηγούνται στον θάνατο: "Οι ασεβείς θέλουσι επιστραφή εις τον άδην· πάντα τα έθνη τα λησμονούντα τον Θεόν" (εδ. 17). Πρόκειται για μια εκτίμησι που στηρίζεται στην εμπειρία. Πρόκειται για μια διαδικασία θανάτου, που εκδηλώνεται αν όχι στην πρώτη γενεά αλλά σ' εκείνες που ακολουθούν. Και το συμπέρασμα το δίδει αιώνες αργότερα ο Παύλος: "τα γαρ οψώνια της αμαρτίας θάνατος".38 Σε αντίθεσι, όμως, προς την αναπόφευκτη αυτή θανατηφόρο πορεία, υπάρχει μια αντίθετη, αντίστροφη αναφορά στον "πτωχόν" και τον "πένητα". Χωρίς ν' απορρίπτουμε το κοινωνικό στοιχείο -μια έμφασι στην ολική πτωχεία, που δεν απουσιάζει στη Βίβλο, τόσο στην Παλαιά Διαθήκη όσον και στην Καινή θα πρέπει επίσης να διακρίνουμε εδώ όχι μόνο μια ολική ένδεια, αλλά θα πρέπει να κατανοήσουμε ότι το εδάφιο αναφέρεται σ' εκείνους που έχουν αναγνωρίσει την πλήρη αναξιότητα, πτωχεία, τέλεια ανεπάρκεια και έχουν απόλυτα εξαρτηθή από τον Κύριο: "Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι...".39 Στη συνέχεια ο Ψαλμωδός, μέσα στην ίδια συνάφεια, έρχεται να διαβεβαιώση ότι ο Θεός δεν θα αφήση, δεν θα εγκαταλείψη για πάντα τον πτωχό, τον θλιμμένο, τον ταλαιπωρημένο: "Διότι δεν θέλει λησμονηθή δια παντός ο πτωχός· η προσδοκία των πενήτων δεν θέλει απολεσθή δια παντός" (εδ. 18). Στο σημείο αυτό θα πρέπει να ομολογηθή ότι η έμφασις πρέπει να δοθή κυρίως στον υλικό, φυσικό τομέα των ανθρωπίνων αναγκών. Αν και η διατύπωσις υποδηλώνει μια άμεση θεία ενέργεια, όμως η Βίβλος είναι πλήρης αναφορών για την ευθύνη του λαού του Θεού να σταθή κοντά στον αδικημένο, τον πάσχοντα, τον αδύναμο, τον πενθούντα, τον καταπιεζόμενο. Είναι εκατοντάδες οι αναφορές τόσο στην Παλαιά Διαθήκη όσο και στην Καινή Διαθήκη, που ευαισθητοποιούν τον λαόν του Θεού στην φροντίδα, την μέριμνα, τον αγώνα για την μάχη κατά της αδικίας, της καταπιέσεως κάθε μορφής. Η Ιουδαϊκο-Χριστιανική παράδοσις είναι εμποτισμένη με αυτό το στοιχείο της μερίμνης για τον πάσχοντα και τον αδικημένο. Το "Κοινωνικό Ευαγγέλιο" που συχνά επικρίνεται έντονα από πολλούς Ευαγγελικούς (συντηρητικούς) κύκλους -όχι τελείως αδικαιολόγητα (όταν αυτό αδρανοποιεί το πνευματικό μήνυμα) αποτελεί το συστατικό στοιχείο στην έκφρασι του Ευαγγελικού μηνύματος, και διαποτίζει την γνήσια Χριστιανική μαρτυρία, συμπεριφορά και δράσι: με μια εμπνευσμένη, ευλογημένη, αποτελεσματική δραστηριότητα στον αδυσώπητο αγώνα κατά του κάθε μορφής κακού. Η Διαμαρτύρησις έδωσε μια ιδιαίτερη έμφασι στο Κοινωνικό στοιχείο της μαρτυρίας της Εκκλησίας, στην Εκπαίδευσι, στην πολυσχιδή κοινωνική προσφορά, στην εντιμότητα, στην αλήθεια, στο αίσθημα της προσωπικής ευθύνης, διαμορφώνοντας ένα ιδιαίτερο "ήθος" που ο διάσημος Γερμανός κοινωνιολόγος ο Max Weber (1804-1920) απεκάλεσε η "Προτεσταντική Ηθική".40

Τα δύο τελευταία εδάφια του ποιήματος, αποτελούν μια τελική έκκλησι του Ψαλμωδού στον Κύριο: "Ανάστηθι Κύριε· ας μη υπερισχύη άνθρωπος· ας κριθώσι τα έθνη ενώπιόν σου" (εδ. 19). Η πλήρης εμπιστοσύνης και πεποιθήσεως δοξολογία που υπογραμμίσθηκε στο εισαγωγικό εδάφιο (εδ. 1) εστιάζεται τώρα στην αίτησι των εδ. 19, 20...41 Αυτή, όμως, η έκκλησις: "Ανάστηθι Κύριε" -μια κραυγή από τα κατάβαθα της ψυχής του- έχει μιαν άμεση αναφορά στον άνθρωπο: "ας μη υπερισχύση άνθρωπος". Είναι μία έκκλησις για την φανέρωσι αυτής της κυριάρχου εξουσίας επάνω στα ανθρώπινα πράγματα. Η βλάσφημος, απαξιωτική, αυθάδης συμπεριφορά, στάσις, νοοτροπία του πονηρού ανθρώπου θα πρέπει να καταισχυνθούν. Αυτή η ανθρωπίνη έπαρσις, η αλαζονεία, η καύχησις δεν πρέπει να μείνουν αναπάντητα. Είναι η θερμή ικεσία της πιστής ψυχής που προσδοκά την απελευθέρωσι από την κυριαρχία των πονηρών δυνάμεων που φαίνονται να επιβάλλουν την δεσποτεία τους: "ας κριθώσι τα έθνη ενώπιόν σου". Οραματίζεται ο Δαβίδ εκείνη την ημέρα που ο Κύριος θα κρίνη τα έθνη εν δικαιοσύνη, κάτι ανάλογο με εκείνη την κραυγή του Βιβλίου της Αποκαλύψεως: "Έως πότε ο δεσπότης ο άγιος και αληθινός, ου κρίνεις και εκδικείς το αίμα ημών εκ των κατοικούντων επί της γης;" 42

Το ποίημα ολοκληρώνεται με μια τελική έκκλησι και ευχή: "Κατάστησον Κύριε, νομοθέτην επ' αυτούς· ας μη γνωρίσωσι τα έθνη, ότι είναι άνθρωποι". Ο μεγάλος νομοθέτης στον αρχαίο Ισραήλ ήτο ο Μωυσής. Όμως ο Ψαλμωδός διαβλέπει κάποιον άλλον "Νομοθέτην", και προφητικά, ίσως, διακρίνει Εκείνον ο οποίος θα δώση το βαθύτερο πνευματικό νόημα του Νόμου, Αυτόν στον οποίον ο Νόμος και οι Προφήται αναφέρονται, Εκείνον ο οποίος θα απευθυνθή και θα καλέση όλα τα έθνη σε μετάνοια και επιστροφή, προσφέροντας τελικά τον Εαυτόν Του για την Σωτηρία τους. Και αυτό το τελευταίο συσχετίζεται με την βαθύτερη κατανόησι της αδυναμίας, ανεπαρκείας, αμαρτωλότητος: "ας γνωρίσωσι τα έθνη, ότι είναι άνθρωποι". Τα λόγια του Ιακώβου: "οίτινες ουκ επίστασθε (γνωρίζατε) το της αύριον, ποία η ζωή υμών, ατμίς γαρ έστε η προς ολίγον φαινομένη και αφανιζομένη"43, φανερώνουν, μάλιστα τόσο συγκλονιστικά αυτή την ανθρώπινη αδυναμία...

