ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]


ΜΑΪΟΣ 2002

 

“Ο μεγάλος απών’’


του αιδ. Κώστα Εμμανουηλίδη

 

‘‘Εάν ο Θεός αποφάσιζε να αποσύρει από τον κόσμο μας το Άγιο Πνεύμα, περισσότερα απ’ αυτά που η εκκλησία κάνει, θα συνέχιζε να τα κάνει, και πιθανότατα κανένας δε θα αντιλαμβανόταν τη διαφορά’’   A.W.Tozer

 

Συχνά αναρωτιέμαι ποιο άραγε να ήταν το μυστικό της ‘‘πετυχημένης’’ διακονίας του Ιησού Χριστού όσο καιρό υπηρετούσε εδώ κάτω στη γη μας. Παρόλο που ήταν ο Υιός του Θεού εν σαρκί, εργαζόταν, κοπίαζε, μοχθούσε και υπηρετούσε, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που γνώριζε ότι οι δικοί Του κάποια μέρα θα εργαστούν, κοπιάσουν μοχθήσουν, και υπηρετήσουν, ώστε το θέλημα του Θεού να πραγματοποιηθεί στη γενιά τους.

Πιστεύω ότι το μυστικό της ‘‘πετυχημένης’’ διακονίας Του ήταν η ολοκληρωτική, η απόλυτη, η 100% εξάρτηση Του από το Άγιο Πνεύμα. ‘‘Πνεῦμα Κυρίου εἶ-ναι ἐπ' ἐμέ’’, Λουκ. 4:18.

Πόσο ευλογημένα διατύπωσε την αλήθεια αυτή ο απόστολος Πέτρος μ’ ένα μόνο εδάφιο, το οποίο μάλιστα αποτελεί και τη σύνοψη της διακονίας του Ιησού Χριστού: ‘‘Πῶς ὁ Θεὸς ἔχρισε τὸν ᾽Ιησοῦν τὸν ἀπὸ Ναζαρέτ μὲ Πνεῦμα ῞Αγιον καὶ μὲ δύναμιν, ὅστις διῆλθεν εὐεργετῶν καὶ θεραπεύων πάντας τοὺς καταδυναστευομένους ὑπὸ τοῦ διαβόλου, διότι ὁ Θεὸς ἦτο μετ' αὐ-τοῦ’’, Πραξ. 10:38, και ο Ιωάννης διευκρινίζει, ‘‘διότι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἀπέστειλεν ὁ Θεός, τοὺς λόγους τοῦ Θεοῦ λαλεῖ· ἐπειδὴ ὁ Θεὸς δὲν δίδει εἰς αὐτὸν τὸ
Πνεῦμα μὲ μέτρον’’
, Ιωαν. 3:34.

Αν ο αναμάρτητος Ιησούς, ο Υιός του Θεού, είχε ανάγκη από τη δύναμη και την παρουσία του Αγίου Πνεύματος για να επιτελέσει τη διακονία Του, πόσο μεγάλη ανάγκη άραγε έχουμε εμείς οι αδύνατοι και μολυσμένοι με το μικρόβιο της αμαρτίας μαθητές Του, τα αδαμόπουλα του 21ου αιώνα;

Την αποστολική εποχή, ο κόσμος έκπληκτος παρακολουθούσε όλα όσα ο Θεός πραγματοποιούσε δια μέσου απλών ψαράδων, συνηθισμένων ανθρώπων, όπως τον Πέτρο, τον Ανδρέα, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη.

Η πρώτη εκκλησία δε διέθετε όλα εκείνα που εμείς θεωρούμε απαραίτητα για να λειτουργήσουμε σωστά και αποδοτικά.

Δεν είχε Βιβλικά σχολεία, σεμινάρια, διπλώματα και ηγέτες με αξιοζήλευτο υψηλό ακαδημαϊκό επίπεδο∙ ‘‘θεωροῦντες δὲ τὴν παρρησίαν τοῦ Πέτρου καὶ ᾽Ιωάννου, καὶ πληροφορηθέντες ὅτι εἶναι ἄνθρωποι ἀγράμματοι καὶ ἰδιῶται, ἐθαύμαζον καὶ ἀνεγνώριζον αὐτοὺς ὅτι ἦσαν μετὰ τοῦ ᾽Ιησοῦ’’, Πραξ. 4:13. Συχνά η αλαζονεία της μόρφωσης αντίκειται στην ταπείνωση της προσευχής και την απόλυτη εξάρτηση από τον Παράκλητο. Εξάρτηση στις ανθρώπινες ικανότητες σημαίνει απεξάρτηση από το Θεό.

Δεν είχε οικονομική άνεση, ‘‘ο δὲ Πέτρος εἶπεν· ᾽Αργύριον καὶ χρυσίον ἐγὼ δὲν ἔχω· ἀλλ' ὅ,τι ἔχω,
τοῦτο σοὶ δίδω· ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ ᾽Ιησοῦ Χριστοῦ τοῦ Ναζωραίου σηκώθητι καὶ περιπάτει’’
, Πραξ. 3:6.

Και τέλος, δεν είχε καμία απολύτως πολιτική διασύνδεση και κοσμική ισχύ, ‘‘τότε ὑπῆγεν ὁ στρατηγὸς μετὰ τῶν ὑπηρετῶν καὶ ἔφερεν αὐτούς, οὐχὶ μετὰ βίας· διότι ἐφοβοῦντο τὸν λαόν, μὴ λιθοβοληθῶσι’’, ‘‘καὶ
προσκαλέσαντες τοὺς ἀποστόλους, ἔδειραν καὶ πα-ρήγγειλαν νὰ μὴ λαλῶσιν ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ ᾽Ιησοῦ, καὶ ἀπέλυσαν αὐτούς’’
, Πραξ. 5:26,40.

Ποιο ήταν τότε το μυστικό της  ‘‘πετυχημένης’’ διακονίας τους;

 

‘‘Καὶ ἐπλήσθησαν ἅπαντες Πνεύματος ῾Αγίου’’, Πραξ. 2:4.

Τι ήταν οι απόστολοι;

Πρόσωπα χαμηλού φωτισμού που όταν φωτίστηκαν από το Άγιο Πνεύμα φώτισαν όλη την οικουμένη. Αδύνατα συρματάκια που πυρακτώθηκαν και δυνάμωσαν όταν τους διαπέρασε το ρεύμα που ονομάζεται Άγιο Πνεύμα.

Η πλήρωση με το Άγιο Πνεύμα δεν είναι πολυτέλεια. Δεν είναι κάτι που το χρειάζεται μόνο η ‘‘ελίτ’’ της εκκλησίας, οι ‘‘χρισμένοι’’ υπηρέτες ή το ευσεβέστατο πιστό υπόλοιπο. Η πλήρωση με το Άγιο Πνεύμα είναι αναγκαιότητα∙ είναι για ΟΛΟΥΣ, και καμία εκκλησία δεν έχει το μονοπώλιο του τρίτου Προσώπου της Αγίας Τριάδας.

Η πλήρωση με το Άγιο Πνεύμα αποτελούσε την επαναλαμβανόμενη εμπειρία ολόκληρης της εκκλησίας, ‘‘μετὰ δὲ τὴν δέησιν αὐτῶν ἐσείσθη ὁ τόπος ὅπου ἦσαν συνηγμένοι, καὶ ἐπλήσθησαν ἅπαντες Πνεύματος ῾Αγίου καὶ ἐλάλουν τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ μετὰ παρρησίας’’, Πραξ. 4:31. Η φωτιά της Πεντηκοστής συνεχόμενα άγγιζε τις καρδιές τους, φούντωνε το ζήλο τους, πυράκτωνε το είναι τους ολόκληρο.

Η λέξη που εδώ μας ενδιαφέρει είναι το ρήμα ‘‘ἐπλήσθησαν’’, αόριστος παθητικής φωνής του ρήματος πίμπλημι, που σημαίνει είμαι γεμάτος, είμαι πλήρης, κοντρολάρομαι. Σημειώστε το περιεχόμενο του συγκεκριμένου ρήματος στα εδάφια που ακολουθούν, ‘‘οὕτω καὶ σεῖς ἔξωθεν μὲν φαίνεσθε εἰς τοὺς ἀνθρώπους δίκαιοι, ἔσωθεν ὅμως εἶσθε πλήρεις ὑποκρίσεως καὶ ἀνομίας’’, Ματθ. 23:28, ‘‘καὶ ἐπλήσθησαν πάντες θυμοῦ ἐν τῇ συναγωγῇ, ἀκούοντες ταῦτα’’, Λουκ. 4:28, ‘‘᾽ιδόντες δὲ οἱ ᾽Ιουδαῖοι τὰ πλή0η, ἐπλήσθησαν φθόνου καὶ ἠναντιοῦντο εἰς τὰ ὑπὸ τοῦ Παύλου λεγόμενα, ἀντιλέγοντες καὶ βλασφημοῦντες’’, Πραξ. 13:45. Τα εδάφια μας περιγράφουν μια ζωή που ελέγχεται και κοντρολάρεται από υποκρισία, θυμό και ζήλια.

Όταν γεμίζουμε με Άγιο Πνεύμα, το Άγιο Πνεύμα ζωοποιεί, ενεργοποιεί και καθοδηγεί τις σκέψεις και τις επιθυμίες μας, με αποτέλεσμα να πραγματοποιούμε όλα όσα Εκείνος επιθυμεί. Όποιος είναι γεμάτος με κρασί χάνει τον έλεγχό του, λέει και κάνει πράγματα ανόητα. Αυτός όμως που είναι γεμάτος με Άγιο Πνεύμα γίνεται ακόμα σοφότερος και έχει ακόμα μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στη ζωή του, Εφεσ. 5:15-16.

Είναι πολύ σημαντικό, ως Ευαγγελικοί, να προσέξουμε ώστε οι υπερβολές, ή οι κίβδηλες εμπειρίες ορισμένων ανθρώπων και ομάδων, να μη μας οδηγήσουν στο να υιοθετήσουμε μια στάση αδιάφορη και αρνητική απέναντι στις εκδηλώσεις, τα χαρίσματα και τις ενέργειες του Αγίου Πνεύματος. Ούτε βέβαια τυφλά και αφελώς να μιμηθούμε τον οποιονδήποτε. Το πνευματικό φραντσάιζινγκ, αν κατανοώ καλά τις Γραφές, πουθενά δε συστήνεται στο Λόγο του Θεού. Το Άγιο Πνεύμα είναι η προίκα του Νυμφίου στη Νύμφη Του, για να μπορέσει να πραγματοποιήσει με ακρίβεια όλα όσα ο Ιησούς επιθυμεί και διατάζει.

Αναμφίβολα, οι δυναμικές επεμβάσεις του Θεού έχουν να κάνουν πρωταρχικά με το κυρίαρχο θέλημά Του. Εμείς δεν μπορούμε ούτε να παράγουμε ούτε να οργανώσουμε αναζωπύρωση. Από την άλλη, ανυπολόγιστη σε αξία είναι η ανταπόκριση της καρδιάς που διψά για το πρόσωπο του Κυρίου και ποθεί τις μοναδικές Του επεμβάσεις. Έτσι, ενώ δεν μπορούμε να παράγουμε και να οργανώσουμε αναζωπύρωση, σίγουρα μπορούμε να ανοίξουμε τα πανιά μας για να αξιοποιήσουμε τον ουράνιο άνεμο, όταν ο Θεός αποφασίσει να τον στείλει στο λαό Του. Ευκολότερο είναι να σηκώσουμε τα πανιά και να συντονιστούμε με τον ουρανό παρά να κωπηλατούμε άσκοπα, εφ’ όρου ζωής. Είμαστε διανομείς και όχι παραγωγοί. Δοχεία του Αγίου Πνεύματος, δεξαμενές, αναμεταδότες. Γι’ αυτό, ‘‘᾽εὰν τις διψᾷ, ἄς ἔρχηται πρὸς ἐμὲ καὶ ἄς πίνῃ. ῞Οστις πιστεύει εἰς ἐμέ, καθὼς εἶπεν ἡ γραφή, ποταμοὶ ὕδατος ζῶντος θέλουσι ῥεύσει ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ. Τοῦτο δὲ εἶπε περὶ τοῦ
Πνεύματος, τὸ ὁποῖον ἔμελλον νὰ λαμβάνωσιν οἱ
πιστεύοντες εἰς αὐτόν· διότι δὲν ἦτο ἔτι δεδομένον
Πνεῦμα ῞Αγιον, ἐπειδὴ ὁ ᾽Ιησοῦς ἔτι δὲν ἐδοξάσθη’’
, Ιωαν. 7:37-39.

Διαβάζεις κάποιο βιβλίο και ο συγγραφέας συστήνει 3 μοναδικά βήματα για να πληρωθεί κάποιος με Άγιο Πνεύμα. Ο τάδε φημισμένος ομιλητής έχει να προτείνει 12 αρχές που αν με πιστότητα ακολουθηθούν όλα θα αλλάξουν στη ζωή μας από τη μια στιγμή στην άλλη. Ο Ευαγγελικός θεολόγος επιμένει πως δεν μας λείπει τίποτα. Όλα τα έχουμε, δε χρειαζόμαστε τίποτα παραπάνω. Ορισμένοι άλλοι, στην καλύτερη περίπτωση, μας αποκαλούν αεροπλάνα μ’ ένα φτερό ή βάρκες μ’ ένα κουπί.

Ας συνειδητοποιήσουμε πως όλοι οι πιστοί έχουν μέσα τους το Άγιο Πνεύμα, σύμφωνα με το Λόγο του Θεού. Είμαστε φορείς του Αγίου Πνεύματος. Η αναγέννησή μας είναι έργο του Άγιου Πνεύματος, ‘‘᾽απεκρίθη ὁ ᾽Ιησοῦς· ᾽Αληθῶς, ἀληθῶς σοὶ λέγω, ἐὰν τις δὲν γεννηθῇ ἐξ ὕδατος καὶ Πνεύματος, δὲν δύναται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ’’, Ιωαν. 3:5. Με την αναγέννηση εισέρχεται το Άγιο Πνεύμα στην καρδιά μας και με την πλήρωση επεκτείνει την κυριαρχία Του.

Είναι επιτακτική η ανάγκη, η κυριαρχία και η καθοδήγηση του Αγίου Πνεύματος να επεκταθούν σ’ όλο μας το είναι∙ στα μύχια της ύπαρξής μας. Να γευτούμε μια αδιάκοπη Πεντηκοστή!

Να είμαστε ανοιχτοί στις επεμβάσεις, στις ευλογίες, στον έλεγχο και τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος. Ο Θεός δε μας δίνει το Άγιο Πνεύμα με το σταγονόμετρο∙ πλουσιοπάροχα μας το χαρίζει. Οι καταρράκτες του ουρανού είναι διαθέσιμοι για την κάθε πεινασμένη και διψασμένη ψυχή, που συνεχώς φοιτά στο φροντιστήριο του Αγίου Πνεύματος και ποθεί αδιάκοπα να συζεί με το Θεό.

Το Άγιο Πνεύμα είναι πρόσωπο.

Δεν είναι μια απρόσωπη δύναμη. Δεν είναι το σπανάκι του Ποπάυ, που το επιζητώ όποτε το χρειάζομαι για να τα βγάλω πέρα.

Το Άγιο Πνεύμα είναι πρόσωπο. Δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Είναι υπόσταση, όχι συμβολική παράσταση. Είναι ο Ένας της Τριάδας. Ο Τρίτος θεϊκός επισκέπτης του κόσμου.

Επειδή η εποχή της Καινής Διαθήκης είναι η εποχή του Αγίου Πνεύματος, είναι τόσο σημαντικό να γνωρίσουμε τον Παράκλητο. Να τον αφήσουμε επιτέλους να κινηθεί όπως Εκείνος θέλει. Χρειαζόμαστε ένα ισχυρό και ευεργετικό ηλεκτρικό ρεύμα, που θα διαπεράσει όλο το εκκλησιαστικό μας σώμα, με πρώτο τον άμβωνα, για να διαλύσει τα κάθε είδους άλατα της δυσκινησίας, της ρουτίνας, της παθητικότητας.

Επιστροφή λοιπόν στα αποστολικά πρότυπα και στην αγιοπνευματική πορεία.

‘‘Βασιλεύ Ουράνιε, Παράκλητε,
το Πνεύμα της Αλήθειας, ο Πανταχού Παρών,
και τα πάντα πληρών,
ο θησαυρός των αγαθών, και ζωής χορηγός,
ελθέ και σκήνωσον εν ημίν
και καθάρισον ημάς από πάσης κηλίδος,
και σώσον Αγαθέ τας ψυχάς ημών’’

 Προσευχή Ορθόδοξης Εκκλησίας

 

Ο αιδ. Κώστας Εμμανουηλίδης είναι ποιμένας της Ε.Ε.Ε. Νικαίας

 

 

 

Μεγάλες Αλήθειες από τους Μικρούς Προφήτες
Ιωνάς
Ο Θεός του ελεύθερου και απρόβλεπτου ελέους

 

του αιδ. Παν. Κανταρτζή

 

Το βιβλίο του Ιωνά ξεχωρίζει από τα άλλα βιβλία των μικρών προφητών επειδή περιέχει κυρίως αφηγήσεις διαφόρων περιστατικών της ζωής του προφήτη και όχι το προφητικό του κήρυγμα. Η ιστορία λοιπόν του Ιωνά είναι το διδακτικό όχημα με το οποίο ο Θεός θέλει να μας διδάξει τα μαθήματά Του.

