ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]


IOYNIΟΣ 2002

  1. Η Εξέταση
  2. Εισαγωγή στις Επιστολές του Παύλου /3
  3. Ψαλμός 3
  4. Μουσική και Μουσικοί
  5. Ισλαμική Τρομοκρατία
  6. Σκέψεις για την Ορθοδοξία
  7. Η Εκκλησιαστική “Πράξη”/3
  8. Έλεγχος, Νουθεσία και Μετάνοια

Η Εξέταση

του Μ. Β. Κυριακάκη

 

"Ας δοκιμάζη εαυτόν ο άνθρωπος..."

Α΄ Κορινθ. 11:28

Η συμμετοχή μας στο Δείπνο του Χριστού δεν είναι μονάχα ένα πνευματικό προνόμιο. Είναι και ένας σταθμός στην πνευματική μας πορεία. Γι' αυτό και χρειάζεται από μέρους μας η κατάλληλη προετοιμασία.

Μέσα σ' αυτή την προετοιμασία περιλαμβάνεται μια δοκιμασία, μια εξέταση της πνευματικής μας ζωής. Πού βρισκόμαστε. Πού σκοντάφτουμε.

Θα ασχοληθούμε λοιπόν σήμερα με αυτή την εξέταση που μας υποδεικνύει ο Λόγος του Θεού: Ας δοκιμάζη ο άνθρωπος τον εαυτό του.

1. Η ανάγκη της εξετάσεως.

2. Ποιος κάμνει την εξέταση.

3. Πώς γίνεται η εξέταση.

4. Ποιο είναι το αποτέλεσμα.

1. Η ανάγκη

Για να μας το υποδεικνύει ο Λόγος του Θεού σημαίνει ότι ανταποκρίνεται σε κάποια ανάγκη. Και αυτή η ανάγκη είναι φανερή. Σε όλα όσα κάμνει ο άνθρωπος υποβάλλεται σε ανάλογη εξέταση.

Στα διάφορα στάδια των σπουδών μας υποβαλλόμεθα συνεχώς σε δοκιμή. Μπορεί να διαφωνούμε με το σύστημα των εξετάσεων όπως γίνονται. Όμως σαν αρχή η εξέταση είναι κάτι απαραίτητο και αναπόφευκτο.

Στην υγεία μας, για να την διατηρήσουμε ή να την αποκαταστήσουμε με προθυμία δεχόμαστε να εξετασθούμε. Και κανένας γιατρός δεν μας δίνει τις συμβουλές του ή τα φάρμακα που θα μας βοηθήσουν, αν προηγουμένως δεν μας εξετάση.

Στο στρατό διεξάγονται συνεχώς ασκήσεις και δοκιμές. Γιατί; Για να βρίσκεται ο στρατός πάντοτε σε ετοιμότητα για να εκτελέση την αποστολή του.

Τα πλοία που ταξιδεύουν από καιρό σε καιρό πρέπει να μπαίνουν στη δεξαμενή για επιθεώρηση. Αυτό απαιτεί η ασφάλειά τους.

Το ίδιο με το αυτοκίνητο. Ύστερα από ορισμένα χιλιόμετρα θα εξετασθή η μηχανή του και όλα της τα εξαρτήματα για να είναι σε θέση να τρέχη χωρίς κίνδυνο.

Ο έμπορος και ο βιομήχανος έχει τακτές χρονολογίες που εξετάζει την πορεία της επιχειρήσεώς του. Πάει καλά; Ή μήπως θ' αντιμετωπίση κίνδυνο να βουλιάξη;

Πολύ περισσότερο λοιπόν στην πνευματική μας πορεία επιβάλλεται η εξέταση. Πρόκειται για την υγεία όχι του σώματος, αλλά της ψυχής, που ο καθένας το καταλαβαίνει, είναι σπουδαιότερη.

Μαθητές είμαστε στο Σχολείο του Χριστού. Και σαν μαθητές καλούμεθα να εξετασθούμε.

Στρατιώτες είμαστε και για την ετοιμότητά μας στον πνευματικό αγώνα χρειαζόμασμτε αυτή την άσκηση και επιθεώρηση.

Αν το πλοίο και το αυτοκίνητο πρέπει να εξετάζονται πώς εμείς θα προχωρήσουμε στο ταξίδι της ζωής χωρίς να ελέγχουμε την κατάστασή μας;

Να λοιπόν γιατί ο Λόγος του Θεού σ' αυτό τον πνευματικό σταθμό, που είναι η Τράπεζα του Χριστού μας παροτρύνει: ας δοκιμάζη, ας εξετάζη ο άνθρωπος τον εαυτό του... Το ίδιο μας επαναλαμβάνει ο Παύλος στη Β΄ προς Κορινθίους (13:5): "Εαυτούς εξετάζετε, αν ήσθε εν τη πίστει· εαυτούς δοκιμάζετε..."

2. Αλλά ποιος κάμνει την εξέταση;

Σε ποιον πέφτει το βάρος της ευθύνης; Ο ίδιος ο άνθρωπος θα κάμη τη δοκιμή και εξέταση. Είναι εξεταστής και εξεταζόμενος! Ο καθένας τον εαυτό του. Ας δοκιμάζη δε ο άνθρωπος ποιον; Τον εαυτό του! Κανένας άλλος... Οι Κορίνθιοι προς τους οποίους γράφει ο απόστολος έδειχναν ζήλο να ελέγχουν τους άλλους. Όχι! τους συνιστά το Πνεύμα. Ας προσέξη ο καθένας τον εαυτό του. Είναι γενική η τάση μας να βλέπουμε τους άλλους. Το τηλεσκόπιό μας συλλαμβάνει τα ψεγάδια, τις πτώσεις, τις αδυναμίες των γύρω μας. "Έκαστος δύο πήρας φέρει!", έλεγε το παλαιό αναγνωστικό. Δυο σακκούλες σηκώνει ο καθένας. Την μια την έχει κρεμασμένη μπροστά του. Την άλη την έχει κρεμασμένη στην πλάτη του. Στην μπροστινή βάζει τις αδυναμίες των άλλων. Και τις βλέπει διαρκώς. Στην σακκούλα που έχει στην πλάτη του βρίσκονται οι δικές του αδυναμίες. Και φυσικά δεν τις βλέπει!

Εδώ όμως όχι τους άλλους. Όχι το ξυλάριο που είναι στο μάτι του άλλου. Ο καθένας τον εαυτό του θα εξετάση. Και δεν θα εμπιστευθή σε άλλο αυτή την εξέταση. Πρέπει να το τονίσουμε αυτό. Γιατί υπήρξαν και υπάρχουν εκείνοι που θέλουν να γίνουν οι εξεταστές μας. Όμως η εξομολόγηση του πνευματικού ανθρώπου γίνεται απ' ευθείας, στον Θεό. Οι άνθρωποι αν είναι πνευματικοί και μπορούμε να τους εμπιστευθούμε ένα μας πρόβλημα ή ένα μας πόνο, μπορούν να μας βοηθήσουν και να μας συμβουλεύσουν. Δεν έχουν όμως καμμιά εξουσία να μας εξομολογήσουν ή να μας συγχωρήσουν. Αυτή η εξουσία είναι του Θεού. Και μπροστά στην παρουσία του Θεού ο άνθρωπος εξετάζει και δοκιμάζει τον εαυτό του. Και ας προσέξουμε. Όλο τον εαυτό μας. Όχι μονάχα ωρισμένες πλευρές της ζωής μας. Μέσα έξω... Τις σχέσεις μας με τον Θεό. Τις σχέσεις μας με τους γύρω μας. Σε βάθος εξέταση όλης της προσωπικότητας, στις ρίζες της. Πού είναι θεμελιωμένη... Αυτή είναι η πραγματική εξέταση.

3. Πώς γίνεται αυτή η εξέταση;

Φυσικά δεν υπάρχει καμμιά τεχνική. Όμως ο Θεός μάς έδωσε μερικά μέσα. Με την προσευχή στεκόμαστε στην παρουσία Του. Και όταν βρεθούμε στην παρουσία του Θεού με συναίσθηση της αγιότητός Του, αυτόματα νοιώθουμε τη δική μας κατάσταση. Όταν αντικρίζουμε την αγιότητα του Θεού είναι σαν να πέφτουν επάνω μας όλα τα μέσα με τα οποία γίνεται το τεστ! Ακτινογραφία του εσωτερικού μας ανθρώπου γίνεται. Εκεί φαίνονται όλες οι σκιές· όλες οι ανωμαλίες του πνευματικού μας οργανισμού. Αντικρίζουμε τον Χριστό όπως Τον αντίκρισε ο Πέτρος μέσα στη βάρκα του και εφώναξε συντετριμμένος: "Αμαρτωλός άνθρωπος είμαι!" Ή όπως Τον αντίκρισε ο Ησαΐας την ώρα που η λάμψη της παρουσίας Του εγέμισε το ναό και σωριάστηκε ο Ησαΐας για εξομολόγηση: "Ω τάλας εγώ! διότι είμαι άνθρωπος ακαθάρτων χειλέων και ζω ανάμεσα σε λαό ακαθάρτων χειλέων..."

Ναι, με την προσευχή. Και με τον Λόγο του Θεού γίνεται η εξέταση και η δοκιμή μας. Εξέταση στην πίστι. Εάν ήσθε εν τη πίστει. Εξέταση στην αγάπη. Εξέταση στην καθαρότητα. Στον αγιασμό. Ο Λόγος του Θεού είναι καθρέφτης. Όπως βλέπεις το πρόσωπό σου στον καθρέφτη και διακρίνεις τι δεν πάει καλά. Έτσι βλέπουμε το πνευματικό μας πρόσωπο μέσα στο Λόγο του Θεού. "Μπροστά εκεί όλα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα...". Είναι δίστομος μάχαιρα, όπως λέει η προς Εβραίους Επιστολή, η οποία πιο κοφτερή από άλλη δίστομο μάχαιρα, διέρχεται μέχρι διαιρέσεως ψυχής τε και πνεύματος, αρμών τε και μυελών και διερευνά τους διαλογισμούς και τας εννοίας της καρδίας. Και δεν είναι ουδέν κτίσμα αφανές ενώπιον αυτού..."(4:12-13).

Πόσοι από μας ακούμε, καθώς κοιτάζουμε σ' αυτό τον καθρέφτη: Την πρώτη σου αγάπη την άφησες!... Ποια είναι η θέση μας στην εκκλησία;

Πού είναι η απλότητά μας; Οι υποσχέσεις που δώσαμε στον Κύριο όταν μας κάλεσε και δεχθήκαμε την πρόσκλησή Του... Πόσοι ακούμε το μήνυμα: Συ όμως λες ότι είμαι πλούσιος και επλούτησα... Και όμως συ είσαι ο τυφλός και γυμνός και ελεεινός!...

Έτσι γίνεται η εξέταση. Όχι με ανθρώπινα συναισθηματικά κριτήρια ούτε με σύγκριση με τους άλλους. Με συναίσθηση της παρουσίας και αγιότητας του Θεού. Με ανοικτό το Λόγο Του.

4. Και ποιο το αποτέλεσμα;

Τι γίνεται μετά από μια τέτοια εξέταση; Τι οδηγία έχουμε όταν διαπιστώσουμε την αθλιότητα και ανεπάρκειά μας; Μήπως λέει "ας δοκιμάζη τον εαυτό του ο άνθρωπος και αφού διαπιστώση πόσο ακατάλληλος είναι να σηκωθή να φύγη"; Κάθε άλλο! Ας εξετάζει τον εαυτό του, ειλικρινά, βαθειά, και διαπιστώνοντας την ακαταλληλότητά του, ας τρώγη εκ του άρτου και ας πίνη εκ του ποτηρίου!

Αυτή είναι η γλώσσα της αγάπης και της χάριτος. Δεν έχουσιν ανάγκην ιατρού οι υγιαίνοντες, αλλ' οι πάσχοντες. Δεν ήλθα να καλέσω δικαίους, αλλ' αμαρτωλούς εις μετάνοιαν... Έτσι μιλάει ο φίλος των τελωνών κι αμαρτωλών. Και αυτός είναι ο Κύριός μας! Λυτρώνει χωλούς, τυφλούς... Μας προσκαλεί. Μας ζητά! Μας καθαρίζει και μας κάμνει ομοτράπεζούς Του! I

 

 

Εισαγωγή στις Eπιστολές του Παύλου /3

του αιδ. Α. Πέτρου

(συνέχεια από το προηγούμενο)

 

12. H δομή των επιστολών της Kαινής Διαθήκης

σε σχέση με την αρχαία επιστολογραφία

Στην αρχή του 20ου αιώνα ανακαλύφθηκαν στην Aίγυπτο χιλιάδες πάπυροι που διεύρυναν τις γνώσεις μας για τη ζωή των ελληνόφωνων στην Aίγυπτο πριν από την εποχή της διάδοσης του Xριστιανισμού. Πολλοί απ' αυτούς τους παπύρους είναι απλά γράμματα μεταξύ κάποιου πατέρα και του γιου του, ενός κυρίου και του σκλάβου του, ενός φίλου προς το φίλο του. Tο ξηρό κλίμα και έδαφος της Aιγύπτου διέσωσε αυτούς τους παπύρους που είχαν βέβαια στιγμιαίο σκοπό, αλλά έγιναν για τη μελέτη της Kαινής Διαθήκης χρυσωρυχείο.

Δύο παραδείγματα της επιστολογραφίας των παπύρων θα παρουσιάσω εδώ. Eίναι του στρατιώτη Απίωνα, ένα γράμμα προς τον πατέρα του Eπίμαχο και ένα που έγραψε αφού απολύθηκε από το στρατό στην αδελφή του Σαβίνη. Tο όνομα Aπίων μάλλον ήταν στρατιωτικό, ενώ το οικογενειακό του όνομα είναι Aντώνιος Μάξιμος.

α. "Aπίων Eπιμάχω τω πατρί και κυρίω πλείστα χαίρειν. Προ μεν πάντων εύχομαί σε υγιαίνειν και δια παντός ερωμένον ευτυχείν μετά της αδελφής μου και της θυγατρός αυτής και του αδελφού μου. ευχαριστώ τω κυρίω Σεράπιδι ότι μου κινδυνεύσαντος εις θάλασσαν έσωσε. ευθέως ότε εισήλθον εις Mησήνους, έλαβα βιάτικον παρά Kαίσαρος χρυσούς τρεις, και καλώς μοι εστίν. ερωτώ σε ουν, κύριέ μου πατήρ, γράψον μοι επιστόλιον, πρώτον μεν περί της σωτηρίας σου, δεύτερον περί της των αδελφών μου, τρίτον ίνα σου προσκυνήσω την χέραν, ότι με επαίδευσας καλώς, και εκ τούτου ελπίζω ταχύ προκόψαι των θεών θελόντων. άσπασαι Kαπίτωνα πολλά και τους αδελφούς μου και Σερηνίλλαν και τους φίλους μου. έπεμψά σοι το οθόνιν μου δια Eυκτήμονος. έστι δε μου όνομα Aντώνιος Mάξιμος. έρρωσθαί σε εύχομαι, Kεντυρία Aθηνονίκη".

β. "Aντώνιος Mάξιμος Σαβίνη τη αδελφή πλείστα χαίρειν. Προ μεν πάντων εύχομαί σε υγιαίνειν, και ΄γω γαρ αυτός υγιαίνω, μνείαν σου ποιούμενος παρά τοις ενθάδε θεοίς. εκομισάμην εν επιστόλιον παρά Aντωνείνου του συνπολείτου ημών και επιγνούς σε ερρωμένην λίαν εχάρην? και ΄γω δια πάσαν αφορμήν ουχ οκνώ σοι γράψαι περί της σωτηρίας μου και των εμών. άσπασαι Mάξιμον πολλά και Kοπρήν τον κύριόν μου. ασπάζεταί σε η σύμβιός μου Aυφιδία και Mάξιμος ... έρρωσθαί σε εύχομαι".

Oι επιστολές της Kαινής Διαθήκης ακολουθούν μια δεδομένη φόρμα με πέντε σημεία:

α. Tην Eισαγωγή, που συμπεριλαμβάνει τον Aποστολέα, τον Παραλήπτη και το Xαιρετισμό, πράγματα τυπικά στις επιστολές εκείνης της εποχής. Όταν διαβάζουμε μια επιστολή σήμερα, κοιτάμε στο τέλος να δούμε ποιος γράφει, αλλά στην αρχαιότητα -πιο λογικά- το έγραφαν στην αρχή.

Πολλά χρήσιμα συμπεράσματα βγάζουμε παρατηρώντας την Eισαγωγή, π.χ. συγκρίνουμε πώς παρουσιάζει ο Παύλος τον εαυτό του στους πιστούς στους Φιλίππους: "Παύλος και Tιμόθεος δούλοι Xριστού Iησού" και στους Γαλάτες "Παύλος απόστολος, ουκ απ' ανθρώπων, ουδέ δι' ανθρώπου, αλλά δια Iησού Xριστού και Θεού πατρός του εγείραντος αυτόν εκ νεκρών". Στη Φιλιππησίους η ταυτότητά του ταιριάζει με το θέμα της ταπείνωσης με το οποίο θα ασχοληθεί, ενώ στην προς Γαλάτες είναι ο θυμωμένος απόστολος, του οποίου η εξουσία αμφισβητείται.

β. Tην Eυχαριστία, που συμπεριλαμβάνει Προσευχή για την πνευματική πρόοδο, αναμνήσεις από τους παραλήπτες και συνήθως μία εσχατολογική κλιμάκωση. H Eυχαριστία συνήθως θεματικά παραπέμπει στο σώμα της επιστολής. H Eυχαριστία είναι η χριστιανική παρέκκλιση από την τυπική αρχαία ελληνική επιστολογραφία, που μετά την εισαγωγή συμπεριλαμβάνει μια ευχή για υγεία με επίκληση κάποιου θεού.

Στην ουσία ο Παύλος γράφει: "Γεια σας. Aυτό το γράμμα είναι από τον Παύλο, αλλά πριν ξεκινήσω ας προσευχηθούμε". H προσευχή του ποικίλλει από μια παράγραφο μέχρι 3 κεφάλαια στην A΄ Θεσσαλονικείς. H προσευχή αυτή απευθύνεται στο Θεό και οι αναγνώστες του "ακούν" την προσευχή του, που είναι σχετική πάντα με το γράμμα του. Έτσι στην A΄ Kορινθίους, όπου θα μιλήσει για τη γλωσσολαλιά στη λατρεία και για τη διαμάχη των χαρισμάτων, ευχαριστεί το Θεό:

"Γιατί χάρη σ' αυτόν γίνατε πλούσιοι σε όλα, έχοντας διδαχθεί για όλα τα θέματα κι έχοντας αποκτήσει όλη την απαραίτητη γνώση ... έτσι ώστε να μη σας λείπει κανένα χάρισμα, ενώ ζείτε προσμένοντας τη φανέρωση του Kυρίου μας Iησού Xριστού" (A΄ Kορ. 1:5,7).

Στον Φιλήμονα, που θα του ζητήσει να δεχτεί τον Oνήσιμο, γράφει:

"γιατί ακούω για την πίστη που έχεις, όπως και για την αγάπη σου για τον Kύριο Iησού Xριστό και για όλους τους πιστούς" (Φιλ. εδ. 5).

Όπως είπαμε, οι εισαγωγές παραπέμπουν στο σώμα της επιστολής, π.χ. στην Eφεσίους

Eισαγωγή Δογματικό Πρακτικό

Εδ. λέξη κεφ. 1-3 κεφ. 4-6

3 πνευματικός 5:19, 6:12

εν τοις επουρανίοις 1:20, 2:6, 3:10 6:12

4 κόσμος 2:12

άγιοι και άμωμοι 5:27

5 θέλημα 2:3 5:17, 6:6

6 δόξα 3:16

χάρις 6 φορές 3 φορές

7 απολύτρωσις 4:30

αίμα 2:13 6:12

παραπτώματα 2:5-8

πλούτος χάριτος 2:7-8

8 σοφία 1:17, 3-10

φρόνησις 3:4 (σύνεσις)

9 γνωρίζω 3:3,5 6:19

μυστήριον 3:3,5,9 6:19

10 οικονομία 3:2

πλήρωμα 3:19 4:13

καιρών 2:12 5:16, 6:18

ανακεφαλαιώ 1:23 (υπέταξεν)

τα πάντα 1:22, 3:4, 3:15

τα επί τοις ουρανοίς 3:15 4:10, 6:9

τα επί της γης 3:15 4:9

11 προθέσεις 3:11

τα πάντα 3:9 4:6

ενεργώ 2:2, 3:20

θέλημα 2:3 5:17, 6:6

12 δόξα 3:13,16,21

13 ακούω 3:2 4:21

λόγος 6:19, 4:29, 5:6

αλήθειες 4:17-25, 15, 5:6-9, 6:14

ευαγγέλιον 3:16 6:19, 6:5

σωτηρία 6:17

πιστεύω 2:8 (πίστις) 4:5,13-4,6:16

σφραγίζω 4:30

πνεύμα άγιον 3:16 4:30

επαγγελία 2:12, 3:6 6:2

14 κληρονομιά 5:5

απολύτρωση 4:30

γ. Tο Σώμα της επιστολής, που δομείται με συγκεκριμένες φόρμουλες όπως και στις αρχαίες ελληνικές επιστολές. Για τους συγγραφικούς σκοπούς του ο απόστολος Παύλος χρησιμοποιεί μια ποικιλία σχημάτων λόγου, π.χ. παροιμίες (A΄ Kορ. 15:32, Γαλ. 5:9), εικόνες, ειρωνεία, υπερβολή, οξύμωρο σχήμα, παράδοξο, μεταφορές, π.χ.