 

 

Υποσημειώσεις:

23. ibid Leslie S. Mc Caw, , Σελ. 419.

24. ibid Leslie S. Mc Caw, , Σελ. 419.

25. Ψαλμ. λγ΄ "Ο Κύριος διέκυψεν εξ ουρανού· είδε πάντας τους υιούς των ανθρώπων".

26. ibid Ιω. Καλβίνου, Σελ. 121-122.

27. ibid Leslie S. Mc Caw, Σελ. 419, (Γεν. θ΄ 5, Λουκ. ια΄ 50, 51, Αποκ. ς΄ 10).

28. ibid Ιω. Καλβίνου, Σελ. 123.

29. Ψαλμ. κγ΄ 4.

30. ibid Ιω. Καλβίνου, Σελ. 126.

31. Ψαλμ. κδ΄ 4.

32. ibid Leslie S. Mc Caw, Σελ. 419.

33. ibid Ιω. Καλβίνου, Σελ. 127 (ελεύθερη περίληψις).

34. ibid Leslie S. Mc Caw, Σελ. 419.

35. ibid P. G. Craigie Σελ. 120.

36. ibid Leslie S. Mc Caw, Σελ. 419.

37. Η λέξις "Ιγαϊων" σημαίνει "συλλογισμόν" ή "διαλογισμόν", ibid Ιω. Καλβίνου, Σελ. 128.

38. Ρωμ. ς΄ 23.

39. ibid Leslie S. Mc Caw, Σελ. 420 (Ματθ. ε΄ 3).

40. "Η ΠΡΟΤΕΣΤΑΝΤΙΚΗ ΗΘΙΚΗ -και ο Καπιταλισμός". Πρώτη Έκδοσις 1904/1905, Μετάφρασις στην Ελληνική υπό Δημοσθένη Κούρτοβικ -Έκδ. "Κάλβος", με κυρία έμφασι στην Αναμορφωμένη / Καλβινιστική απόχρωσι της Μεταρρυθμίσεως (πρώτη εκδ. 1904/5).

41. ibid Leslie Mc Caw, Σελ. 420.

42. Αποκ. ς΄ 10.

43. Ιακ. δ΄ 14. I

Ο κ. Α. Κουλούρης είναι μεταφραστής στην Ελληνική γλώσσα των "Θεσμών της Χριστιανικής Θρησκείας" του Ι. Καλβίνου.

 

 

 

ΒιβλιοΠαρουσιάσεις

 

 

Έννοιες του Χώρου

Η ιστορία των θεωριών του χώρου στη φυσική

Του Max Jammer

Πρόλογος: Άλμπερτ Αϊνστάιν

ΜΤΦΡ.: ΤΖΕΛΑ ΛΑΖΑΡΗ, ΘΑΝΟΣ ΧΡΙΣΤΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

"ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ", 2001, ΣΕΛ.359

"Αποτελεί ακλόνητη πεποίθησή μου ότι η μελέτη της ιστορίας της επιστημονικής σκέψης είναι απολύτως απαραίτητη για την κατανόηση των διαφόρων όψεων και επιτευγμάτων της σύγχρονης κουλτούρας". Με τα λόγια αυτά ο Max Jammer, συγγραφέας ενός μεγάλου αριθμού δημοσιεύσεων που πραγματεύονται τα εννοιολογικά θεμέλια της σύγχρονης φυσικής και σήμερα ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Bar-Ilan στο Ισραήλ, αρχίζει τον πρόλογο στην πρώτη έκδοση των "εννοιών του χώρου" το 1954, προηγούμενος σχεδόν κατά πέντε χρόνια του C.P.Snow στην προσπάθεια γεφύρωσης των "δύο πολιτισμών", εκείνου των διανοουμένων και εκείνου των επιστημόνων, μεταξύ των οποίων ο τελευταίος είχε εντοπίσει αμοιβαία καχυποψία και έλλειψη κατανόησης (βλ. C.P.Snow, "Οι δύο κουλτούρες", Ελληνικά Γράμματα, 1995), ιδιαίτερα αισθητές αλλά και ερμηνεύσιμες στην Ελλάδα του σήμερα όπου ο επιστημονικός αναλφαβητισμός τείνει να προσλάβει επικίνδυνες διαστάσεις ακόμη και μεταξύ πτυχιούχων πανεπιστημίου.

Ακολουθώντας το ύφος γραφής ενός άλλου βιβλίου του ("Φιλοσοφία της Κβαντικής Μηχανικής", τα δοκίμια του οποίου πρώτοι διάβασαν και έκριναν οι Dirac και Heisenberg), ο Jammer παρουσιάζει την ιστορική εξέλιξη της έννοιας και της φύσης του χώρου και των αντίστοιχων θεωριών, καθώς και, ως ένα βαθμό, τις φιλοσοφικές και θεολογικές προεκτάσεις της. Ωστόσο, η παρουσίαση δεν περιορίζεται σε μια απλή περιγραφή του ιστορικού πλαισίου στο οποίο αναπτύχθηκαν οι ιδέες περί χώρου, αλλά εξετάζει την έννοια του χώρου υπό το φως της (παράλληλης) εξέλιξης της φυσικής. Επιπλέον, μελετά τον τρόπο με τον οποίο η πειραματική έρευνα, από κοινού με τις θεολογικές αντιλήψεις, επηρέασε τη διαμόρφωση των μεταφυσικών θεμελίων της φυσικής τουλάχιστον σε ό,τι αφορά το χώρο. Όπως επισημαίνεται και στο σημείωμα των μεταφραστών, η ιστορική θεώρηση του Jammer είναι ισορροπημένη εκτός από κάποιον υπερτονισμό του ρόλου των εβραιο-μυστικιστικών διανοητικών ρευμάτων σε σύγκριση με την αρχαιοελληνική προσέγγιση.

Η σύγχρονη φυσική θεωρεί, εν γένει, το χώρο ως συνεχή, ισότροπο, ομογενή, και πεπερασμένο ή άπειρο. Οι ποιότητες αυτές έχουν προκύψει κυρίως ως αποτέλεσμα μακρόχρονης αφαιρετικής διεργασίας και λιγότερο ως απόρροια αισθητηριακών αντιλήψεων. Έτσι, στα πρώτα τέσσερα κεφάλαια, ο συγγραφέας αναπτύσσει την έννοια του χώρου από την πρώιμη αρχαιότητα ως το τέλος της ελληνιστικής περιόδου, περιγράφει τις διάφορες θεολογικές επιρροές μέχρι την εποχή του μανιώδους μελετητή των καββαλιστικών διδασκαλιών και της ραβινικής γραμματείας, Henry More, κατά το 17ο αιώνα, και καταλήγει στην αποδέσμευση της έννοιας του χώρου από τον αριστοτελισμό και τη θεμελίωση του νευτώνειου απόλυτου χώρου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαπίστωση ότι στην αρχαία ελληνική επιστήμη απουσιάζουν οι χωρικές συντεταγμένες παρά τη μελέτη τρισδιάστατων αντικειμένων. Υπ'αυτήν την έννοια, ο χώρος, όπως χρησιμοποιήθηκε από τους αρχαίους Έλληνες στις επιστήμες της μηχανικής και της αστρονομίας, στην πραγματικότητα δεν γεωμετρικοποιήθηκε ποτέ. Καθώς πλησιάζει στον Νεύτωνα, ο Jammer εξετάζει τα βασικά συμπεράσματα των μεταφυσικών γραπτών του Henry More, σύμφωνα με τα οποία τα κατηγορούμενα του χώρου είναι και κατηγορούμενα του Θεού. Η επίδραση καββαλιστικών ιδεών τόσο στον More όσο και στον Spinoza, στη φιλοσοφία του οποίου ο Jammer επιχειρεί μια παρέκβαση, δεν είναι αδιαφιλονίκητη, ωστόσο είναι βέβαιο πως το "ιδεολογικό κλίμα" της εποχής τους είχε σαφώς απορροφήσει και εμπεδώσει κάποιες μυστικιστικές και εσωτεριστικές ιδέες.