Ποια όμως είναι αυτά τα μαθήματα;

Ποιος είναι ο σκοπός αυτού του βιβλίου, ποιο το κεντρικό μήνυμα της ιστορίας του Ιωνά;

Όπως θα φανεί από την ανάλυσή μας ξανά το κεντρικό θέμα αυτού του προφητικού βιβλίου είναι ο χαρακτήρας του Θεού!

Η ελευθερία του ελέους του Θεού

Η ιστορία ξεκινά με μία αξιοσημείωτη δήλωση, “Και Έγεινε λόγος Κυρίου προς Ιωνάν τον υιόν του Αμαθί...”

Στην πραγματικότητα αυτή δεν ήταν η πρώτη φορά που "έγεινε λόγος Κυρίου προς Ιωνάν".

Σύμφωνα με το βιβλίο Β' Βασιλέων 14:24 - 27 μαθαίνουμε ότι ο Θεός μίλησε ξανά μέσω του Ιωνά. Βασιλιάς τότε ήταν ο Ιεροβοάμ ο οποίος, “Και έπραξε πονηρά ενώπιον του Κυρίου· δεν απεμακρύνθη από πασών των αμαρτιών του Ιεροβοάμ υιού του Ναβάτ, όστις έκαμε τον Ισραήλ να αμαρτήση”.

Όμως στη συνέχεια διαβάζουμε ότι παρά το γεγονός της ασέβειάς του, ο Ιεροβοάμ “αποκατέστησε το όριον του Ισραήλ, από της εισόδου της Αιμάθ έως της θαλάσσης της πεδιάδος”.

Και όλα αυτά έγιναν, “κατά τον λόγον Κυρίου του Θεού του Ισραήλ, τον οποίον ελάλησε δια του δούλου αυτού Ιωνά, υιού του Αμαθί, του προφήτου, του από Γαθ-εφέρ”.

 

Ο Θεός λοιπόν μίλησε δια του Ιωνά προηγουμένως. Το μήνυμα που ο Θεός του έδωσε ήταν μήνυμα ελέους προς τον λαό του. Αν και ο λαός δεν το άξιζε, αν και ζούσε στην απείθεια και στην ασέβεια, ο Θεός θα έδειχνε ευσπλαχνία και έλεος προς αυτούς, “Διότι είδεν ο Κύριος την θλίψιν του Ισραήλ πικράν σφόδρα, ότι δεν ήτο ουδέν κεκλεισμένον, και ουδέν αφειμένον, ουδέ ο βοηθήσων τον Ισραήλ”.

27. “Και δεν είπεν ο Κύριος να εξαλείψη υποκάτωθεν του ουρανού το όνομα του Ισραήλ, αλλ’ έσωσεν αυτούς δια χειρός του Ιεροβοάμ υιού του Ιωάς”.

 

Ο πρώτος λόγος, λοιπόν, που έλαβε ο Ιωνάς ήταν ένας λόγος ευσπλαχνίας προς τον λαό του. Ήταν ένας λόγος που φανέρωνε την ιδιαίτερη αγάπη του Θεού για το λαό Του. Και τώρα διαβάζουμε ότι ήρθε ξανά λόγος Κυρίου στον Ιωνά. Αυτή τη φορά όμως το μήνυμα δεν αφορά τον Ισραήλ. Αφορά τη Νινευή, την πρωτεύουσα των Ασσυρίων.

“Σηκώθητι, ύπαγε εις Νινευή, την πόλιν την μεγάλην, και κήρυξον κατ’ αυτής· διότι η ασέβεια αυτών ανέβη ενώπιόν μου” (1:2).

Ο Ιωνάς όμως αρνείται να μεταφέρει αυτόν τον λόγο του Θεού.

Αν καταλάβουμε το λόγο αυτής του της άρνησης θα αρχίσουμε να αγγίζουμε και το μήνυμα όλου του βιβλίου.

Στην αναζήτησή μας αυτή δεν χρειάζεται να επιστρατεύσουμε την φαντασία μας επειδή ο ίδιος ο Ιωνάς αποκαλύπτει τους λόγους της φυγής του. Έτσι στο 4:2 τον ακούμε να λέει, “Και προσηυχήθη προς τον Κύριον, και είπεν, Ω Κύριε, δεν ήτο ούτος ο λόγος μου, ενώ έτι ήμην εν τη πατρίδι μου; δια τούτο προέλαβον να φύγω εις Θαρσείς· διότι εγνώριζον ότι συ είσαι Θεός ελεήμων και οικτίρμων, μακρόθυμος και πολυέλεος, και μετανοών δια το κακόν”.

Ο Ιωνάς εξομολογείται ότι αυτό που τον οδήγησε στις Θαρσείς αντί της Νινευή ήταν το γεγονός ότι στην αποστολή του διέκρινε το έλεος του Θεού! Η κλήση του να πάει στη Νινευή φανέρωνε την ευσπλαχνία του Θεού.

Αν ο Θεός ήθελε να καταστρέψει την Νινευή θα το έκανε χωρίς να χρειάζεται ο Ιωνάς να μπει στον κόπο να τους προειδοποιήσει. Και μόνο το γεγονός ότι ο Θεός στέλνει τον προφήτη του με ένα μήνυμα προειδοποίησης είναι για τον Ιωνά έκφραση αδιαμφισβήτητη της πρόθεσής Του να τους ελεήσει.

Γι’ αυτό και αντιδρά!

Ο Ιωνάς φυσικά δεν είχε πρόβλημα με το έλεος που ο Θεός έδειχνε στο λαό του. Όταν ο Θεός του μίλησε πρώτη φορά ο Ιωνάς δεν αντέδρασε. Τότε το έλεος και η ευσπλαχνία του Θεού αφορούσε τον ίδιο και τους συμπατριώτες του και κατά συνέπεια ήταν καλοδεχούμενα.

Τώρα όμως αντιδρά επειδή το έλεος του Θεού αφορά τους Ασσυρίους, τους μισητούς εχθρούς του έθνους του. Η φράση με την οποία περιγράφει ο Ιωνάς το Θεό στο 4:2 είναι μία από τις γνωστότερες διακηρύξεις της Παλαιάς Διαθήκης που αφορούν τον χαρακτήρα του Θεού. Την διαβάζουμε στο βιβλίο της Εξόδου,

6. “Και παρήλθε Κύριος έμπροσθεν αυτού, και εκήρυξε, Κύριος, Κύριος ο Θεός, οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος, και πολυέλεος, και αληθινός,

7. φυλάττων έλεος εις χιλιάδας, συγχωρών ανομίαν και παράβασιν και αμαρτίαν, και ουδόλως αθωόνων τον ένοχον· ανταποδίδων την ανομίαν των πατέρων επί τα τέκνα, και επί τα τέκνα των τέκνων, έως τρίτης και τετάρτης γενεάς”.

(34:6 - 7)

Ο Ιωνάς ήθελε αυτόν τον Θεό του ελέους και της μακροθυμίας μόνο για αυτόν και τον λαό του. Ένα λοιπόν από τα σημαντικότερα θεολογικά μηνύματα που ο Θεός αποκαλύπτει στον Ιωνά είναι ότι είναι ελεύθερος! Ο Θεός δεν είναι αποκλειστικό κτήμα κανενός. Ο Θεός ενεργεί ως όν απόλυτα ελεύθερο.

 

Λίγο πριν ο Θεός φανερωθεί στον Μωυσή ως Θεός οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος, και πολυέλεος, και αληθινός ξεκαθαρίζει κάτι.

Διαβάζουμε στο 33:19, “Ο δε είπεν, Εγώ θέλω κάμει να περάση έμπροσθέν σου όλη η αγαθότης μου, και θέλω κηρύξει το όνομα του Κυρίου έμπροσθέν σου, και θέλω ελεήσει όντινα ελεώ, και θέλω οικτειρήσει όντινα οικτείρω”.

 

Ο Θεός είναι ελεήμων αλλά δεν μπορούμε εμείς να Τον βάλουμε σε καλούπια, να Τον περιορίσουμε σε σύνορα και να Τον χειραγωγήσουμε για το συμφέρον μας ή σύμφωνα με τις επιθυμίες μας. Ο Θεός ενεργεί ελευθέρα και χαρίζει το έλεός Του χωρίς στεγανά. Το ερώτημα με το οποίο κλείνει το βιβλίο αποτελεί και το κεντρικό θέμα του. Ρωτά λοιπόν ο Θεός στον Ιωνά, στους Ισραηλίτες και σε όλους εμάς του αναγνώστες του βιβλίου, “δεν έπρεπε να λυπηθώ υπέρ της Νινευή, της πόλεως της μεγάλης, εν ή υπάρχουσι πλειότεροι των δώδεκα μυριάδων ανθρώπων, οίτινες δεν διακρίνουσι την δεξιάν αυτών από της αριστεράς αυτών, και κτήνη πολλά”;

Η απροσωποληψία της χάρης του Θεού

 

Η διακήρυξη της ελευθερίας της ευσπλαχνίας του Θεού γίνεται μέσα στο πλαίσιο μιας εξίσου αναπάντεχης τροπής. Έτσι βλέπουμε σε όλο το βιβλίο μια αναντιστοιχία προσδοκιών και πραγματικότητας. Από την μία ενώ θα περιμέναμε από τον προφήτη του Θεού μία στάση υποταγής στο Θεό βλέπουμε ξανά και ξανά δυσπιστία, ανυπακοή και απροθυμία. Από την άλλη ενώ θα περιμέναμε από τους εθνικούς ειδωλολάτρες μία στάση αδιαφορίας και άρνησης τους βλέπουμε να ανταποκρίνονται ολόκαρδα και ολόθερμα στο Θεό. Έτσι στο πρώτο κεφάλαιο οι εθνικοί ειδωλολάτρες ναύτες μέσα στην τρικυμία προσεύχονται και κράζουν στους θεούς τους τη στιγμή που ο Ιωνάς κοιμάται αδιάφορος. Μάλιστα είναι οι ναύτες που παρακινούν τον προφήτη να προσευχηθεί με την ελπίδα ότι ο Θεός θα τους ελεήσει(1:6). Οι ειδωλολάτρες δείχνουν μεγαλύτερη πίστη από τον προφήτη!

Στο τρίτο κεφάλαιο ο Ιωνάς κηρύττει στη Νινευή (3:4). Το κήρυγμά του λιτό, λακωνικό. Κι όμως ο λαός συγκινείται και μετανοεί (3:5). Ακόμη και ο βασιλιάς ανταποκρίνεται καλώντας όλο το λαό σε μετάνοια και νηστεία (3:7 -9). Και εδώ η αντίθεση είναι ορατή. Ο προφήτης του Θεού χρειάστηκε ολόκληρη περιπέτεια για να αναγκαστεί τελικά να ανταποκριθεί στο λόγο του Θεού. Οι ειδωλολάτρες αντίθετα ανταποκρίνονται άμεσα και αυθόρμητα.

Προειδοποίηση

 

Είναι λοιπόν το βιβλίο αυτό μία έμμεση προειδοποίηση σε αυτούς που ανήκουν στο λαό του Θεού. Η εξοικείωσή μας με το Θεό συχνά μας οδηγεί σε μία υποτίμηση του Θεού. Δεν παίρνουμε το Θεό στα σοβαρά. Δεν υπολογίζουμε το λόγο Του, δεν τρέμουμε μπροστά στις προειδοποιήσεις Του, δεν νιώθουμε δέος μπροστά στο μεγαλείο Του. Το βιβλίο του Ιωνά ήταν και είναι λοιπόν μία προειδοποίηση: Οι πρώτοι συχνά γίνονται έσχατοι και οι έσχατοι πρώτοι! Ο Θεός δεν κοιτά σε πρόσωπα. Μας ξαφνιάζει όταν ανατρέπει τις ανθρώπινες προσδοκίες και προγνωστικά.

Οι απροσδόκητοι αλλά δίκαιοι
τρόποι του Θεού

 

Μία άλλη πτυχή της ιστορίας του Ιωνά που μας ξαφνιάζει είναι οι πολλοί και τόσο διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους ο Θεός επεμβαίνει στη ζωή του προφήτη Του. Στο πρώτο κεφάλαιο διαβάζουμε ότι ο Θεός “εξήγειρε άνεμον” προκαλώντας τρικυμία κάνοντας το πλοίο στο οποίο κρύβεται ο Ιωνάς να βουλιάξει. Επίσης, τέσσερις φορές στην αφήγηση διαβάζουμε ότι ο Θεός “διέταξε” κάτι να συμβεί. Πρώτα στο 2:1 διαβάζουμε ότι ο Θεός “διέταξε μέγα κήτος να καταπίη τον Ιωνάν”. Έπειτα στο 4:6, “και διέταξε Κύριος ο Θεός κολοκύνθην…”. Στο 4:7, “και διέταξε ο Θεός σκώληκα…”. Και τέλος στο 4:8, “και καθώς ανέτειλεν ο ήλιος διέταξεν ο Θεός άνεμον ανατολικόν καυστικόν…”. Ο Θεός, άλλοτε στέλνοντας “κήτος” για να λυτρώσει τον Ιωνά από βέβαιο πνιγμό και άλλοτε στέλνοντας ένα “σκουλήκι” για να κάμψει την μικροψυχία του επεμβαίνει στη ζωή του.

Το μήνυμα του βιβλίου όμως είναι ότι παρά την ποικιλία τους οι τρόποι του Θεού είναι πάντα δίκαιοι και δικαιολογημένοι. Ο Ιωνάς αντιδρά με αμφισβήτηση μπροστά σχεδόν σε κάθε ενέργεια του Θεού. Ο Θεός λοιπόν στο τέλος της αφήγησης δύο φορές, εμφατικά ρωτά τον προφήτη και κατ' επέκταση τους αναγνώστες, “Είναι καλόν να αγανακτής;” (4:4, 9) ή όπως ακριβέστερα αποδίδει η Νέα Μετάφραση, “είναι σωστό να θυμώνεις, Ιωνά;”

Ο Ιωνάς απάντησε με τον δικό του τρόπο την ερώτηση αυτή του Θεού. Το βιβλίο αφήνει το ερώτημα αυτό ανοικτό μπροστά στον καθένα μας. Τι θα κάνουμε με τις βουλές, με τα σχέδια του Θεού; Θα τα αμφισβητήσουμε; Θα τα αποφύγουμε όπως ο Ιωνάς;

Μακάρι στις προσκλήσεις του Θεού να πούμε “ιδού εγώ”!

 

Ο αιδ. Π. Κανταρτζής είναι ποιμένας της Α΄Ε.Ε.Ε. Αθηνών.

 

 

"Εάν τις διψά,
ας έρχηται πρός εμέ
καί ας πίνει"


Ιωάννης 1:1-18

του δρος N. T. Wright

 

“Κατά δε την τελευταίαν ημέραν την μεγάλην της εορτής ίστατο ο Ιησούς, και έκραξε, λέγων, Εάν τις διψά, ας έρχηται προς εμέ, και ας πίνη· όστις πιστεύει εις εμέ, καθώς είπεν η γραφή, ποταμοί ύδατος ζώντος θέλουσι ρεύσει εκ της κοιλίας αυτού. Τούτο δε είπε περί του Πνεύματος, το οποίον έμελλον να λαμβάνωσιν οι πιστεύοντες εις αυτόν· διότι δεν ήτο έτι δεδομένον Πνεύμα Άγιον· επειδή ο Ιησούς έτι δεν εδοξάσθη.”

 

 

Ο Ιησούς έχει έρθει στην Ιερουσαλήμ για τη γιορτή της Σκηνοπηγίας. Αυτή αποτελούσε μία από τις μεγαλύτερες Ιουδαϊκές γιορτές, η οποία θύμιζε στους Ιουδαίους κάτι από τις περιπλανήσεις των προπατόρων τους στην έρημο, όταν η χάρη του Θεού τους έβγαλε με θαυμαστό τρόπο από την Αίγυπτο. Το περιστατικό που η Εορτή αυτή έφερνε στη μνήμη των Ιουδαίων περιγράφεται στο βιβλίο της Εξόδου. Ο λαός Ισραήλ περιφερόταν διψασμένος και ο Θεός ικανοποίησε τη δίψα τους όταν ο Μωϋσής χτύπησε κάποιο βράχο και βγήκε από αυτόν νερό. Σε κάποιες Ιουδαϊκές παραδόσεις ο βράχος που ο Μωϋσής χτύπησε για να βγει νερό συνέχισε έκτοτε να ακολουθεί το λαό καθ’ όλη τη διάρκεια των περιπλανήσεών του στην έρημο, ώστε να μπορεί να έχει νερό όποτε το είχε ανάγκη. Αυτός ήταν ένας από τους πιο αγαπητούς τρόπους για τους διδασκάλους της εποχής εκείνης να περιγράψουν, με το γλαφυρότερο τρόπο, το πώς ο Θεός φρόντιζε το λαό Του μέσα στην έρημο. Η εικόνα αυτή του νερού που εξέρχεται για να ποτίσει και ανανεώσει την κατάξερη και διψασμένη γη και να ανανεώσει τους διψασμένους παραμένει μία από τις πιο εξέχουσες εικόνες στη ζωή και την προσδοκία κάθε Ιουδαίου. Εάν έχεις ποτέ βρεθεί στη Μέση Ανατολή θα γνωρίζεις βεβαίως ότι εάν μείνεις για μισή ώρα στην έρημο τότε σίγουρα θα χρειαστείς νερό.