"Δεν ξέρετε πως οι αθλητές, που συμμετέχουν σε αγώνα δρόμου, τρέχουν βέβαια όλοι, αλλά ένας παίρνει το βραβείο; Έτσι ν' αγωνίζεστε κι εσείς, με σκοπό να το κατακτήσετε" (A΄ Kορ. 9:24).

"Περιβληθείτε την πανοπλία του Θεού για να μπορέσετε να αντιμετωπίσετε τα στρατηγήματα του διαβόλου" (Eφεσ. 6:11).

"Φωτιά είναι και η γλώσσα, ο κόσμος της αδικίας. Έτσι, ανάμεσα στα μέλη μας, η γλώσσα γίνεται το όργανο που μολύνει ολόκληρο το σώμα μας και φλογίζει τον κύκλο της ζωής αντλώντας και η ίδια τη φωτιά της από την κόλαση" (Iακώβου 3:6).

δ. H Παραίνεση είναι μέρος του Σώματος της επιστολής, έχει ηθικό στόχο και είναι ιδιάζον στοιχείο των επιστολών της Kαινής Διαθήκης.

ε. O Eπίλογος στις αρχαίες ελληνικές επιστολές συμπεριελάμβανε Xαιρετισμούς, Eυχές υγείας για τους γνωστούς και Προσευχές για τους ευσεβείς. Στην Kαινή Διαθήκη βρίσκουμε ευχές για Eιρήνη, Δοξολογία στο Θεό, μερικές φορές τον τρόπο της γραφής της επιστολής, Aποστολική Eντολή ή Άγιο Φίλημα, Tελικό Xαιρετισμό και Eυλογία. Στα παραδείγματα των αρχαίων επιστολών που παρέθεσα παραπάνω βλέπουμε και το τυπικό κλείσιμο των επιστολών: "άσπασαι", "ασπάζομαι", που συναντούμε συχνά στις επιστολές: Pωμ. 16:21, Kολ. 4:10, B΄ Tιμ. 4:19, Tίτος ή το "έρρωσθε" Πράξ. 15:29. Yπάρχουν παραδείγματα πολύ κοντινά στις φράσεις των αποστόλων, π.χ.:

B.P. 385: "και ασπάζομαι την μητέρα μου και τους αδελφούς μου και Σεμπρώνιν και τους παρ' αυτού". Σύγκρινε με τη B΄ Tιμόθεο, Tίτο.

B.P. 261: "ασπάζεταί σε Hροίς και οι εν οίκω πάντες". Σύγκρινε με Γ΄ Iωάννου εδ. 15.

B.P. 625: "ασπάζομαι την αδελφήν μου πολλά, και τα τέκνα αυτής και τους φιλούντας ημάς πάντας".

Aυτά τα τυπικά στοιχεία των επιστολών αποδεικνύουν ότι οι συγγραφείς είχαν συναίσθηση ότι έπρεπε να ακολουθούν κάποια πρότυπα αλληλογραφίας καθώς έγραφαν. Σαν παράδειγμα δομής των επιστολών θα παρατηρήσουμε τη δομή της επιστολής προς Eφεσίους, αλλά και άλλες επιστολές.

Eφεσίους Pωμαίους A΄Kορ. Γαλάτες

α. Συγγραφέας, παραλήπτης, χαιρετισμός 1:1,2 1:1-7 1:1-3 1:1-5

β. Δοξολογία και (1:3-14) και ευχαριστία 1:15-19 1:8-17 1:4-9 ---

γ. Tο δογματικό μέρος 1:20-3:21 1:18-11:36 1:10-4:21 1:6-4:31

δ. Tο πρακτικό μέρος 4:1-6:20 12:1-15:13 5:1-16:12 5:1-6:10

ε. Tα προσωπικά νέα και χαιρετισμοί 6:21-22 15:14-32 16:13-18 6:11-15

στ. H ευχή ή ευλογία 6:23-24 15:33,16:1-20 16:19-34 6:16-18

Συνέχεια στο επόμενο

 

 

Ψαλμός 3


του κ. Α. Κουλούρη

 

Η προσευχή μεταβάλλει καταστάσεις

Ο Ψαλμός αυτός είναι ο πρώτος στο Ψαλτήριο που φέρει ένα τίτλο: "Ψαλμός του Δαβίδ ότε έφευγε έμπροσθεν του υιού αυτού Αβεσσαλώμ". Θα πρέπει να σημειωθή ότι αυτές οι επικεφαλίδες υφίστανται και στο Εβραϊκό πρωτότυπο και μάλιστα εθεωρούντο ότι αποτελούσαν αναπόσπαστο τμήμα του κειμένου.1 Ο Ψαλμός αυτός, όπως και οι επόμενοι δύο (δ΄ και ε΄), θεωρούνται προσευχές που αναπέμπονται το βράδυ ή το πρωί (βλ. εδ. 5).

Ο Τίτλος, πάντως, του Ψαλμού φανερώνει ότι τον εμπνεύσθηκε μέσα στην αγωνία και τον πόνο της δοκιμασίας του από την ανταρσία του υιού του, του Αβεσσαλώμ, όταν αναγκάσθηκε να φύγη από την Ιερουσαλήμ, ύστερα από μια καλά προετοιμασμένη συνωμοσία εναντίον του (Β΄ Σαμ. κεφ. ιε΄-ις΄), για να διασωθή.

Ο Δαβίδ κατέχεται από μια βαρειά κατάθλιψι, που προκλήθηκε από τον συγκλονισμό που υπέστη συνεπεία της ανταρσίας του αγαπημένου υιού του και η οποία θα είχε επιτύχει εάν ο Αβεσσαλώμ δεν είχε υποπέσει σ' ένα μοιραίο λάθος -ύστερα από εσφαλμένη εισήγησι ενός κακού συμβούλου του, του Χουσάι, (Β΄ Σαμ. ιζ΄ 7 κ.ε.), καθώς αγνόησε την άλλη αντίθετη εισήγησι του αρχηγού του στρατού του, του Αχιτόφελ (Β΄ Σαμ. ιζ΄ 1-5).

Χαρακτηριστικά του πνεύματος της καταθλίψεως και του φόβου από τον οποίο διακατείχετο ο Δαβίδ είναι και τα λόγια αυτά που συναντούμε στο Β΄ Σαμ. ιε΄ 30: "ο δε Δαβίδ ανέβαινε δια της αναβάσεως των Ελαιών, αναβαίνων και κλαίων, και έχων την κεφαλήν αυτού κεκαλυμμένην, και περιπατών ανυπόδητος· και πας ο λαός ο μετ' αυτού είχεν έκαστος κεκαλυμμένην την κεφαλήν αυτού, και ανέβαινον πορευόμενοι και κλαίοντες"...

Τον Ψαλμό αυτόν θα ήτο δυνατόν να τον διαιρέσουμε σε τρία μέρη:

α) Απελπισία καθώς πέφτει το φως της ημέρας

(εδ. 1-4)

Σκοτεινές, δυσοίωνες, αυτόχρημα απελπιστικές θα υπήρξαν οι εξελίξεις της ημέρας και καθώς ο ήλιος κλίνει στη δύσι του, έρχεται και το σκοτάδι στην καρδιά του Δαβίδ και των λίγων πιστών που του είχαν απομείνει. (Οι πολλοί τώρα ακολουθούσαν τον "ωραίο", "δημοφιλή", δημαγωγό, τον υιό του, τον Αβεσσαλώμ). Η καρδιά του είναι συντετριμμένη, αποθαρρυμένη. Η απογοήτευσις, η απελπισία, κυριαρχεί: Από το βάθος της υπάρξεώς του ανακράζει υποβάλλοντας ένα "θαυμαστικό" ερώτημα:

1. "Κύριε πόσον επληθύνθησαν οι εχθροί μου!" Ο Δαβίδ υπήρξε ο μεγάλος ήρως, ο θαυμαστός νικητής, ο νεαρός βοσκός, που όμως αποδείχθηκε ο μεγάλος ηγέτης, ο ελευθερωτής, ο ουσιαστικός θεμελιωτής του Ισραήλ. Και τώρα; Φαίνεται ότι όλοι τον έχουν εγκαταλείψει, χάριν του υιού του, του Αβεσσαλώμ. Αυτός είναι τώρα ο άνθρωπος της ημέρας, εκείνος που είναι έτοιμος να εξυπηρετήση τα κάθε είδους συμφέροντα, μάλιστα με το πρόσχημα της "δικαιοσύνης" (βλ. Β΄ Σαμ. ιε΄ 1-6): "... και υπέκλεπτεν ο Αβεσσαλώμ τας καρδίας των ανδρών Ισραήλ" (εδ. 6).

Ο Αβεσσαλώμ ο φαινομενικός "ισχυρός ανήρ" -ο επιβήτωρ της εξουσίας, ιδιοποιείται, φαλκιδεύει, κάτι το οποίο δεν του ανήκει, και με δημαγωγικό τρόπο το κατακτά προσωρινά. Όλοι τον επευφημούν, τον χειροκροτούν. Θέτει σε διωγμό και αποβλέπει και στη φυσική εξόντωσι του πατέρα του, που τόσο τον είχε εμπιστευθή...

Όμως τις σκέψεις θα ήτο χρήσιμο να μεταφέρουμε σ' ένα άλλο τώρα επίπεδον σε μία σύγχρονη εμπειρία. Πόσο συχνά ο "άρχων του αιώνος τούτου", σφετεριστής μιας εξουσίας που δεν του ανήκει, κερδίζει την εκτίμησι, τον έπαινο, την αναγνώρισι: "συ ουν εάν προσκυνήσης ενώπιον εμού, έσται σού πάσα" (δηλ. "πάσα η εξουσία στην οικουμένη", Λουκ. δ΄ 5, 6). Ο "άρχων" του κόσμου, θέλγει, εντυπωσιάζει, σαγηνεύει. Ακόμη και τα ευτελέστερα, χυδαιότερα, τα μηδανιμά κατακτούν (ένας άθλιος, κραυγάζων "τραγουδιστής" συνεγείρει θύελλα ενθουσιαστικού παραλληρήματος). Η ευπρέπεια, η σοβαρότης, το ήθος, αντίθετα, γίνονται αντικείμενα περιφρονήσεως, σκωπτικής χλεύης, εμπαιγμού. Η Χριστιανική πίστις αποδοκιμάζεται, περιφρονείται, χλευάζεται, η απιστία προβάλλεται, χειροκροτείται, δοξάζεται: "... πολλοί επανίστανται επ' εμέ": Ένας συνασπισμός εχθρικών δυνάμεων εγείρεται κατά του Δαβίδ. Πολλοί από αυτούς είχαν ευεργετηθή από τον Δαβίδ. Ο Αχιτόφελ -ο αρχηγός των δυνάμεων του Αβεσσαλώμ-, ο Χουσάι, αμφότεροι εγκάρδιοι, στενοί φίλοι του Δαβίδ, τον εγκαταλείπουν για να ηγηθούν του εχθρικού στρατοπέδου. Μία κατάστασις, μία εμπειρία την οποία η Εκκλησία -της παλαιάς και της νέας οικονομίας- πειραματίσθηκε συχνά. Στην παλαιά οικονομία αχρείοι άνθρωποι κατέλαβαν υψηλά ιερατικά αξιώματα δι' εξαγοράς, χρηματισμού, ιδίως στην περίοδο μετά τους Μακκαβαίους -καταπιέζοντες τον λαό του Θεού και προδίδοντες την αληθινή πίστι. (Παλαιότερα ας θυμηθούμε τους ψευδοπροτήτες). Ο Ιουδαίος ιστορικός Ιώσηπος (ΙουδαΪκή Αρχαιολογία)2 (37 - μετά το 100 μ.Χ.) περιγράφει σωρεία τέτοιων αθλιοτήτων. Μήπως, όμως, και η Εκκλησία της Καινής Διαθήκης, δεν αντιμετώπισε ακόμη από την αφετηρία την προδοσία (ο Ιούδας, ένας των δώδεκα), την αποστασία, την αίρεσι. Στα τέλη του πρώτου αιώνος, αλλά κυρίως στον δεύτερο και τον τρίτο αιώνα η αίρεσι του Γνωστικισμού3 με τα ποικίλα παρακλάδια της κυριολεκτικά κατακυρίευσε τις Χριστιανικές κοινότητες, ώστε να παραμείνουν στην ορθή πίστι μόνον νησίδες αληθούς πίστεως. Αργότερα μια σειρά από "Χριστολογικές" αιρέσεις κατακερματίζουν την Εκκλησία. Ο αρειανισμός κάποτε φαινόταν να επικρατή της ορθοδόξου πίστεως, τον είχαν ασπασθή όχι μόνο στην Ανατολή αλλά και στη δύσι, όπως π.χ. οι νεοπροσήλυτοι Βησιγότθοι. Ο κατάλογος, από την αρχαιότητα, θα ήταν πολύ εκτεταμένος και θα αποφύγουμε να εμπλακούμε τώρα σε μια έστω και συνοπτική αναφορά. Περιοριζόμαστε μόνο στο να σημειώσουμε ότι και στις ημέρες μας πειραματιζόμαστε ανάλογα κινήματα, όπως και στις απαρχές της Χριστιανικής εκκλησίας, που αποκτούν μαζική συχνά υποστήριξι με καινοφανείς διδασκαλίες ή "ανακαινισμένες" αρχαίες αιρέσεις, που συγκινούν πολλούς, είτε με επιφανειακές διεγέρσεις είτε με διαστροφή του Χριστιανικού μηνύματος ούτως ώστε να συμβιβάζεται με τις ανθρώπινες επιδιώξεις, αδυναμίες, κ.ο.κ. Μια πρόσφατη τέτοια προσέγγισις είναι και εκείνη της θεολογίας της "ευημερίας", η οποία προβάλλει την διδασκαλία ότι ο πιστός, κατ' ανάγκη θα πρέπει να είναι πλούσιος και από υλικής απόψεως.4 Και συχνά ο μεγαλύτερος πνευματικός εχθρός του σύγχρονου πιστού, ιδιαίτερα στον δυτικό κόσμο, δεν είναι πια τόσο η έλλειψις, η φτώχεια, η καταπίεσις -που δεν έπαυσαν βέβαια να μαστίζουν ευρύτατα στρώματα της κοινωνίας- αλλά συχνά η "ευημερία" μέσα στο πλαίσιο του "καταναλωτισμού" με την αλόγιστη σπατάλη των φυσικών πηγών, και την πλήρη περιφρόνησι του περιβάλλοντος.

2. Όμως επανερχόμεθα στον Δαβίδ, στο τραγικό εκείνο λυκόφως, μιας τρομερής ημέρας, καθώς στο "στρατηγείο" του καταφθάνουν η μια μετά την άλλη απογοητευτικές ειδήσεις που δείχνουν πια καθαρά ότι ο Αβεσσαλώμ έχει κερδίσει οριστικά τη μάχη και η νίκη είναι δική του: "πολλοί λέγουσι περί της ψυχής μου. Δεν είναι σωτηρία εν τω Θεώ". Δαβίδ έχεις χάσει τη μάχη, είσαι ο νικημένος, δεν υπάρχει για σένα σωτηρία! Η "πέμπτη φάλαγξ" των διαδόσεων, η συστηματική υπονόμευσις και διάβρωσις του κοινωνικού ιστού, δημιουργούν ένα αίσθημα απελπισίας και απογοητεύσεως. Από πουθενά, νομίζουμε, δεν υπάρχει ακτίς φωτός, ελπίδα σωτηρίας. Όλοι οι δρόμοι έχουν κλείσει. Αυτή, όμως, είναι η ανθρώπινη άποψις! Και πόσο συχνά όταν η ανθρώπινη ηττοπάθεια, το σύνηθες φαινόμενο στην καθημερινή μας ζωή, όταν ο ορίζοντάς μας περιορίζεται μόνο στο εξωτερικό φαινόμενο, ενεργεί σαν ένας καταλυτικός παράγων που οδηγεί σε μια παθητική, απαισιόδοξη, καταθλιπτική αδράνεια: "τίποτε δεν μπορούμε να κάνουμε". Μια μοιρολατρική αναμονή ενός αφεύκτως επερχομένου τέλους... "δεν είναι σωτηρία εν τω Θεώ".

Στο σημείο αυτό υπάρχει στον Ψαλμό μια από τις τρεις ενδείξεις, το "διάψαλμα". Τι σημαίνει άραγε τούτο; Η Εβραϊκή αντίστοιχη λέξις είναι "Shelah". Η έννοια αυτής της λέξεως είναι ακόμη κάτω από αμφισβήτησι. Σχετικώς έχουν διατυπωθή διάφορες απόψεις.5

3. Δεν είναι όμως η ηττοπάθεια, ή η αφανής απάθεια, ή η μοιρολατρική παράδοσις η αντίδρασις του πιστού ανθρώπου, δεν είναι αυτή η ανταπόκρισις του Δαβίδ προ του τρομερού κινδύνου: "Αλλά συ, Κύριε, είσαι η ασπίς μου, η δόξα μου, και ο υψώνων την κεφαλήν μου" ("Συ δε Κύριε, αντιλήπτωρ μου εί, δόξα μου και υψών την κεφαλήν μου" -απόδ. των Ο΄). Οι σκοτεινές εξελίξεις της ημέρας (εδ. 1-2) συνοψίζονται σ' αυτή την σύντομη προσευχή. Συχνά οι πιο δυναμικές προσευχές είναι τόσο σύντομες! Ναι, η κατάστασις είναι αυτόχρημα από ανθρωπίνης απόψεως απελπιστική αλλά εγώ εμπιστεύομαι σ' εσένα Κύριε! Τρία στοιχεία εδώ μνημονεύονται:

"είσαι η ασπίς μου": ο Απ. Παύλος χρησιμοποιεί μιαν ανάλογη έκφρασι όταν περιγράφη την πανοπλία του Θεού την οποία ο πιστός καλείται να "αναλάβη" "εν πάσιν αναλαβόντες τον θυρεόν (ασπίδα) της πίστεως, εν ώ δυνήσεσθε πάντα τα βέλη του πονηρού (τα) πεπυρωμένα σβέσαι" (Εφ. ς΄ 16)6. Ο Δαβίδ βλέπει ότι ο Θεός είναι αυτή η προστατευτική του κάλυψις. Η Παλαιά Διαθήκη είχε να προσφέρη στον Δαβίδ τέτοιου είδους διαβεβαιώσεις για την θεία προστασία σε τρομερό κίνδυνο, κάτι που το εκφράζει επανειλημμένως σε πολλούς Ψαλμούς. Αλλά και ο Αβραάμ -"ο πατήρ των πιστευόντων" ("Γινώσκετε άρα ότι οι εκ πίστεως, ούτοι υιοί εισιν Αβραάμ" Γαλ. γ΄ 7), δέχθηκε σε μια ανάλογη περίστασι (Γεν. ιε΄ 1), τη θεία διαβεβαίωσι: "εγώ ειμί ο υπερασπιστής σου". Υπάρχουν περιστάσεις στην ανθρώπινη ζωή, στη ζωή του πιστού, που τέτοιες θείες διαβεβαιώσεις αποτελούν την μοναδική θετική παρηγοριά και σταθερή ελπίδα.