Η αποδέσμευση από τον αριστοτελισμό κυρίως αναφορικά με τη φύση του χώρου ("το κενό είναι αδύνατον") αρχίζει ήδη με τους μαθητές του Αριστοτέλη και πιθανότατα έχει την αφετηρία της στο ρεαλιστικό πνευματικό κλίμα της Αλεξάνδρειας, ενώ ολοκληρώνεται κατά το 16ο αιώνα. Μια ουσιαστικά εσωτερική κριτική της παραδοσιακής αντίληψης των Περιπατητικών για το χώρο, οδηγεί βαθμιαία στην αποσύνδεση της έννοιας του χώρου από το αριστοτελικό δόγμα της ουσίας και των συμβεβηκότων και στην ανάδειξη του νεοπλατωνισμού. Έτσι, ο χώρος γίνεται το απαραίτητο υπόστρωμα κάθε φυσικής διεργασίας. Γενικότερα, κατά τον 14ο αιώνα η αριστοτελική φυσική δέχεται οξεία κριτική από πολλές πλευρές, από τις οποίες ο Jammer επιλέγει να παρουσιάσει εκτεταμένα εκείνη του Καταλανού εβραίου Crescas, ενός στοχαστή των αρχών του 15ου αιώνα, οι απόψεις του οποίου θεμελιώνονται στην εβραϊκή θεολογία. Ο Crescas είναι ο πρώτος που υποστηρίζει τις έννοιες του κενού και του άπειρου ομογενούς χώρου στην εβραϊκή σκέψη, δημιουργώντας έτσι το πρώτο σοβαρό ρήγμα στα αριστοτελικά θεμέλια της εβραϊκής μεσαιωνικής φιλοσοφίας και παράλληλα προβλέποντας ορισμένες θεμελιώδεις έννοιες της φυσικής του 16ου και 17ου αιώνα. Ακόμη, διαπιστώνουμε τη σημαντική συμβολή των Telesio, Patritius, και Campanella στη διατύπωση μιας πνευματικοποιημένης αντίληψης για το χώρο και, γενικότερα, για τη μεταγενέστερη φυσική φιλοσοφία, αντίληψη που οδηγεί στη σύνδεση Θεού και χώρου και στην ταύτιση χώρου και φωτός. Η θεοποίηση του φωτός είχε ήδη αποτελέσει χαρακτηριστικό του ύστερου νεοπλατωνισμού με τον Πρόκλο και τον Πλωτίνο, και του μεσαιωνικού μυστικισμού, κυρίως με τον Witelo, όλοι τους επηρεασμένοι από την αριστοτελική φυσική. Το 17ο αιώνα, η ανεξαρτησία και η αυτονομία του χώρου βρίσκουν ένα σθεναρό υποστηρικτή στο πρόσωπο του Pierre Gassendi, ο οποίος θέτει τα θεμέλια μιας αναθεωρημένης ατομικής θεωρίας και φιλοσοφίας. Τα φυσικά φαινόμενα μπορούν πλέον να μελετηθούν στη βάση της υπόθεσης ενός εν μέρει πλήρους και εν μέρει κενού, άπειρου χώρου. Το πεδίο είναι τώρα έτοιμο για την εγκαθίδρυση του απόλυτου χώρου του Νεύτωνα.

Ο Νεύτων δεν καταργεί τη μεταφυσική, απλώς προσπαθεί να τη διαχωρίσει από την επιστημονική έρευνα, εξαιρώντας ωστόσο την έννοια του χώρου στην οποία αποδίδει ένα αυτόνομο οντολογικό status, μια φυσική πραγματικότητα. Ο απόλυτος χώρος καταλήγει, για τον Νεύτωνα, να ταυτιστεί με τον Θεό ή με κάποιο από τα κατηγορούμενά του. Η νευτώνεια θεωρία του απόλυτου χώρου (και χρόνου) δέχεται οξεία κριτική από τους σχετικιστές Leibniz και Huygens, αλλά και από τον ιδεαλιστή Berkeley. Σύμφωνα με τον Jammer, η χρήση απόλυτων εννοιών από τον Νεύτωνα μπορεί να ερμηνευθεί ως ένα ιδεώδες τελειότητας, εφικτό μόνο σε θέματα χώρου. Φαίνεται πως για τον Νεύτωνα, και ίσως για τους περισσότερους ανθρώπους ακόμη και σήμερα, οι έννοιες του απόλυτου χώρου και χρόνου "εγγυώνται τη διαύγεια και την αυστηρότητα, τη βεβαιότητα και την οριστικότητα".

Στα δύο τελευταία κεφάλαια, ο Jammer πραγματεύεται τις νεωτερικές (από το 18ο αιώνα μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1990) φιλοσοφικές και επιστημονικές αντιλήψεις περί χώρου. Η περιγραφή της εμφάνισης μη ευκλείδειων γεωμετριών κατ'αρχάς ως αναγκαίο αποτέλεσμα από την άποψη της λογικής (μαθηματικός χώρος) και στη συνέχεια ως αναπόφευκτη απόρροια των επιταγών της φυσικής (φυσικός χώρος), είναι εξαιρετική. Ωστόσο, εδώ το πλήθος μαθηματικών σχέσεων και εννοιών από τη σύγχρονη διαφορική γεωμετρία αυξάνεται απότομα σε σύγκριση με τα προηγούμενα κεφάλαια, με αποτέλεσμα ο μεν μη εξοικειωμένος αναγνώστης να συναντά αρκετή (αν και όχι ανυπέρβλητη) δυσκολία στην κατανόηση του κειμένου, ο δε μελετητής ιδιαίτερα της γεωμετρίας και της θεωρίας της σχετικότητας να εκτιμήσει βαθειά την ανάλυση του Jammer σχετικά με τη μετάβαση από το νευτώνειο απόλυτο χώρο στο χώρο της γενικής σχετικότητας και να εμπεδώσει την ολοένα ισχυρότερη συνύφανση καθαρών μαθηματικών και θεωρητικής φυσικής. Η τελευταία πρόταση ότι "ίσως η ελπίδα πως η φυσική έρευνα μπορεί να επιλύσει τα φιλοσοφικά προβλήματα του χώρου να είναι στην πραγματικότητα τόσο απατηλή όσο και η ελπίδα ότι η φιλοσοφική σκέψη μπορεί να επιλύσει τα φυσικά προβλήματα του χώρου" ουσιαστικά τονίζει την αναγκαιότητα αρτιότερης κατάρτισης των ερευνητών σε αμφότερους τους κλάδους. Στον 21ο αιώνα δεν υπάρχουν στεγανά στη γνώση.

Ο αναγνώστης συνειδητοποιεί ακόμη περισσότερο την αξία του βιβλίου με την αυτούσια παράθεση από το συγγραφέα πληθώρας αποσπασμάτων στην πρωτότυπη γλώσσα τους και την ακριβή απόδοσή τους στα ελληνικά από τους μεταφραστές (γεγονός που ξεχωρίζει την ελληνική από τις άλλες ξενόγλωσσες εκδόσεις), με τις πλούσιες παραπομπές στο τέλος κάθε κεφαλαίου, και με το μεγάλο αριθμό διευκρινιστικών σημειώσεων των μεταφραστών. Στα αρνητικά της ελληνικής έκδοσης εντοπίζουμε μια ασυνέπεια στη χρήση της γενικής όπως, για παράδειγμα, "του Νεύτωνα" αλλά "του Αριστοτέλους", καθώς και την απουσία ευρετηρίου όρων, έστω και αν δεν υπάρχει στο πρωτότυπο κείμενο.