Την όγδοη και τελευταία ημέρα της εορτής, ο Ιησούς στήθηκε στο ναό, όπου και βρισκόταν, και φώναξε δυνατά: “Όποιος διψά ας έρχεται σε εμένα, και αυτός που πιστεύει σε εμένα ας πίνει”. Ο Ιησούς με τα λόγια Του αυτά αναφέρεται αναμφίβολα στο Ησαΐας 55, όπου ο προφήτης καλεί το λαό, όποιος είναι πεινασμένος και διψασμένος να έρθει στα νερά, να έρθει και ν’ αγοράσει κρασί κι ας μην έχει χρήματα, και να γιορτάσει. Ο λαός του Θεού προσκλήθηκε στο γιορτινό τραπέζι που ο ίδιος ο Θεός θα έστρωνε για όλο το λαό Του. Και τώρα ο Ιησούς λέει: “Θα το πραγματοποιήσω αυτό που η Γραφή υπόσχεται. Εγώ είμαι Εκείνος μέσω του Οποίου όλες οι υποσχέσεις του Θεού θα πραγματοποιηθούν. Εάν με ακολουθήσετε, θα γνωρίσετε μία νέα έξοδο. Εάν με ακολουθήσετε, και εσείς θα βρείτε την πέτρα εκείνη μέσα στην έρημο που δίνει γλυκό νερό που ανανεώνει”.

 

Κατόπιν η εικόνα διαφοροποιείται, καθώς αυτό που ο Ιησούς αναφέρει υπονοεί πολλά περισσότερα από την απλή ικανοποίηση της δίψας του λαού. Η εικόνα που ο Ιησούς φανερώνει, υπονοεί ότι κάθε απλός άνθρωπος θα μπορεί να γίνει το μέσον εκείνο δια του οποίου ο Θεός μπορεί να ικανοποιήσει τη δίψα και άλλων. Συγκεκριμένα, ο ευαγγελιστής Ιωάννης παίρνει την εικόνα ενός ναού, ενός νέου, ανακαινισμένου ναού, που ο προφήτης Ιεζεκιήλ αναφέρει στο τέλος του βιβλίου του στο ασυνήθιστο εκείνο όραμα (κεφ.40-47). Ο Ιεζεκιήλ ήταν και ιερέας και προφήτης. Είχε θρηνήσει για την καταστροφή του ναού στην Ιερουσαλήμ από τους Βαβυλώνιους, μα ιδιαίτερα για την εγκατάλειψη του ναού από το Θεό, εξαιτίας της αμαρτίας του λαού. Στα κεφ. 34-37 του βιβλίου του προφήτη Ιεζεκιήλ, ωστόσο, ο προφήτης διακηρύττει ότι ο Θεός θα αποκαταστήσει τις τύχες του λαού Του, καθαρίζοντάς τον και δίδοντάς του ένα νέο πνεύμα, εγείροντάς τον από τους τάφους τους στη Βαβυλώνα και επαναφέροντάς τους πίσω στη γη τους. Και επίσης, Αυτός θα δημιουργούσε ένα νέο ναό εκεί στην Ιερουσαλήμ, απ’ όπου και θα έρεε ένας ποταμός ζωντανού νερού, δηλαδή τρεχούμενου νερού σε αντίθεση με το στάσιμο νερό μιας στέρνας ή μιας λίμνης. Αυτό το ζωντανό νερό θα έρεε έξω από αυτόν το ναό για να ποτίσει την κατάξερη έρημο, ακόμη έως κάτω τη Νεκρά Θάλασσα. Οι ποταμοί του ζωντανού νερού θα ανανέωναν τη Νεκρά Θάλασσα και θα την καθιστούσαν ζωντανή, και ο κόσμος θα ερχόταν στις όχθες της και θα αλίευε.

Ο Ιησούς εδώ, με την εικόνα του ζωντανού νερού, ουσιαστικά αναφέρεται σε μια από τις πιο σημαντικές εικόνες της νέας διαθήκης που ο Θεός θα έκανε με το λαό Του με σκοπό να αγγιχτεί όλος ο κόσμος. Στο εδ.38 λέει: “Όστις πιστεύει εις εμέ, καθώς είπεν η γραφή, ποταμοί ύδατος ζώντος θέλουσι ρεύσει εκ της κοιλίας αυτού”. Ωστόσο όμως, δεν υπάρχει κάποιο τέτοιο συγκεκριμένο χωρίο μέσα στην εβραϊκή βίβλο (Παλαιά Διαθήκη) που να χρησιμοποιεί αυτές τις συγκεκριμένες λέξεις. Μοιάζει ως ο Ιησούς να χρησιμοποιεί από τις ιουδαϊκές αντιλήψεις τις σχετικές με το ναό – άλλωστε τα λόγια Του αυτά τα λέει ενώ βρισκόταν μέσα στο ναό στην Ιερουσαλήμ – και να λέει ότι όσοι πιστεύουν σε αυτόν θα γίνονταν μία πηγή ζωής, όπως ακριβώς και ο νέος ναός. Μέσα από τη ζωή, το έργο και τη μαρτυρία τους, ο Θεός θα πότιζε παντού τριγύρω τον κατάξερο και άγονο πνευματικά κόσμο.

 

Ο Ιωάννης, σχολιάζοντας στο εδ.39, λέει ότι ο Ιησούς αναφερόταν στο Άγιο Πνεύμα, το οποίο θα λάμβαναν εκείνοι που πίστευαν σε Αυτόν, καθώς ακόμη δεν είχε δοθεί το Άγιο Πνεύμα. Στο ελληνικό κείμενο, ωστόσο, η διατύπωση είναι ακόμη πιο ισχυρή, όπου και λέει, “ούτω γαρ ήν πνεύμα, ότι Ιησούς ουδέπω εδοξάσθη”. Ο Ιωάννης μας οδηγεί ουσιαστικά να δούμε στα γεγονότα που άμεσα ακολουθούν την ανάσταση του Ιησού, στο κεφ.20, όπου ο αναστημένος Κύριος χαιρετά τους ακολούθους Του με τα λόγια, “Καθώς ο Πατέρας έστειλε εμένα έτσι και εγώ στέλνω εσάς”. Για να τους ικανώσει και εφοδιάσει δε για αυτή την αξιοθαύμαστη αποστολή, συνεχίζει με το να φυσήξει επάνω τους λέγοντας, “Λάβετε Πνεύμα Άγιο. Εάν συγχωρείτε σε κάποιον τις αμαρτίες του είναι συγχωρημένες, εάν όμως τις κρατάτε είναι κρατημένες”. Με άλλα λόγια, είναι μόνο όταν ο Ιησούς δοξάζεται, δηλαδή, ανεβαίνει στο σταυρό για τις αμαρτίες του κόσμου, που το Άγιο Πνεύμα μπορεί να εκχυθεί επάνω στο λαό Του. Μέσω του σταυρού οι ακόλουθοί Του γίνονται κατάλληλοι για να μπορούν να λάβουν το Άγιο Πνεύμα, όχι μόνο για τους εαυτούς τους, αλλά και για όλες τις κατάξηρες και ερημωμένες περιοχές του κόσμου, καθιστώντας ακόμη και τη Νεκρά Θάλασσα γεμάτη με ζωή.

Συνεπώς, αυτό μας βοηθά να γνωρίσουμε όχι μόνο το σκοπό της ζωής και διακονίας του Ιησού, αλλά και το δικό μας σκοπό. Θα πρέπει να έρθουμε στον Ιησού για να πιούμε από το ζωντανό νερό, με σκοπό όχι μόνο να ικανοποιήσουμε απλώς τη δική μας δίψα, αλλά να γίνουμε ο λαός εκείνος μέσω του οποίου ο Θεός θα αποκαταστήσει την όποια άγονη και κατεστραμμένη γη παντού τριγύρω μας.

 

Ανανέωσέ μας, αγαπημένε Κύριε, με το ζωντανό νερό, ώστε μέσα και από τη δική μας την καρδιά το νερό αυτό να ρέει έξω στον κόσμο που τόσο απελπισμένα το έχει ανάγκη. Αμήν. Ì

 

Μετάφραση: Σταύρος Δεληγιάννης
 

Το ανωτέρω κείμενο είναι από το βιβλίο του N. T. Wright, “Reflecting the Glory: Meditations for Living Christ’s Life in the World.”

 


ΕΞΑΓΟΡΑΖΟΜΕΝΟΙ ΤΟΝ ΚΑΙΡΟΝ

... τα προβλήματα

του κ. Σώτ. Δ. Μπούκη

 

Εισαγωγή

Ολοι έχουμε κατά καιρούς ακούσει κάποιον να σχολιάζει “Πωπώ! Τι ημέρα ήταν κι αυτή στη δουλειά. Από τη μια το τηλέφωνο που δε σταματούσε, από την άλλη τα απρόβλεπτα, οι έκτακτοι επισκέπτες, οι συσκέψεις, το χαρτομάνι κ.λπ. Ανάσα δεν προλάβαινα να πάρω. Κι όμως, αισθάνομαι ότι δεν πέτυχα και πολλά πράγματα!” Παρόμοια παράπονα από νοικοκυρές, δασκάλους, μαθητές-φοιτητές και κάθε έναν που πρέπει να πετύχει κάποιο αποτέλεσμα. Είναι όμως το πρόβλημα του χρόνου καινούργιο, ή υπήρχε πάντοτε;

Από αρχαιοτάτων χρόνων, οι άνθρωποι φαίνεται να αντιμετώπιζαν δυσκολίες με τον χρόνο, πώς να συμπεριφέρονται στα πλαίσιά του. Ο Λόγος του Θεού μάς προτρέπει να είμαστε καλοί οικονόμοι, εξαγοραζόμενοι τον καιρόν (Εφ. 5:16). Οι αρχαίοι μας πρόγονοι πρότρεπαν (Περίανδρος, 6-5ος αι. π.Χ.): “Χρόνου φείδου· δαπανώμενος γαρ εφ ά μη δει, ολίγος εστίν εφ’ ά δει”. Δηλ., να εξοικονομάς τον χρόνο σου, γιατί αν αυτός ξοδεύεται όπου δεν πρέπει, λίγος μένει για όπου πρέπει. Οι αρχαίοι Κινέζοι έλεγαν (Λάο Τσε, 6ος αι. π.Χ.): “Αυτός που επιβάλλεται στους άλλους είναι δυνατός· αυτός όμως που επιβάλλεται στον εαυτό του είναι πολύ δυνατός”, κάτι που δείχνει την ανάγκη ελέγχου της συμπεριφοράς μας.

Βέβαια, στη ζωή παρατηρούμε και ανθρώπους (Μπιλ Γκέιτζ, Λη Αγιακόκα κ.ά.) που μπορούν να κουμαντάρουν με επιτυχία τεράστιες πολυεθνικές εταιρίες. Γιατί σ’ αυτούς επαρκεί ο χρόνος; Προφανώς, αυτοί κάνουν κάτι διαφορετικά, γιατί ο χρόνος είναι το μόνο αγαθό στον κόσμο, που είναι απόλυτα δημοκρατικά διαμοιρασμένο στους ανθρώπους. Όλοι διαθέτουμε τον ίδιο ακριβώς χρόνο. Φαίνεται όμως ότι όλοι δεν εξαγοραζόμαστε σωστά το χρόνο μας.

Το έγκριτο λεξικό του Γ. Μπαμπινιώτη (Αθήνα, εκδ. 1998) ορίζει το χρόνο ως την “έννοια που εκφράζει τη διάρκεια υπάρξεως ή εκδηλώσεως φαινομένων, ενεργειών, καταστάσεων κ.λπ., την αλληλουχία τους”.

Πώς αντιμετωπίζεται ο χρόνος

Οι άνθρωποι εκλαμβάνουμε το χθες (το παρελθόν) σαν κάτι που βρίσκεται πίσω μας· το σήμερα (το παρόν) σαν το χώρο που τώρα καταλαμβάνει το σώμα μας, πριν από εκείνον στον οποίο πρόκειται αμέσως μετά να βρεθούμε (το μέλλον). Το χθες-σήμερα-αύριο εκλαμβάνεται ως μια συνεχής ροή (ο χρόνος κυλάει ασταμάτητα), σαν μια ευθεία γραμμή, σαν κάτι μονοδιάστατο, μη αναστρέψιμο γιατί, φυσικά, δεν νοείται επιστροφή στο χθες. Για μερικά πράγματα αναφερόμαστε στο χρόνο και σαν ένα κυκλικό φαινόμενο. Έτσι, ο ήλιος και η γη διαγράφουν την τροχιά τους, οι εποχές διαδέχονται η μια την άλλη. Τέλος, για την εξυπηρέτησή μας, έχουμε εφεύρει τρόπους εκφράσεως του χρόνου σε λεπτά, ώρες, ημέρες, μήνες, χρόνια κ.λπ.

Οι περισσότεροι άνθρωποι, θεωρητικά τουλάχιστον, δείχνουν να κατανοούν ότι ο χρόνος είναι αγαθό εν ανεπαρκεία, που δεν πρέπει να σπαταλιέται. Λίγοι όμως κάνουν κάτι για να εξακριβώσουν πώς αυτοί πράγματι διαθέτουν τον χρόνο τους, για να βρουν μήπως σπαταλούν τον χρόνο τους, οπότε και θα πρέπει να κάνουν κάτι για να διορθώσουν τη συμπεριφορά τους.

Ασφαλώς πραγματική σημασία έχει η συμπεριφορά μας απέναντι στο χρόνο, γιατί ο χρόνος δεν είναι αντικείμενο το οποίο μπορούμε να χειριστούμε όπως εμείς θέλουμε. Ο χρόνος δεν αποθεματοποιείται (αν δεν τον χρησιμοποιήσεις τώρα, χάνεται) ούτε ανταλλάσσεται (ό,τι έχεις, έχεις). Αν δε μάθουμε να κουμαντάρουμε σωστά τη συμπεριφορά μας, δεν μπορούμε να διαχειριστούμε σωστά τίποτε άλλο. Ο χρόνος είναι η ζωή μας. Κάθε σκέψη και κάθε ενέργειά μας απαιτεί χρόνο. Άρα, ανάλογα με τη στάση που παίρνουμε απέναντι στον χρόνο, ζούμε και τη ζωή μας!

Παρ’ όλες όμως τις παραινέσεις για σωστή αξιοποίηση του χρόνου, ο χρόνος μας δεν αξιοποιείται όπως πρέπει, γιατί δεν ακολουθούνται οι σωστές μέθοδοι και πρακτικές και δεν επιδεικνύεται αυτοπειθαρχία στη συμπεριφορά μας. Προφανώς, δεν είναι απαραίτητο ο άνθρωπος να εργάζεται εντατικότερα, αλλά εξυπνότερα. Το πρακτικό λοιπόν ερώτημα είναι “πώς μπορεί να μεθοδευτεί η νικηφόρος συμπεριφορά του ανθρώπου στα πλαίσια του χρόνου”;

Μάνατζερ και χρόνος

Αποτελεί κοινοτοπία ότι η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σήμερα σε ύφεση και ότι οι μάνατζερ όλων των οργανισμών (κερδοσκοπικών και μη κερδοσκοπικών) είναι υποχρεωμένοι να αναζητούν τρόπους αυξήσεως των εσόδων και περιορισμού των εξόδων τους. Ένας από τους τρόπους για να επιτευχθεί αυτό είναι και η καλλίτερη αξιοποίηση του χρόνου των ίδιων των μάνατζερ.

Αναμφίβολα, οι υπευθυνότητες των μάνατζερ είναι πολλές και πάντοτε υπάρχουν υποθέσεις που δεν ολοκληρώνονται στα χρονικά όρια της υπηρεσίας τους. Αυτό φυσικά τους γεμίζει με άγχος και στρες, τα οποία έχουν επίπτωση στην εν γένει απόδοσή τους, στις διαπροσωπικές και οικογενειακές τους σχέσεις, αλλά και στον “ελεύθερο” χρόνο τους, εφ’ όσον πολλές φορές είναι υποχρεωμένοι να παίρνουν εργασία και στο σπίτι, για να μπορέσουν να ανταποκριθούν στις υπηρεσιακές τους υποχρεώσεις.

Ως συνέπεια όλων αυτών, τα τελευταία χρόνια, μεγάλη ζήτηση έχουν τα ποικιλώνυμα εκπαιδευτικά προγράμματα για ενηλίκους, που αποβλέπουν στη σωστή αξιοποίηση του χρόνου. Βέβαια, όπως σημειώθηκε ήδη, ο χρόνος δεν αποτελεί αντικείμενο το οποίο μπορεί να διοικηθεί. Σημασία έχει η συμπεριφορά των ανθρώπων απέναντι σ’ αυτόν τον παράγοντα. Σε τέτοια προγράμματα συνήθως γίνεται ανάπτυξη της σημασίας του χρόνου, παρουσιάζονται και επεξηγούνται οι παράγοντες που συνήθως “τρώνε” τον χρόνο, αναπτύσσονται τρόποι με τους οποίους μπορεί κάποιος να εφαρμόσει τα συμπεράσματα τέτοιων προγραμμάτων και γίνονται ασκήσεις αποκτήσεως εμπειρίας, ώστε οι εκπαιδευόμενοι να προετοιμαστούν για να κάνουν το ίδιο, όταν επιστρέψουν στον εργασιακό τους χώρο.