Ο Ψαλμωδός, όμως, στην διαβεβαιωτική του αυτή εκφώνησι της εμπιστοσύνης του στον Κύριο προσθέτει ένα δεύτερο στοιχείο ομολογίας: "Συ Κύριε είσαι η δόξα μου" ("μου ξαναδίνει την τιμή" Ν.Μ.Β.). Η ανταρσία του Αβεσσαλώμ, έχει στερήσει προσωρινά την δόξα στον Δαβίδ, την τιμή που είχε. Τα κατορθώματα, τα επιτεύγματα, οι νίκες, οι θρίαμβοί του, με μια λέξι η δόξα του, δεν ήταν δικό του απόκτημα. Ο Δαβίδ αναγνωρίζει ότι ήταν του Κυρίου. Ο Παύλος με το φως της Καινής Διαθήκης διακρίνει ότι όλα τα πνευματικά επιτεύγματα, στη ζωή των πιστών αποτελούν μιαν αντανάκλασι του έργου του Αγίου Πνεύματος: "ημείς δε πάντες ανακεκαλυμμένω προσώπω την δόξαν του Κυρίου κατοπτριζόμενοι την αυτήν εικόνα μεταμορφούμεθα από δόξης εις δόξαν καθόπερ υπό Κυρίου Πνεύματος" (Β΄ Κορ. γ΄ 18, βλ. επίσης και γ΄ 13).

Υπάρχει, όμως, και ένα τρίτο στοιχείο σ' αυτήν την δοξαστική προσέγγισι του Δαβίδ: "και ο υψώνων την κεφαλήν μου". Αναφερθήκαμε ενωρίτερα στην καταθλιπτική εκείνη πορεία του Δαβίδ καθώς με αγωνία, με κατεβασμένο το κεφάλι, "ανέβαινε δια της αναβάσεως των Ελαιών, αναβαίνων και κλαίων". Τώρα όμως ο Κύριος είναι εκείνος που απλώνει το χέρι του και υψώνει το πελιδνό πρόσωπο του δούλου Του, και το στρέφει στον εαυτό Του. Πόσες φορές σε στιγμές αποθαρρύνσεως, απογοητεύσεως και απογνώσεως, ο πιστός δεν αισθάνεται αυτό το θείο άγγιγμα, να στρέψη το βλέμμα του στον Θεό, για να διακρίνη τις ουράνιες δυνάμεις που βρίσκονται στη διάθεσί του, όπως συνέβη με τον προφήτη Ελισσαιέ, όταν μεγάλο εχθρικό στράτευμα μέσα σε μια νύχτα είχε περικυκλώσει την πόλι με "ίππους και αμάξας" και ο υπηρέτης του καθώς με τρόμο αντίκρισε αυτό το στράτευμα, με δέος ερώτησε τον κύριό του: "Ω κύριε! τι θέλομεν κάμει;". Και καθώς διαβάζουμε στην σχετική διήγησι ο Ελισσαιέ απήντησε: "Μη φοβού· διότι πλειότεροι είναι οι μεθ' ημών παρά τους μετ' αυτών". Και προσηυχήθη ο Ελισσαιέ... άνοιξον, δέομαι τους οφθαλμούς αυτού, δια να ίδη. Και ήνοιξεν ο Κύριος τους οφθαλμούς του υπηρέτου και είδε· και ιδού, το όρος ήτο πλήρες ίππων και αμαξών πυρός περί τον Ελισσαιέ..." (Β΄ Βασ. ς΄ 14-17 κ.ε.). Από τη συνέχεια της διηγήσεως γνωρίζουμε την συντριπτική δια τους πολεμίους του Ισραήλ εξέλιξι με την κατάληξι: "Και δεν ήλθον πλέον τα τάγματα της Συρίας εις την γην του Ισραήλ" (ς΄ 23).

Πόσον συχνά ο λαός του Θεού στέκεται έντρομος ενώπιον της καταπληκτικής ισχύος των δυνάμεων του σκότους -που από κάθε πλευρά μας περικυκλώνουν... Αλλά ας ακούσουμε την φωνή του Παύλου: "ει ο Θεός υπερ ημών, τις καθ' ημών;... τις ημάς χωρίσει από της αγάπης του Χριστού... αλλ' εν τούτοις πάσιν υπερνικώμεν δια του αγαπήσαντος ημάς, πέπεισμαι γαρ ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή ούτε... δυνήσεται ημάς χωρίσαι από της αγάπης του Θεού της εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών" (Ρωμ. η΄ 31-39). Γιατί, αφού απαριθμεί ένα μακρύ κατάλογο αντιξοοτήτων καταλήγει: "αλλ' εν τούτοις πάσιν υπερνικώμεν δια του αγαπήσαντος ημάς" (εδ. 37).

4. Επανερχόμενοι, όμως, στον Ψαλμό μας, ίσως διερωτηθούμε: πού οφείλεται αυτή η σταθερή πίστις του Δαβίδ; Μία απάντησις στο ερώτημα αυτό είναι ότι ο Δαβίδ στηρίζεται στις υποσχέσεις του Θεού και την πιστότητά Του στο παρελθόν, όταν κατά την νεανική του ηλικία οι σχέσεις του με τον Κύριο είχαν σφυρηλατηθή με μια στενή σχέσι υποταγής και αγάπης. Όμως σε κάποιο μεταγενέστερο στάδιο η σχέσις του Δαβίδ με τον Κύριο είχε στηριχθή σε κάποιο ιδιαίτερο στοιχείο επαφής: "Έκραξα με την φωνήν και εισήκουσεν μου εκ του όρους του αγίου αυτού". Ο Κύριος είχεν εισακούσει τις προσευχές του όμως τούτο συνδέεται με κάποιον ξεχωριστό χώρο και τόπον: "εκ του όρους τού αγίου αυτού". Υπάρχει μια ιδιαίτερη εδώ σχέσις και αναφορά στην Σιών (το όρος το άγιον), την "σκηνήν του μαρτυρίου" (δεν υπήρχε ακόμη ο ναός). Ίσως θα πρέπει εδώ να αναλογισθούμε την ιδιαίτερη ψυχολογική κατάστασι του Δαβίδ, μακρυά από το οικείο περιβάλλον, την ατμόσφαιρα, την "σκηνήν του μαρτυρίου" (την άμεση ένδειξι της θείας παρουσίας), την ηθική και πνευματική συμπαράστασι των ιερέων, κ.λπ. Και είναι, ομολογουμένως, ευχερέστερο, για τον άνθρωπο του Θεού, να ζη στο πλαίσιο της κοινότητος της πίστεως, να απολαμβάνη την συμπαράστασι, την κοινωνία, πιστών ανθρώπων, ποιμένος, πρεσβυτέρων, την θερμότητα της εκκλησιαστικής συνάξεως. Τι συμβαίνει, όμως, όταν στερηθούμε αυτών των ευλογιών, των μέσων αυτών της θείας χάριτος; Πώς, στην συγκεκριμένη περίπτωσι, ο Δαβίδ αντέδρασε; Το ότι βρισκόταν μακρυά από το οικείον, φιλικό περιβάλλον δεν τον εστέρησε από την βαθύτερη αίσθησι της θείας παρουσίας. Και αυτή η γνώσις του Κυρίου, ήταν εκείνη που ικάνωσε τότε τον Δαβίδ να ηρεμήση και να κοιμηθή.

β) Μια ανανεωμένη, σθεναρή πίστις το πρωί

κάτω από την κάλυψι του Πνεύματος του Θεού

(εδ. 5-6)

5. Πώς ένας ήρεμος ύπνος, προσδίδει μια σωματική ευεξία και φρεσκάδα, μια ανανεωμένη γαλήνια πίστι, μια εσώτερη βεβαίωσι του θείου ελέους και της προστασίας: "Εγώ επλαγίασα και εκοιμήθην·..."! Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο θαυμάσιος αυτός μηχανισμός της θείας προνοίας που πειραματιζόμαστε στο ζωικό βασίλειο (και όχι μόνον), του ύπνου, παρέχει μια μοναδική δυναμική σωματικής, ψυχικής και πνευματικής ανανεώσεως, και αναζωογονήσεως. Η σύγχρονος ιατρική επιστήμη, ιδιαίτερα η ψυχιατρική, αλλά και η βιολογία και ψυχολογία έχουν απασχοληθή εκτεταμένα με τα συναφή θέματα. Ιδιαίτερα ένας κλάδος της ψυχιατρικής, με μια "ψυχαναλυτική μέθοδο, αμφιβόλου και αμφισβητουμένης επιστημονικότητος, προσπάθησε να διεισδύση στα "άδυτα" της ανθρώπινης ψυχής, δηλαδή σ' ένα "χώρο" που μόνο το πνεύμα του Δημιουργού έχει τη δυνατότητα να εισέλθη και να διερευνήση: "Ζων γαρ ο Λόγος του Θεού και τομώτερος υπέρ πάσαν μάχαιραν δίστομον και διϊκνούμενος (εισχωρεί βαθιά -ΝΜΒ) άχρι μερισμού ψυχής και πνεύματος, αρμών τε και μυελών, και κριτικός ενθυμήσεων και εννοιών καρδίας...." (Εβρ. δ΄ 12, 13).8

Όμως του Δαβίδ η εμπειρία, εκείνη τη φρικτή νύκτα, στο ξημέρωμα μιας καινούργιας ημέρας κάτι το τόσο διαφορετικό μας προσφέρει: "... εξηγέρθην· διότι ο Κύριος με υποστηρίζει". Πόση διαφορά εδώ από την "νυκτερινή" εκείνη κραυγή απογνώσεως: "Κύριε, πόσον επληθύνθησαν οι εχθροί μου" (εδ. 1)! Τώρα ο Δαβίδ δεν βλέπει με τρόμο τον Αβεσσαλώμ και τη δύναμι που τον ακολουθεί, αλλά η καρδιά του είναι ενθαρρυμένη: "ο Κύριος με υποστηρίζει"!

6. Τούτο δεν σημαίνει ότι οι δυνάμεις που τον καταδιώκουν έχουν περιορισθή: "Δεν θέλω φοβηθή από μυριάδων λαού·" Ο Δαβίδ δεν έχει παύσει να έχη αντικειμενική αντίληψι της πραγματικότητος. Γνωρίζει ότι οι δυνάμεις του αντιπάλου είναι ισχυρές, πολυάριθμοι (μυριάδες) είναι εκείνοι που με αποφασιστικότητα κινούνται εναντίον του. Προφανώς έχει πληροφορηθή ότι ο Αβεσσαλώμ, με την εισήγησι του συμβούλου Χουσάι, έχει κινητοποιήσει ήδη τις δέκα φυλές: "... δια ταύτα εγώ συμβουλεύω να συναχθή προς σε πάς ο Ισραήλ, από Δαν έως Βηρσαβεέ, ως η άμμος η παρά την θάλασσαν κατά το πλήθος, και να υπάγης προσωπικώς να πολεμήσης·..." (Β΄ Σαμ. ιζ΄ 11 κ.ε.). Τώρα, όμως, ο Δαβίδ δεν δειλιάζει. Η προσευχή -η ανάθεσις της υποθέσεως στον Κύριο, του έχει αναπτερώσει το φρόνημα. Πόσο μεγάλη σημασία στη ζωή του πιστού έχει το φρόνημα. Η μεμψιμοιρία, το συνεχές παράπονο, η απαισιόδοξη νοοτροπία: όλα καρπός απιστίας, καταρρακώνουν το φρόνημα του πιστού. Ο Απ. Παύλος, με το ηρωικό του πνεύμα διακηρύττει: "τα γαρ όπλα της στρατείας ημών ου σαρκικά αλλά δυνατά τω Θεώ προς καθαίρεσιν οχυρωμάτων, λογισμούς καθαιρούντες και πάν ύψωμα επαιρόμενον κατά της γνώσεως του Θεού, και αιχμαλωτίζοντες πάν νόημα εις την υπακοήν του Χριστού" (Β΄ Κορ. ι΄ 4, 5).

(γ) Μία έκκλησις στον Θεό

(εδ. 7-8)

7. Ο κίνδυνος εξαφανίσθηκε; Η απειλή έπαυσε; Οι περιστάσεις άλλαξαν; Ασφαλώς όχι! Ούτε οι κίνδυνοι, ούτε οι απειλές... ούτε οι περιστάσεις είναι τώρα διαφορετικές. Ο Δαβίδ, όμως, έχει αλλάξει, γνωρίζει ότι μόνον ο Θεός είναι Εκείνος που ημπορεί ν' ανατρέψη την επιβουλή, και προσεγγίζει τον Κύριο με έναν οικείον τόνο, Αυτός είναι ο Κύριός του και ο Θεός του: "Ανάστηθι , Κύριε· σώσον με, Θεέ μου·...". Υπάρχει αυτό το ιδιαίτερο προσωπικό στοιχείο. Η Βιβλική πίστις έχει έναν ιδιαίτερα προσωπικό χαρακτήρα. Στην Καινή Διαθήκη τούτο επιβεβαιώνεται με τον πιο έντονο τρόπο. Ο Θεός δεν είναι μια απόμακρη, αφηρημένη, απρόσωπη δύναμις αλλά ένα πρόσωπο που συνάπτει μια σχέσι αγάπης με τον άνθρωπο της πίστεως. Τούτο, μια πραγματικότης που επανειλημμένα εκφράζεται στο βιβλίο της Παλαιάς Διαθήκης γίνεται το βασικό στοιχείο της εν Χριστώ απολυτρώσεως: "Και ο Λόγος σαρξ εγένετο και εσκήνωσον εν ημίν" (Ιω. α΄ 14), "εγώ εν αυτοίς και συ εν εμοί..." (Ιω. ιγ΄ 23).

Καθώς ο Ψαλμωδός κλείει το ποίημά του, θεωρεί την τελική νίκη ως κάτι το ήδη δεδομένο: "επάταξας πάντας τους εχθρούς μου κατά της σιαγόνος· συνέτριψας τους οδόντας των ασεβών" ("Τσάκισες των εχθρών μου την ισχύ, των ασεβών τη βιαιότητα τη σύντριψες, Ν.Μ.Β.). Δεν έχει αμφιβολίες, δεν κατέχεται από αίσθημα ανασφαλείας και αβεβαιότητος. Και ο Παύλος διασαλπίζει "αλλ' εν τούτοις πάσιν υπερνικώμεν δια του αγαπήσαντος ημάς" (Ρωμ. η΄ 37). Ο William Hendriksen, ο θαυμάσιος αυτός σχολιαστής του αιώνος μας (20ος αιών), στην περισπούδαστη μελέτη του στο Βιβλίο της Αποκαλύψεως, καθώς δια μέσου των εικόνων, συμβόλων, αλληγοριών, παραστάσεων, περιγράφεται ο αγών του Χριστού και της Εκκλησίας εναντίον του Διαβόλου, των πονηρών δυνάμεων, με την τελική νίκη και τον θρίαμβο, δίδει στην εργασία του τον τίτλο "More than conquerors" -"Περισσότερον από Νικηταί". Με έναν τέτοιο θριαμβευτικό τόνο κλείει και ο Ψαλμωδός, με μια τελευταία διακήρυξι:

8. "Του Κυρίου είναι η σωτηρία· επί τον λαόν σου είναι η ευλογία σου": Είναι η διαβεβαίωσις της θείας κυριαρχίας στο θέμα της σωτηρίας. Δεν είναι η ανθρώπινη απόφασις, βουλή και θέλησις, αλλά η ανεκδιήγητος χάρις του Θεού. Δεν είναι "ο άνθρωπος" αλλά "ο Θεός". Αυτού είναι η σωτηρία. Μια ακόμη επιβεβαίωσις εκείνου το οποίον με τόσον πάθος διεξήρυξεν ο Παύλος: "τη γαρ χάριτι εστέ σεσωσμένοι δια πίστεως·και τούτο ουκ εξ υμών, Θεού το δώρον..." (Εφ. β΄ 8). Και αυτή η αναφορά στην σωτηριώδη ενέργεια του Θεού προκαλεί, διεγείρει μια τελική και μεσολαβητική ευλογία: "και επί τον λαόν σου η ευλογία σου" (Απόδοσις Ο΄).

 

Υποσημειώσεις

1. Ο Derek Kidner (Introduction on books I and II of the Psalms - Inter-Varsity Press, Leicester, England, 1973), Σελ. 32 κ.ε., σημειώνει ότι η Καινή Διαθήκη μεταχειρίζεται αυτές τις επικεφαλίδες όχι μόνο "ως ιερό κείμενο" αλλά ακολουθώντας το παράδειγμα του Κυρίου, χρησιμοποιεί στοιχεία από τέτοιου είδους επικεφαλίδες προς ανάπτυξι σχετικής επιχειρηματολογίας της (π.χ. Μαρκ. ιβ΄ 35-37, Πραξ. β΄ 29 κ.ε., 34, ιγ΄ 35-37).

2. Ο F. F. Bruce στο κλασσικό έργο του "NEW TESTAMENT HISTORY" περιλαμβάνει εκτεταμένες αναφορές από το έργο αυτό του Ιωσήπου, όπου εκτίθεται η διαφθορά των θρησκευτικών και πολιτικών αρχόντων του Ιουδαϊσμού στα χρόνια, πριν από τη γέννησι του Ιησού και μετά (Εκδ. "Doubleday-Galilee" - Garden City, New York, 1980).

3. Ο όρος "Γνωστικισμός" προσδιορίζει ποικιλία θρησκευτικών ποιημάτων του αρχαϊκού Χριστιανικού αιώνος τα οποία ετόνιζαν την σωτηρία διαμέσου μιας "μυστικής γνώσεως", ένα κράμα Νέο-πλατωνισμού, ανατολικού μυστικισμού, χριστιανισμού, Ανατολικών θρησκειών. Εκφρασταί αυτού του κινήματος μνηνονεύονται ο Κάρινθος (Μ. Ασία), ο Μαρκίων (Πόντος), ο Βασιλείδης, ο Καρποκράτης, ο Βαλεντίνος (όλοι οι τελευταίοι εδίδαξαν στην Αλεξάνδρεια). (βλ. "The New International Dictionary", Σελ. 416-417, εκδ. Zodervan Corporation, 1974). Ιστορείται ότι το κίνημα του Μαρκίωνος -υιός επισκόπου, πλουσίου πλοιοκτήτου από την Σινώπη του Πόντου (8ος αιών)-, είχε συνάξεις στην Ρώμη και σε ολόκληρη την Αυτοκρατορία, οι οποίες ήσαν πολυπληθέστατες και ασκούσαν τεραστία επιρροή που είχε επισκιάσει την επίσημη Εκκλησία, και εξακολούθησαν να υφίστανται για περισσότερους από δύο αιώνες (ibid. Σελ. 629-630).

4. Η "θεολογία της ευημερίας" είναι συναφής με μίαν άλλη θεολογική προσέγγισι που εμφανίσθηκε στο β΄ ήμισυ του 20ου αιώνος στο πλαίσιο μιας κινήσεως γνωστής ως το "Κίνημα της Πίστεως" (Faith Movement), που ουσιαστικά μετετώπιζε την "πίστη" στην "πίστη" και "όχι στον Θεό" και ουσιαστικά καταργεί το δόγμα της Κυριαρχίας του Θεού. Ένας από τους πρώτους εισηγητάς αυτής της θέσεως -που είναι πράγματι αιρετική- υπήρξε ο Κορεάτης Paul Yongi Cho, που εκθέτει τις θέσεις του στο βιβλίο "Η τέταρτη διάσταση" (βλ. "ΑΣΤΗΡ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ": Σεπτέμβριος 2000, "Πλάνοι με την ταυτότητα του Ευαγγελίου", του Αιδ. κ. Μελέτη Β. Μελετιάδη, Σελ. 234-240). Η διδασκαλία αυτή έχει σημαντική επίδρασι σε πεντηκοστιανικούς και χαρισματικούς κύκλους κυρίως των Η.Π.Α., αλλά όχι μόνον.

5. Η λέξις απαντάται στο Βιβλίο των Ψαλμών 71 φορές (και ακόμη 3 φορές στο Βιβλίο του Προφήτου Αββακούμ). Πιθανόν να αποτελή ένα σημείον κάποιου διαλείμματος στην εκφώνησι (ή ψαλμωδία) ή την αλλαγή μουσικού οργάνου. Υποτίθεται ότι προέρχεται από την ρίζα "sll" -"σηκώθητι". Ίσως προκειμένου να υπάρξη κάποιος τονισμός των μουσικών οργάνων ή έντασις (ύψωσις) της φωνής (ή των φωνών). Έχει όμως αναφερθή ακριβώς και το αντίθετο (από κάποια Αραμαϊκή λέξη), δηλαδή μια πτώσι της εντάσεως... (Σημειούνται και αρκετές άλλες υποθέσεις). (Βλ. Derek Kinder, Psalms, Inter-Varsity Press - London, 1973).