Θεοφάνης Γραμμένος

Μελετώντας τον Λόγο του Θεού

Κ. Βώσσου

Αυτός είναι ο τίτλος μιας ενδιαφερούσης, αξιολόγου μελέτης του κ. Κωνσταντίνου Βώσσου, ταξιάρχου εν αποστρατεία. Ο κ. Βώσσος παρουσιάζει στην εργασία του, η οποία σχετικώς πρόσφατα εκυκλοφόρησε, μια συλλογή από ενδιαφέροντα Βιβλικά και άλλα συναφή θέματα. Το κυριώτερο, ίσως, είναι μια αναφορά σε φράσεις, παροιμιακού κυρίως χαρακτήρος, που προέρχονται από τη Βίβλο και που έχουν καθιερωθεί στη λαϊκή γλώσσα, χωρίς συχνά να είναι γνωστή η προέλευσίς τους. Ο συγγραφεύς παρέχει όλες τις σχετικές πληροφορίες και τα αντίστοιχα γραφικά χωρία. Συνολικά παρουσιάζονται 42 τέτοιες παροιμιακές φράσεις.

Το δεύτερο κεφάλαιο της μελέτης αναφέρεται σε "σταθμά, μέτρα, χρήματα" που αναφέρονται στην Αγία Γραφή, με αλφαβητική σειρά. Το τρίτο κεφάλαιο προσφέρει μια αναφορά στα ονόματα που η Αγία Γραφή δίδει στον Ιησού Χριστό.

Ακολουθούν τέσσαρα άλλα κεφάλαια, τα ακόλουθα: Ιουδαϊκές εορτές, Ιουδαϊκό ημερολόγιο, οι Πατέρες της Εκκλησίας και Παραδόσεις (γίνεται μνεία -με σύντομη ιστορική αναφορά σε 10 από τους σπουδαιοτέρους Πατέρας και μια αναφορά στα αποκαλούμενα "Γραπτά των Αποστολικών πατέρων" -Βαρνάβα, Κλήμεντος Ρώμης, Ιγνατίου κ.λπ., στις Οικουμενικές Συνόδους -με τους τόπους όπου συνήλθαν και τις χρονολογίες). Και, τέλος, ένα "μικρό λεξικό" που περιέχει ερμηνεία λέξεων που αναφέρονται στην Αγία Γραφή, κατ' αλφαβητική σειρά.

Πρόκειται για μια πρωτότυπη και ιδιαίτερα χρήσιμη εργασία που μας βοηθά να αποκτήσουμε μια καλή γνώσι πραγμάτων της Βίβλου αλλά και της Εκκλησιαστικής ιστορίας, που οι πλείστοι αγνοούμε. Οφείλονται ευχαριστίες στον κ. Κωνσταντίνο Βώσσο για την επιμελημένη αυτή προσφορά του.

(Το βιβλίο αποτελείται από 99 σελίδες, σε καλή και ευανάγνωστη έκδοσι, και τιμάται ΕΥΡΩ 3 το τεύχος πλέον ταχυδρομικών: κον Κ. Βώσσο, Πυργοτέλους 5, 116 35, Αθήνα).

Α.Κ.

 

Παρηγορείτε, παρηγορείτε το λαό μου
Κώστα Εμμανουηλίδη

Πρόσφατα διάβασα το βιβλίο αυτό και πραγματικά παρηγορήθηκε η καρδιά μου ! Γέμισε μ' ελπίδα και θάρρος η ψυχή μου και αναπαύθηκε το πνεύμα μου ! Αν σε κάτι τέτοιο στόχευε ο συγγραφέας για τον αναγνώστη του, που άλλωστε το μαρτυράει και ο τίτλος του βιβλίου, η προσπάθειά του πέτυχε ! Ο Κύριος να σας ευλογεί αδελφέ και περιμένουμε κι άλλα παρόμοια.

Με απλά λόγια και ζωντανά παραδείγματα μας προτρέπει ο συγγραφέας να θυμηθούμε τις υποσχέσεις του Θεού, να τις αποστηθίσουμε ξανά και ξανά, να τις οικειοποιηθούμε και να ζήσουμε μαζί τους. Τα λόγια αυτά του Θεού θα μας στηρίξουν, θα μας παρηγορήσουν και θα μας δυναμώσουν τόσο στην καθημερινή ρουτίνα όσο και στα ξαφνικά και αναπάντεχα της ζωής μας!

"Οι υποσχέσεις του Θεού δεν είναι σαν τις δικές μας, - λέμε και ξελέμε - ούτε σαν τις ακάλυπτες επιταγές. Είναι, μοιάζουν με γίγαντες, χωρίς ζωή, που θα ζωντανέψουν όταν εμείς τις πιστέψουμε". Ποτέ εγκαταλειμμένοι, ας αισθανόμαστε πολύ συχνά μόνοι και χωρίς την συμπαράσταση κανενός, η αλήθεια είναι ότι ο Θεός είναι μαζί μας, δίπλα μας. Το έχει πεί "...και Ιδου Εγώ είμαι μεθ' υμών πάσας τας ημέρας έως της συντελείας του αιώνος" Ματθ. 28-20, απλά η πίστη μας είναι μικρή. Καμιά φορά, τα λάθη του χθές και οι αμαρτίες του σήμερα μας βαραίνουν. "...συμβαίνει σε πολλούς αγαπητούς αδελφούς που δεν αποδέχονται τη συγχωρητικότητα του Θεού και εμποδίζουν την νικηφόρα Χριστιανική πορεία τους", και δεν θυμόμαστε άλλη μια σοβαρή υπόσχεση του Θεού και να αναπαυθούμε " ..εάν ομολογώμεν τας αμαρτίας ημών, είναι πιστός και δίκαιος ώστε να συγχωρήσει εις ημάς τας αμαρτίας..." Α Ιωαν. 1-9 Η σημαντικότητα της μετάνοιας !

Αν ακούσουμε τα λόγια του Κυρίου, αν υπακούσουμε στο λόγο Του, αν υποταχθούμε στο θέλημα Του, όποιο και νά'ναι αυτό, τότε τι ; "Με μέλι εκ πέτρας ήθελον σε χορτάσει!"

Ψαλμ. 81-16 που ερμηνεύεται, οι ευλογίες του Πατέρα άφθονες στη ζωή μας. "... πάσαν χαράν νομίσατε αδελφοί μου, όταν περιπέσετε εις διαφόρους πειρασμούς ..." Ιακ. 1:2-4.

Μα το άγχος του σήμερα, η αγωνία του αύριο, αυτά που πάνε ; Ιεοβά Ιρέ Ο Κύριος θα προνοήσει ! Η απάντηση του Αβραάμ στον Ισαάκ, η βαθειά πίστη του γέρου πατέρα που δεν κλονίστηκε ούτε και στη πιο σκληρή δοκιμασία του, την ώρα της προκείμενης θυσίας του παιδιού του. Πλήρη εμπιστοσύνη στην κυριαρχία Του!