Οι σκέψεις που ακολουθούν δεν αποβλέπουν στο να κάνουν κάποιον εξπέρ στην αντιμετώπιση του προβλήματος του χρόνου, αλλά να βοηθήσουν αυτούς που αναγνωρίζουν την ύπαρξη τέτοιου προβλήματος στην περίπτωσή τους και επιθυμούν να το διορθώσουν, ώστε να γίνουν πιο παραγωγικοί σε ό,τι κάνουν και για να αποφύγουν τις δυσμενείς συνέπειες, στις οποίες οδηγεί το έλλειμμα του χρόνου.

Ένα σχέδιο αντιμετωπίσεως του προβλήματος του χρόνου

Για να ξεκινήσει κάποιος ένα τέτοιο πρόγραμμα με προοπτικές επιτυχίας, πρέπει πρώτιστα να έχει αποδεχτεί-συνειδητοποιήσει ότι πράγματι αντιμετωπίζει πρόβλημα χρόνου, να είναι αποφασισμένος να ερευνήσει τα αίτια που προκαλούν το πρόβλημά του και να θέλει να αλλάξει τη συμπεριφορά του ώστε να αξιοποιεί καλλίτερα τον χρόνο του.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι ενέργειες πρέπει να είναι οι εξής:

1. Να γίνει συστηματική καταγραφή των εργασιών, με τις οποίες συνήθως ασχολείται το άτομο κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας του. Όσο κι αν αυτό φαίνεται περίεργο, δεν είναι και τόσο βέβαιο ότι όλοι μπορούν, με αρκετή ακρίβεια, να προσδιορίσουν ότι “κατά την υπηρεσία μου κάνω αυτό και εκείνο”. Ούτε όλοι γνωρίζουν πόσο χρόνο διαθέτουν για κάθε δραστηριότητά τους. Ακόμη κι όταν ανακαλύψουν τι ακριβώς συμβαίνει στην περίπτωσή τους, ξαφνιάζονται, δυσκολεύονται να το πιστέψουν. Μοιάζουν με εκείνους που πρώτη φορά ακούν τη φωνή τους σε μαγνητόφωνο ή βλέπουν τον εαυτό τους σε βίντεο και διερωτούνται “εγώ είμαι αυτός”;

Η καταγραφή της υπάρχουσας καταστάσεως γίνεται σε μια σελίδα χαρτιού γραμμογραφημένη σε κάθετες στήλες, χαρακτηρισμένες ως εξής: Χρόνος (ανά 15-30΄ λεπτά), περιγραφή εργασίας (τηλεγραφικά) και στήλες για το χαρακτηρισμό της εργασίας ως προγραμματισμένη-έκτακτη, επείγουσα ή όχι, σημαντική-μη σημαντική και στήλη για ο,τιδήποτε άλλο κριθεί, κατά περίπτωση, σημαντικό να καταγραφεί.

2. Στη συνέχεια γίνεται προσεκτική ανάλυση-μελέτη των καταγραφέντων στοιχείων, ώστε ο ενδιαφερόμενος συνειδητά και μεθοδικά να αποφασίσει αν χρειάζονται αλλαγές στη συμπεριφορά του και ποιες, ώστε να επιτευχθεί η καλλίτερη δυνατή αξιοποίηση του χρόνου του.

Σχεδιασμός – Προγραμματισμός: στόχοι, προτεραιότητες και προϋπολογισμός

Πολύ συνοπτικά, κάθε συλλογική δραστηριότητα πρέπει να σχεδιάζεται-προγραμματίζεται. Δηλαδή, να καθορίζονται οι αντικειμενικοί της στόχοι (βραχυπρόθεσμοι και μακροπρόθεσμοι), να καθορίζεται τι, πώς και πότε πρέπει να εκτελείται το κάθε τι για την επίτευξη των καθοριζόμενων στόχων. Χωρίς συγκεκριμένους στόχους, όπως χαρακτηριστικά σημειώνει ο γνωστός καθηγητής του μάνατζμεντ Πήτερ Ντράκερ, ισχύει ό,τι συμβαίνει με κάποιο πλοίο που δεν έχει συγκεκριμένο λιμάνι προορισμού άρα, σ’ όποιο λιμάνι καταφτάσει το πλοίο, αυτό το λιμάνι γίνεται ο προορισμός του πλοίου. Το ίδιο συμβαίνει και με τις οργανώσεις (κάθε μορφής συλλογική προσπάθεια) που δεν έχουν συγκεκριμένους αντικειμενικούς στόχους. Σ’ ό,τι αποτελέσματα τύχει να καταλήξουν οι προσπάθειές τους, αυτά γίνονται οι στόχοι τους. Όπου δεν καθορίζονται αντικειμενικοί στόχοι, κανείς στην οργάνωση δεν ελέγχεται για την μη πραγματοποίησή τους και όλοι είναι ικανοποιημένοι!

Ο σχεδιασμός-προγραμματισμός επιτρέπει στους μάνατζερ να αποπειρώνται να επηρεάσουν κάπως το μέλλον με την εξειδικευμένη συμπεριφορά τους, προσπαθώντας να προβλέψουν και να αξιοποιήσουν τις διαγραφόμενες μελλοντικές ευκαιρίες ή να αποφύγουν ή να ελαχιστοποιήσουν τους διαγραφόμενους μελλοντικούς κινδύνους, μέσω της χρησιμοποιήσεως κάποιων επιστημονικών μεθόδων και τεχνικών, όπως είναι η ανάλυση S.O.W.T. (δυνατά μας στοιχεία, διαφαινόμενες ευκαιρίες, αδύνατα στοιχεία μας και διαφαινόμενες απειλές-κίνδυνοι), η θεωρία ων πιθανοτήτων κ.ά. Αυτό αποτελεί βασική υποχρέωση κάθε μάνατζερ και, η τυχόν αποποίηση αυτής της ευθύνης συνεπάγεται δυσμενέστατες συνέπειες στην παραγωγικότητα των οργανώσεων.

Παραγωγικότητα είναι ο λόγος ανάμεσα στον όγκο της πραγματοποιούμενης παραγωγής και στα μέσα που χρησιμοποιήθηκαν γι’ αυτό το σκοπό. Δηλ., η παραγωγικότητα δείχνει το πόσο αποτελεσματικά χρησιμοποιούνται τα υφιστάμενα μέσα. Όλοι οι οργανισμοί επιδιώκουν τη μεγαλύτερη παραγωγή αγαθών ή υπηρεσιών, με το χαμηλότερο κόστος και στο συντομότερο χρόνο. Προφανώς όμως, η παραγωγικότητα συναρτάται με άλλες δύο έννοιες, την αποτελεσματικότητα (πράττω αυτό που πρέπει) και την αποδοτικότητα (ό,τι κάνω το κάνω με το σωστό τρόπο –με ωφέλεια). Αξίζει να σημειωθεί ότι, είναι δυνατόν να υπάρχει αποτελεσματικότητα χωρίς να υπάρχει αποδοτικότητα. Δηλ., να εκτελώ σωστά το λάθος πράγμα, π.χ. να παράγω κάποιο προϊόν-υπηρεσία για τα οποία δεν υπάρχει ζήτηση.

Για την επιτυχημένη συλλογική δραστηριότητα δεν αρκεί ο καθορισμός αντικειμενικών στόχων. Απαραίτητο είναι να γίνεται και ιεράρχηση των δραστηριοτήτων που πρέπει να αναληφθούν για την επίτευξη των καθορισθέντων στόχων. Στην προσπάθεια ορθολογικού καθορισμού των προτεραιοτήτων βοηθάει πολύ η κατανόηση του Νόμου του Παρέτο, ο οποίος τονίζει ότι τα σημαντικότερα αποτελέσματα προκαλούνται από λίγα αίτια, ή ότι τα σοβαρότερα προβλήματα προκαλούνται από λίγα αίτια. Γι’ αυτό ο νόμος αποκαλείται και Νόμος του 20% / 80%. Συμπερασματικά, όποιος εντοπίζει και εστιάζει την προσοχή του σε λίγες, αλλά σημαντικές δραστηριότητες, αυτός αποκτά από την προσπάθειά του υπέρτερα πλεονεκτήματα, από εκείνα που θα αποκτούσε με πολλές, αλλά μη σημαντικές, δραστηριότητες.

Σημαντικό συμπλήρωμα του σχεδιασμού-προγραμματισμού αποτελεί η κατάρτιση προϋπολογισμού, με τον οποίο καθιερώνονται οι παράμετροι που ορίζουν την επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων. Η φάση της καταρτίσεως του προϋπολογισμού αποτελεί μέρος του σχεδιασμού-προγραμματισμού, ενώ η παρακολούθηση της εκτελέσεως του προϋπολογισμού γίνεται το μέσον για την άσκηση του ελέγχου. Το τελευταίο πετυχαίνεται με τον εντοπισμό τυχόν αποκλίσεων από τα προϋπολογισθέντα και την ανάληψη διορθωτικών ενεργειών, με τις οποίες επαναφέρεται η συλλογική δραστηριότητα στα προκαθοριζόμενα πλαίσια. Προϋπολογισμοί πρέπει να καταρτίζονται για κάθε αναλαμβανόμενη σημαντική δραστηριότητα, άρα και για την χρησιμοποίηση του παράγοντα “χρόνος”.

Τι οδηγεί στη σωστή αξιοποίηση του χρόνου

1. Σε καθημερινή βάση, στο τέλος κάθε ημέρας, ετοιμάζεται μία κατάσταση των εργασιών που πρέπει να εκτελεστούν κατά προτεραιότητα την επόμενη ημέρα και αυτές εντάσσονται στο ημερήσιο χρονοδιάγραμμα ενεργειών του μάνατζερ. Ό,τι απ’ αυτά δεν πραγματοποιηθεί για τον οποιονδήποτε λόγο, επανεξετάζεται με τις υποθέσεις της επόμενης ημέρας κ.ο.κ.

2. Οι άνθρωποι έχουν τις ιδιαιτερότητές τους· π.χ., κάποιοι είναι πιο αποδοτικοί ενωρίς το πρωί, άλλοι προς το μεσημέρι, το απόγευμα κ.λπ. Σ’ αυτές τις περιόδους πρέπει να γίνεται η απασχόληση με τις απαιτητικές-σημαντικές υποθέσεις.

3. Κάθε ημέρα να ξεχωρίζεται κάποια χρονική περίοδος (π.χ., 1 ώρα) για απερίσπαστη εργασία, χωρίς εξωτερικές διακοπές από επισκέπτες, τηλεφωνήματα κ.λπ.

4. Οι υποθέσεις με τις οποίες απασχολούνται οι μάνατζερ πρέπει να ολοκληρώνονται “μια κι έξω”, ώστε να αποφεύγεται η σπατάλη χρόνου, αφήνοντας ατέλειωτες υποθέσεις και ξαναπιάνοντάς τες αργότερα.

5. Πρέπει να γίνεται συστηματική εκχώρηση εξουσίας σε υφισταμένους, ώστε αυτοί να λαμβάνουν αποφάσεις για καθοριζόμενα θέματα, και έτσι να μένει χρόνος στο μάνατζερ για να ασχοληθεί με σημαντικότερες υποθέσεις. Αυτή η πρακτική συντελεί και στην ανάπτυξη των υφισταμένων και την προετοιμασία τους για ανάληψη μεγαλύτερων ευθυνών. Σημαντικό είναι ο μάνατζερ να μένει σταθερός στην απόφασή του και να αποφεύγει να δέχεται πίσω την εκχώρηση, στις περιπτώσεις που ο υφιστάμενος, αντιμετωπίζοντας δυσκολίες, προσπαθεί να επαναφέρει την υπόθεση στο μάνατζερ, χωρίς την ολοκλήρωσή της.

6. Προσοχή πρέπει να δίνεται στη σωστή αξιοποίηση των επιτροπών-συνεδριάσεων, ώστε να είναι αποτελεσματικές και να αποφεύγονται οι σπατάλες χρόνου-προσπάθειας.

Συνήθεις αιτίες σπατάλης του χρόνου

  1. Η έλλειψη σχεδιασμού-προγραμματισμού (Μη καθορισμός συγκεκριμένων στόχων)
  2. Η μη ολοκλήρωση “μια κι έξω” των αναλαμβανομένων υποθέσεων
  3. Η αναποφασιστικότητα, αναβλητικότητα, τελειομανία: “χρειάζομαι κι άλλα στοιχεία”
  4. Η επικρατούσα ακαταστασία-ανοργανωσιά του εργασιακού χώρου, που δύσκολα βρίσκεις αυτό που χρειάζεσαι
  5. Οι πολλές διακοπές από τηλεφωνήματα και απρόβλεπτους επισκέπτες
  6. Η συσσώρευση περιττών εντύπων-εγγράφων και το μη τακτικό ξεκαθάρισμά τους
  7. Η έλλειψη προβλέψεως κάποιας ξεχωριστής χρονικής περιόδου (π.χ., μια ώρα) για αυτοσυγκέντρωση και απερίσπαστη εργασία
  8. Η μη εκχώρηση αρμοδιοτήτων και εξουσίας σε υφισταμένους, ώστε να ελευθερώνεται ο μάνατζερ για απασχόλησή του με σημαντικότερες υποθέσεις
  9. Η συμμετοχή σε πολλές και κακοδιεξαγώμενες συνεδριάσεις-συσκέψεις
  10. Η κακή επικοινωνία-συνεργασία με συναδέλφους ή άλλα τμήματα.

     

  • Οφέλη από την σωστή αξιοποίηση του χρόνου

  • Αύξηση της παραγωγικότητας ατόμου και οργανώσεως.

  • Ικανοποίηση από τα πραγματοποιούμενα αποτελέσματα

  • Καταπολέμηση του άγχους

  • Βελτίωση της προσωπικής εικόνας του ατόμου –αξιοπιστία και αποδοχή του

  • Διεύρυνση και βελτίωση της ποιότητας του ελεύθερου χρόνου για απασχόληση με:

    • την οικογένεια
    • την υγεία-αθλητισμό
    • την προσωπική ανάπτυξη
    • την εθελοντική προσφορά υπηρεσιών σε κοινωφελείς οργανισμούς.

Συμπεράσματα

Προφανώς, τα παραπάνω οφέλη δικαιολογούν την καταβολή κάθε προσπάθειας για την απόκτησή τους. Ελπίζω ότι αυτή η εργασία έπεισε κάποιους αναγνώστες να προσπαθήσουν να υλοποιήσουν τη βιβλική προτροπή, να εξαγοράζονται σοφρώνως το χρόνο τους, προς όφελος των ιδίων, των οργανισμών στους οποίους απασχολούνται, των οικείων τους, αλλά και προς όφελος των διαφόρων θρησκευτικών και ανθρωπιστικών οργανισμών, οι οποίοι έχουν μεγάλη ανάγκη της εθελοντικής προσφοράς υπηρεσιών από τους πιστούς. Ì

 

Ο κ. Σώτος Δ. Μπούκης ήταν καθηγητής μάνατζμεντ στο Deree College.

 

Oι ΑΝΤΙΦΑΣΕΙΣ του ανθρώπου /1- ---


του κ. Xαρίλαου Mοσχίδη

“Διότι εξεύρω ότι δεν κατοικεί εν εμοί, τουτέστιν εν τη 
σαρκί μου, αγαθόν· επειδή το θέλειν πάρεστιν εις εμέ
το πράττειν όμως το καλόν δεν ευρίσκω”.

Pωμαίους ζ΄ 18
 

Τι είναι ο άνθρωπος; Eρώτημα που διατυπώνεται επίμονα από κάθε ευαίσθητη συνείδηση. “O άνθρωπος”, παρατηρεί ο Jaspers “είναι πάντα κάτι περισσότερο απ’ ό,τι ξέρει και μπορεί να μάθει για τον εαυτό του”. Tο πρόβλημα δεν είναι καινούργιο. Kαινούργια είναι η τοποθέτηση στο επίκεντρο του ενδιαφέροντός μας. Kι αυτό γίνεται φανερό από την προσπάθεια που καταβάλλουν οι ανθρωπολόγοι της εποχής μας να δώσουν απάντηση σ’ αυτό. O Eliot, ποιητής από τους μεγαλύτερους του 20ού αιώνα, που υπήρξε συνάμα και βαθύς στοχαστής, δίνει πλατύτερη διάσταση στο, όπως τ’ ονομάζει, “ερώτημα των ερωτημάτων”;

“Tι είναι ο άνθρωπος;

Ποια τα όριά του;

Ποια η αθλιότητα; Ποιο το μεγαλείο του;

Kαι τελικά, ποια είναι η μοίρα του;”

Mας ενδιαφέρει λοιπόν να γνωρίσουμε αν η σχετική έρευνα της σύγχρονης επιστήμης απέδωσε καρπούς. Αν φώτισε περισσότερο το μυστήριο που κρύβει μέσα του αυτό το πλάσμα. Aν, τέλος πάντων, κατόρθωσε να πλησιάσει την ουσία του προβλήματος. Nα μας φανερώσει τον εαυτό μας. Έχω βάσιμη υποψία πως ύστερ’ από τόσες επίμονες και κοπιαστικές προσπάθειες το ερώτημα παραμένει αναπάντητο και το πρόβλημα εξακολουθεί να μη βρίσκει λύση. Aπό τους πολλούς λόγους που θα μπορούσε κανείς ν’ αναφέρει, ένας είναι ο σημαντικότερος: Aιτία της αδυναμίας μας να “εννοήσουμε” την ανθρώπινη ύπαρξη σαν άτομο, σαν επώνυμο μέλος της κοινωνίας είναι ότι μέσα μας κυριαρχεί η δυσαρμονία, το παράλογο, η αντίφαση. Nα είναι άραγε αλήθεια ότι “η καρδιά του ανθρώπου είναι καμωμένη να συμφιλιώνει αντιφάσεις;” (David Hume). Δεν αποκλείεται. Mόνον ο άνθρωπος απ’ όλα τ’ άλλα όντα ζει τραγικά διχασμένος, μοιρασμένος στα δυο.