6. "Θυρεός" είναι η μεγάλη επιμήκης ασπίδα την οποίαν έφερεν ο Ρωμαίος λεγεωνάριος, με σχήμα "θύρας" (εξ ού και "θυρεός") και που εκάλυπτε ολόκληρο το σώμα του. Αρχικά η λέξις χρησιμοποιήθηκε για τον "λίθον της θύρας, μέγαν λίθον, τιθέμενον εις θύραν, εις την έξοδον όπως λείση αυτήν" Οδ. ι΄ 240). Αργότερα η λέξις χρησιμοποιήθηκε για την "εις σχήμα θύρας" ασπίδα των Αθηναίων (Διονύσιος Αλικαρνασσεύς 4.16), τέλος για την Ρωμαϊκή ασπίδα (Πολύβιος 6:23). (Λεξ. WILHEM PAPE, Τόμ. Β΄, Σελ. 1598, 1599, Εκδ. Α.Α. Σακελαρίου, Αθήναι, 1879). -Αλλά και η χρήσις της λέξεως "αναλαμβάνω" έχει και στρατιωτική αναφορά: "αναλάβετε..." (λαμβάνω εις χείρας, παίρνω επάνω μου -τόξα, όπλο, Ηρόδοτος 1, 78), "τα προς πόλεμον μετ' εμαυτού λαμβάνω" (Πλούταρχος) (ibid WILHELM PAPE, Τομ. Α΄, Σελ. 205, 206). Και στην σύγχρονη στρατιωτική ορολογία η έκφρασις διατηρήθηκε ως στρατιωτικό παράγγελμα: "αναλάβατε" (δηλαδή τον οπλισμό).

7. Derek Kidner (ως άνω), Σελ. 54. -επίσης εις Σχόλιά μας εις Β΄ Κορ. γ΄ 18, Σελ. 86-87.

8. Το "ψυχαναλυτικό" κίνημα με πατέρα τον Sigmund Freud (1856-1939), με την εκτίμησι της ανάγκης απελευθερώσεως του ανθρώπου από βιώματα που συχνά ανάγονται και στη βρεφική ηλικία ακόμη, με μία ιδιαιτέρα, σχεδόν αποκλειστική έμφασι στο σεξουαλικό παράγοντα (libido), προσπάθησε δια του ιδρυτού του (ήδη από την 10ετία του 1890) να προωθήση δια μιας "τεχνικής", ελευθέρας "εξομολογητικής" εκφράσεως, να ανεύρη τις ρίζες, τις πηγές των ποικίλων ψυχολογικών φαινομένων: άγχους, καταθλίψεως, φόβων κ.ο.κ. Την διερεύνησι αυτής της "πρακτικής" συνοδευομένη με μια συνεχή αναθεωρητική κριτική συνέχισεν στον 20ον αιώνα χορεία μελετητών, όπως ο Carl Jung (1875-1961), ο Otto Rank (1884-1939), ο Alfred Adler (1870-1961) -όλοι της λεγομένης "Αυστριακής Σχολής". ("New Encyclopaedia Britannica, Τομ. ΙΙΙ, Σελ. 271, 1974). Σημ.: Η συντηρητική ευαγγελική θεολογία αντιμετώπισε (το επιεικέστερο) με επιφύλαξι την θεωρία και πρακτική της "ψυχαναλύσεως".

9. Leslie S. M' Caw. "Psalms", "The New Bible Commentary" (The Inter-Varsity Fellowship), 1954, Σελ. 416. I

 

 

Μουσική και Μουσικοί

 

 

του κ. Χρήστου Λαμπριανίδη

 

Είχα πάρει την απόφαση να αναφέρομαι στο θέμα αυτό μόνο σε "κατ' ιδίαν συζητήσεις", με άτομα που είχαν μουσικές γνώσεις ή με άτομα που αγαπούσαν απλώς τη μουσική και είχαν μουσικές ανησυχίες. Δεν ήθελα να εκφράσω τις απόψεις μου με γραπτό λόγο. Αφορμή μου έδωσε κάποια πρόσφατη εκδήλωση στην οποία βρέθηκα με συμμετοχή διαφόρων μουσικών "συγκροτημάτων" που παρουσίασαν "χριστιανική μουσική". Εδώ οφείλω να ομολογήσω πως τον όρο "χριστιανική μουσική" δεν τον κατάλαβα ποτέ! Εν πάση περιπτώσει το θέμα αυτό χρειάζεται μουσική ανάλυση και ιδιαίτερη μουσικολογική τοποθέτηση με ισχυρά ιστορικά ντοκουμέντα και όχι επιγραμματικές τοποθετήσεις παρμένες από κάποιες εγκυκλοπαίδειες από 'δω κι από κει, με ανάλυση μουσικών κειμένων για το τι είναι η θρησκευτική μουσική, γιατί κάποια μουσική ονομάζεται θρησκευτική, ενώ κάποια άλλη κοσμική, και πώς φτάσαμε σήμερα στον όρο χριστιανική μουσική. Τέτοιου είδους όμως αναλύσεις δεν είναι της παρούσης, χρειάζονται συζήτηση στρογγυλής τράπεζας με ερωτήσεις από πραγματικά ενδιαφερόμενους για το πού πάει η μουσική μας σήμερα αν ακολουθήσει αυτό το δρόμο.

Δεν νομίζω ότι σ' αυτό το πρώτο κείμενο θα ωφελούσε κάποια ιστορική αναφορά ή κάποια μορφολογική ανάλυση, χωρίς πρώτα να θέσω το πρόβλημα που τα δικά μου μάτια βλέπουν και τα δικά μου αυτιά ακούν!! Ίσως θα μπέρδευε κάποιους που δεν γνωρίζουν μουσική. Φυσικά, με το κείμενο αυτό δεν απευθύνομαι στους μουσικούς. Στα επόμενα τεύχη του Αστέρα της Ανατολής θα γίνω κατατοπιστικός γιατί, αν δεν τεθεί πρώτα το πρόβλημα, δεν θα είμαι σε θέση να δώσω απαντήσεις για λύση των προβλημάτων και μουσικές αναλύσεις για το πώς θα έπρεπε να είναι η μουσική σήμερα στην Εκκλησία κατά την προσωπική μου άποψη ως πιστού χριστιανού και μουσικού.

Μ' ένα ενδιαφέρον, καθαρά χριστιανικό πρώτα κι έπειτα μουσικό, τα τελευταία δώδεκα χρόνια αναρωτιέμαι και προβληματίζομαι αλήθεια για το πού πάει η μουσική των Ευαγγελικών Εκκλησιών της πατρίδας μας. Πού οδηγείται η μουσική της νεολαίας μας και πού η μουσική οδηγεί τη νεολαία μας. Ποιος ή ποιοι πήραν κάποτε κάποιες θέσεις, είτε ηθελημένα είτε άθελά τους, ώστε σήμερα ο κύριος μουσικός όγκος των ύμνων μας στους χώρους της Ευαγγελικής Εκκλησίας γενικότερα να είναι τόσο χαμηλού μουσικού επιπέδου, φτωχού -τις περισσότερες φορές- ποιητικού κειμένου και κακοποιημένη απομίμηση μουσικής κοσμικών τραγουδιών. Αρκετές φορές έχω επισκεφτεί διάφορα συνέδρια είτε σαν σύνεδρος, είτε σαν περαστικός. Αυτό που μου έκανε μεγάλη εντύπωση είναι ότι ενώ τα συνέδρια έχουν ένα καθαρά πνευματικό περιεχόμενο σε όλες τις εκδηλώσεις τους, στο θέμα της μουσικής παρουσιάζεται μια μοντέρνα ορχηστρούλα, κατά τα κοσμικά πρότυπα, το ύφος της μουσικής ίδιο με εκείνο των κοσμικών τραγουδιών, ο ρυθμός και η κίνηση του όλου συγκροτήματος καθαρά κοσμικός και ακόμα και "τα κουνήματα" των μελών τους το ίδιο προκλητικά με εκείνα των κοσμικών συγκροτημάτων. Και αναρωτιέμαι σε τι ξεχωρίζουμε από τον κόσμο; Σε τι διαφέρει η μουσική μας από τη μουσική του κόσμου; Γιατί το κάνουμε; Για να κρατήσουμε τους νέους μ' αυτή τη μουσική, επειδή οι νέοι μας αρέσκονται σ' αυτήν;

Ως μουσουργός και καθηγητής σύνθεσης αναρωτιέμαι για τα δημιουργικά κριτήρια λόγου και ήχου, δύο στοιχείων η συνεργασία των οποίων είναι απαραίτητη για να γίνει ένας ύμνος, με ορχηστρική ή με οποιαδήποτε άλλη οργανική συνοδεία, ρυθμού και ύφους. Όλα αυτά ως τελικό αποτέλεσμα μας οδηγούν προς την ενατένιση του θείου, γιατί πραγματικά ο προορισμός τους είναι αυτός. Όσο κι αν θέλουμε να το δούμε υποκειμενικά το θέμα, όχι, δεν οδηγούν στην ενατένιση του θείου. Γιατί, ο κάθε νεαρός είτε ξέρει είτε δεν ξέρει, απλώς και μόνο επειδή του αρέσει κάποιο μουσικό είδος, παίρνει μια κιθάρα ή κάθεται μπροστά σ' ένα συνθεσάιζερ κι αρχίζει να μουτζουρώνει το πεντάγραμμο (αν ξέρει να το χρησιμοποιεί...). Και το αποτέλεσμα είναι "ό,τι ήθελε προκύψει" μέσα από τα προσωπικά του γούστα -τις διάφορες ηχητικές περιπλανήσεις για να μην πω... αποπλανήσεις- είτε αυτές είναι ροκ ή ψευτοτζάζ ή κακοποιημένες μπαλάντες ή μπουζουκοειδή κατασκευάσματα, ντόπιας ή ξενόφερτης ηχητικής παραγωγής· και λέω ηχητικής γιατί δεν τολμώ να ονομάσω μουσική τα θλιβερά αυτά κατασκευάσματα που περνούν μέσα στην υμνωδία των περισσοτέρων εκκλησιών μας!

Μα πώς είναι δυνατόν να παίρνεις μουσική που το ύφος της δεν μπορεί να συνδυαστεί με χριστιανική ποίηση, και να την ονομάζεις χριστιανική μουσική; Θα πρέπει επιτέλους να καταλάβουμε ότι "το ύφος καθορίζει το είδος". Δεν υπάρχουν νότες χριστιανικές και νότες κοσμικές. Ο μεγάλος μας Κύριος θέλει να Τον δοξάζουμε με τόσο ευτελή μουσική; Ο Κύριός μας θέλει μεγάλα πράγματα από μας. Ας κάνουμε προσπάθειες να Τον δοξάσουμε με σπουδαία μουσική και σπουδαία ποίηση. Αλήθεια η ανοχή και οι "ευλογίες" κάποιων πνευματικών ηγετών (προοδευτικών μπροστάρηδων) πιστεύω πως οδήγησαν τους νέους μας στη μουσική του γούστου τους χωρίς κανένα έλεγχο και κανένα περιορισμό. Έτσι ανεξέλεγκτα αφήνουμε να περνούν όλα αυτά μέσα στην υμνωδία μας και να οδηγούν αρνητικά τις νεώτερες γενιές μας και όχι μόνο. Αυτό που εγώ προσωπικά βλέπω, συνδέοντάς το πάντα με το παρελθόν, είναι ότι πια οι πόρτες πολλών εκκλησιών μας δεν ανοίγουν από άγνωστα πρόσωπα που τα τράβηξε η μεγαλοπρέπεια της μουσικής είτε από τη χορωδία, είτε από την υμνωδία του εκκλησιάσματος και τους ήχους του εκκλησιαστικού οργάνου, αλλά μένουν εκεί απείραχτες από ξένα χέρια γιατί τα ηχητικά αποτελέσματα δεν οδηγούν κανένα χέρι στο πόμολο της πόρτας των εκκλησιών μας... επειδή η ίδια μουσική (με διαφορετικά λόγια) ακούγεται και στη διπλανή καφετέρια! Αν μια ψυχούλα θα είχε την ευκαιρία ν' ακούσει δυο λόγια για την αγάπη του Θεού, επειδή (τα προηγούμενα χρόνια) η μουσική θα την τραβούσε στο χώρο, με τη μουσική που ακούγεται σήμερα στις εκκλησίες μας δυστυχώς δε συμβαίνει κάτι τέτοιο.

Έτσι, κάποιοι νεωτεριστές έβαλαν ημερομηνία λήξης στις χορωδίες και για χάρη του μοντέρνου άφησαν στο περιθώριο όλο τον πλούτο της μουσικής κληρονομιάς μας που έστω και ξενόφερτη ήταν μεγαλοπρεπής και αναντικατάστατη. Τα καινούργια κατασκευάσματα κάποιοι τα ονόμασαν κόκκινα, κίτρινα και μπλε λουλουδάκια πάνω στον παχύ πράσινο χλοοτάπητα της μεγαλόπρεπης -μέχρι προχθές- παραδεχτής από όλους μουσικής μας. Ούτε για λουλουδάκια πρόκειται ούτε χλοοτάπητας πλέον υπάρχει. Οι λίγοι ρομαντικοί που απέμειναν, όσο κι αν τον πότισαν αυτόν τον χλοοτάπητα, ήταν λίγοι και δυστυχώς ξεράθηκε. Αυτά που ονομάζουν λουλουδάκια εγώ τα βλέπω σαν αγκάθια και τσουκνίδες που τη μια μέρα ανθίζουν και την άλλη ξεραίνονται, για να ξανασπαρούν από τους μπροστάρηδες μεταρρυθμιστές και να ξαναφυτρώσουν. Κι έτσι αυτό το θλιβερό μουσικό τοπίο θα ανατυπώνεται για χρόνια. Κάποιοι άλλοι ονόμασαν αυτά τα τραγουδάκια ορεκτικά μεζεδάκια! Ε, όχι! Τα μεζεδάκια βλάπτουν ακόμα και τη σωματική μας υγεία, πολύ δε περισσότερο την πνευματική μας υγεία. Ας μείνουμε στο σωστό σπιτικό φαγητό του πατέρα και της μανούλας με τα γνήσια υλικά που μόνο καλό μας κάνει, κι ας σταματήσουμε να κατεφεύγουμε στις πρόχειρες και βλαβερές νοστιμιές.

Αλήθεια, αγαπητοί μοντέρνοι "προοδευτικοί" μπροστάρηδες ποια μουσική καταπίεση σας οδήγησε σ' αυτού του είδους τη μουσική επανάσταση; Τι καταφέρατε; Φέρατε το κίβδηλο και διώξατε το αληθινό. Απλώς θέλατε κι εσείς να μπείτε στο κλαμπ των σύγχρονων, στο κλαμπ των μοντέρνων! Κι έτσι με τον τρόπο σας δώσατε τροφή παροδηγώντας τη νεολαία μας, γιατί αυτή πολύ εύκολα μετακινείται, σε πράγματα που σαν μουσικές αξίες δεν έχουν κανένα πνευματικό περιεχόμενο. Ας ανασκουμπωθούμε με προσευχή, χωρίς εγωιστικά κίνητρα να ψάξουμε δημιουργώντας αν θέλουμε νέους ύμνους χωρίς να καταργήσουμε τους παλιούς.

Μ' όλα τα παραπάνω δε θέλω να απορρίψω όλους τους σύγχρονους ύμνους. Υπάρχουν πολλοί μέσα σ' αυτούς που έχουν γίνει πραγματική ευλογία σε πολλούς αδελφούς. Φυσικά μου αρέσει η εξέλιξη, όλα τα πράγματα όμως έχουν το όριό τους.

Αυτοί οι προβληματισμοί μου και τα ερωτηματικά μου, ως άτομο που έχει τη μουσική ιδιότητα. Αν κάποιοι προβληματιστούν απ' αυτά τα κείμενα και ενδιαφέρονται για μια έρευνα σε βάθος για τη θρησκευτική μουσική και την εξέλιξή της θα υπάρχει συνέχεια στα παρακάτω τεύχη όπου θα κάνω μια ιστορική, μουσικομορφολογική ανάλυση σε βάθος για να αποδείξω ότι τα σημερινά κατασκευάσματα δεν ευσταθούν. Αν πάλι δεν φτάνει ο γραπτός λόγος, δε θα είχα καμία αντίρρηση όλες αυτές τις αναλύσεις, με μουσικά παραδείγματα, μουσικοϊστορική και μουσικομορφολογική ανάλυση να τα κάνω σε μια συζήτηση στρογγυλής τραπέζης όπως ανέφερα στην αρχή του κειμένου. I

(Ο Χρήστος Λαμπριανίδης είναι μουσουργός-μαέστρος και καθηγητής σύνθεσης)

 

ΙΣΛΑΜΙΚΗ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ / Μια άλλη άποψη

του J. Dudley Woodberry, Καθηγητού Ισλαμικών Σπουδών

Την 11η Σεπτεμβρίου του 2001, ο Dudley Woodberry βρισκόταν στο Πεσαγουάρ του Πακιστάν - τη γενέτειρα των Ταλιμπάν και ορμητήριο του Οσάμα Μπιν Λάντεν στον έξω κόσμο. Ανοίγοντας το ραδιόφωνο άκουσε το κάλεσμα του Μπιν Λάντεν προς όλους τους μουσουλμάνους να ενωθούν σε τζιχάντ εναντίον της "άπιστης" Δύσης - και ιδιαίτερα των Αμερικανών.

Καθώς επέστρεφε στο σπίτι του, ο Woodberry σκεφτόταν την ορθολογική βάση της ισλαμικής τρομοκρατίας, καθώς και ποια θα έπρεπε να είναι η στάση των χριστιανών απέναντί της.

Αφότου ολοκλήρωσε τις μεταπτυχιακές του σπουδές στις Αραβικές σπουδές στο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο της Βηρυτού στο Λίβανο και το Διδακτορικό του για τον Ισλαμικό φονταμενταλισμό στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, ο Woodberry και η οικογένειά του διακόνησαν για χρόνια στο Αφγανιστάν, το Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία.

Ως διεθνώς αναγνωρισμένος ειδικός επί του μουσουλμανικού κόσμου, ο Woodberry εργάστηκε ως κυβερνητικός σύμβουλος για τον Πρόεδρο Κάρτερ, το Υπουργείο Εξωτερικών των Η.Π.Α., το στρατό και τους πεζοναύτες. Υπήρξε επίσης επιχειρηματικός και πολιτιστικός σύμβουλος για τη Shell Oil, τη Ford Motors, τη Mobil Oil, τη General Motors, τη Standard Oil, τη Honeywell και άλλες αμερικανικές επιχειρήσεις σε αραβικές χώρες.

Σήμερα, παράλληλα με τα μαθήματα που διδάσκει στο Fuller, ο Woodberry περνά περίπου το ένα τρίτο του χρόνου του στο Πακιστάν όπου η σύζυγός του Ρομπέρτα διδάσκει. Ο γιος του Τζον είναι διευθυντής προγραμμάτων για το PACTEC, μια οργάνωση που μεταφέρει αεροπορικώς βοηθητικό προσωπικό και προμήθειες στο Αφγανιστάν.

Η ΦΥΣΗ ΤΟΥ ΙΣΛΑΜ

Ο

ι ειδήσεις μας βομβαρδίζουν είτε με γενικεύσεις για τη φιλειρηνικότητα ή τη μαχητικότητα του Ισλάμ είτε εξισώνοντας τους ισλαμιστές φονταμενταλιστές και μαχητές. Οι περισσότεροι δεν καταφέρνουν να συλλάβουν την ποικιλότητα μέσα στο Ισλάμ και τις ρίζες του. Το Κοράνιο αποτελείται από απαγγελίες από το Μωάμεθ, που πιστεύεται πως προέρχονται από το Θεό, για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες που γεννήθηκαν σε συγκεκριμένες περιστάσεις. Κάποιες ήταν ειρηνικές, άλλες ήταν μαχητικές. Επομένως, οποιαδήποτε πλευρά μπορεί να υποστηριχτεί με την επιλογή συγκεκριμένων χωρίων ή παραδειγμάτων από την ιστορία.

Η ειρηνική ερμηνεία, την οποία ασπάζεται η πλειονότητα των μουσουλμάνων, βασίζεται σε χωρία όπως το 2:256 ("Στη θρησκεία δεν υπάρχει καταναγκασμός") και το 5:82 ("Εκείνοι που ως προς την αγάπη βρίσκονται πιο κοντά στους πιστούς είναι αυτοί που λένε: 'Είμαστε χριστιανοί'"). Η κατάταξη ντίμμι, η οποία ίσχυε ιδιαίτερα για εβραίους και χριστιανούς, τούς έδινε το δικαίωμα να ασκούν την πίστη τους αρκεί να είναι συνεπείς πολίτες και να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους. Το Μεσαίωνα οι μουσουλμανικές κυβερνήσεις ήταν συνήθως πολύ πιο ανεκτικές προς τους εβραίους και τους χριστιανούς απ' ότι οι χριστιανικές κυβερνήσεις προς εβραίους και μουσουλμάνους.