Πιστός μέχρι το τέλος, το παράδειγμα του Παύλου, ευλογία για τον συγγραφέα, όπως αναφέρει, τι ευλογία και για μας! Ο Παύλος κοιτάζει πίσω χωρίς λύπη και ντροπή και μπροστά χωρίς αμφιβολία.. Γιατί πίστεψε, υπάκουσε στο Θεό του και ακολούθησε πιστά το θέλημα Του σε όλη του τη ζωή εδώ κάτω. Πόσο όμορφα μας προκαλεί και μας προτρέπει στην αφιέρωση, ο Κ. Εμμανουηλίδης με συγκινητικά εδάφια. "Δεν φροντίζω όμως περί ουδενός τούτων ουδέ έχω πολύτιμον την ζωή μου, ως το να τελειώσω το δρόμο μου μετά χαράς και την διακονίαν την οποίαν έλαβον παρά του Κυρίου Ιησού, να διακηρύξω το ευαγγέλιον της χάριτος του Θεού", "Ας ασχοληθούμε επιτέλους και με την άνοδο του πνευματικού μας επιπέδου, αρκετά ασχοληθήκαμε με την άνοδο του βιοτικού".

Δεν χρειάζονται μεγάλα λόγια και ενέργειες εντυπωσιασμού, διαφορετικό, βλέπετε, το μέτρο του Θεού από το δικό μας. "Ο Θεός όλα τα βλέπει, όλα τα εκτιμάει όλα τα καταγράφει, τίποτε δεν περιφρονεί". Πολύ ενθαρρυντικά τα λόγια των παραγράφων του κεφαλαίου "Μεγάλα μαθήματα από μικρά πράγματα" που ομολογούν αληθινή πίστη και επικοινωνία του συντάκτη με το ζωντανό Θεό." "Μαζί με το Χριστό στις τρικυμίες της ζωής", "έχετε θάρρος, Εγώ είμαι, μη φοβείστε" Ματθ. 14:27 "Οι μαθητές δεν Τον αναγνώρισαν γιατί δεν Τον περίμεναν". Εμείς, αλήθεια, πόσες φορές δεν αμφιβάλαμε για την παρουσία Του δίπλα μας και δεν ακούσαμε τον καθησυχαστικό Λόγο Του.

"Πρέπει να μάθουμε να Τον προσμένουμε, οι προσμένοντες, γι' αυτούς μονάχα είναι οι συγκεκριμένες υποσχέσεις". Ας εξασκήσουμε, λοιπόν, την πίστη μας κι ας περιμένουμε τον Θεό να ενεργήσει στην ζωή, μας για να πάρουμε "δύναμη για να συνεχίσουμε το ταξίδι"!

Εύα Διαμαντοπούλου

 

Ιωάννης Καλβίνος
και Καλβινισμός:
Ο Μεγάλος Μεταρρυθμιστής και το Πνευματικό του Κίνημα

του κ. Στ. Κατσάρκα

 

Διάλεξη στο συνέδριο Θεσσαλονίκης στις 23/2/85 -επαναλήφθηκε στην πρώτη Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία και στην Ελεύθερη Ευαγγελική Εκκλησία της οδού Αλκιβιάδου στην Αθήνα.

Συνηθίζεται, όταν κάποιος ομιλητής καταπιαστεί με τη ζωή και τη δραστηριότητα μιας σπουδαίας προσωπικότητας, να τονίζει υπερβολικά τις αρετές και τα επιτεύγματά της, και να παρασιωπά ή ν' αντιπαρέρχεται στενόχωρα τα σφάλματα και τις αδύνατες πλευρές της. Ιδιαίτερα στο θρησκευτικό χώρο, όπου η εξιδανίκευση ορισμένων μεγάλων χριστιανών του παρελθόντος, κι όχι μονάχα, βέβαια, με τις διαλέξεις και με τις ομιλίες, οδήγησε στην αγιοποίησή τους, το φαινόμενο είναι τόσο έντονο, ώστε σε αρκετές περιπτώσεις ν' αλλοιώνεται ή και να διαστρεβλώνεται η ιστορική αλήθεια. Ακόμη και στη δική μας την ευαγγελική εκκλησία, όπου η προσωπολατρία είναι σε σημαντικό βαθμό περιορισμένη και η αγιολατρία ανύπαρκτη, πολύ συχνά ακόμη κι η καλόπιστη και γόνιμη κριτική κι η αντικειμενικότητα απέναντι στους μεγάλους πνευματικούς αρχηγούς μας του απώτερου ή και του πρόσφατου παρελθόντος αντιμετωπίζεται περίπου σα βλασφημία ή σαν αίρεση.

Τούτη η νοοτροπία ξεκινά, πιστεύω, από το φόβο μήπως οδηγηθούν μερικοί πιστοί στο σκανδαλισμό, βλέποντας να κλονίζεται το βάθρο όπου έχουν στήσει το πνευματικό τους ίνδαλμα, σαν να εξαρτάται η πίστη μας στο Χριστό από ανθρώπινα ινδάλματα και είδωλα. Προσωπικά πιστεύω ακριβώς το αντίθετο: πως η παρουσίαση της αντικειμενικής αλήθειας προκειμένου για ένα σπουδαίο πνευματικό πρόσωπο κι η απομυθοποίησή του, υπηρετεί δύο σημαντικούς σκοπούς: πρώτα μας κάνει να νιώσουμε πιο δικό μας το μεγάλο άνθρωπο του Θεού, με όλους τους αγώνες και όλες τις αποτυχίες κι ανθρώπινες αδυναμίες του, μα και μ' όλο το μεγαλείο και το ηθικό του ανάστημα που μονάχα η χάρη του Θεού χαρίζει στην ελαττωματική ανθρώπινη φύση. Κι ύστερα μας βοηθά ν' αντλήσουμε τα απαραίτητα διδάγματα για ν' αποφύγουμε σημαντικά σφάλματα του παρελθόντος μέσα στην εκκλησία του Χριστού η αιτία για επανάληψη πολλών σφαλμάτων έστω με άλλη μορφή και σ' άλλη έκδοση. Με αποτέλεσμα τις πιο πολλές φορές η ευαγγελική μας εκκλησία να μην εκμεταλλεύεται τούτο ακριβώς το μεγάλο πλεονέκτημα που από τη φύση της κι από τη δομή της παρουσιάζει, σ' αντίθεση με τα άλλα δύο μεγάλα μονολιθικά χριστιανικά δόγματα: ν' αυτοβελτιώνεται με το γόνιμο διάλογο και τη γόνιμη αυτοκριτική, και να διαμορφώνεται από τους ίδιους τους πιστούς της, πράγμα που θεωρητικά θα μπορούσε να πετύχει, στην πράξη όμως ποτέ δεν το κατόρθωσε. Τούτη η αποψινή μου προσπάθεια μακάρι να συμβάλει, έστω κι ελάχιστα, προς αυτή την κατεύθυνση, καθώς με δέος προσεγγίζω μια από τις τιτάνιες μορφές της χριστιανικής εκκλησίας, που παρ' όλη τη σπουδαιότητά του και το πνευματικό του ανάστημα και την τεράστια επίδρασή του στην εκκλησία του Χριστού -κι όχι μονάχα σ' αυτήν- στάθηκε ένας άνθρωπος όπως εμείς, με τις αδυναμίες και τα σφάλματά του. Άλλωστε στην κριτική αυτή παρουσίαση μ' ενισχύει και η ίδια η Αγία Γραφή, που παρουσιάζει τους μεγάλους ανθρώπους της πίστης μ' όλες τις πνευματικές τους επιτυχίες, αλλά και μ' όλες τις ανθρώπινες πλευρές τους. Και βέβαια κανείς ποτέ μέχρι τώρα δεν έχει σκανδαλιστεί απ' τη ρεαλιστική τούτη παρουσίαση των σπουδαίων ανθρώπων της Βίβλου.