 

α) Aντίφαση Mεταφυσική

Tο ένα σκέλος στη γη (πάθη, μίση, κακίες, εγκλήματα). Tο άλλο στον ουρανό (δίψα για το αγαθό, χαρά για το ωραίο, φόβος Θεού στην καρδιά). Θα μπορούσες να φαντασθείς μεγαλύτερο παραλογισμό απ’ αυτόν; Tο ζώο είναι αυτό που φαίνεται: ήσυχο, ικανοποιημένο από τον εαυτό του, χωρίς να το δυναστεύει καμιά ταραχή.

O άνθρωπος αντίθετα, δεν είναι ποτέ συμφιλιωμένος με τον εαυτό του. Eπειδή το αισθάνεται πως δεν είναι πραγματικά αυτός που φαίνεται πως είναι. Oύτε είναι αυτός που θα ήθελε να είναι και στ’ αλήθεια, δεν είναι. Έχει τον πόλεμο μέσα του, την ταραχή, τη διαμάχη. Tου λείπει η ειρήνη, η ενότητα, η αρμονία, που τόσο τις χρειάζεται. “Πνεύμα, δυστυχισμένο, που η φυσική διαφθορά του είναι τόσο μεγάλη, όσο και η απροσδόκητη, η σχεδόν παράδοξη κλίση του προς τη φιλανθρωπία και τις πιο σπουδαίες αρετές” (ποιητής Baudelaire).

O B. Pascal (χριστιανός φιλόσοφος και μαθηματικός) είναι ακόμη πιο κατηγορηματικός: “Tι χίμαιρα που είναι ο άνθρωπος; Tι καινοτομία, τι τέρας, τι χάος, τι υποκείμενο αντίφασης, τι θαύμα; Kριτής όλων των πραγμάτων κι από την άλλη ηλίθιο σκουλήκι της γης. Θεματοφύλακας του αληθινού και συνάμα βόθρος αβεβαιότητας και πλάνης. Δόξα και απόρριμμα του σύμπαντος!” (Στοχασμοί αρ. 434).

 

β) Aντίφαση Hθική

Θέλει το αγαθό, πράττει όμως το κακό. Βασανίζεται από τύψεις. Mεταμελείται πικρά, υποφέρει απ’ όσα κακά έχει κάνει· Ωστόσο ξαναπέφτει πάλι στα ίδια λάθη, στην ίδια εκτροπή, στις ίδιες άνομες πράξεις. Eιλικρινής στη μεταμέλειά του, όσο και αδίστακτος στη εκτέλεση του κακού. Διπλός στην υπόστασή του. Λογικός έλεγχος και ηθική συνείδηση το ένα πρόσωπο — πάθη και διαστροφές το άλλο. Δυνατός μαζί και αδύνατος.

Πώς να βρει το κέντρο του βάρους του; Πώς να σταθεί όρθιος; Πώς να ισορροπήσει; Αγωνίζεται σκληρά, παλεύει ασταμάτητα να δαμάσει τον εαυτό του. Ωστόσο βγαίνει πάντα νικημένος.

“Πόλεμος μέσα στα σπλάγχνα του” σημειώνει πάλι ο B. Pascal. “Πόλεμος ανάμεσα στο λογικό και τα πάθη. Aν είχε μόνο το λογικό χωρίς τα πάθη… Aν είχε μόνο τα πάθη χωρίς το λογικό… θα ήταν σε καλύτερη μοίρα. Aλλά έχοντας και τα δυο, δεν μπορεί να υπάρχει χωρίς πόλεμο. Δεν μπορεί να ζει ειρηνικά με το ένα χωρίς να πολεμάει το άλλο. Kι έτσι είναι πάντα διχασμένος κι αντίθετος προς τον ίδιο τον εαυτό του” (Στοχασμοί αρ. 412).

Aυτή είναι η αθλιότητα, αλλά και το μεγαλείο του. “Tο μεγαλείο του ανθρώπου είναι τρανό κατά τούτο, ότι ξέρει πως είναι άθλιος” (Pascal – Στοχασμοί αρ. 397). Γι’ αυτό άλλωστε, δεν είναι πέρα ως πέρα δυστυχής. Tην ίδια παράδοξη αμφιλογία παρουσιάζει και στην ηθική του ζωή. Δυστυχής για τον ηθικό ξεπεσμό του αλλά κι ευτυχισμένος επειδή αξιώθηκε να έχει συνείδηση της ενοχής του. Ένα στοιχείο που μπορεί ν’ αποτελέσει τη βάση - το ξεκίνημα για την ηθική ανόρθωσή του. Aν του έλειπε η συνείδηση της ενοχής, τότε θα ήταν πέρα ως πέρα δυστυχισμένος.

 

γ) Aντίφαση ψυχολογική

Kι εδώ διαπιστώνουμε τη συνύπαρξη αντιθέτων ανταγωνιστικών τάσεων μέσα στον ίδιο χαρακτήρα. Πάρα πολλές φορές ενώ είμαστε τόσο βέβαιοι για κάποιον στενό μας γνώριμο ώστε μπορούμε να πάρουμε και όρκο για το “ήθος”, το “χαρακτήρα” του, ξαφνικά, σε μια συγκεκριμένη περίπτωση, το ίδιο αυτό άτομο παρουσιάζει μιαν εντελώς απροσδόκητη όψη, που μας αφήνει άναυδους. “Θα έπαθε κάτι ο άνθρωπος. Aυτό το διαμάντι να βγει σκάρτο, θα είναι ασφαλώς άρρωστος”. Tο περίεργο είναι πως αυτή η απότομη “αλλαγή” εκπλήσσει συχνά και τον ίδιο τον εκτροχιασμένο. Eξάλλου μπορεί να συμβεί (και συμβαίνει μάλιστα πιο συχνά απ’ όσο το φανταζόμαστε) το αντίθετο. Ένας φανατικός-υπερφίαλος τύπος παρουσιάζεται ξαφνικά ταπεινός και μετριοπαθής. Ένας δειλός δείχνεται ικανός για πράξεις ηρωικές. Ένας αναξιόπιστος γίνεται φίλος αφοσιωμένος και ειλικρινής… κ.ο.κ.

Πώς εξηγούνται όλ’ αυτά; Eίχαμε άραγε προηγουμένως γελαστεί και μόλις τώρα διαπιστώνουμε το αληθινό πρόσωπό του; Mήπως και ο ίδιος είχε απατηθεί και τώρα επιτέλους, βρίσκει τον πραγματικό εαυτό του; Δεν αποκλείεται. Eντούτοις η σύγχρονη ψυχολογία μας πληροφορεί ότι η πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική.

Mέσα στον τύπο που αναφερθήκαμε υπάρχουν περισσότερες από μια “φύσεις” —“χαρακτήρες” αν προτιμάτε— ασυμβίβαστες μεταξύ τους, που δεν είχαν γίνει φανερές, είτε γιατί σκόπιμα κάποια καταπίεζε τις άλλες, είτε γιατί απουσίαζαν οι ευκαιρίες που θα φανέρωναν την άγνωστη ως τώρα. Ξαφνικά μια παραμερισμένη έρχεται στο φανερό, με τρόπο ασυνήθιστο. Παράδοξο! θα παρατηρήσετε. Όλα μπορεί να τα περιμένει κανείς κι από τον “τελειότατο” άνθρωπο! Φαίνεται, μάλιστα πως όσο υψηλότερα στέκεται στην κλίμακα της Δημιουργίας με το πνεύμα του, τόσο υπόκειται σε ισχυρότερους, κάποτε ακαταμάχητους πειρασμούς και κινδυνεύει να πέσει πολύ χαμηλά, να κατρακυλήσει στο βάραθρο της εκτροπής, αφήνοντας εμάς εμβρόντητους με το κατάντημά του!

 

δ) O εσωτερικός αγώνας κι η αντιμετώπισή του

Ύστερα απ’ όλα τα προηγούμενα είναι βέβαιο: ότι ο άνθρωπος μέσα του διεξάγει έναν σκληρό αγώνα. Σκοπός του είναι να δαμάσει τον ίδιο τον εαυτό του. Πώς θα δαμαστεί όμως μια φύση με τόσο πολλές αντιφάσεις; Kόβοντας, είπε κάποιος, σαν τον Hρακλή της μυθολογίας ένα-ένα τα κεφάλια της “Λερναίας Ύδρας” που φωλιάζει μέσα μας(!). H απάντηση μοιάζει βέβαια λογική, αλλά δεν ικανοποιεί. Γιατί δεν μας λέει με ποια δύναμη θα κόψουμε αυτά τα κεφάλια. Πλησιάζει κάπως το πρόβλημα, με την αναγνώριση ότι μέσα στην ψυχή κάθε ανθρώπου είναι θρονιασμένη μια “Λερναία Ύδρα” που τον καταδυναστεύει αδιάκοπα. Kι επιπλέον αναγνωρίζει ότι ο άνθρωπος έχει ανάγκη ν’ απαλλαγεί απ’ αυτήν, για να μπορέσει να χαρεί τη ζωή του, να βρει το νόημα, να μάθει το σκοπό της ύπαρξής του. Kάνει όμως το βασικό λάθος ν’ απευθυνθεί στη δύναμη του ίδιου του ανθρώπου. Kαι σ’ αυτό έγκειται η αιτία της αποτυχίας του.

Στον αγώνα τους αυτόν οι περισσότεροι, αν όχι όλοι, πέφτουν θανάσιμα πληγωμένοι, χωρίς να έχουν κερδίσει την πολυπόθητη λύτρωση. Σ’ ένα τέτοιο αγώνα είναι πολύ αμφίβολο, μάλλον αδύνατο, αν θα βγει κανένας νικητής. Ποια είναι η αιτία; Tι φταίει; Πού οφείλεται η αδυναμία μας να νικήσουμε αυτήν την καταραμένη “Λερναία Ύδρα”;

Aπάντηση στο κρίσιμο τούτο ερώτημα, όσο κι αν ψάξουμε στ’ ανθρώπινα βιβλία, δεν πρόκειται να βρούμε σε κανένα. Kι αν περιοριστούμε μόνο σ’ εκείνα που η Eπιστήμες κι η Φιλοσοφία προσφέρουν, μάταιος θα είναι ο κόπος μας κι άκαρπες οι προσπάθειές μας.

Tην απάντηση που χρειαζόμαστε μας τη δίνει ο Θεός, μέσα στο δικό Tου Bιβλίο, την Aγία Γραφή. Kι όχι μόνο Aπάντηση αλλά και ΛYΣH θαυμαστή κι ανέλπιστη. Mάλιστα ΛYΣH πρακτική, μοναδικά αποτελεσματική! Λύτρωση προσφέρει στον καθένα μας προσωπικά, νίκη, θρίαμβο με τη συνδρομή της πίστης στο Δοξασμένο Kύριό μας τον Iησού Xριστό. Ì

 

(συνέχεια και τέλος στο επόμενο τεύχος)

 

Ο κ. Χ. Μοσχίδης είναι γιατρός.

 

 

Ψαλμός 10

Μία Επείγουσα Αίτησις


του κ. Α. Κουλούρη

 

Σε ωρισμένα Εβραϊκά κείμενα, όπως και στην μετάφρασι των Εβδομήκοντα (Ο΄), ο Ψαλμός αυτός αποτελεί συνέχεια του προηγουμένου (Ψαλμός θ΄). Και είναι γεγονός ότι υπάρχει μια σημαντικά αξιόλογη συνάφεια στους δύο αυτούς Ψαλμούς, όπου μια ιδιαίτερη έμφασις δίδεται σε μια απόλυτη εξάρτησι από τον Θεό, στην απελευθέρωσι του ευσεβούς από την καταδυνάστευσί του από τον πονηρό άνθρωπο. Βέβαια τούτο δεν πρέπει να εκληφθή και να ερμηνευθή σαν κάτι που συσχετίζεται, κατά κάποιο τρόπο, με σύγχρονα κινήματα για μια “παθητική αντίστασι”.1 Καμμία επίσης σχέσι δεν έχει με την “ανατολίτικη” αντίληψι περί του “πεπρωμένου” (το “κισμέτ”), που εκφράζεται με μια αποχωρητική αδράνεια.

Αντίθετα, αυτή η αντίδρασις και συμπεριφορά που συναντούμε στους διδύμους αυτούς Ψαλμούς χαρακτηρίζεται από μια δυναμική, που ενώ δεν στηρίζεται στον ανθρώπινο παράγοντα –χωρίς να τον αγνοή- όμως εμπνέεται, καθοδηγείται, και συνεχώς αναζωογονείται σε υπομονή, σε προσδοκία, σε αγωνιστικό πνεύμα και διάθεσι από την πεποίθησι της θείας κυριαρχίας, που ενεργοποιεί τον πιστό με μια έμφασι στην άμεση πραγματικότητα, αλλά και με μια έμμεση αναφορά σε μια εσχατολογική προοπτική.

Η ουσιαστική σύνδεσις των δύο Ψαλμών, παρά τις διαφορές τους, διαπιστώνεται με ένα συγκεκριμένο τρόπο, με εκείνη την επαναληπτική επίκλησι του ονόματος του Κυρίου, που την συναντούμε πρώτα στο εδ. 19 (Ψαλμός θ΄), Ανάστηθι Κύριε· ας μη υπερισχύση άνθρωπος· ας κριθώσι τα έθνη ενώπιον σου”, κάτι που θα συναντήσουμε ξανά στο εδ. 12 (Ψαλμός ι΄): Ανάστηθι Κύριε Θεέ, ύψωσον την χείρα σου· μη λησμονήσης τους τεθλιμένους”, όπου φαίνεται μια σαφής συσχέτισις με τον προηγούμενο.

Όμως οι διαφορές μεταξύ των δύο αυτών Ψαλμών δεν πρέπει να αγνοηθούν και δικαιολογούν την παραδοσιακή άποψι ότι ο Ψαλμός αυτός αποτελεί μια μεταγενέστερη και διακεκριμένη σύνθεσι, καθώς ομολογείται ότι έχει συντεθή ως μία αμοιβαία αλληλοανταπόκρισι –ανάμεσα στους δύο Ψαλμούς. Και σαν τέτοιες “ανταποκριτικές” φράσεις προτείνονται και οι ακόλουθες:2

- “Και ο Κύριος θέλει είσθαι καταφύγιον εις τον πένητα, καταφύγιον εν καιρώ θλίψεως” (θ΄ 9), με μια ανταποκριτική επιβεβαίωσι: “δια να κρίνης τον ορφανόν και τον τεταπεινωμένον, ώστε ο άνθρωπος ο γήϊνος να μη καταδυναστεύη πλέον” (Ψαλμ. ι΄ 18).

- Και πάλιν: “... εις τον πένητα καταφύγιον εν καιρώ θλίψεως [Ψαλμ. θ΄ (β)] σε συσχέτισι με το “Διατί, Κύριε ίστασαι μακρόθεν, κρύπτεσαι εν καιρώ θλίψεως (Ψαλμ. ι΄ 1).

