ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]

 

ΙΟΥΛΙΟΣ-ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2004

Ο της Δικαιοσύνης  Στέφανος

 

του αιδ. Μ. Μελετιάδη

Η Ελλάδα έχει την τιμητική της αυτήν την Ολυμπιακή χρονιά του 2004 καθώς οι Ολυμπιακοί αγώνες επιστρέφουν σ’ αυτήν που τους γέννησε. Αυτή η παγκόσμια αθλητική γιορτή δεν θα μπορούσε να αφήσει την Εκκλησία του Ιησού Χριστού αμέτοχη κι αδιάφορη.  Η Καινή Διαθήκη δίνει πρώτη το στίγμα καθώς επανειλημμένα χρησιμοποιεί εικόνες, σχήματα και γλώσσα αθλητική για να μεταδώσει αλήθειες, να ενθαρρύνει και να καλέσει τους πιστούς στον αγώνα της πίστεως (Α’ Τιμ. 6.12).  Ολόκληρη η Καινή Διαθήκη αλλά ιδιαίτερα οι επιστολές του Παύλου είναι γεμάτες από λέξεις που παραπέμπουν στους αθλητικούς αγώνες των Ελλήνων.  Λέξεις (και τα παράγωγά τους) όπως: στάδιον, τρέχειν, βραβείον, αγωνίζεσθαι, εγκρατεύεσθαι, στέφανος, πυκτεύειν (Α’ Κορ. 9.24-27). σκοπός, βραβείον (Φιλ. 3.12-14). συναθλείν, αγών (Φιλ. 1. 27-30). πόνος (Κολ. 4.13). συναγωνίζεσθαι (Ρωμ. 15.30). συναθλείν (Φιλ. 4.3). στέφανος (Α’ Θεσ. 2.19). βραβεύειν (Κολ. 3.15). καταβραβεύειν (Κολ. 2.18). πάλη (Εφ. 6.12). γυμνάζειν, γυμνασία (Α’ Τιμ. 4.7-10). δρόμος (Β’ Τιμ. 4.6).  Βέβαια είναι πολύ πιθανό να μην ήσαν οι Ολυμπιακοί αγώνες η αφορμή για τον Παύλο να χρησιμοποιήσει αθλητική γλώσσα, αλλά τα Ίσθμια.

Aυτή η αθλητική γλώσσα που πηγάζει από τα αρχαίο-ελληνικά γυμνάσια δεν περιορίζεται μόνο στο κείμενο του Ευαγγελίου.  Η μετά-αποστολική περίοδος στα διάφορα κείμενά της την χρησιμοποιεί.  Για παράδειγμα, η Επιστολή του Βαρνάβα, ο Ποιμένας του Ερμά, ο Ιγνάτιος Αντιοχείας στην επιστολή του προς τον Πολύκαρπο Σμύρνης χρησιμοποιούν αθλητική γλώσσα.  Στο απόκρυφο Πράξεις των Αποστόλων ο Φίλιππος συνεχίζει τον προσωπικό του ‘’αγώνα … όπως τελειώσω την εμπιστευσθείσαν μοι οικονομίαν’’.  Στις Πράξεις του Θωμά είναι ο Χριστός που παρουσιάζεται ως ο ‘αληθής αθλητής ημών και αήτητος’’. Ο Πολύκαρπος με το μαρτύριό του αποκτά ‘’της αφθαρσίας στέφανον και βραβείον αναντίρρητον’.  Η αθλητική γλώσσα είναι τόσο συνυφασμένη με την Εκκλησία σε σημείο που και ευαγγελικοί ύμνοι έχουν γραφεί με αυτήν ως μέσο όπως:

Πιστέ τον καλόν αγώνα
οφείλεις ν’ αγώνισθής στο στάδιον τούτου του βίου  αν τέλος θέλης να στεφθής.

Επωδός

Βραβείον αειθαλές,

αμάραντον, συ εύτυχης

θα λάβης αν τρέξης ανδρείως

τον δρόμον σου νυν επί γης.

Χρυσούν εκεί σ’ αναμένει

βραβείον εν ουρανώ,

τιμής και δόξης αίωνιου,

ουχί φθαρτής καθώς εδώ.

Λοιπόν την οσφύν σου ζώσον

και δρόμον νυν τον μακρόν

στο στάδιον ανδρείως τρέξον,

να λάβης στέφανον λαμπρόν.

Απόρριψον νυν παν βάρος

και παν το εμπλέκον σε,

εν τω σταδίω έχων θάρρος

ανδρίζου τρέχε ώ πιστέ.