Γενικά

Τις πιο πολλές φορές η γνώση των πολλών σχετικά με μεγάλα πρόσωπα του παρελθόντος περιορίζεται σε μερικές φράσεις-συνθήματα σχεδόν, που κυκλοφορούν από στόμα σε στόμα δημιουργώντας μια πολύ επικίνδυνη αφαίρεση που αποπροσανατολίζει κι απογυμνώνει την αληθινή εικόνα από τις χιλιάδες αποχρώσεις της και τις αμέτρητες λεπτομέρειές της. Γιατί ένας άνθρωπος δεν μπορεί να 'ναι μονάχα δυο-τρεις τυποποιημένες φράσεις. Λέμε π.χ. πως ο Μπετόβεν ήταν κουφός, πως είχε δύσκολο και μίζερο χαρακτήρα, και πως έγραψε εννέα συμφωνίες-αριστουργήματα. Και βέβαια αυτές οι λίγες λέξεις δε λένε σχεδόν τίποτε για τον αληθινό Μπετόβεν. Ξέρουμε πως ο Ναπολέων δημιούργησε μια τεράστια αυτοκρατορία, πως στην εκστρατεία της Ρωσίας κλονίστηκε η παντοδυναμία του, πως κατέρρευσε οριστικά στη μάχη του Βατερλώ, και πως πέθανε εξόριστος στην Αγία Ελένη, κι οι ελάχιστες αυτές πληροφορίες έχουν σχέση με την ολοκληρωμένη προσωπικότητα του μεγάλου στρατηλάτη όση σχέση έχει ένα ολοκληρωμένο λογοτεχνικό αριστούργημα μ' ένα κλασικό εικονογραφημένο που περιγράφει τηλεγραφικά το μύθο χωρίς να μπαίνει στο βάθος. Με την ίδια ευκολία δηλώνουμε πως ο Καλβίνος ήταν ένας μεγάλος θρησκευτικός μεταρρυθμιστής, ο δεύτερος μεγάλος μαζί με το Μαρτίνο Λούθηρο, πως επέβαλε μια θεοκρατική δικτατορία στη Γενεύη, πως καταδίκασε στην πυρά ή τουλάχιστον υπαγόρευσε κι ενθάρρυνε την καταδίκη του αιρετικού Σερβέ, πως η θεολογία του σφραγίστηκε με τη διδασκαλία του "απόλυτου προορισμού". Σωστά όλα αυτά. Αλλά Καλβίνος δεν είναι μονάχα ο μεγάλος μεταρρυθμιστής ή ο αδυσώπητος θεοκράτης ή ο βλοσυρός θεολόγος. Είναι ένας άνθρωπος με πλευρές πολύ περισσότερες και πολύ πιο σύνθετες από τις δυο-τρεις παραπάνω φράσεις, ένας άνθρωπος με δράση, επίδραση και προσωπικότητα που είναι αδύνατο να περιγραφεί και να σχεδιαστεί ολοκληρωμένα μέσα στον περιορισμένο μας χρόνο. Άλλωστε ολόκληρη την προσωπικότητα και το χαρακτήρα του Καλβίνου δε θα τα μάθουμε ποτέ. Ο Λούθηρος από ιδιοσυγκρασία στέκεται πολύ πιο κοντά μας, ξέρουμε σχεδόν τα πάντα γι' αυτόν. Στις περίφημες "κουβέντες του τραπεζιού" και στα γραπτά του δεν κρύβει τίποτε από τον εαυτό του. Ο ανοικτός χαρακτήρας του, η απόλαυση κάθε νόμιμης χαράς, το χιούμορ του, η αγάπη του για τη μουσική και για τις άλλες τέχνες, ακόμα και τα τόσο ανθρώπινα απότομα ξεσπάσματά του μας κάνουν να τον νιώθουμε απόλυτα δικό μας, σα να 'ναι σύγχρονός μας, στην παρέα μας. Ελάχιστους θεολόγους σ' αυτό το στυλ γέννησε η χριστιανική εκκλησία. Ίσως και μονάχα αυτόν. Αντίθετα ο Καλβίνος κρατά πάντα μια σημαντική απόσταση από μας. Ουσιαστικά ολόκληρη η προσωπικότητά του μ' όλες τις πτυχές δε θα μας γίνει ποτέ απόλυτα γνωστή. Δεν είναι μόνο οι αιώνες που μας χωρίζουν απ' αυτόν, και που άλλωστε οι ίδιοι μας χωρίζουν κι απ' το Λούθηρο. Είναι ο χαρακτήρας του εσωστρεφής, υπερβολικά λογικός, από πρώτη όψη ψυχρός κι απλησίαστος, στο βάθος όμως απροσδόκητα τρυφερός σε ανθρώπους δικούς του και πνευματικούς αδελφούς του, μ' αισθήματα κρυμμένα πίσω από ένα χαλύβδινο περίβλημα, με μια ντροπαλοσύνη και μια φυσική δειλία που κρύβεται μ' επιμέλεια κάτω από μια φυσιογνωμία αυστηρή και απρόσιτη. Το Λούθηρο τον γνωρίζουμε πολύ καλά, τον Καλβίνο τον μαντεύουμε. Από τις σκέψεις του, από τις ενέργειές του, από τη θεολογία του. Ο Λούθηρος είναι ο άνθρωπος της οικογένειας, ο άνθρωπος του σπιτιού. Ο Καλβίνος είναι μοναχικός, σχεδόν ασκητής. Για εννιά μονάχα χρόνια ζει τη γυναικεία παρουσία και ζεστασιά δίπλα σε μια σύζυγο, χήρα κάποιου αναβαπτιστή1, διαλεγμένη με τις ίδιες αυστηρές προδιαγραφές και απαιτήσεις όπως σ' όλους τους άλλους τομείς της ζωής του: "Δεν είμαι κανείς από τους τρελούς εκείνους εραστές", γράφει στους φίλους του και συνεργάτες του Μπούσερ και Φαρέλ, "που όταν τους κτυπήσει κατακέφαλα η ωραία μορφή μιας γυναίκας αγκαλιάζουν και τα ελαττώματά της. Αυτού του είδους μόνο η καλλονή με σαγηνεύει: να είναι σεμνή, να μην είναι υπερβολικά γκρινιάρα και ιδιότροπη, να είναι οικονόμα, υπομονετική, και να δίνει ελπίδες ότι θα ενδιαφέρεται για την υγεία μου". Πίσω από τούτη την πεζότητα κρύβεται μια τρυφερή καρδιά που εκδηλώνεται πλούσια με το θάνατο της γυναίκας του και του παιδιού του, που ζει δυο εβδομάδες μονάχα μετά τη γέννησή του. Η ίδια αυτή κρυμμένη τρυφερότητα και ζεστασιά θα εμψυχώσει και θα συνοδεύσει πολλούς μαθητές του, συμπατριώτες προπάντων, γάλλους ουγενότους, στην πορεία τους στο μαρτύριο και στ' ατέλειωτα χρόνια της φυλακής.

Τέτοιες εκδηλώσεις αγάπης και λεπτότητας αισθημάτων θα περιοριστούν -και θα εξαντληθούν- μονάχα απέναντι σε δικούς και αδελφούς. Για τους άλλους, τους απίστους, τους ιδεολογικούς αντιπάλους και τους αιρετικούς -και "αιρετικοί" είναι όσοι δε συμφωνούν απόλυτα με τις καλβινικές απόψεις- δεν υπάρχει ούτε οίκτος, ούτε κατανόηση. Χαρακτηριστικό, δυστυχώς, ελάχιστα χριστιανικό πολλών απλών και πολλών επιφανών χριστιανών, και πριν από τον Καλβίνο και μετά απ' αυτόν...