Είναι και εδώ έκδηλη μια ανταποκριτική αντιπαράθεσις μιας αντιτιθεμένης προσεγγίσεως. Όμως αυτά δεν είναι “καυτά ερωτήματα” μιας δοκιμαζομένης ψυχής; Για μια στιγμή ευρίσκει ανακούφισι, καταφύγιο στον Κύριο, την άλλη όμως στιγμή κατατρύχεται από ένα αίσθημα εγκαταλείψεως, αποξενώσεως, αποθαρρύνσεως που εκφράζεται μ’ ένα ερώτημα γεμάτο παράπονο “Διατί, Κύριε ίστασαι μακρόθεν, κρύπτεσαι εν καιρώ θλίψεως”;

- Και πάλιν σε μια στιγμή διακηρύττει: “... δεν λησμονεί την κραυγήν των ταλαιπωρημένων” [Ψαλμ. θ΄ 12(β)] σε λίγο όμως και πάλι θα ικετεύση: “... μη λησμονήσης τους τεθλιμμένους” [Ψαλμ. ι΄ 12(β)]... Όμως αυτή η φαινομενική αντίφασις δεν φανερώνει τον συχνό προβληματισμό του ταλαιπωρημένου; Δεν ενθυμίζει τούτο τον προβληματισμό του Ιωάννου Βαπτιστού, στην ώρα της μεγάλης δοκιμασίας του; “Συ ει ο ερχόμενος ή έτερον προσδοκώμεν;”3 Και, όμως, δεν έχει περάσει μεγάλο χρονικό διάστημα που ο ίδιος είχε διακηρύξει “Ίδε ο αμνός του Θεού ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου...”4

(Αναφορικά, πάντως, με το θέμα της διασπάσεως ή συνδέσεως των Ψαλμών θ΄ και ι΄, βλέπε κατωτέρω υποσημείωσιν)5

Στην εισαγωγή του Ψαλμού αυτού ο Ιωάννης Καλβίνος σημειώνει τα κάτωθι: “εδώ ο Δαβίδ6 παραπονείται και εκ μέρους του, αλλά και εκ μέρους όλων των ευσεβών, ότι απάτη, εκβιασμός, σκληρότης, βία, κάθε είδους αδικία επικρατούν παντού στον κόσμο· η αιτία που προσάπτει σε όλα αυτά, είναι ότι οι ασεβείς και πονηροί άνθρωποι, μεθυσμένοι από την ευημερία τους, έχουν απορρίψει κάθε φόβο Θεού, και νομίζουν ότι ημπορούν να πράξουν, ό,τι επιθυμούν με ατιμωρησία. Με θερμότητα, λοιπόν, ικετεύει τον Θεό, για να τον βοηθήση, και να θεραπεύση τις απελπιστικές συμφορές. Στο κλείσιμο του Ψαλμού παρηγορεί τον εαυτόν του και όλους τους πιστούς με την ελπίδα ότι, στον εύθετο χρόνο θα αποκτήσουν την απελευθέρωσί τους. Η περιγραφή παρουσιάζει, σαν σε καθρέπτη, μια ζωντανή εικόνα της ευρύτερης διαφθοράς και διαλύσεως της κοινωνίας. Όταν, λοιπόν, βλέπουμε την ανομία να διαχέεται σαν πλημμυρίδα, η τρομακτικότης μιας τέτοιας δοκιμασίας, ας μη κλονίση την πίστι των τέκνων του Θεού και ας μη οδηγήση σε απελπισία. Ας μάθουν να προσβλέπουν σ’ αυτόν τον καθρέπτη. Αποβλέπει στο να ελαφρύνη τη θλίψι μας, ώστε να θεωρούμε ότι τίποτε δεν συμβαίνει σε μας σήμερα, που η Εκκλησία του Θεού δεν είχε πειραματισθή στις αρχαίες ημέρες (εννοεί την Εκκλησία της παλαιάς οικονομίας)7, και μάλλον έχουμε κληθή στην ίδια σύγκρουσι στην οποία ο “Δαβίδ” και οι άλλοι άγιοί Του ασκήθηκαν. Ακόμη οι πιστοί προτρέπονται να ανεύρουν το καταφύγιόν τους στον Θεό μέσα σ’ αυτή την σύγχυσι των πραγμάτων· γιατί εκτός εάν πεισθούν ότι ανήκει στον Θεό να τους βοηθήση, ουδέν θα αποκτήσουν εάν εμπλακούν στην περιπλοκή των γογγυσμών, γεμίζοντες τον αέρα με τις κραυγές και τα παράπονά τους”.

Πόσο επίκαιρα είναι τα λόγια αυτά του Αναμορφωτού που κηρύχθηκαν στο “Auditorium” της Γενεύης πριν από 440 περίπου χρόνια!8 9.

Τον Ψαλμό αυτό θα ήτο σκόπιμον να τον διαιρέσουμε σε δύο τμήματα:10

 

(α) Γιατί ο Θεός σιωπά όταν οι πονηροί πληθύνονται (εδ. 1-11)

 

Εδ. 1: Ο Ψαλμωδός αρχίζει τον ύμνο του με μια έκφρασι απορίας, ένα μεγάλο “γιατί;”. Γιατί ο Θεός δεν επεμβαίνει αμέσως; “Δια τι, Κύριε, ίστασαι μακρόθεν; κρύπτεσαι εν καιρώ θλίψεως;” (εδ. 1) Πόσα “γιατί” δεν βγαίνουν καθημερινά από την καρδιά μας. Ερωτηματικά, απορίες, αμηχανίες! Είναι η έκφρασις αυτή ένας ψίθυρος παραπόνου; είναι η διατύπωσις μιας ανεξήγητης απορίας; είναι μια διερευνητική αναζήτησις για κάποια λογική απάντησι; Πιθανόν όλα αυτά, που πάντα προβλημάτισαν και θα εξακολουθήσουν να προβληματίζουν τον άνθρωπο στην παρούσα οικονομία των πραγμάτων. Όμως, πέρα από αυτά, σημειώνει ένας παλαιός σχολιαστής, τα λόγια αυτά αποτελούν την έκφρασι μιας ζωηρής επιθυμίας.11 Πόσο πράγματι θα επιθυμούσαμε ν’ ανεύρουμε τον μίτο για την διερεύνησι ανεξηγήτων στην πεπερασμένη αντίληψί μας, κεκρυμμένων πραγμάτων! Στην παρούσα εμπειρία του Ψαλμωδού ο Θεός φαίνεται απόμακρος, κεκρυμμένος, όταν ιδιαίτερα η παρουσία Του θα ήταν τόσο αναγκαία!12 Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο ακούγεται το αγωνιώδες αυτό ερώτημα:

“Διατί”

Εδ. 2: Παράλληλα όμως ο Ψαλμωδός σαν μέσα ακόμη σε μια ομιχλώδη αχλύ αρχίζει αμυδρά κάτι να διακρίνη: “Εν τη υπερηφανία του ασεβούς, κατακαίεται ο πτωχός· ας πιασθώσιν εν ταις πανουργίαις τας οποίας διαλογίζονται”.

Αφού στο πρώτο μέρος του εδαφίου η σκέψις του Ψαλμωδού εξακολουθεί να περιστρέφεται γύρω από το πρόβλημα της αδικίας, καθώς βλέπει την αλαζονεία του “ασεβούς” που κατακαίει τον “πτωχόν”, σαν μια αστραπή λάμπει στο νου του μια πληροφορία ότι –χωρίς κάποια εξωτερική παρέμβασι- θα έλθη η κρίσις στον καταδυναστεύοντα πονηρό άνθρωπο. Ο ίδιος θα οδηγηθή, μέσα από τις ίδιες του τις μεθοδείες, σε μια αυτοκαταστροφή. Οι πονηρές, επίβουλες, δολερές μεθοδεύσεις του –όλα αυτά τα οποία εν τω σκότει διαλογίζεται- θα καταστούν η παγίδα του. Πόσο συχνά οι κρίσεις του Θεού επιφέρονται μέσω των παγίδων που ο ασεβής έχει τοποθετήσει δι’ άλλους.

Τα εδάφια 3-11 περιέχουν μια λεπτομερή περιγραφή των οδών, των τρόπων, των μεθοδεύσεων του πονηρού ανθρώπου.

Εδ. 3: Το πρώτον σημείον που χαρακτηρίζει τον “ασεβή” είναι η αίσθησις, το αίσθημα της αυταρκείας: “Διότι ο ασεβής καυχάται εις τας επιθυμίας της ψυχής αυτού, και ο πλεονέκτης μακαρίζει ευατόν· καταφρονεί τον Κύριον”: Πρόκειται για μια αυτάρκεια που στηρίζεται στην κοσμική επιτυχία.13 Ο Προφήτης Αββακούμ με έναν ιδιαίτερα δεικτικόν τρόπον περιγράφει αυτό το πνεύμα: “Ανασύρουσι πάντας δια του αγκίστρου, έλκουσι αυτούς εις το δίκτυον αυτών, και συνάγουσιν αυτούς εις την σαγήνην αυτών· δια τούτο ευφραίνονται και χαίρονται. Δια τούτο θυσιάζουσι εις το δίκτυον αυτών, και καίουσι θυμίαμα εις την σαγήνην αυτών14. Όμως, ακόμη και στο πλαίσιο της πνευματικής διακονίας αυτό το πνεύμα είναι δυνατόν να εμφιλοχωρήση, όταν κατεχόμαστε από ένα πνεύμα καυχησιολόγου προβολής των οιωνδήποτε επιτευγμάτων μας πραγματικών ή και φανταστικών, όταν επαναπαυόμαστε στις αληθινές ή υποτιθέμενες επιτυχίες και δάφνες μας, όταν αγνοούμε, αποσιωπούμε, περιφρονούμε την προσπάθεια, την συμβολή, την εργασία και του ασθενεστέρου αδελφού. Αυτό το αίσθημα μιας “πνευματικής αυταρκείας”, πώς δύναται να χαρακτηρισθή παρά ύβρις κατά του Αγίου Πνεύματος. Το πνεύμα της Λαοδικείας προσβάλλει το Άγιον Πνεύμα: “... λέγεις ότι Πλούσιος ειμι και πεπλούτηκα και ουδέν χρείαν έχω, και ουκ οίδας ότι συ ει ο ταλαίπωρος και ελεεινός και πτωχός και τυφλός και γυμνός,...”15.

Εδ. 4: Το δεύτερον16 στοιχείον που συνοδεύει την νοοτροπία, το φρόνημα, την συμπεριφορά του ασεβούς είναι η αλαζονεία του, “ο ασεβής δια την αλαζονείαν του προσώπου αυτού δεν θέλει εκζητήσει τον Κύριον· πάντες οι διαλογισμοί αυτού είναι ότι δεν υπάρχει Θεός”. Τούτο δεν σημαίνει, απαραιτήτως, ότι ο άνθρωπος αυτός ανοικτά, απερίφραστα, δογματικά, απορρίπτει την ύπαρξι του Θεού. Δεν είναι συνήθως ένας δεδηλωμένος αθεϊστής. Δεν αποκλείεται μάλιστα να θρησκεύεται και να εκτελή ωρισμένα θρησκευτικά καθήκοντα. Όμως θα γελειοποιήσει ακόμη και την ιδέα ότι ο Θεός ενδιαφέρεται για τα τεκταινόμενα στον κόσμο, για τον άνθρωπο. Οπωσδήποτε δεν ενοχλείται εάν ο Θεός εγκρίνει τη διαγωγή και συμπεριφορά του.17 Στην πραγματικότητα αυτός λατρεύει, όπως είδαμε στο 3α, τις επιθυμίες του.18 Η πιο συνήθης μορφή ειδωλολατρίας είναι η λατρεία των επιθυμιών μας, δηλαδή του ιδίου του εαυτού μας...

Εδ. 5: Η απόδοσις του εδαφίου τόσο στην μετάφρασι του Ν. Βάμβα, όσο και στους Ο΄ παρουσιάζει ένα πρόβλημα. Ο Ν. Βάμβας αποδίδει το πρώτο μέρος του εδαφίου: “Αι οδοί αυτού μολύνονται εν παντί καιρώ...”, ανάλογος είναι και η απόδοσις των Εβδομήκοντα: “Βεβηλούνται αι οδοί αυτού εν παντί καιρώ...” Δεχόμενοι αυτή την απόδοσι θα έπρεπε να εκτιμήσουμε ότι ο ασεβής, στερούμενος την θεία χάρι, βυθίζεται περισσότερο και περισσότερο μέσα σ’ ένα διανοητικό, ηθικό, αισθησιακό βόρβορο. Όμως είναι ορθή η απόδοσις αυτή; Η Ν.Μ.Β. αποδίδει τη φράσι αυτή διαφοροτρόπως: “Στον οποιοδήποτε καιρό οι κόποι του αποδίδουν”. Είναι σαφές ότι η δευτέρα απόδοσις ουσιαστικά διαφέρει από την έννοια των δύο προηγουμένων, και η δευτέρα αυτή απόδοσις, βάσει του Εβραϊκού κειμένου, φαίνεται να είναι η ακριβής. Τούτο το είχε επισημάνει και ο Ιωάννης Καλβίνος, στηριζόμενος στην “ομοφωνία των Ιουδαίων σχολιαστών”, ως γράφει, ως προς την ρίζα της λέξεως και την έννοιά της.19 Η απόδοσις αυτή ανταποκρίνεται σ’ ένα “παράπονο” του Ψαλμωδού που το συναντάμε και σε Προφήτες για την ευδοκίμησι και την ευημερία του ασεβούς, του αδίκου, του πονηρού20 (έστω και εάν είναι συχνά προσωρινή). Βλέποντες το εδάφιό μας αυτό, με την ορθωτέρα απόδοσι της Ν.Μ.Β., θα πρέπει να αναλογισθούμε, πράγματι, πόσο συχνά βλέπουμε τον ασεβή, τον πονηρό να εκμεταλλεύεται κάθε περίστασι για την προώθησι των σκοπών του!

Στη συνέχεια, ακολουθούντες τη μετάφρασι του Ν. Βάμβα: “αι κρίσεις είναι πολλά υψηλά από προσώπου αυτού·...” βλέπουμε μια σύγκρισι, ανάμεσα στο επίπεδο που κινείται ο τόσο “επιτυχημένος” ασεβής και στο επίπεδο των θείων απαιτήσεων. Αυτός ο ασεβής, συχνά τιμάται, επαινείται, εκτιμάται, δοξάζεται από το κοινωνικό σύνολον, όμως πόσον απέχει από τα μέτρα, τις απαιτήσεις, τα πρότυπα που ο Λόγος του Θεού έχει θέσει! Ο Παύλος θα δανεισθή από τους Ψαλμούς και τους Προφήτας, στην προς Ρωμαίους γ΄ 10-18, ένα πλήθος αναφορών που αντικατοπτρίζουν την γενικώτερη ανθρώπινη αθλιότητα, με την αρχική καταλυτική δήλωσι του Ψαλμωδού: “Ουκ εστιν δίκαιος ουδέ εις”21.

Η επομένη φράσις του εδαφίου είναι προτιμότερο να σχολιασθή από την Ν.Μ.Β.: “χλευάζει τους εχθρούς του” (αντί της αποδόσεως του Ν. Βάμβα “φυσά εναντίον πάντων των εχθρών αυτού”). Ο κομπασμός, η φυσίωσις, η καυχησιολογία αποτελούν, χωρίς αμφιβολία, αποκρουστικά στοιχεία του πεσμένου ανθρώπου, κοινά σε όλους. Είναι, μόνον, η χάρις του Θεού εν Χριστώ, που αναβιβάζει τον άνθρωπο από το επίπεδο αυτό, σ’ εκείνο του τέκνου του Θεού.

Εδ. 6: Όμως η καύχησις, η έπαρσις, η ματαία αυτοπεποίθησις του ασεβούς επεκτείνει, επιμηκύνει, διευρύνει την φίλαυτη, εγωϊστική, ατομικιστική εκτίμησι σε μια διαιωνιστική προοπτική του ίδιου του εαυτού του, μέσα στο πλαίσιο μιας επίγειας, καθαρά υλιστικής ευημερίας. Είναι σαν, τα πανάρχαια εκείνα χρόνια, να υποβόσκη η ιδέα μιας “κλωνοποιημένης” επιβιώσως: “Είπεν εν τη καρδία αυτού, Δεν θέλω σαλευθή από γενεάς εις γενεάν· διότι δεν θέλω πέσει εις δυστυχίαν”. Ο Ιώβ με μια θεία έμπνευσι, σε μια πολύ προγενέστερη χρονική περίοδο,22 απαντώντας στην κριτική ενός από τους τρεις “φίλους” του, του Σωφάρ, υπενθυμίζει την αδηλότητα κάθε είδους φυσικής επιβιώσεως: “Ποσάκις σβύνεται ο λύχνος των ασεβών, και έρχεται η καταστροφή αυτών εις αυτούς!” (Ιώβ κα΄ 17 κ.ε.).