Οι μαχητές, ωστόσο, στηρίζουν τη θέση τους σε χωρία του Κορανίου όπως: το 2:190 - 192 ( Πολέμησε για τη χάρη του Θεού εκείνους που σε πολεμούν και θανάτωσέ τους ... γιατί η αναταραχή και η καταπίεση είναι χειρότερα από τη σφαγή ... πολέμησέ τους ώσπου να μην υπάρχει πλέον διωγμός και καταπίεση και να επικρατεί δικαιοσύνη και πίστη στο Θεό."), το 9:5 ("Πολέμησε και θανάτωσε τους απίστους") και το 49:15 (" Οι αληθινοί πιστοί είναι εκείνοι που ... αγωνίζονται με ... τη ζωή τους για τους σκοπούς του Θεού"). Μαχητές όπως ο Μπιν Λάντεν χρησιμοποιούν τις λέξεις που έγραψα με πλάγια γράμματα στο λογικό τους: Η μάχη και ο θάνατος επιβάλλονται από το Θεό. Οι αμερικανοί, οι οποίοι προκαλούν καταπίεση και αδικία είναι άπιστοι (μολονότι το Κοράνιο μιλά για πολυθεϊστές), κι έτσι οι μουσουλμάνοι πρέπει να αγωνιστούν με τη ζωή τους για τους σκοπούς του Θεού.

Σύμφωνα με τις κανονιστικές παραδόσεις, ο Μωάμεθ δίδαξε πως ένας μάρτυρας έχει άφεση αμαρτιών, αποκτά την κατοικία του στον παράδεισο, αποφεύγει το καθαρτήριο και λαμβάνει το στέμμα της τιμής (από το Τιρμίδι, μια συλλογή αναφορών για το Μωάμεθ). Έτσι, οι βομβιστές που εκτελούν αποστολές αυτοκτονίας θεωρούν πως εκτελούν ιερή υποχρέωση προς το Θεό και την κοινότητά του και αποκτούν τιμή και ένα αιώνιο βραβείο.

Ένα άλλο ερώτημα που προκύπτει είναι πώς η αυστηρή πίστη και πρακτική των Ταλιμπάν συνταιριάζεται με το Ισλάμ. Οι Ταλιμπάν έχουν τις ιστορικές τους ρίζες στο Χαμπαλισμό, την πιο "φονταμενταλιστική" από τις τέσσερεις ορθόδοξες ή ορθοπρακτικές σχολές του Ισλάμ. Λέγοντας φονταμενταλισμό, εννοώ πως επιστρέφουν στις θεμελιώδεις αρχές τις πίστης τους - στο Κοράνιο και την πρακτική (Σούννα) του Μωάμεθ και των πρώτων μουσουλμάνων - και απορρίπτουν κατοπινές διασκευές. Πιστεύουν πως ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνονται την κοινωνία των πρώτων μουσουλμάνων είναι το πρότυπο της κοινωνίας ακόμη και σήμερα, και εφαρμόζεται σε όλους τους τομείς της ζωής. Εφόσον υπάρχουν αρκετά φιλειρηνικά και μαχητικά παραδείγματα στο Ισλάμ, αυτοί οι φονταμενταλιστές μπορούν να είναι είτε φιλειρηνικοί είτε μαχητικοί.

Οι κινήσεις των ισλαμιστών συνήθως προκύπτουν από την αλληλεπίδραση μιας αίσθησης τραύματος, τοπικών συνθηκών και μιας χιλιαστικής ιδεολογίας. Το τραύμα και οι τοπικές συνθήκες που υποδαυλίζουν τους Ταλιμπάν περιλαμβάνουν τη μάχη ανάμεσα στις επτά κύριες ομάδες μουτζαχεντίν (άνθρωποι οι οποίοι λαμβάνουν μέρος στο τζιχάντ), από τότε που έδιωξαν τους ρώσους από το Αφγανιστάν. Οι πρώτοι Ταλιμπάν (στην κυριολεξία "μαθητές") ήταν κυρίως ορφανά που είχαν χάσει τους γονείς τους στα 15 προηγούμενα χρόνια μαχών και είχαν μεγαλώσει σε θρησκευτικά σχολεία (μαδράσας) γύρω από το Πεσαγουάρ όπου και διδάχτηκαν ελάχιστα πέρα από το Κοράνιο. Η ιδεολογία τους τούς δίδαξε πως όλα θα ήταν καλά αν αποτίνασσαν τους εξωτερικούς εχθρούς και ξεκινούσαν ένα κοινωνικό σύστημα βασισμένο σ' εκείνο της πρώτης κοινότητας των μουσουλμάνων. Μετά την αρχική τους επιτυχία εναντίον των μουτζαχεντίν μαχητών, ο λαός τους είδε σαν μια πηγή νόμου και τάξης - κι έτσι κέρδισαν την υποστήριξη των Πακιστανών καθώς και εθελοντές στρατιώτες από το Αφγανιστάν και το Πακιστάν. Όμως, η εξουσία διέφθειρε πολλούς απ' αυτούς. Και πολλοί Αφγανοί κατέληξαν να αποστρέφονται τους αυστηρούς νόμους και τις τιμωρίες τους, καθώς και την αύξηση του αριθμού και των επιδράσεων κάποιων ξένων (από τον ευρύτερο αραβικό κόσμο) με την επωνυμία "Άραβες Αφγανοί" τους οποίους υπέθαλψαν οι μουτζαχεντίν.

Ο ΘΥΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΦΟΔΟΤΕΙ

ΤΗΝ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ

Η τρομοκρατία είναι αντίδραση σε μια επισώρευση παραπόνων - πραγματικών ή φανταστικών. Επομένως, δεν μπορεί κανείς να εκβάλλει την τρομοκρατία δίχως να αντιμετωπίσει τα παράπονα που οδήγησαν σ' αυτή. Τα παράπονα αυτά υποδηλώνονται από τους στόχους που επιλέχθηκαν την 11η Σεπτεμβρίου: η πολιτικοστρατιωτική πολιτική που συμβολίζεται από το Πεντάγωνο (και πιθανόν το Καπιτώλιο ή το Λευκό Οίκο),και ο παγκοσμιοποιημένος πολιτισμός και η οικονομία που συμβολίζονται από το Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου.

Το πιο εμφανές πολιτικοστρατιωτικό παράπονο είναι η ισραηλινο-παλαιστινιακή διαμάχη, εξαιτίας της συχνής αναφοράς των μέσων μαζικής ενημέρωσης για παλαιστινίους νέους που πετούν πέτρες - και ενίοτε για αποστολές αυτοκτονίες - εναντίον των κατά πολύ ανώτερων ισραηλινών δυνάμεων πυρός (που διαθέτουν πυραύλους και αεροπλάνα κατασκευασμένα στις Η.Π.Α. και τα οποία αγοράζονται με τα 3 δις δολλάρια της ετήσιας αμερικανικής βοήθειας).

Η απογοήτευση των Αράβων αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια οκτώ δεκαετιών αθετημένων υποσχέσεων από τη Δύση και κάποιας μεροληψίας (όπως την ερμήνευσαν οι Άραβες) των Η.Π.Α. υπέρ του Ισραήλ. Μολονότι ο Πρόεδρος Ρούσβελτ υποσχέθηκε να μην προβεί σε καμία ενέργεια σχετικά με την Παλαιστίνη χωρίς να το συζητήσει με τους Άραβες, μετά το Β' Παγκόσμιο Πόλεμο ο Πρόεδρος Τρούμαν και άλλοι κυβερνητικοί των Η.Π.Α. έπεισαν μέλη των Ηνωμένων Εθνών να δώσουν στους Εβραίους περισσότερη από τη μισή Παλαιστίνη - παρόλο που αποτελούσαν μόνο το 7 τοις εκατό της χώρας. Από τότε η Ισραηλινή μειονότητα έχει αποκτήσει τον έλεγχο του μεγαλύτερου μέρους της Παλαιστίνης δυτικά του Ιορδάνη.

Ένα άλλο παράπονο είναι οι συνεχείς κυρώσεις και οι σποραδικοί βομβαρδισμοί κατά του Ιράκ δέκα χρόνια μετά τον Πόλεμο του Κόλπου. Οι λόγοι είναι εμφανείς στους Αμερικανούς, όμως, οι εικόνες των σκοτωμένων αμάχων και οι αναφορές των Ηνωμένων Εθνών για τα χιλιάδες παιδιά που πεθαίνουν από υποσιτισμό και αρρώστιες συνεχίζουν να υποδαυλίζουν το πάθος των ισλαμιστών.

Κατά τρίτον, οι ισλαμιστές πιστεύουν πως οι Αμερικανοί, με την ανώτερή τους δύναμη, έχουν ασπασθεί τη δημοκρατία, ωστόσο υποστήριξαν μουσουλμανικά καθεστώτα τα οποία επιχείρησαν να συντρίψουν τις δικές τους ισλαμικές φιλοδοξίες. Ως παράδειγμα, οι ισλαμιστές φέρνουν το Ιράν υπό το Σάχη, και το Κουβέιτ, την Αλγερία και τη Σαουδική Αραβία. Για πολλά χρόνια οι Αμερικανοί έχτιζαν στρατιωτικές βάσεις στη Σαουδική Αραβία και επέβλεπαν την εκπαίδευση και τον εξοπλισμό τόσο του στρατού όσο και της εθνοφρουράς τους.

Τα πολιτισμικά και οικονομικά παράπονα είναι η σκηνή πάνω στην οποία όλοι οι άλλοι παίζουν: η αίσθηση της ταπείνωσης και του κινδύνου που νιώθουν οι μουσουλμάνοι. Για περισσότερο από μια χιλιετία οι ισλαμικές αυτοκρατορίες ήταν υπερδυνάμεις και οι σουννίτες (που είναι πλειοψηφία στο Ισλάμ) δεν ανέπτυξαν θεολογία του πόνου, καθώς ο Θεός προφανώς φαινόταν πως ήταν με το μέρος τους. Έπειτα, οι Δυτικές αποικιακές δυνάμεις μοίρασαν το μουσουλμανικό κόσμο μεταξύ τους.

Σήμερα οι μουσουλμάνοι δεν έχουν ταπεινωθεί μόνο από τους εβραίους στην Παλαιστίνη αλλά και από τους χριστιανούς Σέρβους στην Βοσνία και το Κόσσοβο, από τους άθεους ή χριστιανούς ρώσους στην Τσετσενία και μερικές φορές από τους ινδουιστές στο Κασμίρ. Μετά τις βομβιστικές επιθέσεις που είχαν ως αποτέλεσμα το θάνατο 24 αμερικανών στη Σαουδική Αραβία το 1995 και το 1996, ο Μπιν Λάντεν φέρεται πως είπε, "Σήκωσαν ψηλά το κεφάλι του έθνους και ξέπλυναν μεγάλο μέρος της ντροπής που μας έχει σκεπάσει".

Η ανύψωση της Δύσης θεωρείται πως έχει επηρεάσει τους μουσουλμάνους με πολλούς τρόπους. Διέβρωσε την ηθικότητα με την εισροή του αλκοολισμού, των ναρκωτικών, του υλισμού, της σεξουαλικής ανηθικότητας και της αλαζονείας μέσω του κινηματογράφου, της τηλεόρασης και των διεθνών ταξιδιών. Τα σύγχρονα μουσουλμανικά κράτη συνεχίζουν να υιοθετούν νομικούς κώδικες της Δύσης αντί των από Θεού δοθέντων, όπως πιστεύεται πως είναι, ισλαμικών νόμων. Οικονομικά, ο κόσμος φαίνεται πως ελέγχεται από Δυτικές παγκόσμιες οικονομικές ιδέες που βασίζονται, για παράδειγμα, στη χρέωση επιτοκίου, κάτι που στο Ισλάμ δεν επιτρέπεται. Και πολλά μουσουλμανικά κράτη επιβαρύνονται με υπέρογκα χρέη. Εν κατακλείδι, οι ισλαμιστές εξοργίζονται γιατί πιστεύουν πως ενώ έχουν ανώτερο πολιτισμό, η Δύση, και ιδιαίτερα οι Αμερικανοί, έχουν ανώτερη εξουσία. Επομένως, πιστεύουν πως το Δυτικό πολιτισμικό και οικονομικό σύστημα πρέπει να καταστραφεί και να αντικατασταθεί από ένα ισλαμικό.

Η ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ

Εφόσον το μεγαλύτερο μέρος του θυμού που οδήγησε στην τρομοκρατία πηγάζει από το αίσθημα, επί πολλά έτη, των μουσουλμάνων πως η εξωτερική πολιτική των Η.Π.Α. και άλλων με εξουσία υπήρξε άδικη, ο πρώτος τομέας που θα πρέπει να προσεχθεί είναι η εξωτερική πολιτική. Μολονότι οι αμερικανοί δεν γίνεται να φρουρούν ολόκληρη τη γη, υπάρχουν ζητήματα όπως η παλαιστινιακή διαμάχη, στα οποία μπορούμε να βοηθήσουμε τα αντιμαχόμενα μέρη να βρουν λύσεις. Πρέπει να παλέψουμε για όσο το δυνατόν περισσότερη δικαιοσύνη αντί απλώς να κάνουμε αυτό που για τη χώρα είναι πολιτικά πρόσφορο. Απ' τη στιγμή που ο θεωρούμενος από κάποιον "τρομοκράτης" είναι για κάποιον άλλο "μαχητής της ελευθερίας" και καθώς πολλές κυβερνήσεις στο συνασπισμό κατά της τρομοκρατίας περιμένουν υποστήριξη στην καταστολή των δικών τους ομάδων αντίστασης, τέτοιου είδους δράση θα χρειαστεί λεπτό χειρισμό - είτε σε Παλαιστίνη/Ισραήλ ή στο Κασμίρ ή στην Τσετσενία ή στις κουρδικές περιοχές της Τουρκίας. Επιπλέον, η παγκόσμια κοινότητα χρειάζεται να επενδύσει στις ευκαιρίες που φέρνει ο νέος συνασπισμός για αποκατάσταση των σχέσεων μεταξύ των κρατών.

Έπειτα, η αρωγή και η ανάπτυξη στο Αφγανιστάν δεν μπορούν να παύσουν με την περάτωση της στρατιωτικής δράσης όπως έγινε κατά μεγάλο ποσοστό μετά την εκδίωξη των σοβιετικών το 1989. Εικοσιδύο χρόνια μαχών, τρία χρόνια λιμών καθώς και πέντε χρόνια εξουσίας των Ταλιμπάν στην Καμπούλ και σε μεγάλο μέρος της χώρας, κατέστησαν την κατάσταση απελπιστική. Υπάρχουν χιλιάδες ναρκοπέδια και εκατοντάδες άνδρες και παιδιά στους δρόμους της Καμπούλ και του Πεσαγουάρ χωρίς χέρια ή πόδια. Μεγάλο μέρος της Καμπούλ αποτελείται πλέον από ερείπια. Και το φαγητό που υπάρχει είναι ελάχιστο.

Τρίτον, καθώς πολλοί αμερικανοί ζήτησαν άμεση εκδίκηση, χρειάζεται να αντιληφθούμε τους περιορισμούς της στρατιωτικής δράσης. Ο θάνατος ενός "τρομοκράτη" τον κάνει "μάρτυρα" και εμπνέει νέους τρομοκράτες, όπως μας έχει δείξει η ισραηλινο-παλαιστινιακή διαμάχη. Επιπλέον, μια ευρύτερη δράση, ιδιαίτερα αν προκαλεί το θάνατο αμάχων, απλώς και μόνο αυξάνει τους μαχητές, όπως μας δείχνει η ίδια διαμάχη. Η συγχρονισμένη διεθνής πίεση σε μια χώρα που υποθάλπει τρομοκράτες μέχρι να τους παραδώσει αποδείχθηκε αποτελεσματική στην περίπτωση της πτήσης Pan Am 103 και των Λιβύων, αν και δεν έφερε τόσα αποτελέσματα στην περίπτωση του Ιράκ.

Τέταρτον, παρόλο που οι Αφγανοί δεν κατάφεραν να κρατήσουν μόνοι τους μια ενωμένη κυβέρνηση στις αρχές της δεκαετίας του '90, η Αμερική και άλλες ξένες δυνάμεις χρειάζεται να διατηρήσουν όσο το δυνατόν χαμηλότερο προφίλ προσφέροντας βοήθεια για την εγκαθίδρυση μιας νέας κυβέρνησης. Αυτό που, όπως έχει δείξει η ιστορία, ενώνει τους Αφγανούς είναι η παρουσία ξένης δύναμης στο έδαφός τους.

Η ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ

Οι χριστιανοί χρειάζεται πρώτα να πιστέψουν πως ο Θεός θα φέρει καλό μέσα απ' το κακό των τελευταίων γεγονότων. Όπως λέει ο Απ. Παύλος στους Ρωμαίους 8:28: "Εξεύρομεν ότι τα πάντα συνεργούσι προς το αγαθόν εις τους αγαπώντας τον Θεόν, εις τους κεκλημένους κατά τον προορισμόν αυτού". Ήδη είδαμε πώς η τραγωδία της 11ης Σεπτεμβρίου έστρεψε τη γενιά "Εγώ Πρώτα" της Αμερικής προς το Θεό και προς αλλήλους. Επιπλέον, η σύλληψη χριστιανών, μελών ανθρωπιστικών οργανώσεων, "επειδή κήρυτταν το χριστιανισμό", έδειξε στον κόσμο, συμπεριλαμβανομένου και του μουσουλμανικού κόσμου, πως οι χριστιανοί βοηθούν στην κάλυψη των ανθρωπίνων αναγκών των μουσουλμάνων. Η επακόλουθη εκδίωξη από τους Ταλιμπάν όλων των χριστιανικών ανθρωπιστικών οργανώσεων από το Αφγανιστάν, έβγαλε τους εργαζόμενους απ' τους επικίνδυνους δρόμους και επικέντρωσε την παγκόσμια προσευχή στην περιοχή.

Η εκκλησία χρειάζεται να προετοιμαστεί για τις αυξανόμενες ανθρώπινες ανάγκες που θα προκύψουν μεταξύ των Αφγανών μετά το πέρας της στρατιωτικής δράσης. Οι Χριστιανικές οργανώσεις ήδη έχουν διεθνές προσωπικό. Ίσως, ωστόσο, χρειαστούν περισσότερους Ευρωπαίους, Ασιάτες και Αφρικανούς αν αναπτυχθεί ο αντι-αμερικανισμός στο Αφγανιστάν πέραν των Ταλιμπάν (κάτι που μέχρι στιγμής δεν έχει συμβεί). Οι χριστιανοί θα πρέπει επίσης να εξοπλιστούν καλύτερα ώστε να βοηθήσουν τους μετριοπαθείς μουσουλμάνους οι οποίοι να βοηθήσουν τους εξτρεμιστές να λογικευθούν γιατί, τελικά οι μετριοπαθείς μουσουλμάνοι είναι εκείνοι που μπορούν καλύτερα να αντιμετωπίσουν τον εξτρεμισμό μεταξύ τους.