Βιογραφικές σημειώσεις

Τα πρώτα χρόνια - Το δόγμα του προορισμού

Ο Ιωάννης Καλβίνος -Jean Calvin- ή Jean Cauvin στην πρωτότυπη γαλλική έκδοση του ονόματός του, γεννιέται στα 1509 στη μικρή πόλη Νουαγιόν της Γαλλίας. Μικρός χάνει τη μητέρα του, κι ασφαλώς η παρουσία κάποιας μητριάς παίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της προσωπικότητάς του. Ο πατέρας του, αξιωματούχος της επισκοπής, προορίζει από πολύ νωρίς το γιο του για το ιερατικό αξίωμα. Έτσι, σύμφωνα με τη γαλλική συνήθεια της εποχής, μπαίνει κι ανατρέφεται στο σπίτι μιας οικογένειας ευγενών της περιοχής. Η αριστοκρατική του ανατροφή που αντανακλά στο κατά τα άλλα ασθενικό παρουσιαστικό του, τον απομακρύνει ακόμα περισσότερο απ' το Λούθηρο: ο Λούθηρος στην ουσία παραμένει, παρ' όλη τη μόρφωση και αγωγή του, ο απλός γερμανός χωρικός. Ο Καλβίνος είναι ο γάλλος αστός με την αριστοκρατική επίδραση και ο διανοούμενος ουμανιστής, όπως μας φανερώνεται στη συγκρατημένη συμπεριφορά του και στα κομψά λατινικά του. Από πολύ νωρίς ακόμη δείχνει ασυνήθιστες διανοητικές ικανότητες και αρετές. Ο ολλανδός ιστορικός Χέντρικ βαν Λουν αναφέρει πως όσοι έρχονταν σε επαφή μαζί του εύκολα μπορούσαν να προβλέψουν τη λαμπρή μελλοντική του εξέλιξη. Η επιμελημένη του μόρφωση είναι ανάλογη με τα προσόντα του: σπουδάζει κλασική φιλολογία, φιλοσοφία και θεολογία στο πανεπιστήμιο του Παρισιού και στο ονομαστό κολέγιο Montaigu, που περιλαμβάνει στον κατάλογο των μαθητών του το μεγάλο ολλανδό ουμανιστή Έρασμο και το γνωστό γάλλο συγγραφέα Φρανσουά Ραμπελαί, και που σ' αυτό μετά τον Καλβίνο έρχεται να φοιτήσει ο Ιγνάτιος Λογιόλα, ο ιδρυτής του μοναχικού τάγματος των Ιησουϊτών. Με παρότρυνση του πατέρα του φεύγει από το Παρίσι στην Ορλεάνη, όπου παίρνει το πτυχίο του της νομικής, για να ξαναγυρίσει μετά στο Παρίσι και να επιδοθεί με μεγαλύτερο ζήλο στη σπουδή της κλασικής φιλολογίας. "Στην Ορλεάνη", γράφει ο βαν Λουν, "συνέβη ό,τι είχε συμβεί και στο Παρίσι. Μέσα σ' ένα χρόνο ο μαθητής είχε γίνει δάσκαλος και καθοδηγούσε τους λιγότερο δραστήριους συμφοιτητές του στα νομικά ζητήματα".

Ολόκληρη αυτή η λαμπρή αλυσίδα των σπουδών του και το ασυνήθιστα δυνατό μυαλό του θα χρησιμοποιηθούν απ' το Θεό με τον καλύτερο τρόπο στα γραπτά του, και ιδιαίτερα στο περίφημο τετράτομο έργο του "Christianae Religionis Insitutio" ("Θεσμοί (ή Διδαχές) της Χριστιανικής Θρησκείας").

Είναι σχεδόν νόμος απαράβατος. Οι μεγαλύτεροι από τους χριστιανούς που ο Θεός χρησιμοποίησε σε παγκόσμια ή γενικότερα σε ευρεία κλίμακα υπήρξαν άνθρωποι ασυνήθιστης διανοητικότητας κι ασυνήθιστης μόρφωσης, και δε μιλάμε μονάχα ή αναγκαστικά για πανεπιστημιακά διπλώματα, παρά για μόρφωση που αποκτά κανείς με τη σοβαρή και υπεύθυνη μελέτη, την επιμέλεια και τη συστηματικότητα που διακρίνει μονάχα τα δυνατά μυαλά, κι όλα αυτά σφραγισμένα, βέβαια, με τη δύναμη και την πνοή του Αγίου Πνεύματος. Με αρχή από τον Παύλο, που τα πολλά γράμματα τον "κατέφεραν εις μανίαν", με διανοητικούς γίγαντες στη συνέχεια, όπως ο Ιερός Αυγουστίνος, οι Τρεις Ιεράρχες, ο Μέγας Αθανάσιος, ο Θωμάς Ακινάτης, ο πατριάρχης Φώτιος. Και στην εποχή της μεταρρύθμισης, ο καθηγητής δόκτωρ Μαρτίνος Λούθηρος, οι μεγάλοι ουμανιστές Μελάγχθονας, Ζβίγγλιος και Καστελιόν, και ο Ιωάννης Καλβίνος, ένα απ' τα εξοχότερα πνεύματα μέσα στην ιστορία της χριστιανικής εκκλησίας. Τα ίδια σ' όλες τις εποχές, τα ίδια και στη δική μας την εποχή. Τα ίδια με το ευαγγελικό κίνημα και στη δική μας τη χώρα, με δυνατούς δασκάλους και πνευματικούς οδηγούς όπως ο Καλοποθάκης, ο Μόσχου, ο Μεταλληνός, ο Χατζηαντωνίου κι άλλοι παλιοί και σύγχρονοί μας. Στοχασμός πάνω στην Αγία Γραφή κι ερμηνεία της δεν μπορεί να γίνει με πνευματικά και διανοητικά ψίχουλα. Κι όλοι οι αυτόκλητοι θεολογίσκοι θα 'πρεπε να 'χουν τη σεμνότητα να διαβάζουν τους διαβασμένους και να περιορίζονται στα μέτρα τους και στην απλή μαρτυρία τους, και προπάντων να φροντίζουν πολύ περισσότερο για την καλή μαρτυρία τους. Ακόμη και ο "παπουτσής" Ουίλιαμ Κάρεϊ, ο περίφημος ιδρυτής του νεότερου ιεραποστολικού κινήματος, μοναδικό και κλασικό δήθεν παράδειγμα ανθρώπου "απλού" και "αγράμματου" που μεταχειρίστηκε ο Θεός σε παγκόσμια κλίμακα, δεν ήταν καθόλου αγράμματος, αλλά ένας από τους πιο μορφωμένους χριστιανούς της εποχής του παρά το ταπεινό του επάγγελμα, με σοβαρές επιστημονικές εργασίες στις ανατολικές γλώσσες. Κι όσο για το περίφημο επιχείρημα των "αγράμματων" ψαράδων που ξεσήκωσαν τον κόσμο, ας το καταλάβουν επιτέλους όλοι πως τον κόσμο τον ξεσήκωσαν ο Απόστολος Παύλος κι οι συνεργάτες του κι όχι οι ψαράδες, που η διακονία τους περιορίστηκε κυρίως μέσα στα όρια της πατρίδας τους, κι ακόμη πως άνθρωποι που φοίτησαν στην πιο έγκυρη θεολογική σχολή του κόσμου τριάμισι χρόνια μέρα-νύχτα, δίπλα δηλ. στον ίδιο τον Ιησού Χριστό, με κανένα τρόπο δεν μπορούν να χαρακτηριστούν αγράμματοι. Ας μη βαυκαλίζονται λοιπόν οι κάθε είδους ημιμαθείς κι αστοιχείωτοι πως τάχα κατέχουν δι' επιφοιτήσεως την εξ ύψους ικανότητα ερμηνείας του θεϊκού λόγου. Αυτά σε παρένθεση, γιατί πολλές ανοησίες ακούγονται κατά καιρούς από αυτόκλητους πνευματικούς οδηγούς και δήθεν "κεχρισμένους του Κυρίου"...