συνεχίζεται

 

Υποσημειώσεις:

 

     

  1. Π.χ. το κίνημα του Ινδού ηγέτη Μαχάτμα Γκάντι εναντίον της Βρεταννικής Διοικήσεως, κάτι που παρά την ανθρωποκεντρική έμφασι περιέχει θετικά στοιχεία. Βλ. “Τα υπέρ και τα κατά ΓΚΑΝΤΙ – Βία ή μη Βία;”, Οι Φάκελοι MONDATORI – εκδ. Φυτράκη.
  2. Leslie S. Mc Caw, New Bible Commentary, The Psalms “The InterVarsity Fellowship”, London 1954, Σελ. 420.
  3. Ματθ. ια΄ 2, Λουκ. ζ΄ 19.
  4. Ιω. α΄ 29, 36.
  5. Derek Kidner (Psalms) InterVarsity Press, Leicester, England, 1973, Σελ. 68.
    Θα πρέπει να σημειωθή ότι η Ν.Μ.Β., από του Ψαλμού αυτού, συνδυάζουσα τις δύο απόψεις, παρέχει μια διπλή απαρίθμησι -“10” με έντονα στοιχεία, “9” με μικρότερα στοιχεία- αποδεχομένη εμμέσως την παραδοσιακή άποψι –στηριζομένη σε εγκυρότερα Εβραϊκά κείμενα. Οι παλαιότερες εκδόσεις των Βιβλικών Εταιρειών είχαν ανέκαθεν ακολουθήσει τον “διαχωρισμό” των δύο Ψαλμών.
  6. Ο Ψαλμός αυτός δεν αποδίδεται στον Δαβίδ, ο Καλβίνος όμως, ακολουθών την συνήθεια της εποχής, χρησιμοποιεί, προφανώς, τον γενικόν όρον που εδίδετο στο Ψαλτήριο.
  7. Ο Ιωάννης Καλβίνος, και γενικώτερα η Αναμορφωμένη Θεολογία –και όχι μόνο, γιατί την ίδια θεώρησι βλέπουμε και στους πατέρες, ειδικώτερα στον Αυγουστίνο, ότι η Εκκλησία αποτελείται από το σύνολον των πιστών της Παλαιάς και της Καινής Οικονομίας, και ότι η αφετηρία της ανάγεται από την οικογένεια των πρωτοπλάστων –μάλιστα από τον Σηθ (Γεν. δ΄ 26).
  8. Ιωάννου Καλβίνου, “Calvin’s Translation Society”, 1845, “Ψαλμοί”, Σελ. 133-134.
  9. “Commentaires” de Jean Calvin pour le livre de Pseaumes” Imprime par Francois Ettiene, MDLXIII (1563). Η πρώτη Αγγλική μετάφρασις των Σχολίων του Καλβίνου στους Ψαλμούς, παρουσιάσθηκε από τον Arthur Golding, στο Λονδίνο το 1571.
  10. ibid Leslie S. Mc Caw, Σελ. 420.
  11. James Comper Gray, “The Psalms” “The Biblical Museum” –Vol. VI, Σελ. 26, London 1898.
  12. Peter C. Craigie, “Psalms”, “Word Books”, Wago, Texas, 1983, Σελ. 123.
  13. Leslie S. Mc Caw, ibid, Σελ. 420.
  14. Αββακούμ α΄ 15, 16.
  15. Αποκ. γ΄ 17.
  16. Leslie S. Mc Caw, ibid, Σελ. 420.
  17. James Comper Gray, ibid, Σελ. 26.
  18. Derek Kidner, ibid Σελ. 71.
  19. Ιωάννης Καλβίνος, ibid, Σελ. 140: Οι Ιουδαίοι σχολιασταί υποστηρίζουν ότι η ρίζα της αντιστοίχου Εβραϊκής λέξεως δεν είναι (chalal) αλλά (chol). Το πρώτον αποδίδεται ως “μολύνονται” Ν.Β., ή ως “βεβηλούνται...” Εβδομήκοντα, ενώ το δεύτερον ως “οι κόπου του αποδίδουν” (δηλαδή ευημερούν).
  20. (π.χ. Ψαλμ. לβ΄ 7, לδ΄ 3 κ.α., ως και εις Ιώβ κα΄ 7, Μαλ. γ΄ 15 κ.α.).
  21. Ψαλμ. ιδ΄ 3 – Ρωμ. γ΄ 10.
  22. Αδημοσίευται (φωτοτυπημέναι) “Ερμηνευτικαί Σημειώσεις” μας στην Επιστολή Ιακώβου –κεφ. γ΄ 1-12 (Σελ. 27-31), Αθήναι, 1993. Ì

Ο κ. Α. Κουλούρης είναι μεταφραστής στην Ελληνική γλώσσα των “Θεσμών της Χριστιανικής Θρησκείας” του Ι. Καλβίνου.

 

 

Ιωάννης Καλβίνος
και Καλβινισμός:
Ο Μεγάλος Μεταρρυθμιστής και το Πνευματικό του Κίνημα / 3

του κ. Στ. Κατσάρκα

 

Η εκκλησιαστική διοίκηση
Περιορισμοί και απαγορεύσεις

τον τρόπο διοίκησης της εκκλησίας ο Καλβίνος προχωρεί πέρα απ’ το Λούθηρο στον εκδημοκρατισμό της, όσο κι αν αυτό ακούγεται κάπως παράξενα. Η αποστολική αναφορά στους ποιμένες, πρεσβυτέρους, διδασκάλους και διακόνους μπαίνει σ’ εφαρμογή. Ο θεσμός των λαϊκών πρεσβυτέρων στη διοίκηση της εκκλησίας δίπλα στους πάστορες, τους ποιμένες, εμφανίζεται για πρώτη φορά στη Γενεύη του Καλβίνου, γι’ αυτό και το κίνημά του χαρακτηρίζεται με τον όρο “πρεσβυτεριανισμός” κι εκείνοι που ακολουθούν τη διδασκαλία του “πρεσβυτεριανοί” ή “πρεσβυτερικοί”. Φυσικά, οι σημερινοί πρεσβυτερικοί, στους οποίους ανήκει και η Ελληνική Ευαγγελική εκκλησία, δεν ασπάζονται όλοι σήμερα ακριβώς τις θεολογικές απόψεις του Καλβίνου, ιδιαίτερα το δόγμα του προορισμού.

Είπαμε παραπάνω πως ανώτατη εκκλησιαστική αρχή στη Γενεύη είναι το εκκλησιαστικό συμβούλιο, το consistorium, που αποτελείται από δώδεκα πρεσβυτέρους –λαϊκούς- και πέντε πάστορες, και που ανάμεσα στα καθήκοντά του είναι η διατήρηση της εκκλησιαστικής τάξης, η επιτήρηση των ηθών και η διαφύλαξη της ηθικής των κατοίκων της Γενεύης. Οι απαγορεύσεις είναι ατέλειωτες κι αδύνατο ν’ αναφερθούν όλες. Θέατρα, διασκεδάσεις, λαϊκές γιορτές, χοροί και παιχνίδια, όλα απαγορεύονται. Απαγορεύονται όλες οι πολυτελείς και φανταχτερές φορεσιές, και επιτρέπονται μονάχα οι πολύ σοβαρές, σχεδόν καλογερίστικες. Γι’ αυτό και οι ράφτες υποβάλλουν στο consistorium για έγκριση κάθε καινούργιο τους μοντέλο. Απαγορεύονται τα μακριά μαλλιά στους άντρες και τα περίτεχνα χτενίσματα στις γυναίκες. Απαγορεύονται οι οικογενειακές γιορτές με παραπάνω από 20 άτομα. Τα γλυκά και φαγητά που θα προσφερθούν εκεί είναι αυστηρά καθορισμένα σε αριθμό. Απαγορεύονται οι προπόσεις, επιτρέπεται από τα ποτά μόνο το ντόπιο κόκκινο κρασί, φυσικά με μέτρο. Απαγορεύεται στα πανδοχεία να σερβίρονται φαγητά σε ξένους, χωρίς αυτοί προηγουμένως να ’χουν κάνει την προσευχή τους. Φυσικά τα βιβλία που εκδίδονται υποβάλλονται σε αυστηρή λογοκρισία. Όλες οι τέχνες ελέγχονται αυστηρά. Οι μεγάλοι Γερμανοί χριστιανοί ζωγράφοι Άλμπρεχτ Ντύρερ και Λούκας Κράναχ, που εμπνεύστηκαν και μεγαλούργησαν με την ενθάρρυνση και την επιδοκιμασία του Μαρτίνου Λούθηρου, δε θα ’χαν καμιά θέση στη Γενεύη του Καλβίνου. Ο Μπαχ, ο Συτς, ο Πραιτόριους, ο Χάσλερ, όλοι οι μεγάλοι ευαγγελικοί λουθηρανοί συνθέτες που χάρισαν στη χριστιανική υμνολογία όλους αυτούς τους ανεκτίμητους θησαυρούς, θα ’ταν αδύνατο να δημιουργήσουν μέσα στους κόλπους του καλβινιστικού κινήματος. Ο Καλβίνος δεν αρνιέται την αξία της τέχνης. Ένας άνθρωπος με τόσο πλατιά μόρφωση και με τέτοια αγωγή, δεν μπορεί να ’ναι ολότελα ξένος προς τη μουσική ή τη ζωγραφική. Ιδιαίτερα μάλιστα για τη μουσική πλέκει το εγκώμιό της κι αναγνωρίζει απόλυτα την πνευματική της χρησιμότητα. Όντας όμως τόσο εγκεφαλικός και πειθαρχημένος, την υποτάσσει κι αυτήν στις αυστηρές του προδιαγραφές. Όχι όργανα μέσα στην εκκλησία –τα μεγάλα εκκλησιαστικά όργανα πουλιούνται σε βιοτέχνες για παλιοσίδερα- όχι περίτεχνη πολυφωνία, όχι κείμενα έξω απ’ αυτά των ψαλμών, όχι μελωδίες ευτράπελες και χορευτικές. Δεν ξέρω πώς τα συνδυάζει όλα αυτά με την τόσο πλούσια και φανταχτερή μουσική παράδοση της Παλιάς Διαθήκης, την οποία μάλιστα επικαλείται τόσο συχνά σε άλλες περιπτώσεις. Ασφαλώς τούτη την αντίληψη περί μουσικής δεν μπορούν να την αντέξουν πολλοί πιστοί με περισσότερες καλλιτεχνικές ευαισθησίες από εκείνες του Καλβίνου. Εγώ τουλάχιστον θα έσπευδα να εξαφανιστώ από τη Γενεύη. Πρώτος ο χριστιανός ποιητής και στιχουργός Κλεμάν Μαρό που έγραψε τα έμμετρα κείμενα πολλών από τους ψαλμούς του “Ψαλτηρίου της Γενεύης” που εκδόθηκε στα 1539 και στα 1545, και δεύτερος ο συνθέτης υμνογράφος Λουί Μπουρζουά που γράφει πολλές από τις μελωδίες αυτού του υμνολογίου και προσαρμόζει στους υπόλοιπους ψαλμούς παλιότερες γρηγοριανές και γαλλικές μελωδίες, δε μπορούν να μείνουν για πολύ κοντά του. Κι ασφαλώς η καλβινική αυτή –και καλβινιστική- περί μουσικής αντίληψη επηρεάζει το μεγαλύτερο μέρος της ευαγγελικής εκκλησίας, περιορίζοντας για αιώνες την πλούσια έμπνευση και την αξιόλογη χριστιανική μουσική προσφορά μονάχα σε χώρες που δέχονται την επίδραση του Λούθηρου, κι ιδιαίτερα στη Γερμανία. Γεγονός που εξηγεί πολλά από τα φαινόμενα που παρατηρούνται στη μουσική ζωή των εκκλησιών ακόμη και σήμερα.

Όμως η αστυνόμευση και οι απαγορεύσεις δε σταματούν μονάχα ως εδώ. Δεν είναι μόνο οι κάθε λογής καταδότες που πάντα ξεφυτρώνουν σε τέτοιου είδους καταστάσεις. Μια φορά τουλάχιστον το χρόνο επισκέπτονται τα σπίτια εκπρόσωποι του εκκλησιαστικού συμβουλίου, του consistorium, ανοίγουν τις ντουλάπες, ψάχνουν στα κελάρια, στις αποθήκες και στις κρεβατοκάμαρες μήπως βρουν κανένα φόρεμα ή κάποιο φαγητό ή κάποιο ποτό αντίθετα προς τους κανονισμόυς. Φανταζόμαστε τι κουτσομπολιό πέφτει στα σπίτια των κύριων συμβούλων –ελεγκτών, προπάντων εκείνων που έχουν ιδιαίτερη επίδοση στο είδος.

Τις Κυριακές το πρόγραμμα περιλαμβάνει τρεις ώρες λατρείας: το πρωί, το μεσημέρι και το απόγευμα. Τις καθημερινές Δευτέρα, Τετάρτη και Παρασκευή. Η παρακολούθηση είναι υποχρεωτική, ιδιαίτερα τις Κυριακές. Όποιος απουσιάζει πληρώνει πρόστιμο. Όλοι οφείλουν να ’ναι ακριβώς στην ώρα τους. Όποιος αργεί του γίνεται πρώτα παρατήρηση. Αν δε συμμορφωθεί πληρώνει κι αυτός πρόστιμο. Αρκετοί από μας θα ’χαμε μείνει απένταροι.

Το πνεύμα της Παλιάς Διαθήκης είναι φανερό παντού. Οι γονείς υποχρεώνονται να δίνουν στα παιδιά τους ονόματα απ’ αυτήν. Τούτη η συνήθεια συνεχίζεται για αιώνες, ακόμη και σήμερα, κυρίως στους αγγλοσαξονικούς λαούς, όπου συναντάς πολλούς με τ’ όνομα Adam (Αδάμ), Jeremy (Ιερεμίας), Abraham (Αβραάμ), Esther (Εσθήρ), Debbora ή Debby (Δεβόρα) και πολλά παρόμοια. Οι ποινές για όσους παραβαίνουν τους κανονισμούς και τους νόμους ποικίλλουν από αποκοπή απ’ το σώμα της εκκλησίας κι αντίστοιχη απώλεια διαφόρων δικαιωμάτων μέχρι εξορία, φυλακή και θάνατο. (Φυσικά, η θανατική καταδίκη είναι παντού την εποχή εκείνη στην ημερήσια διάταξη.) Τα επίσημα πρακτικά του συμβουλίου της Γενεύης είναι γεμάτα από κάθε είδους κατηγορίες. Μια γυναίκα γονάτισε μπροστά στον τάφο του άντρα της και ανέκραξε: “αναπαυθήτω εν ειρήνη” (πράγμα αντίθετο προς την ευαγγελική πίστη, που δεν δέχεται τις δεήσεις “υπέρ αναπαύσεως)”. Άλλοι την είδαν και τη μιμήθηκαν. Μια γυναίκα 62 χρονών παντρεύτηκε έναν άντρα 25 (κι αυτό αδίκημα;). Μια άλλη χόρεψε. Κάποιος κατηγόρησε τη Γενεύη ότι εκτελεί ανθρώπους για τις θρησκευτικές τους ιδέες. Επιβάλλεται τριήμερη φυλάκιση σ’ έναν αστό που χαμογέλασε στη διάρκεια κάποιας τελετής βαπτίσματος. Άλλος καταδικάζεται σε φυλάκιση επειδή κουράστηκε από τη ζέστη κι αποκοιμήθηκε την ώρα της λειτουργίας, και κάποιος άλλος επειδή δε θέλησε να δώσει στο γιο του τ’ όνομα Αβραάμ. Η ποινή για τη μοιχεία και για άλλα ελαφρότερα αδικήματα είναι θάνατος. Πόσοι αιώνες έπρεπε να περάσουν για ν’ αρχίσει να καταλαβαίνει η ανθρώπινη κοινωνία –το πιο προοδευμένο κομμάτι της- την έννοια και τη σημασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων... Για ν’ αρχίσουν να καταλαβαίνουν οι χριστιανοί τον ίδιο τους τον Αρχηγό –όσοι απ’ αυτούς Τον έχουν καταλάβει μέχρι σήμερα...