Τέλος, μπορούμε να προσμένουμε την εποχή που θα υπάρχει περισσότερη δεκτικότητα του ευαγγελίου από τους μουσουλμάνους. Η απόπειρα της Πολιτιστικής Επανάστασης στην Κίνα να αποβάλει τους χριστιανούς και τις ξένες επιρροές οδήγησε σε αξιοσημείωτη αύξηση των εκκλησιών. Παρομοίως, έρευνες στο Σεμινάριο Fuller έδειξαν πως όπου οι μουσουλμάνοι επιχείρησαν να επιβάλουν το νόμο της Σαρία, όπως έκαναν οι Ταλιμπάν, και υπάρχουν χριστιανοί στην περιοχή, εκεί τελικά παρουσιάζεται περισσότερη δεκτικότητα της χριστιανικής πίστης.I

Απόδοση: Μαίρη Καμπουροπούλου

 

Σκέψεις για την Ορθοδοξία


του κ. Στ. Κατσάρκα

 

συνέχεια από το προηγούμενο

Ας φανταστούμε τώρα την εικόνα που αντικρίζουμε μπαίνοντας στον ορθόδοξο ναό σε ώρα θείας λειτουργίας. Ψηλά, στο πιο ψηλό σημείο του ναού, στον τρούλλο που συμβολίζει τον ουρανό, ο Παντοκράτορας κατέχει το κέντρο του χώρου και όλοι και όλα βρίσκονται κάτω από την προστασία και την εξουσία του. Πιο κάτω οι εικόνες του Χριστού και της Παρθένου Μαρίας, και στη συνέχεια άγγελοι και αρχάγγελοι, απόστολοι και άγιοι στις εικόνες του τέμπλου και στις τοιχογραφίες δεν αφήνουν σχεδόν κανένα ακάλυπτο σημείο. Μας είναι γνωστή η βυζαντινή τεχνοτροπία. Οι μορφές που δεν εκφράζουν κανενός είδους συναίσθημα -αυτό που διατυπώνεται με τον όρο "απάθεια" στη βυζαντινή θεολογία-, οι αφύσικες στάσεις των σωμάτων, η έλλειψη οποιασδήποτε προοπτικής, όλα αυτά και πολλά άλλα μας μεταφέρουν σε μια διαφορετική σφαίρα από το γνωστό φυσικό κόσμο, τον πνευματοποιούν, συμβάλλουν στη μυστική ενατένιση του υπερβατικού κόσμου. Αυτός είναι ο λόγος που ο ορθόδοξος συνειδητοποιημένος πιστός αποστρέφεται την εντελώς γήινη και ρεαλιστική παράσταση της δυτικής τέχνης με τους στρουμπουλούς ξανθούς αγγέλους, με τις ροδόχρωμες Παναγίες και με την περίτεχνη διακόσμηση. Τούτη η συντροφιά των αγίων που ακολουθεί τον πιστό και έξω από την εκκλησία, ενώνει τη θριαμβεύουσα λεγόμενη εκκλησία -αυτήν που βρίσκεται στην παρουσία του Θεού- με τη στρατευομένη που αποτελείται από τους ζωντανούς πιστούς πάνω στη γη. Η ορθόδοξη παράδοση -και η καθολική- έφτασε στην εντελώς αντιβιβλική λατρεία των αγίων και σχεδόν στη θεοποίησή τους, ιδιαίτερα μάλιστα της Παρθένου Μαρίας, όσο κι αν θεωρητικά κάτι τέτοιο δεν γίνεται παραδεκτό. Εμείς όμως από το άλλο μέρος έχουμε στερηθεί τη συντροφιά της εκκλησίας του παρελθόντος και των σπουδαίων πιστών της, κι έχουμε εντελώς εξαφανίσει την παρουσία και την πνευματική σπουδαιότητα της μητέρας του Χριστού, κάτι που δε συνέβαινε ακριβώς έτσι στα πρώτα χρόνια της θρησκευτικής μεταρρύθμισης. Πόσοι άραγε από τους ιεροκήρυκές μας, ας πούμε, έχουν κηρύξει πάνω στο κείμενο του ψαλμού της που αναφέρεται στο ευαγγέλιο του Λουκά, "Μεγαλύνει η ψυχή μου τον Κύριο", το περίφημο "MAGNIFICAT";

Ξαναγυρίζουμε μέσα στο ναό σε ώρα θείας λειτουργίας. Όλος ο χώρος έχει γεμίσει από την ευωδιά του λιβανιού, που συμβολίζει τις προσευχές των πιστών που ανεβαίνουν προς τον ουρανό. Μπροστά σε κάθε εικόνα τρεμοσβήνουν τα κεριά που έχουν τοποθετήσει οι πιστοί, και που συμβολίζουν την εσωτερική φλόγα της πιστής καρδιάς. Ο ιερέας με τα βαρύτιμα άμφιά του1 μπαίνοβγαίνει στο ιερό ψάλλοντας τα λόγια της λειτουργίας μαζί με τους ψάλτες σε μια γλώσσα περίτεχνη και φορτωμένη με αμέτρητες ποιητικές εκφράσεις2. Οι πιστοί όρθιοι -παραδοσιακά οι ορθόδοξες εκκλησίες δεν έχουν πάγκους και πολλά καθίσματα- περιφέρονται από εικόνα σε εικόνα σταυροκοπούμενοι σε κάθε προσφερόμενη ικεσία. "Όλα αυτά", σημειώνει ο Πωλ Μάγεντορφ, περίφημος σύγχρονός μας ορθόδοξος θεολόγος, "φαίνονται πολύπλοκα και χαοτικά, αλλά για τους λατρευτές είναι εντελώς φυσικά. Ο καθένας γνωρίζει το ρόλο του μέσα στη σύναξη".

Είναι δύσκολο να δώσει κανείς το βαθύτερο νόημα της ορθόδοξης λειτουργίας σε ανθρώπους που δεν έχουν ασχοληθεί ειδικά μ' αυτήν. Διερωτώμαι μάλιστα σε πόσους από τους ορθόδοξους συμπατριώτες μας -από τους λίγους που παρακολουθούν κάθε Κυριακή τη θεία λειτουργία- πραγματοποιείται ο βαθύτερος σκοπός της. Ανεξάρτητα όμως απ' αυτό, η συμμετοχή στη θεία λειτουργία αποτελεί για την ορθόδοξη θεολογία βασικό στοιχείο της ανθρώπινης σωτηρίας, που δε γίνεται από τη μια στιγμή στην άλλη όπως στην προτεσταντική θεολογία, αλλά είναι υπόθεση μιας ολόκληρης ζωής, χωρίς και πάλι να προσφέρει τη βεβαιότητα της αιωνιότητας. Κέντρο στην ορθόδοξη θεολογία δεν είναι ο πιστός στην ατομική του σχέση με το Θεό, αλλά η "ευχαριστηριακή κοινότητα" που μέλη της αποτελούν οι πιστοί. "Η σωτηρία", δηλώνει ο Franky Schaeffer -γιος του μεγάλου ευαγγελικού στοχαστή Francis Schaeffer- που ασπάσθηκε την ορθόδοξη πίστη, "είναι ένα ταξίδι προς το Θεό, και αυτό το ταξίδι δεν προορίζεται να γίνει σε ατομική βάση, αλλά μονάχα μέσα στην κοινότητα της πίστης... και κανείς δε βρίσκει (αλλιώς) εκείνη την ειρήνη που αποτελεί την κοινή κληρονομιά των αγράμματων χωρικών ή των λογίων χωρίς διάκριση, που έρχονται στη θεία ευχαριστία για να λατρεύσουν, να πάρουν μέρος στη λειτουργία, να προσευχηθούν, να εξομολογηθούν, που έρχονται μ' άλλα λόγια να πάρουν μέρος στα μυστήρια της αρχαίας εκκλησίας, σ' αυτήν την εντυπωσιακή ισότητα που βιώνουν όλοι οι χριστιανοί την ώρα της θείας ευχαριστίας, όπου ο καθένας αναγκαστικά προσέρχεται σα μικρό παιδί, για τον απλό λόγο ότι μια και αποτελεί μυστήριο, κανείς δεν μπορεί στην πραγματικότητα να το καταλάβει".

"Το δόγμα είναι η λειτουργία, και η λειτουργία είναι το δόγμα", δηλώνει. Και αλλού διηγείται: "Πήγα σε μια ορθόδοξη λειτουργία εδώ και μερικά χρόνια, σε μια από τις πρώτες μου, (ανήκε τότε ακόμη στην ευαγγελική εκκλησία) και είπα στον ιερέα στο τέλος: "είδα μικρά παιδιά, ακόμη και μωρά στην αγκαλιά της μητέρας τους, να παίρνουν μέρος στην Θεία Κοινωνία. Πώς μπορείτε και δίνετε σ' ένα παιδί κάτι που ούτε καν καταλαβαίνει;" "Ναι," μου απάντησε, "έχετε δίκιο. Το παιδί δεν καταλαβαίνει τι κάνει". Μετά με κοίταξε και συνέχισε σε εύθυμο τόνο: "Θα σας κάνω όμως κι εγώ μια ερώτηση. Όταν εσείς προσέρχεστε για να πάρετε τη Θεία Κοινωνία καταλαβαίνετε τι κάνετε;" Κι εγώ απάντησα "όχι, δεν έχω ιδέα". Κι αυτός είπε "εντάξει. Θα γινόσασταν καλός ορθόδοξος· κρατήστε στη μνήμη σας αυτή τη σκέψη". Και πρόσθεσε "ξέρετε, έχω τρία θεολογικά διπλώματα (δίδασκε πατερική θεολογία στο τοπικό πανεπιστήμιο), και δεν έχω ιδέα τι σημαίνει αυτό. Ο καθένας που μελετά τη Βίβλο", συνέχισε, "νομίζει ότι εκείνο που είπε ο Χριστός ότι πρέπει να 'ρθουμε σ' Αυτόν σα μικρά παιδιά αποτελεί προδιαγραφή. Η Εκκλησία όμως το καταλαβαίνει σαν περιγραφή. Κυριολεκτικά δεν μπορείς να έρθεις στο Χριστό παρά μονάχα σαν μικρό παιδί, γιατί δεν μπορείς να καταλάβεις το μυστήριο του Θεού"".

Φυσικά, έχοντας τώρα πια ακολουθήσει την ορθόδοξη πίστη, βρίσκει εντελώς δικαιολογημένα ορθές ο υιός Σαίφερ τις παραπάνω απόψεις. Αποτελεί αληθινό μυστήριο κι αυτό, πώς, μεγαλωμένος με την πλούσια πνευματική και διανοητική κληρονομιά του πατέρα του, στράφηκσε σε τέτοιου είδους υπεραπλουστευμένες αντιλήψεις. Εμείς οι διαμαρτυρόμενοι, ιδιαίτερα όσοι από 'μας ζούμε μέσα στον ορθόδοξο χώρο και γνωρίζουμε την ορθοδοξία όχι μόνο από τα βιβλία και από μερικούς εκπροσώπους της, αδυνατούμε να κατανοήσουμε αυτόν τον τρόπο σκέψης. Που βασίζεται στην πεποίθηση ότι ένα νήπιο, που δεν είναι σε θέση να καταλάβει τίποτε, αναγεννάται πνευματικά με το βάπτισμα. Μήπως όμως κι εμείς από το άλλο μέρος το 'χουμε παρακάνει στην ταξινόμηση ανάλογα με την προφορική δήλωση του καθενός; "Αυτός είναι αναγεννημένος, ο άλλος δεν είναι. Αυτός έχει όλα τα δικαιώματα, ο άλλος δεν έχει κανένα δικαίωμα". Μήπως έχουμε τελείως εγκαταλείψει την έννοια του μυστηρίου και του ιερού και τα έχουμε όλα ξεδιπλώσει και απογυμνώσει; Μήπως και πάλι ο μέσος δρόμος είναι ο πιο σωστός;

Είπαμε πιο πριν ότι οι εικόνες και η προσκύνησή τους αποτελούν ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία της λατρείας. Η εικόνα στην ορθόδοξη θεολογία είναι ένα πολύ σημαντικό και πολύ ενδιαφέρον κεφάλαιο που από μόνο του θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο μιας ολόκληρης ομιλίας. Η λαϊκίστικη ορθοδοξία που καλλιεργείται από ένα μεγάλο μέρος της ιεραρχίας και της πολιτικής μας ηγεσίας έχει προβάλει την εικονολατρία στον υπέρτατο βαθμό. Σκεφθείτε μονάχα το θέατρο που γίνεται κάθε χρόνο στις 15 Αυγούστου στην Παναγία της Τήνου ή στην Παναγία Σουμελά, ή την απονομή τιμών αρχηγού κράτους σε επώνυμες εικόνες, όπως πρόσφατα στη θαυματουργή εικόνα "Άξιον εστί". Ωστόσο η θεολογία των εικόνων στη βάση της είναι κάτι βαθύτερο. Γράφει ο Philipp Sherard, ο άγγλος καλλιτέχνης και συγγραφέας που πέθανε πρόσφατα και που είχε ασπασθεί την ορθοδοξία: " Ο άνθρωπος ενεργεί και συμπεριφέρεται σα να ανήκει μόνο στα κατώτερα επίπεδα ύπαρξης και ξεχνά τα ανώτερα επίπεδα, την πνευματική του φύση. Λησμονεί την αληθινή του αξιοπρέπεια. Οι εικόνες λοιπόν στην εκκλησία του υπενθυμίζουν ποια είναι αυτή η αξιοπρέπεια. Του δείχνουν ποιος πράγματι είναι ή τι μπορεί να γίνει: κάτοικος της αιωνιότητας, μέτοχος της αγγελικής ζωής, και όχι ένα πλάσμα δεμένο στο χώρο και στο χρόνο". Και ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός, μια λαμπρή μορφή της ορθοδοξίας, τον οποίο θαυμάζω και εκτιμώ και για το βάθος της σκέψης του και για την πίστη του, παρόλο που δε συμφωνώ με τις απόψεις του, υποστηρίζει ότι μια και ο Χριστός με την ενανθρώπησή Του μετέχει στον υλικό μας κόσμο, αποτελεί υποχρέωσή μας ως πιστών, να συμμετάσχουμε στον υλικό αυτόν κόσμο απεικονίζοντας και το Χριστό και τους διαφόρους αγίους. Μ' άλλα λόγια, οι εικόνες συνδέουν τον υλικό με τον πνευματικό κόσμο. Φτάνει μάλιστα ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός στην ακραία άποψη ότι το ν' αρνηθείς την εικόνα είναι σα να αρνείσαι την ενανθρώπηση του Χριστού, κάτι που αποτελεί αίρεση. "Οι εικόνες", γράφει ο Bradley Nassif, διευθυντής ακαδημαϊκών προγραμμάτων στο θεολογικό σεμινάριο Fuller της Νότιας Καρολίνας, "δεν είναι πρωταρχικά ιστορικές αλλά πνευματικές παραστάσεις. Μια εικόνα της Ανάστασης, στην οποία ο Αδάμ και η Εύα ελευθερώνονται από τον τάφο, δεν έχει σκοπό να δώσει ένα φυσικό ομοίωμα του Αδάμ και της Εύας. Στην πραγματικότητα, η εικόνα ζητά να μεταδώσει πνευματικές και θεολογικές αλήθειες σχετικά με την Ανάσταση: ότι όλοι μας, όπως ο Αδάμ και η Εύα, μετέχουμε στη νίκη του Χριστού πάνω στο θάνατο". Κι όταν κάποτε κάποιος ορθόδοξος ιερέας, ρώσος αν δεν κάνω λάθος, ρωτήθηκε γιατί δεν έκανε περισσότερη δογματική διδασκαλία στην εκκλησία του, απάντησε: "Οι εικόνες μάς διδάσκουν όλα εκείνα που χρειάζεται να ξέρουμε".

Θα 'ταν πολύ ενδιαφέρον να μαθαίναμε πόσοι άραγε από τους ορθόδοξους πιστούς έχουν διδαχτεί από τις εικόνες στο βαθμό που φαντάζονται οι διάφοροι οραματιστές. Κι όσο για τη διάκριση ανάμεσα στην τιμητική και λατρευτική προσκύνηση που έχουμε μάθει και στα σχολεία μας, καλύτερα να μην μιλήσουμε γι' αυτήν. Δεν πείθει απολύτως κανέναν, μια και στην πράξη ποτέ δεν πραγματοποιήθηκε, και βρίσκεται μονάχα στα μυαλά μερικών θεωρητικών. Γενικότερα άλλωστε η θεολογία των εικόνων, όσο συμπαθητική κι ενδιαφέρουσα και αν φαίνεται από μερικές απόψεις -κι αυτό το 'χουν καταφέρει μερικοί λαμπροί στοχαστές- αποτελεί κλασικό παράδειγμα για το πώς ένας θρησκευτικός θεσμός επικρατεί κάτω από κάποιες ισχυρές επιδράσεις -και στην προκειμένη περίπτωση η λατρεία των εικόνων καθιερώθηκε με την επίδραση της αρχαιοελληνικής θρησκείας- και εκ των υστέρων έρχονται κάποιοι θεωρητικοί να συμβιβάσουν το θεσμό με την υπόλοιπη διδασκαλία και το όλο πνεύμα της χριστιανικής πίστης. Πράγμα που το πετυχαίνουν με αρκετές αυθαίρετες παραδοχές, αρκετή φαντασία και αρκετές αντιφάσεις. Το ίδιο άλλωστε γίνεται και σε άλλες διδασκαλίες και άλλα δόγματα -και όχι μονάχα της ορθόδοξης εκκλησίας.

Ο τρίτος τομέας που χωρίζει τις δύο εκκλησίες -την ορθόδοξη και την ευαγγελική- είναι εκείνος της Ιεράς Παράδοσης. Έχουν δίκιο οι ορθόδοξοι όταν ισχυρίζονται ότι η καθιέρωση του κανόνα της Καινής Διαθήκης, η οριστική δηλ. διαμόρφωσή της, αποτελεί παραδοσιακό στοιχείο, μια και αυτή πραγματοποιήθηκε από δύο έως τέσσερεις αιώνες μετά το Χριστό. Ωστόσο η βασική μας αντίρρηση δεν είναι η ύπαρξη της Ιεράς Παράδοσης, αλλά το γεγονός ότι τοποθετείται σε ίση μοίρα ή μερικές φορές και πάνω από την Αγία Γραφή, πάνω από τα λόγια δηλ. του ίδιου του Χριστού και των αποστόλων -στην πράξη, φυσικά, χωρίς αυτό να δηλώνεται ξεκάθαρα.

Προσωπικά πιστεύω ότι ούτε η ευαγγελική, ούτε η ορθόδοξη εκκλησία αντιμετώπισαν σωστά το θέμα της Ιεράς Παράδοσης. Γιατί και οι δύο κράτησαν ακραία στάση απέναντί της. Η πρώτη, η ευαγγελική εκκλησία, αφαίρεσε διαδοχικά όλα τα παραδοσιακά στοιχεία, ακόμη κι εκείνα που συμφωνούσαν με την Αγία Γραφή. Απογύμνωσε έτσι την εκκλησιαστική ζωή από το λειτουργικό και μυστηριακό της χαρακτήρα, κάτι που είχε σαν συνέπεια ανάμεσα στ' άλλα την υποβάθμιση της τέχνης μέσα στην εκκλησία. Είναι γνωστό άλλωστε και σ' όλους παραδεκτό πόσο οι ευαίσθητες ποιητικές ψυχές και οι άνθρωποι της τέχνης νιώθουν σαν παρείσακτοι σε πολλές ευαγγελικές εκκλησίες. Και προπάντων εκείνοι που συγκινούνται κι εξυψώνονται με τις εικαστικές τέχνες. Ψηλά, πάνω από τον άμβωνά μας στην αίθουσα της εκκλησίας μας, βρίσκεται ένας φωτεινός σταυρός, ένα θαυμάσιο έργο τέχνης στη μορφή ενός πολύχρωμου βιτρώ. Την πρώτη Κυριακή κάθε μήνα έχουμε στην εκκλησία μας τη λεγόμενη "λατρευτική σύναξη", μια ώρα αληθινής λατρείας που μέσα σ' εμένα τουλάχιστον βρίσκει απόλυτη ανταπόκριση. Κάποια στιγμή το όργανο της εκκλησίας μας αρχίζει να παίζει ένα καθαρά οργανικό κομμάτι, χωρίς τη συνοδεία ανθρώπινης φωνής κι επομένως χωρίς κείμενο, κι είναι αυτό προσωπικά για μένα -και υποθέτω και για αρκετούς άλλους- μια πολύτιμη στιγμή εσωτερικής συγκίνησης και σιωπηλής προσευχής. Έχω την υποψία ότι τούτη η ανεπανάληπτη εμπειρία, η προσευχή με την ταυτόχρονη ακρόαση της μουσικής και με τον υπέροχο φωτισμένο σταυρό ακριβώς απέναντί μου, μου προσφέρει πνευματικά ό,τι προσφέρει σε κάποιους άλλους αδελφούς μου, διαφορετικής ψυχοσύνθεσης και νοοτροπίας, κάποια άλλη δυνατή εμπειρία, ακόμη και εκείνη της γλωσσολαλιάς. Μια παράσταση ή μια εικόνα, όταν δεν γίνονται αντικείμενα λατρείας, δε βρίσκονται σε καμιά αντίθεση με το πνεύμα της Αγίας Γραφής και με την αληθινή πίστη του Χριστού. Θα εκπλαγείτε ίσως αν πληροφορηθείτε ότι ο Μαρτίνος Λούθηρος, που σχεδόν μόνος αυτός από τους μεγάλος μεταρρυθμιστές δεν ήταν ενάντιος ούτε στην παράδοση, ούτε στην τέχνη εφ' όσον δεν ερχόταν σε αντίθεση με τα πιστεύω του, είπε κάποτε: "Αφού δεν είναι αμαρτία, αλλά είναι σωστό να έχουμε την εικόνα του Χριστού στην καρδιά μας, γιατί θα 'ταν αμαρτία να την έχουμε μπροστά στα μάτια μας;". Γι' αυτό και διατήρησε όλες τις βιβλικές παραστάσεις μέσα στην εκκλησία.