Τούτες οι νομικές σπουδές του Καλβίνου διαποτίζουν ολόκληρη την προσωπικότητά του, τη νοοτροπία του και τη διδασκαλία του. Η ενοχή και η αιώνια καταδίκη του αμαρτωλού, η βαθιά συναίσθηση της θεϊκής δικαιοσύνης και η ικανοποίησή της με τη σταυρική τιμωρία του Γιου του Θεού, οι απαγορεύσεις, οι αυστηροί νόμοι και οι τιμωρίες, όλα αυτά και πολλά άλλα προδίνουν και τον αυστηρό θεολόγο, αλλά προπάντων το σπουδαγμένο νομικό, που έχει κάνει κτήμα του τις έννοιες και τις διατάξεις του δικαίου, του ποινικού κώδικα και της δικονομίας. Ο άνθρωπος, λέει ο Καλβίνος, δημιουργήθηκε για τη δόξα του Θεού. Με την πτώση έχασε κάθε ηθική και αποξενώθηκε τελείως απ' το Θεό κι από τη δικαιοσύνη Του. Συλλαμβάνει, επιθυμεί και επιχειρεί ό,τι είναι ασεβές, διεστραμμένο, χυδαίο, ακάθαρτο κι εγκληματικό. Ο μόνος τρόπος να γνωρίσει το Θεό και ν' αντιληφθεί το θέλημά Του είναι ο Λόγος Του, η Αγία Γραφή, Παλιά και Καινή Διαθήκη, η μοναδική αυθεντία, όχι μονάχα σ' ό,τι αφορά τη θρησκεία και την ηθική, αλλά και την ιστορία, την πολιτική, την κοινωνική διαβίωση, τα πάντα. Ενώ όμως όλοι οι άνθρωποι αξίζουν την αιώνια καταδίκη εξαιτίας της αμαρτίας τους, υπάρχουν ορισμένοι τους οποίους προκαθόρισε ο Θεός "προ καταβολής κόσμου" για να τους σώσει με το θάνατο του Χριστού πάνω στο σταυρό. "Σύμφωνα λοιπόν προς το σαφές δόγμα των Γραφών", γράφει ο Καλβίνος, "υποστηρίζουμε πως ο Θεός με μια αιώνια αμετάβλητη απόφαση καθόρισε μια για πάντα εκείνους που θα δεχτεί στη σωτηρία, κι εκείνους που θα καταδικάσει στην καταστροφή. Βεβαιώνουμε ότι η απόφαση αυτή σ' ό,τι αφορά τους εκλεκτούς στηρίζεται στο έλεος της χάρης Του, τελείως άσχετο προς τις αρετές των ανθρώπων· αλλά σ' εκείνους που προορίζει για την κόλαση η πύλη της ζωής είναι κλειστή από μια δίκαιη και τελεσίδικη, αλλά και ακατάληπτη κρίση". Κι αν κανείς αντιτάξει πως ο Θεός μ' αυτό τον τρόπο αποδείχνεται άδικος, ο Καλβίνος απαντά πως όλοι οι άνθρωποι δίκαια έχουν καταδικαστεί εξ αιτίας της αμαρτίας τους, και πέρα απ' αυτό δεν μπορούμε να ξέρουμε τις αιώνες προθέσεις του Θεού. Ξέρουμε μόνο πως ο Θεός πάντα ενεργεί δίκαια. Πώς λειτουργεί αυτή η δικαιοσύνη, είναι ένα ερώτημα που προχωρά πέρα απ' το δικό μας περιορισμένο θνητό μυαλό.

Σύμφωνα με την άποψη του Καλβίνου, τρία είναι κυρίως τα αποδεικτικά στοιχεία για τον πιστό, πως ο Θεός πράγματι τον έχει εκλέξει και προορίσει: η ομολογία της αληθινής πίστης, μια σωστή και δίκαιη ζωή με καλά έργα, και η τακτική παρουσία στο μυστήριο -όπως το δέχεται- του Δείπνου του Κυρίου.

Φυσικά, η θεολογία του Καλβίνου δεν είναι μονάχα το δόγμα του προορισμού2. Είναι χιλιάδες άλλες σελίδες για πολλά άλλα θέματα. Άλλωστε οι οπαδοί και μαθητές του το τράβηξαν στα άκρα περισσότερο από τον ίδιο. Αλλά κι αυτός, συνεπής προς τον άκαμπτο και στεγνό χαρακτήρα του, το διατύπωσε απερίφραστα και μέχρι τις έσχατες συνέπειές του περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο θεολόγο μέχρι τότε, τρομάζοντας κι ο ίδιος με το περιεχόμενό του κι αποκαλώντας το "φοβερό δόγμα". Ξεκίνησε από μερικά εδάφια κυρίως του Αποστόλου Παύλου, στηρίχτηκε περισσότερο στον Ιερό Αυγουστίνο που πρώτος αυτός διατύπωσε το δόγμα ξεκάθαρα και συστηματικά, ξεπέρασε το Λούθηρο που δέχεται πως ο Θεός εκλέγει τους πιστούς, αποφεύγει όμως ν' ασχοληθεί μ' αυτούς που δεν είναι προορισμένοι για σωτηρία, που σύμφωνα με τον Καλβίνο έχουν κι αυτοί προοριστεί από το Θεό για την αιώνια τιμωρία. Διατυπώσεις απόλυτες, χωρίς το παραμικρό περιθώριο ελεύθερου στοχασμού, τέτοιες που ταιριάζουν στο χαρακτήρα ενός Καλβίνου, μα και στο πνεύμα μιας αδυσώπητης εποχής που θυμίζει τόσο πολύ εκείνη της Παλιάς Διαθήκης, όπου οι έννοιες της θεϊκής εκλογής και του θεϊκού προορισμού βρίσκονται συχνά στο προσκήνιο. Αντιλήψεις που είναι αδύνατο να χωνευτούν από ανθρώπους μ' ευαισθησίες -έστω κι αν ανήκουν στον καλβινιστικό χώρο- και προπάντων από ανθρώπους της τέχνης. Γι' αυτό κι ο μεγάλος χριστιανός ποιητής Τζων Μίλτων, πιστός καλβινιστής κατά τα άλλα, δηλώνει: "αν και κινδυνεύω να πάω στην κόλαση, ωστόσο ένας τέτοιος Θεός δε θα μπορούσε ποτέ ν' αποσπάσει το σεβασμό μου!"

Κακά τα ψέματα. Ο κάθε πιστός, ανάλογα με την πνευματική του συγκρότηση και τη νοοτροπία του, και μ' ό,τι δέκτες κουβαλά μέσα του, διαμορφώνει και τη φιλοσοφία και τη θεολογία του όπως του ταιριάζει και με βάση όποια μέρη απ' το Λόγο του Θεού ανταποκρίνονται περισσότερο στην ψυχοσύνθεσή του. Γι' αυτό και ο Λόγος του Θεού είναι τόσο πολύπλευρός κι αφήνει τόσα περιθώρια για την ελεύθερη σκέψη. Κι είμαστε εμείς που τον στενεύουμε και προσπαθούμε να επιβάλουμε ο ένας στον άλλο απόλυτη ομοιομορφία. Κι αυτό ακριβώς στάθηκε το σφάλμα και των πιο πολλών από τους μεγάλους μεταρρυθμιστές.

Συνέχεια στο επόμενο

Ο κ. Στ. Κατσάρκας είναι π. μηχανικός και διευθυντής της χορωδίας της Ελευθέρας Ε.Ε. Θεσσαλονίκης.

 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]
Send mail with questions or comments about this web site. to webmaster- Copyright © 2006 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Last modified: 04/11/2006