Η υπόθεση Σερβέ

Σπάνια στην ανθρώπινη ιστορία έχει κακοποιηθεί σε τέτοιο βαθμό μια λέξη όσο η λέξη “αιρετικός”. Αλήθεια, ποιος είναι ο ορισμός του “αιρετικού”; Για την ορθόδοξη και την καθολική εκκλησία αιρετικός είναι αυτός που δεν δέχεται κάποιο δόγμα έστω και επουσιώδες της επίσημης εκκλησίας. Για μας τους διαμαρτυρομένους –που δεν κάνουμε και τόσο μεγάλη χρήση του όρου όσο οι ορθόδοξοι συμπατριώτες μας κι άλλες ιεραρχικά οργανωμένες εκκλησίες- αιρετικός είναι αυτός που αλλοιώνει ή αφαιρεί κάτι από το περιεχόμενο της Αγίας Γραφής, γιατί μονάχα και αποκλειστικά αυτή αποτελεί τον αυθεντικό λόγο του Θεού. Γι’ αυτό και δε δεχόμαστε καμιά προσθήκη που να έρχεται σε ασυμφωνία με την Αγία Γραφή, όπως συχνά συμβαίνει με τη λεγόμενη Ιερά Παράδοση. Ωστόσο η Αγία Γραφή σε αρκετά σημεία της επιδέχεται περισσότερες από μια ερμηνείες, και δε μιλάμε για κακόπιστες ερμηνείες “τραβηγμένες απ’ τα μαλλιά”, αλλά για κείνες που βγαίνουν με τρόπο φυσικό και αβίαστο. Όπως λοιπόν αντιλαμβάνεται κάθε λογικά σκεπτόμενος άνθρωπος, η έννοια του αιρετικού είναι εντελώς σχετική. Κι όπως πολύ σωστά παρατηρεί και ο μεγάλος μεταρρυθμιστής Σεβαστιανός Καστελιόν, σύγχρονος του Καλβίνου και πρωτοπόρος της θρησκευτικής ανοχής και της ελευθερίας του πνεύματος, ο ίδιος άνθρωπος στη μια χώρα θεωρείται υγιώς σκεπτόμενος πιστός, και μόλις περάσει τα σύνορα και βρεθεί σε άλλη χώρα μεταβάλλεται σε επικίνδυνο “αιρετικό”. Δυστυχώς η χριστιανική εκκλησία –η κάθε εκκλησία- έχει γράψει τις πιο μελανές σελίδες της στο κεφάλαιο αντιμετώπισης των κάθε είδους “αιρετικών”. Δεν έχει τόση σημασία για μας σήμερα το ότι η καθολική εκκλησία βαρύνεται με πλήθος από θανατικές καταδίκες, ή το ότι η ευαγγελική εκκλησία καταδίκασε σε θάνατο μονάχα έναν αιρετικό, τον Μιχαήλ Σερβέ, ή ότι η ορθόδοξη εκκλησία καυχιέται πως είναι η μόνη αθώα ενός τέτοιου εγκλήματος –κι είναι αυτή η “αθωότητά” της αρκετά αμφιλεγόμενη κι εντελώς υποκριτική, μια κι ο εξολοθρεμός χιλιάδων αιρετικών από μέρους των βυζαντινών αυτοκρατόρων έχει γίνει είτε με την έγκριση είτε με την υποκίνηση της επίσημης εκκλησίας. Για μας τους σημερινούς ανθρώπους σημασία έχει προπάντων το γεγονός ότι ακόμη και σήμερα ένα πολύ μεγάλο ποσοστό από εκείνους που ισχυρίζονται πως είναι πιστοί χριστιανοί, δεν δείχνουν ούτε στο ελάχιστο την ανοχή, τη συγχωρητικότητα και την αγάπη απέναντι στους διαφόρους “αιρετικούς”, κάτι που χαρακτήρισε κατεξοχήν τον Ιησού Χριστό στη διάρκεια της επίγειας παραμονής του. Και το περίεργο είναι πως αυτού του είδους οι χριστιανοί σπεύδουν πρώτοι να κατηγορήσουν τον Καλβίνο για την καταδίκη του Σερβέ και για τη μισαλλοδοξία του, ενώ αν εκείνοι βρίσκονταν στην εποχή του και στη θέση του θα ’καναν τα ίδια και χειρότερα. Ίσως μάλιστα να μην είναι και τόσο περίεργο το φαινόμενο αυτό, αν αναλογιστούμε πως η στενομυαλιά κι η μισαλλοδοξία κάνει τον άνθρωπο ανάμεσα στ’ άλλα να κρίνει τους πάντες με τα μέτρα της δικής του εποχής –της δικής μας ελεύθερης εποχής, πέντε αιώνες σχεδόν μετά από την εποχή του Καλβίνου, ύστερα από τόσες επαναστάσεις για τ’ ανθρώπινα δικαιώματα, ύστερα από τόση καλλιέργεια της ελευθερίας του πνεύματος όπου πολλοί φωτισμένοι χριστιανοί έχουν σημαντική μετοχή, κι ύστερα από την εξασθένηση του θρησκευτικού ζήλου των μαζών και την πλήρη αποδέσμευση της θρησκείας από την πολιτική, όπου δυστυχώς η δική μας χώρα δεν παίρνει καθόλου ικανοποιητικό βαθμό.

Ήταν παράξενος άνθρωπος ο Σερβέ. Κάτι ανάμεσα σε μεγαλοφυΐα και τρελό. Κάτι ανάμεσα σ’ επιστήμονα και τσαρλατάνο. Θεολόγος, αστρολόγος, φιλόσοφος και γιατρός, όλα μαζί και τίποτε ολοκληρωμένο απ’ όλα αυτά, με αξιόλογη εργασία πάνω στην κυκλοφορία του αίματος που πρώτος αυτός την ανακάλυψε, προκαλεί συνεχώς καθολικούς και διαμαρτυρομένους με τις απαράδεχτες για όλους θεωρίες του ενάντια στο δόγμα της Αγίας Τριάδας και στη θεϊκή υπόσταση του Χριστού, κατεβάζοντάς Τον στο επίπεδο του απλού προφήτη. Σαν άλλος δον Κιχώτης, Ισπανός κι αυτός, πολεμώντας μ’ αόρατους εχθρούς και μ’ ανεμόμυλους, θεωρεί τον εαυτό του ταγμένο να διορθώσει τη μεταρρύθμιση, αλωνίζει την Ευρώπη διωγμένος από παντού, πολεμά με πάθος τις θεολογικές απόψεις του Καλβίνου, και κάποια στιγμή καταδικασμένος από την ιερά εξέταση εξαφανίζεται πίσω από κάποιο ψευδώνυμο και παρουσιάζεται σαν αξιοσέβαστος γιατρός του επισκόπου μιας μικρής γαλλικής πόλης. Τον ανακαλύπτουν, δραπετεύει από τη Γαλλία με σκοπό να καταφύγει στη Νεάπολη της Ιταλίας, και κάνει το λάθος περαστικός από τη Γενεύη να μείνει μερικές μέρες εκεί. Κάποια Κυριακή διαπράττει την τεράστια απερισκεψία να εμφανιστεί στην εκκλησία. Τον αναγνωρίζουν και φυσικά τον συλλαμβάνουν. Έπρεπε να το ξέρει πως δεν ήταν δυνατόν ατιμώρητα να παίζει μ’ ένα Καλβίνο. Τα παρακάτω λίγο πολύ είναι γνωστά. Ύστερα από φυλάκιση μερικών μηνών και μετά από μια δίκη με κατήγορο-πολιτική αγωγή, -όπως θα λέγαμε σήμερα- τον ίδιο τον Καλβίνο, καταδικάζεται σαν αιρετικός στον δια πυράς θάνατο στις 25 Οκτωβρίου του 1553 και εκτελείται την επόμενη μέρα.

Έχουν να πουν, για να υποστηρίξουν τον Καλβίνου, πως στην εκτέλεση του Σερβέ δεν είχε τον πρώτο λόγο, πως δεν έλεγχε το συμβούλιο τόσο πολύ όσο είναι γενικά παραδεκτό (σ’ όλη σχεδόν άλλωστε τη διάρκεια της παραμονής του στη Γενεύη δεν θεωρούταν πολίτης με πλήρη δικαιώματα), και φέρνουν σαν παράδειγμα γι’ αυτό τους τον ισχυρισμό πως δεν μπόρεσε να επιβάλει την άποψή του να γίνεται κάθε Κυριακή στις εκκλησίες το δείπνο του Κυρίου, και πως υποχώρησε στη θέληση του συμβουλίου για τέσσερις φορές το χρόνο. Το μόνο σίγουρο για την υπόθεση Σερβέ είναι πως ο Καλβίνος πρότεινε να του επιβληθεί πιο ήπιος τρόπος εκτέλεσης από εκείνον της πυράς, αλλά δεν εισακούσθηκε. Πέρα όμως απ’ αυτό δεν υπάρχει αμφιβολία πως η θανατική καταδίκη σ’ ένα μεγάλο ποσοστό βαρύνει τον ίδιο τον Καλβίνο.

Το ’παμε και πιο πάνω, να το ξαναπούμε. Δεν είναι καθόλου απλό να καταλάβουμε και να “μετρήσουμε” την πράξη αυτή του Καλβίνου κι ολόκληρη την πολιτεία του σήμερα, με τα δεδομένα της εποχής μας. “Είναι δύσκολο να κρίνουμε σήμερα”, γράφει ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, “αν μπορούσε ν’ αποφύγει ο Καλβίνος να ’ναι για χάρη του χριστιανισμού λιγότερο χριστιανός, λιγότερο μαθητής του πράου κι ανεξίκακου Ιησού –και περισσότερο ένας δεύτερος Μωϋσής”. Και ασφαλώς τη σύγχυσή μας επιτείνει το γεγονός ότι την καταδίκη του Σερβέ επιδοκιμάζει ολόκληρος σχεδόν ο χριστιανικός κόσμος της εποχής του. Ακόμα κι ο πράος και μειλίχιος Μελάγχθων γράφει στον Καλβίνο εκφράζοντας “ευχαριστίες προς το Γιο του Θεού για την τιμωρία αυτού του βλάσφημου ανθρώπου”, και χαρακτηρίζει την εκτέλεση “ένα ευλαβές και αξιομνημόνευτο παράδειγμα για τις μελλοντικές γενιές” –για μας δηλαδή. Άλλωστε το επιχείρημα που πρόβαλε ο Καλβίνος μετά την εκτέλεση του Σερβέ για να υποστηρίξει την ενέργειά του, είναι αρκετά πειστικό για τους περισσότερους τότε, και ίσως θα προβλημάτιζε ακόμη και σήμερα μερικούς με τη νοοτροπία της εποχής εκείνης: “Εκτελούμε τους εγκληματίες που σκοτώνουν ένα ανθρώπινο σώμα, πόσο περισσότερο επιβάλλεται να εκτελούμε τους αιρετικούς που σκοτώνουν ανθρώπινες ψυχές και τις καταδικάζουν στην αιώνια κόλαση;”

Ίσως ακόμη παίζει σημαντικό ρόλο στη γενική επιδοκιμασία της απαράδεκτης τούτης πράξης η καθολική αποδοχή του Ιωάννη Καλβίνου σαν πνευματικού ηγέτη του ευαγγελικού κινήματος και το τεράστιο κύρος του ανάμεσα στις μεταρρυθμισμένες εκκλησίες ολόκληρης της Ευρώπης. Παντού η εκκλησία κινδυνεύει από κάθε λογής φανατισμένους αυτόκλητους προφήτες και υπερχριστιανούς –και σε ποια εποχή άλλωστε δε συμβαίνει αυτό...- και από κάθε μορφής πανθεϊστές και άθεους, που τείνουν οι πρώτοι –οι υπερζηλωτές- να υπερχριστιανίσουν τον προτεσταντισμό, και οι δεύτεροι –οι άθεοι- να τον αποχριστιανίσουν. Κι ακόμη ο μανιασμένος διωγμός της ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας σε βάρος των πιστών της θρησκευτικής μεταρρύθμισης βρίσκεται μονάχα στην αρχή του. Ο Λούθηρος έχει πεθάνει πριν από επτά χρόνια. Όσο ζούσε άλλωστε, η επίδρασή του στους πιστούς περιοριζόταν μάλλον στις γερμανικές χώρες, και φυσικά δεν διέθετε το οργανωτικό πνεύμα και την κρατική δύναμη του Καλβίνου. Μέσα στη γενική σύγχυση η Γενεύη του Καλβίνου προβάλλει σα μοναδικός φάρος ελπίδας για όλους τους μπερδεμένους και απροσανατόλιστους πιστούς, που βρίσκουν στο πρόσωπο του Καλβίνου έναν πολύτιμο οδηγό, έναν γνήσιο “κεχρισμένο του Κυρίου”, που το χέρι Του τον τοποθέτησε στη Γενεύη για να τη μεταβάλει σε μια νέα Ιερουσαλήμ. Χιλιάδες πρόσφυγες διωγμένοι από την πατρίδα τους για λόγους θρησκευτικών πεποιθήσεων, από τις Κάτω Χώρες, από την Αγγλία και από τη Σκωτία, από τη Γερμανία κι ουγενότοι από τη Γαλλία, συρρέουν στη μικρή πόλη βρίσκοντας σίγουρο καταφύγιο. Αρκετοί απ’ αυτούς σπουδάζουν στα λαμπρά εκπαιδευτικά ιδρύματα που έχει ιδρύσει ο Καλβίνος στη Γενεύη, ανάμεσά τους κι ο περίφημος μεταρρυθμιστής της εκκλησίας της Σκωτίας Τζων Νοξ. Όλοι αυτοί, όταν αργότερα ξαναγυρίζουν στις πατρίδες τους, θα φέρουν τη στέρεη θεολογική τους κατάρτιση και τις ιδέες του χριστιανικού κινήματος που ονομάζουμε “καλβινισμό” στις πατρίδες τους. Ουσιαστικά ο καλβινισμός θα χρωματίσει έντονα ολόκληρο το ευαγγελικό κίνημα περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη τάση κι οποιαδήποτε άλλη διδασκαλία κι οποιοδήποτε άλλο θρησκευτικό σύστημα. Ποιος λοιπόν θα τολμήσει ν’ αντιταχθεί στην πράξη της καταδίκης του Σερβέ, όταν έχει ν’ αντιμετωπίσει μια τέτοια γιγάντια προσωπικότητα; Λίγοι, ελάχιστοι τολμούν να υψώσουν τη φωνή τους για να διαμαρτυρηθούν για την εγκληματική πράξη και για το γενικότερο κλίμα της εποχής, που είναι ολοφάνερα ασυμβίβαστο με το ευαγγέλιο της αγάπης και της ανεκτικότητας του Ιησού Χριστού. Ανάμεσά τους πρώτος ο αρκετά άγνωστος, ακόμα και σήμερα, μεγάλος χριστιανός ουμανιστής Σεβαστιανός Καστελιόν. Τέτοιες φωνές όμως σαν του Καστελιόν σε κάθε εποχή είναι απελπιστικά μοναχικές και ηχούν πολύ παράταιρα και εντελώς παράφωνα απέναντι στο γενικό ρεύμα και στις γενικές αντιλήψεις του συνόλου σχεδόν των υπόλοιπων χριστιανών, που τους αντιμετωπίζουν είτε δυναμικά αναγκάζοντάς τους σύντομα να κλείσουν το στόμα τους, είτε με συγκαταβατικό χαμόγελο και με διάθεση ψευτοεπιείκειας, όπως περίπου θ’ αντιμετώπιζαν οι χωρικοί τον τρελό του χωριού τους. Κι αυτό –ας το ξαναπούμε- σε κάθε τόπο και σε κάθε χρονική περίοδο. Φυσικά κάθε φορά με κάποιες παραλλαγές, ανάλογα με την εποχή. Σήμερα δε μπορούμε πια να καταδικάσουμε ή να επικροτήσουμε την καταδίκη σε θάνατο κάπιου “αιρετικού” ή κάποιου “αμαρτωλού”, εξακολουθούμε όμως να διαθέτουμε αρκετά μέσα για να τον διαπομπεύσουμε και να τον εξουθενώσουμε περιφρονώντας τον κι απομονώνοντάς τον από το υπόλοιπο σώμα των πιστών. Εκεί λοιπόν πρέπει ν’ αναζητήσουμε την αιτία του κακού: στο πνεύμα του φανατισμού, της αδιαλλαξίας και της μισαλλοδοξίας. Κι αν ο Ιωάννης Καλβίνος, ο πρώτος σχεδόν διδάξας μέσα στην ευαγγελική εκκλησία, συνδύαζε τούτα τα χαρακτηριστικά μ’ ένα χαρακτήρα ακέραιο, με μια άψογη ηθική ζωή και μια αυταπάρνηση κι αφιέρωση που του αναγνώρισαν ακόμη κι οι εχθροί του, κι αν σ’ όλους τους αιώνες η εκκλησία έχει να επιδείξει πολλούς τέτοιους αυστηρούς ανθρώπους που με το ανυποχώρητο πνεύμα τους κράτησαν την πίστη στο επίπεδο και στην ποιότητα που χρειαζόταν για να επιζήσει και ν’ αυξηθεί, δίπλα σ’ όλους αυτούς υπάρχουν κι αρκετές γελοιογραφίες δήθεν καλβίνων που το μόνο τους προσόν είναι ο φανατισμός κι η αδιαλλαξία, κι όλος-όλος ο χριστιανισμός τους περιορίζεται σε μια σειρά από διατάξεις σαν κι εκείνες των φαρισαίων της εποχής του Χριστού και σε κάθε είδους κομματικές “γραμμές” και σιδηροτροχιές. Κι ασφαλώς είμαστε υποχρεωμένοι να παραδεχτούμε την άποψη του Παναγιώτη Κανελλόπουλου, όταν γράφει πως οι οπαδοί του Καλβίνου διαστρέφοντας άθελά τους το νόημα των εντολών του, θεώρησαν πως εφ’ όσον πρωταρχική σημασία έχει εκτός από την εσωτερική πίστη μια εξωτερικά ορατή θεοσέβεια, θα ’πρεπε να προσέχουν λιγότερο τις σχέσεις τους με άλλους, τις κοινωνικές πράξεις τους, τα κίνητρα της κοινωνικής συμπεριφοράς τους (την ιδιοτέλεια ή τον αλτρουισμό), και πολύ περισσότερο τη θεοσέβεια στο ύφος τους, στον ήχο της φωνής τους, στον τύπο (κι όχι στην ουσία) των πράξεων κι ενεργειών τους. “Μετά τους φαρισαίους”, καταλήγει ο Κανελλόπουλος, “σε κανέναν άλλο τύπο ανθρώπου δεν εκδηλώθηκε ο “φαρισαϊσμός” όσο στον τύπο του “πουριτανού” που επήγασε από τον καλβινισμό”. Βέβαια, αγνοεί ίσως ο Κανελλόπουλος άλλες πλευρές των πουριτανών τελείως διαφορετικές απ’ όσα εκθέτει. Εξάλλου το φαινόμενο που περιγράφει δεν είναι αποκλειστικό μονοπώλιο του καλβινισμού και της εποχής των πουριτανών. Δυστυχώς, όλες οι χριστιανικές εκκλησίες και δογματικές αποχρώσεις έχουν να επιδείξουν ανάλογα φαινόμενα σε διαφορετικές εκδόσεις...

Συνέχεια και τέλος στο επόμενο

Ο κ. Στ. Κατσάρκας είναι π. μηχανικός και διευθυντής της χορωδίας της Ελευθέρας Ε.Ε. Θεσσαλονίκης.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]
Send mail with questions or comments about this web site. to webmaster- Copyright © 2006 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Last modified: 04/11/2006