Κι ακόμη πιστεύω ότι κάθε άλλο παρά πνευματικό κέρδος απέφερε στην ευαγγελική εκκλησία το ότι εγκατέλειψε τα υπέροχα λειτουργικά κείμενα που είχαν διαμορφωθεί από την ανατολική και την δυτική εκκλησία μέσα στους αιώνες. Δυστυχώς τούτη η εγκατάλειψη οδήγησε στη βαθμιαία απογύμνωση και στη φτώχεια των κειμένων στους σημερινούς μας ύμνους, κι ακόμη οι αυτοσχέδιες προσευχές με κανένα τρόπο δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τα κείμενα των προσευχών που παρέδωσε στην εκκλησία η πνευματική εμπειρία αιώνων και που εξαφανίστηκαν από τις εκκλησίες της μεταρρύθμισης.

Δυστυχώς για την ορθόδοξη εκκλησία τούτη η παράδοση με τον ανεπανάληπτο πλούτο της στάθηκε και η αφορμή για την απομάκρυνσή της από το γνήσιο, αυθεντικό Λόγο του Θεού. Εδώ και αιώνες, ανάμεσα στον απλό πιστό και στις ξεκάθαρες αλήθειες της Αγίας Γραφής στέκει ένας ογκόλιθος που εμποδίζει την επικοινωνία του πιστού με το Λόγο του Θεού: η Εκκλησία. Έχετε ακούσει ποτέ κάποιον εκπρόσωπο της εκκλησίας να λέει "έτσι ορίζει η Αγία Γραφή, αυτό αναφέρει ο Λόγος του Θεού, αυτή είναι η γραμμή της Βίβλου"; Έχετε ακούσει ποτέ οποιαδήποτε άλλη έκφραση εκτός από τα γνωστά "η εκκλησία διδάσκει, η εκκλησία ορίζει, η γνώμη της εκκλησίας είναι", κι ακόμη -το χειρότερο απ' όλα- "μονάχα η εκκλησία σώζει"; Και ποιος μπορεί ν' αποτιμήσει στις σωστές τους διαστάσεις τις συνέπειες που είχε εδώ και αιώνες τούτη η νοοτροπία; Αναφέρει η επίσημη θεολογία της ορθόδοξης εκκλησίας ότι "δύο είναι οι πηγές της πίστης: η Αγία Γραφή και η Ιερά Παράδοση". Στην πράξη όμως δε συμβαίνει αυτό. Στην πραγματικότητα μια είναι η πηγή της ορθόδοξης πίστης: η Ιερά Παράδοση. Γιατί μέσα σ' αυτήν περιλαμβάνεται και η Αγία Γραφή, μια και την ίδια αξία έχουν και οι αποφάσεις των οικουμενικών συνόδων, και ίσως και αρκετά από τα γραπτά των Πατέρων της Εκκλησίας και αρκετοί από τους άγραφους νόμους και τα άγραφα έθιμα. Μοιάζει η ορθοδοξία μ' ένα μεγαλόπρεπο περίτεχνο οικοδόμημα, υπερβολικά παραφορτωμένο, κι ο απλός πιστός νιώθοντας να συντρίβεται κάτω από τη μεγαλοπρέπεια και από τον πλούτο αυτού του οικοδομήματος, τριγυρνά από αίθουσα σε αίθουσα αποθαυμάζοντας και νιώθοντας τη μικρότητά του μπροστά στο μεγαλείο του Θεού. Φοβάμαι όμως ότι όλος αυτός ο πλούτος κι όλη αυτή η μεγαλοπρέπεια τον κάνουν να ξεχνά το αληθινό του πρόβλημα και την απλότητα της πίστης που είναι η μοναδική λύση στο πρόβλημα -κι ας λέει ό,τι θέλει ο κ. Σαίφερ και η συντροφιά του που ανακάλυψαν στα γεράματα την ορθόδοξη εκκλησία κι επειδή αυτή τους πρόσφερε ορισμένα μυστηριακά στοιχεία που τους έλειπαν φαντάστηκαν ότι βρήκαν το νόημα της αληθινής πνευματικής ζωής. Σέβομαι και θαυμάζω την ορθόδοξη εκκλησία για ό,τι μας έχει δώσει. Η βασική θεολογία της, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την τριαδική θεότητα και προπάντων το πρόσωπο του Χριστού δεν έχει το όμοιό της στη θεολογία των υπόλοιπων δογμάτων. Βλέπετε, εδώ στην Ανατολή παρουσιάστηκαν οι οπαδοί του Αρείου και οι μονοθελητές και οι μονοφυσίτες και οι πατροπασχίτες και οι πάσης φύσεως αιρετικοί που θέλησαν να μειώσουν ή να αλλοιώσουν το πρόσωπο του Χριστού, κι έδωσε αυτό αφορμή ν' αναπτυχτεί μια στέρεη, ξεκάθαρη χριστολογική θεολογία. Θαυμάζω ακόμη όλα τα υπόλοιπα αμέτρητα στοιχεία που μας κληροδότησαν οι διάφοροι Πατέρες της Εκκλησίας και στο θεολογικό και στο λειτουργικό τομέα -κι είναι κρίμα ότι τους έχουμε ξεχάσει και ουσιαστικά καταργήσει εμείς οι ευαγγελικοί, γιατί δεν άξιζαν τέτοια μεταχείριση (λαμπρή εξαίρεση -μοναδική- η έκδοση των Απάντων του Ιωάννη Χρυσόστομου από τον εκδοτικό οίκο "ο Λόγος"). Σέβομαι και θαυμάζω ακόμη τις ελάχιστες, δυστυχώς, σύγχρονες μορφές της ελληνικής ορθοδοξίας που αξίζουν το σεβασμό και το θαυμασμό όλων μας, όπως ο αρχιεπίσκοπος της Αλβανίας Αναστάσιος, μια αληθινά βιβλική μορφή. Αναρωτιέμαι όμως πόσα μπορεί να προσφέρει η Εκκλησία στον απλό σημερινό άνθρωπο, έτσι όπως έχει διαμορφωθεί από την Ιερά Παράδοση που έχει αποκρυσταλλωθεί και μένει αναλλοίωτη εδώ και πολλούς αιώνες, που χρησιμοποιεί εκείνη την παλιά βυζαντινή γλώσσα, που έχει επιβάλει όλους εκείνους τους ατέλειωτους τύπους που μέσα σ' αυτούς χάνεται η ουσία, που χρειάζεται να 'χεις μελετήσει πολύ και να 'χεις διδαχτεί πολλά για να καταλάβεις το αληθινό νόημα -αν και όπου υπάρχει πια αυτό- της νηστείας, της λειτουργίας, της προσκύνησης των εικόνων, και που πολύ εύκολα μπορείς να παρασυρθείς στην εκτέλεση τύπων, ατέλειωτων τύπων χωρίς κανένα πια νόημα. Ο κάθε θεσμός, η κάθε φιλοσοφία και η κάθε διδασκαλία, το κάθε θρησκευτικό οικοδόμημα κρίνεται από την επίδρασή του και από τα πνευματικά του αποτελέσματα. Είναι ν' απορεί κανείς πόσο λίγα -δυσανάλογα λίγα με τον όγκο του- έχει προσφέρει στον απλό πιστό και σ' ολόκληρο το έθνος στον καθαρά πνευματικό-μεταφυσικό τομέα αυτό το περίτεχνο οικοδόμημα της ορθοδοξίας. Που αμέτρητα και πολύτιμα θα μπορούσε να προσφέρει αν δεν εμποδιζόταν και δε στραγγαλιζόταν μέσα στην ίδια της την παράδοση. Με ποιες από τις αξίες της Αγίας Γραφής έχει διαπαιδαγωγηθεί το ελληνικό έθνος από τους πνευματικούς του πατέρες; Τι έχει ν' απαντήσει η σημερινή ορθοδοξία στο εναγώνιο υπαρξιακό πρόβλημα του απλού ανθρώπου; Ο απλός άνθρωπος περιμένει ν' ακούσει πέντε πράγματα για την αγάπη του Χριστού, για τη σημασία της παρουσίας Του πάνω στη γη, για το έργο του σταυρού Του, για την ηθική του διδασκαλία. Μάταια ονειρεύεται ο Χρήστος Γιανναράς την επίδραση της ορθοδοξίας πάνω σ' όλους τους τομείς της ζωής, στο εμπόριο, στην επιστήμη, στη σπουδή, στην οικονομία, στις καθημερινές σχέσεις. Κι εντελώς άδικα αποδίδει την αποτυχία στην επίδραση της Δύσης, και ιδιαίτερα των προτεσταντών. Γιατί ακριβώς αυτοί οι προτεστάντες ήταν που δημιούργησαν στις πιο προηγμένες δυτικές χώρες με την εφαρμογή των αρχών της Αγίας Γραφής ό,τι θαυμάζουμε σήμερα: την απίστευτη κοινωνική, οικονομική και πολιτιστική πρόοδο του δυτικού κόσμου, με όλες τις αδύνατες και σκοτεινές πλευρές που γι' αυτές βέβαια δεν ευθύνεται η Αγία Γραφή, και που για τις περισσότερες απ' αυτές δεν ευθύνεται ο προτεσταντισμός. Τούτο το ξεκαθάρισμα, οι πέντε έννοιες όπως τις είπα πιο πριν, έδωσαν στον απλό άνθρωπο της προτεσταντικής Δύσης τη δυνατότητα ν' αντιλαμβάνεται εύκολα, με απλό τρόπο, ποια είναι τα χριστιανικά του καθήκοντα, ποιος είναι ο δρόμος της σωτηρίας, ποιος είναι ο κώδικας ηθικής που πρέπει να ρυθμίζει τις καθημερινές σχέσεις ανάμεσα στα άτομα και ανάμεσα στις ανθρώπινες ομάδες- και μη μου αντιτάξει κανένας φανατικός το πρόβλημα των βομβαρδισμών στο Κόσοβο, γιατί θα οδηγηθούμε σε λαθεμένους δρόμους κι έξω από το θέμα μας, εκεί όπου παρασύρει ο φανατισμός του τον αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο και συνδέει άσχετα πράγματα και άσχετες έννοιες.

Συνέχεια στο επόμενο

 

 

(Η ανωτέρω ομιλία δόθηκε στο Ανοιξιάτικο Συνέδριο

Λεπτοκαρυάς στις 16-4-1999 και επαναλήφθηκε στο

Συνέδριο Θεσσαλονίκης στις 11-3-2000 και

στην Α΄ Ε.Ε.Ε. Αθηνών στις 19-5-2002)

 

 

Σημειώσεις

1. Πρέπει να 'χουμε υπ' όψη μας ότι τα άμφια που φορούν οι ορθόδοξοι επίσκοποι είναι παρόμοια με τη στολή που φορούσαν οι βυζαντινοί αυτοκράτορες στην ώρα της θείας λειτουργίας.

2. Είναι απίστευτος, για όσους δεν έχουν ασχοληθεί με την ορθόδοξη γραμματολογία, ο αριθμός των περίτεχνων λέξων που χρησιμοποιεί η ορθόδοξη θεολογία και λειτουργία: "ισοστάσιος", "αλληλοπεριχωρούμαι", "άκτιστον φως", "θεόφθογγος", "θεοφόρος", "θέωσις", "ζωηφόρος", "πνευματέμφορος" κ.λπ.

 

 

 

Η Εκκλησιαστική “Πράξη” / 3

 

 

του αιδ. Στ. Δεληγιάννη

 

"Κοινότητα Διαθήκης": Δείπνο/ Θεία Ευχαριστία

"Ήσαν δε προσκαρτερούντες...τη κλάσει του άρτου"

Η "Κλάση του Άρτου" ή αλλιώς " το Δείπνο του Κυρίου" ή "Θεία Ευχαριστία", αποτελεί τη μία από τις δύο τελετές που ο Κύριος Ιησούς εμπιστεύθηκε στην Εκκλησία Του, και αποτελούσε, μαζί με τη διακήρυξη του Λόγου, το επίκεντρο της λατρευτικής ζωής και της κοινωνίας της πρώτης Εκκλησίας, καθώς "μαζί" η εκκλησιαστική κοινότητα γιόρταζε τη Διαθήκη του Θεού με αυτούς εν Χριστώ.

Εάν ο Λόγος του κηρύγματος του Ευαγγελίου ήταν η γενεσιουργός αιτία της νέας αυτής κοινότητας των οπαδών του Ναζωραίου, η τελετή του Δείπνου αποτελούσε την ορατή έκφραση - "γραφική παράσταση" - της πνευματικής εκείνης βάσης της ύπαρξης της νέας κοινότητας. Εξηγούσε το "γιατί;" η κοινότητα των "μαθητών του Ναζωραίου" υπήρχε. "Γιατί;" ο ένας στεκόταν δίπλα στον άλλο, και ήταν τόσο σημαντικός όσο το πόδι και το χέρι είναι για το υπόλοιπο σώμα; Υ π ή ρ χ ε, διότι ο Ιησούς Χριστός, ο Γιος του Θεού έδωσε τη ζωή Του, με το θέλημα του Θεού, πάνω σ' ένα σταυρό για να τους λυτρώσει από τα δεσμά και τη κατάρα της αμαρτίας, ώστε να τους δώσει μια νέα ζωή - τη ζωή του Θεού - με σκοπό να γίνουν ένας λαός Διαθήκης και Πίστης, ώστε να είναι ένας λαός που θα επιζητά διαρκώς τη Δόξα και το θέλημα του Κυρίου τους.

-Τραπέζι ειρήνης και φιλίας-

Αυτό το ειδικό τραπέζι, η τελετή, η οποία έρχεται να μας θυμίσει το Πασχαλινό Δείπνο του Ιησού στο ανώγι με τους μαθητές του πριν το πάθος του, είναι ζωτικής σημασίας για εμάς ως λαός του Θεού, καθώς μας ωθεί να σκεφτούμε τη Διαθήκη του Θεού με εμάς μέσω του Χριστού (το σώμα & το αίμα Του), και τη σχέση διαθήκης που έχουμε εμείς με το Θεό, και μεταξύ μας ("αυτό είναι το αίμα μου, που επισφραγίζει τη νέα διαθήκη" & "Όπως ο άρτος είναι ένας, έτσι κι εμείς αποτελούμε ένα σώμα, αν και είμαστε πολλοί, γιατί όλοι τρώμε από τον ίδιο άρτο" Ματθ.26:28, Α΄Κορ.10:17). Κάθε φορά που ο Θεός συνήπτε διαθήκη με το λαό του, επισφράγιζε τη διαθήκη Του με ένα ειδικό γεύμα φιλίας (Εξ.24:11, Ματθ. 26:29). Έτσι έγινε και στο ανώγι, εκείνο το βράδυ, το οποίο προσέβλεπε στη μοναδική θυσία του Χριστού σε λίγο, υπέρ της Εκκλησίας Του, και στην ειρήνευση και φιλία του Θεού με αυτούς μέσω αυτού της μοναδικής αυτής θυσίας.

- Η σημασία του για μάς Σήμερα-

Η πραγματοποίησή του σήμερα και μέχρι την β΄ Έλευσή Του αποτελεί

α) μια πράξη υπενθύμισης και ευγνωμοσύνης για ό,τι έκανε Εκείνος για εμάς στο παρελθόν, και παράλληλα β) μια πράξη ελπιδοφόρας προσδοκίας για το ένδοξο μέλλον (Ματθ. 26:29, Μαρκ.14:25), η οποία όμως, μας αλλάζει στο παρόν και με ανανεώνει. "Μαζί" γιορτάζουμε "τώρα", κάθε φορά που έχουμε "Δείπνο", τη Διαθήκη του Θεού με εμάς εν Χριστώ, προσδοκώντας παράλληλα την αποκορύφωση και τελική εκπλήρωσή της Διαθήκης αυτής, στην παρουσία Του στον ουρανό (Ματθ. 26:29, Μαρκ.14:25). Αυτό όμως το γεγονός μας καθιστά στο παρόν ανοιχτούς κι ευαίσθητους στο έργο της ανανέωσης και του αγιασμού που το Άγιο Πνεύμα πραγματοποιεί και θέλει να πραγματοποιεί στη ζωή των πιστών του Ιησού Χριστού (Α΄Ιωάν.3:1-3).

"Το Δείπνο του Κυρίου αποτελεί μία προβολή από το μέλλον...της έλευσης του Κυρίου... που έρχεται για να κρίνει και να αναδημιουργήσει...περιλαμβάνει στο παρόν μία ζωή κρίσης και ανανέωσης - αναδημιουργίας..."

(G. Wainwright)

Επίσης, γ) αποτελεί συμβολικά μια πράξη κρίσης της ζωής μας και αφιέρωσής της στο δικό Του άγιο θέλημα και υπηρεσία ("Ας δοκιμάζει δε εαυτόν ο άνθρωπος και ούτω ας τρώγει εκ του άρτου, και ας πίνει εκ του ποτηρίου...διότι εάν διεκρίνομεν εαυτούς δεν ηθέλομεν κρίνεσθαι" - Α΄ Κορ.11:28,31, "Καθώς με απέστειλεν ο ζων πατήρ, και εγώ ζω δια τον Πατέρα, ούτω και όστις με τρώγει - συμβολικά για το δείπνο - θέλει ζήσει και εκείνος δι' εμέ" - Ιωάν.6:57).

"Το Α΄ Κορ.11:21-34 μας λέει ότι στη συμμετοχή στο Δείπνο οι πιστοί είτε θα πρέπει να κρίνουν τους εαυτούς τους ώστε να συμμετέχουν αξίως ή θα κριθούν από τον Θεό στο παρόν. Ωστόσο, σε κάθε περίπτωση, οι αληθινοί πιστοί δέχονται την κρίση τους τώρα, κατά την τελετή του Δείπνου, ώστε να μη 'κατακριθούν με τον κόσμο' στη τελική κρίση (Α΄Κορ.11:32)."

(G. K. Beale)

Τέλος, δ) αποτελεί μία διακηρυκτική πράξη της ενότητας του "Σώματος" ("Το ποτήριον της ευλογίας το οποίον ευλογούμεν, δεν είνει κοινωνία του αίματος του Χριστού; Ο άρτος τον οποίον κόπτομεν, δεν είναι κοινωνία του σώματος του Χριστού; Διότι εις άρτος, εν σώμα είμεθα οι πολλοί, διότι εκ του ενός άρτου μετέχομεν" - Α΄Κορ.10:16-17).

Πρακτικές Συμβουλές

Τακτική τήρηση με ειρήνη και χαρά, γνωρίζοντας ότι δεν υπάρχει βιβλική εντολή για το πόσο τακτικά, παρά μόνο η εντολή να γίνονται τα πάντα "ευσχημόνως και κατά τάξιν", με γνώμονα το κοινό συμφέρον και την οικοδομή της εκκλησίας.

Κοινή λήψη των στοιχείων/συμβόλων: Χωρίς αυτό να είναι κανόνας και εντολή της Γραφής, ωστόσο αποτελεί έναν πολύ όμορφο και ευλογημένο συμβολισμό της Ενότητας που πρέπει να διακρίνει το - τοπικό - Σώμα.

"Εξαρτώμενη Κοινότητα":

Οι Προσευχές

"Ήσαν δε προσκαρτερούντες...ταις προσευχαίς".

Είχαμε πει στην αρχή ότι το βιβλίο των Πράξεων των Αποστόλων δεν αποτελεί τίποτε άλλο από τη σ υ ν έ χ ε ι α της ζωής του Ιησού Χριστού μέσω της Εκκλησίας Του: "Τον μεν πρώτον λόγον εποιησάμην περί πάντων, ω Θεόφιλε, ων ήρξατο ο Ιησούς ποιείν τε και διδάσκειν..." Κάλλιστα, λοιπόν, το βιβλίο αυτό θα μπορούσε να ονομαστεί και ως "Πράξεις της Εκκλησίας του Χριστού".

Καθώς η Εκκλησία αποτελεί μέρος του Ιησού Χριστού, το Σώμα Του, δεν θα μπορούσε να πράττει παρά ό,τι και η "κεφαλή", ο Ιησούς Χριστός έκανε όταν βρισκόταν εδώ, ή αλλιώς, να πράττει σαν να είναι ο αναστημένος Ιησούς πάνω στη γη: Να ζει Ε Ξ Α Ρ Τ Η Μ Ε Ν Η απ' τον ουράνιο Πατέρα! Ο Κύριος Ιησούς, η "κεφαλή", ζούσε εξαρτημένος από τον ουράνιο Πατέρα Του, μέσω της ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ. "Και πρωί λίαν αναστάς εξήλθεν και απήλθεν εις έρημον τόπον κακεί προσηύχετο" (Μαρκ.1:35). Και πάλι, "αυτός ην υποχωρών εν ταις ερήμοις και προσευχόμενος" (Λουκ.5:16).

Κατά τον ίδιο τρόπο και η Εκκλησία Του, το Σώμα του, η πρώτη εκείνη εκκλησιαστική κοινότητα, ζούσε εξαρτημένη απ' τη κεφαλή, το Χριστό, και τον ουράνιο Πατέρα. Το βιβλίο των Πράξεων δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη δύναμη της συλλογικής προσευχής μέσα στις καθημερινές προκλήσεις που η Χριστιανική εκείνη κοινότητα αντιμετώπιζε (π.χ. Πραξ.4:24-30, 12:5), ένα θέμα παραμελημένο εν πολλοίς, από τη διδασκαλία αλλά ιδιαίτερα τη πρακτική της σύγχρονης εκκλησίας του Δυτικού κόσμου.

Τι έκανε η εκκλησία στις ώρες της συμπροσευχής της;

Πρώτα απ' όλα, η Γραφή μιλά για προσευχές. Αυτό σημαίνει δύο πράγματα: α) Η πρώτη εκείνη κοινότητα ακολουθούσε τις κοινές ώρες των Ιουδαϊκών συμπροσευχών (Πραξ.3:1). β) Οι συμπροσευχές τους δεν ήταν μονότονες, ρηχές και στείρες σε περιεχόμενο, αλλά ακολουθούσαν ένα υπόδειγμα προσευχής που ευρύτατα συναντάτε στην Εβραϊκή παράδοση, και που το βλέπουμε πολύ στη Π.Δ. Αυτό το υπόδειγμα είχε τρία μέρη:

α) Δοξολογία - Ευχαριστία - Λατρεία, β) Εξομολόγηση και γ) Δέηση (Νεεμίας 1:5-11, 9:4-38, Δαν. 9:4-19, κ.ά.).

Από αυτά τα μέρη της κοινής προσευχής δύο αποτελούν τα βασικά στοιχεία: α) η κοινωνία των πιστών, με την οποία πλησιάζουμε "μαζί" το θρόνο της χάρης και του ελέους και όχι απλώς μ ε μ ο ν ω μ έ ν α, και β) ο Λόγος του Θεού, που αποτελεί τη πηγή έμπνευσης. Η αποκάλυψη του Λόγου "εμπνέει" τη προσευχή και η προσευχή "εκζητεί" περαιτέρω αποκάλυψη του Λόγου (Εφεσ.1:15-17).

Το πρόβλημα στη συμπροσευχή και στην προσευχή γενικότερα, είναι ότι η Εκκλησία είναι πολύ "σοφή" και τα ξέρει όλα, με αποτέλεσμα να μην περιμένει την αποκάλυψη του Λόγου του Θεού που θα την οδηγήσει πώς να προσευχηθεί. Η ΛΥΣΗ; "Μη φαντάζεσαι τον εαυτό σου σοφό," "άπεχε από τη σοφία σου" (Παρ.3:5,7, 23:4β).

Μεγάλη Εκκλησία με το Θεό στη προσευχή σημαίνει Μεγάλη Εκκλησία για τον Θεό στο κόσμο! Και Μεγάλη είναι όταν προσεύχεται και ζητά "κατά Θεόν."

Η κοινή προσευχή ενώνει ΜΑΖΙ τη κοινότητα της Διαθήκης εμπρός στον ένδοξο θρόνο του Θεού με σκοπό να υψώσει τον Θεό και Πατέρα της και να λάβει απ' Αυτόν δια του ονόματος του Ιησού Χριστού και δια των στεναγμών και ικεσιών του Αγίου Πνεύματος ό,τι Εκείνος τής έχει ήδη χαρίσει κατά το Λόγο Του εν Χριστώ: Το Λόγο Του, τη Νίκη Του (Εφεσ. 6:18, Α΄ Κορ.15:57, Β΄ Κορ. 2:14), τα Έθνη (Ματθ.28:19 // Ιεζ. 29:17-21, Ρωμ. 1:5), την Ευλογία Του (Εφεσ. 1:3 κ.ο.κ.).

Πρακτικές συμβουλές για την Προσευχή

Πόθησε τη τοπική σου εκκλησία Μεγάλη με το Θεό στη προσευχή.

Ενθάρρυνε άλλους σε κοινή προσευχή.

Ζητείστε κατά Θεόν, με βάση ό,τι γνωρίζετε - έως τώρα - απ' το Λόγο Του ( για τους άρχοντες, την εξάπλωση του Ευαγγελίου, τη σωτηρία ψυχών, για ζωή νίκης στην εκκλησία κ.ά.).

Ποθήστε και ζητήστε με πίστη για περαιτέρω θεία αποκάλυψη στο Λόγο.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΣΕΙΡΑΣ

Σ' ένα μεγάλο βαθμό ζούμε με τη χάρη του Θεού και τα τέσσερα αυτά στοιχεία, όμως γιατί δεν καταφέρνουμε να ζήσουμε σαν κι εκείνη τη πρώτη Εκκλησία; Με υγεία, Νίκη, Καρποφορία;

Θεωρώ ότι έχουμε αποτύχει στο βαθμό και στο μέτρο που έχουμε αποτύχει να κατανοήσουμε πλήρως και καθαρά το ΠΟΙΟΣ Ο ΙΗΣΟΥΣ ΧΡΙΣΤΟΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΕΙΝΑΙ - Κύριος - και τι εμείς καλούμαστε να είμαστε αφού γνωρίσουμε το ποιος πράγματι είναι - ΜΑΘΗΤΕΣ ΤΟΥ!

"Οι μεν ουν αποδεξάμενοι τον λόγον εβαπτίσθησαν και προσετέθησαν..." (Πραξ.2:41) & "Ήσαν δε προσκαρτερούντες..." (Πραξ.2:42).

"Διότι προς εσάς ο Θεός, αφού ανέστησε τον Γιο Του τον Ιησού, Τον έστειλε για να σας ευλογεί!" (Πραξ.3:26). I

 

____________________________

Ο Στ. Δεληγιάννης είναι Ποιμένας

της Ε.Ε.Ε. Μυλοτόπου και Γιαννιτσών

 

 

Μια άλλη άποψη

ΕΛΕΓΧΟΣ, ΝΟΥΘΕΣΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΟΙΑ

 

 

του αιδ. Ν. Τσιανικλίδη

 

Οι τρεις προϋποθέσεις

της εξομολόγησης

Oι τρεις λέξεις του άρθρου αυτού, - έλεγχος, νουθεσία, μετάνοια - αποτελούν τις προϋποθέσεις της εξομολόγησης. Για να γίνει αποδεκτή από τον Θεό αλλά και από τους ανθρώπους μια πνευματική εξομολόγηση, χρειάζεται πρώτ' απ' όλα ειλικρινή μετάνοια. Αλλά και η μετάνοια προϋποθέτει τον έλεγχο περί αμαρτίας και την πνευματική νουθεσία.

Η πνευματική μετάνοια δεν είναι απλώς μεταμέλεια για κάποια κακή μας πράξη που έφερε άσχημα αποτελέσματα στη ζωή μας ή στη ζωή των άλλων. Η πνευματική μετάνοια είναι μια βαθιά συναίσθηση της αμαρτωλότητάς μας και συγχρόνως μια αλλαγή της ζωής μας ώστε να μην επαναλάβουμε την ίδια αμαρτία. Αυτό άλλωστε εννοεί και η λέξη "μετάνοια". Αλλαγή του νου μας, (μετα-νοώ).

Για να φθάσουμε όμως στη μετάνοια χρειάζεται να προηγηθεί "ο έλεγχος του Αγίου Πνεύματος περί αμαρτίας". Αυτός που καθορίζει τι είναι καλό ή κακό στη ζωή μας είναι ο Θεός, το Άγιο Πνεύμα. Αφού λοιπόν γίνει ο έλεγχος περί αμαρτίας, ακολουθεί το δεύτερο έργο που οδηγεί στη μετάνοια και την εξομολόγηση. Αυτό είναι η πνευματική νουθεσία. Συνεπώς όταν μιλάμε για εξομολόγηση, μιλάμε στην πραγματικότητα για την διακονία του ελέγχου και της νουθεσίας. Ο Λόγος του Θεού μιλά γι'αυτή τη διακονία σαν ένα ιερό καθήκον του κάθε πιστού για τον συνάνθρωπό του.

Στην επιστολή προς Γαλάτας (6,1-2) ο Λόγος του Θεού προτρέπει τους πιστούς να φροντίζουν κατά έναν ιδιαίτερο τρόπο για τον άνθρωπο που "περιπίπτει απερισκέπτως εις κανέν αμάρτημα" και συνεχίζοντας λέει: "σεις οι πνευματικοί διορθώνετε τον τοιούτον με πνεύμα πραότητος, προσέχων εις εαυτόν μη και συ πειρασθείς". Η λέξη "πνευματικοί" στην προκειμένη περίπτωση δεν αναφέρεται στους ιερείς ή στους ποιμένες, αλλά σε κάθε πιστό αδελφό. Αυτό επιβεβαιώνεται στο επόμενο εδάφιο "αλλήλων τα βάρη βαστάζετε".

Την ίδια προτροπή έχουμε και στην Α΄ Θεσ. 5,14. "Σας παρακαλώ δε, αδελφοί, νουθετείτε τους ατάκτους". Στην επιστολή προς Ρωμαίους (15,1) διαβάζουμε "οφείλωμεν δε ημείς οι δυνατοί να βαστάζωμεν τα ασθενήματα των αδυνάτων. Στις περικοπές αυτές, καθώς και σε πολλές άλλες, ο Λόγος του Θεού τονίζει αυτή τη διακονία του ελέγχου και της νουθεσίας, σκοπός της οποίας είναι να οδηγήσει σε μετάνοια, εξομολόγηση, συγχώρηση και αποκατάσταση των σχέσεων του αμαρτωλού με τον Θεού και τους συνανθρώπους του.

Ας δούμε, λοιπόν, ποια είναι αυτή η διακονία του ελέγχου και της νουθεσίας. Ο Λόγος του Θεού μας λέει ότι ένα από τα έργα του Αγίου Πνεύματος είναι ο "έλεγχος περί αμαρτίας". Για να γίνει όμως αυτός ο έλεγχος, το Άγιο Πνεύμα χρησιμοποιεί τον Λόγο του Θεού, την Αγία Γραφή και για να διακονηθεί ο Λόγος του Θεού στη ζωή του ανθρώπου, το Άγιο Πνεύμα χρησιμοποιεί τους πιστούς ως εργάτες του Ευαγγελίου.

Όταν κάποιος διαπράξει μια σημαντική αμαρτία, περιμένουμε να μετανοήσει και να εξομολογηθεί την αμαρτία του για να συγχωρηθεί. Απαιτείται δηλαδή από τον αμαρτωλό να πάρει την πρωτοβουλία της διαδικασίας της εξομολόγησης. Υπάρχει όμως ένα σοβαρό πρόβλημα, αν η διαδικασία αφεθεί στον αδελφό που αμάρτησε. Ο άνθρωπος δεν αναγνωρίζει εύκολα την αμαρτία του και προσπαθεί να δικαιολογήσει οποιαδήποτε παράβαση του ή επιρρίπτει την ευθύνη της αμαρτίας του σε άλλους. Γι' αυτό χρειάζεται ο άνθρωπος τον έλεγχο του Αγίου Πνεύματος περί αμαρτίας, ώστε να αναγνωρίσει ταπεινά ο άνθρωπος την ενοχή του και την ευθύνη του ως προς την αμαρτία.

Μια άλλη ανάγκη του "ελέγχου περί αμαρτίας" είναι για τα "κρύφια αμαρτήματα" όπως τα ονομάζει ο Λόγος του Θεού. Τα κρύφια αμαρτήματα είναι αυτά που δεν έχουν εξωτερικές συνέπειες, συνέπειες που δεν μπορούν να δουν οι άλλοι. Αυτές οι αμαρτίες είναι μερικές φορές κρυφές ακόμα και από αυτόν που τις διαπράττει. Τέτοιες αμαρτίες διαπράττουμε όλοι. Οι κακές μας διαθέσεις, ο φθόνος, το μίσος, οι κακές επιθυμίες για τις οποίες μας μιλάει και ο Ιησούς Χριστός είναι κρύφια αμαρτήματα. "Ηκούσατε ότι ερρέθη εις τους αρχαίους, Μη μοιχεύσης. Εγώ όμως σας λέγω ότι πας ο βλέπων γυναίκα δια να επιθυμήση αυτήν ήδη εμοίχευσεν εν τη καρδία αυτού" (Ματθ. 5,27-28).

Μια άλλη, περισσότερο συνηθισμένη και ύπουλη μορφή αμαρτίας, που διαπράττουμε όλοι, είναι οι παραλείψεις μας, η αδιαφορία μας για τις ανάγκες των συνανθρώπων μας, είτε αυτές είναι υλικές, είτε πνευματικές. Πίσω από αυτές τις αμαρτίες κρύβονται άλλες αμαρτίες όπως είναι η φιλαυτία, ο εγωισμός, ο υλισμός και η αλαζονεία του βίου, που είναι μια μορφή κοσμικότητας. Τέτοιες αμαρτίες είναι σοβαρότερες από τη διάπραξη κάποιας κακής πράξης. Και το χειρότερο, τέτοιες αμαρτίες δεν τις αναγνωρίζουμε ως αμαρτίες και παραμένουν ανεξομολόγητες και ασυγχώρητες.

Πότε εξομολογηθήκαμε την αμαρτία μας γιατί δεν προσφέραμε τροφή σε κάποιον πεινασμένο; Πότε εξομολογηθήκαμε την αδιαφορία μας για κάποιον άστεγο που έπρεπε να κοιμηθεί στο παγκάκι ενός πάρκου γιατί δεν του προσφέραμε ένα κρεβάτι στο σπίτι μας να κοιμηθεί; Πότε εξομολογηθήκαμε για την αμαρτία μας να μην ανταποκριθούμε στην πνευματική αναζήτηση κάποιου αμαρτωλού που ζούσε κάτω από την ενοχή της αμαρτίας του χωρίς να του προσφέρουμε το ευαγγέλιο της αγάπης, της συγχώρησης και της σωτηρίας του Θεού εν Χριστώ Ιησού;

Σ' όλες αυτές τις μορφές αμαρτίας, κάθε πιστός χρειάζεται τον "έλεγχο περί αμαρτίας". Αυτός ο έλεγχος ακονίζει την πνευματική μας συνείδηση και εν συνεχεία η πνευματική νουθεσία μας βοηθάει να υιοθετήσουμε τον νου του Θεού, τα αισθήματα του Θεού, την ευσπλαχνία του Θεού, για να μπορέσουμε να ανταποκριθούμε στις ανάγκες των συνανθρώπων μας. Αυτό σημαίνει νουθεσία. Να έχουμε νου Θεού, να βάλουμε, να υιοθετήσουμε τον νου του Θεού στη ζωή μας.

Με αυτό σαν κανόνα της πνευματικής ζωής ο άνθρωπος του Θεού αυξάνει την ευαισθησία του για την αμαρτία και ανακαλύπτει αμαρτίες στη ζωή του τις οποίες χωρίς τη διακονία της νουθεσίας του Λόγου του Θεού αγνοούσε και αδιαφορούσε. Παρατηρούμε εδώ ένα πνευματικό παράδοξο. Όσο αυξάνει ο πιστός στον αγιασμό, τόσο περισσότερο αυξάνουν οι αμαρτίες στη ζωή του. Εμείς συνήθως περιμένουμε το αντίθετο. Οι αμαρτίες του αγιασμένου και αυξημένου στην πίστη, αντί να ελαττώνονται, αυξάνονται. Πώς συμβαίνει αυτό; Καθώς ο πιστός αυξάνει στην πνευματική του ζωή, αυξάνει και η ευαισθησία του στο θέλημα του Θεού. Ενώ στο παρελθόν, ορισμένες παραλείψεις σχετικά με το θέλημα του Θεού τις παρέβλεπε, τώρα έχει την ευαισθησία να διακρίνει αμαρτίες στη ζωή του που πρώτα δεν τις αναγνώριζε.

Η διακονία του ελέγχου περί αμαρτίας και της πνευματικής διακονίας, είναι πολύ σημαντική. Εν τούτοις η διακονία αυτή είναι μια παραμελημένη διακονία στη ζωή της Εκκλησίας. Υπάρχουν λόγοι γι' αυτό, που έχουν να κάνουν τόσο με την πλευρά του αμαρτάνοντος αδελφού, όσο και με την πλευρά των πνευματικά δυνατών αδελφών, στους οποίους ο Θεός έχει αναθέσει αυτή τη διακονία.

Ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο ο άνθρωπος δεν θέλει να συζητήσει τη ζωή του, τα σφάλματά του, τις αμαρτίες και τις αδυναμίες του με οποιονδήποτε αδελφό ή φίλο, είναι γιατί φοβάται μήπως γίνει αντικείμενο κουτσομπολιού, και ακούσει αυτά που είπε στον πνευματικό αδελφό του να τα χρησιμοποιούν άλλοι εναντίον του. Ένας άλλος λόγος είναι ότι όταν ομολογούν σε κάποιον τις αμαρτίες τους και ζητούν την συμβουλή και την βοήθεια των άλλων, αισθάνονται μειωμένοι. Και τέλος υπάρχει και ένα εγωιστικό συναίσθημα. Δεν θέλει να θεωρηθεί ανίκανος να λύσει μόνος του τα προβλήματά του και σκέπτεται: "Γιατί να πάω σε κάποιον άλλο; Δεν μπορώ εγώ να λύσω μόνος τα προβλήματά μου;"

Ακούμε πολλές φορές από μέλη των εκκλησιών μας που περνούν μέσα από δύσκολες και οδυνηρές πνευματικές καταστάσεις και οικογενειακές τραγωδίες, ότι δεν ζητούν βοήθεια και πνευματική συμβουλή από τον Ποιμένα τους, γιατί είναι πολύ απασχολημένος. Αυτό έχει κάποια βάση, γιατί πολλές φορές εμείς οι Ποιμένες παρουσιάζουμε στο ποίμνιό μας το έργο μας σαν κάτι που μας απορροφά και μας κουράζει. Αυτό όμως δεν πρέπει να αποτελεί εμπόδιο σε αδελφούς, μέλη των εκκλησιών μας να μας ενοχλήσουν.

Από την άλλη πλευρά, πολλοί αδελφοί που βλέπουν τον αδελφό τους να έχει κάποιο πρόβλημα, τον οποίο πρέπει να πλησιάσουν και να νουθετήσουν σύμφωνα με τον Λόγο του Θεού, δικαιολογούν την αδιαφορία τους με κάποια ευσεβή δικαιολογία του είδους "Ποιος είμαι εγώ να του μιλήσω; Μήπως είμαι εγώ καλύτερος; Άλλωστε ο Λόγος του Θεού λέει 'Μη κρίνετε'". Με αυτό τον τρόπο παραμελούμε την διακονία αυτή του ελέγχου της αμαρτίας και της πνευματικής νουθεσίας.

Ένας ακόμη λόγος για την αδιαφορία μας αυτή είναι κάποια δική μας αμαρτία που είναι γνωστή σε άλλους. Αν και κάτι τέτοιο το θεωρούμε πολλές φορές εμπόδιο για μια τέτοια διακονία, είναι ωστόσο μια καλή και μεγάλη ευκαιρία να υπηρετήσουμε σ'αυτή τη διακονία. Ο καλύτερος πνευματικός σύμβουλος είναι εκείνος που γνώρισε τη συγχώρηση του Θεού. Μπορεί, λοιπόν, να αρχίσει τη διακονία του με τη δική του εμπειρία της αμαρτίας, της μετάνοιας, της εξομολόγησης και της συγχώρησης και στη συνέχεια να συνεχίσει σαν ένας συγχωρημένος αμαρτωλός τη διακονία του με έναν άλλο αμαρτωλό που χρειάζεται συγχώρηση.

Πώς όμως ξεπερνιούνται όλα αυτά τα εμπόδια στην σπουδαία αυτή διακονία του ελέγχου και της νουθεσίας; Γι' αυτό το σοβαρό και σπουδαίο ερώτημα θα μιλήσουμε στο επόμενο άρθρο μας, με θέμα "Η Εκκλησία, μια κοινωνία θεραπείας και συγχώρησης".

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]
Send mail with questions or comments about this web site. to webmaster- Copyright © 2006 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Last modified: 04/11/2006