Αν και το θέμα είναι ‘’ο Στέφανος της δικαιοσύνης’’ ωστόσο μια μελέτη αποκλειστικά της ταυτότητας του βραβείου θα περιόριζε την κατανόηση του βιβλικού μηνύματος.  Το Στεφάνι δεν έχει τη δική του αυτοτέλεια, δεν υπάρχει ανεξάρτητα του αγώνα.  Αντίθετα είναι σε συνάρτηση και σε άμεση σχέση με τον αγώνα.  Ο Αγώνας καθορίζει το Στεφάνι.  Γι’ αυτό επιβάλλεται τα δύο να μελετηθούν μαζί.

Ι.  Το Αρχαίο-Ελληνικό Υπόβαθρο  Των Αγώνων              

Για να μπορέσουμε όμως να αντλήσουμε εκείνα τα νοήματα που υπάρχουν μέσα σ’ αυτές τις αθλητικές εικόνες της Καινής Διαθήκης πρέπει να εξετάσουμε το αρχαίο-ελληνικό υπόβαθρο που τις γέννησε. Οι αγώνες είχαν τρία κύρια χαρακτηριστικά:

Α.  Το Πνεύμα του Ανταγωνισμού και του Πρωταγωνισμού

Κανένας άλλος πολιτισμός δεν ενθάρρυνε την εκγύμναση του μυαλού και του σώματος, όχι για πολεμικούς σκοπούς αλλά για αγώνες γυμναστικούς, ιππικούς και μουσικούς.  Οι Ελληνικοί αγώνες πρόσφεραν στους πολίτες την ευκαιρία να ανταγωνιστούν μεταξύ τους στη δύναμη και στη δεξιοτεχνία ώστε να αναδειχτεί ο άριστος σε αντίθεση για παράδειγμα με τους Ρωμαίους που κι εκείνοι είχαν αγώνες αλλά εκεί οι πολίτες ήσαν παθητικοί θεατές, καθώς παρακολουθούσαν τους μονομάχους να αλλήλο-εξοντώνονται.  Η φήμη και η νίκη αποτελούσαν το σκοπό του κάθε ανταγωνιστή αθλητή.  Αυτά θα καθιστούσαν τον ήρωα (νικητή) αντικείμενο θαυμασμού ώστε το όνομά του να μνημονεύεται και μετά τον θάνατο. 

Για τον Όμηρο  η έννοια της αρετής είναι συνυφασμένη με την επιτυχία, το κατόρθωμα, την τιμή, την δύναμη, την σπιρτάδα, την δεξιοτεχνία.  Ο νικητής στους αγώνες είναι αυτός που αριστεύει.  Αυτό το ιδεώδες το εκφράζει ο Όμηρος στην Ιλιάδα όταν γράφει, ‘’αίεν αριστεύειν και υπείροχον έμμεναι άλλων’’ (6.208).

Β.  Οι Αγώνες Ήσαν Ιεροί

 

Οι αγώνες γίνονταν είτε στο όνομα των θεών και στα πλαίσια των λατρευτικών τελετουργιών, είτε των ηρώων.  Για παράδειγμα οι επικήδειοι αγώνες προς τιμή του Πάτροκλου στο 23ο βιβλίο της Ιλιάδος. Ή η γέννηση των τραγωδιών από τις τελετουργίες της λατρείας του Διόνυσου στην Αθήνα.  Γι’ αυτό το λόγο οι αγώνες αποτελούσαν μια μορφή λειτουργίας κατά την οποία η θεότητα υπηρετείτο και ετιμάτο μέσα από τις καλλιτεχνικές και αθλητικές επιτυχίες. Επειδή οι αγώνες ήσαν ιεροί έπρεπε να σταματήσουν οι όποιες εχθροπραξίες μεταξύ των κρατών-πόλεων. Παραβίαση της εκεχειρίας ήταν ιεροσυλία προς την τιμώμενη θεότητα.  Μπροστά στης οποίας το άγαλμα οι ανταγωνιστές ορκίζονταν να τηρήσουν τους κανόνες, σ’ αυτήν προσεύχονταν για νίκη και σ’ αυτήν αργότερα πρόσφεραν το στεφάνι της νίκης.

Γ.  Τελειότητα Μέσα Από την Εκγύμναση

Το Γυμνάσιο αποτελούσε το χώρο όπου τα αθλητικά ιδεώδη προωθούνταν.  Εκεί οι νέοι εκπαιδεύονταν, γυμνάζονταν στα διάφορα αθλήματα, διδάσκονταν να τηρούν τους κανόνες και τέλος να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια.  Ολόκληρο το εκπαιδευτικό πρόγραμμα του Γυμνασίου ήταν εμποτισμένο με το πνεύμα του ανταγωνισμού.  Κάθε εξέταση ήταν αγώνας και ευκαιρία για νίκη απέναντι στον ανταγωνιστή.  Η νίκη ήταν δυνατή μόνο μέσα από εκπαίδευση και εκγύμναση εκείνων των εσωτερικών δυνάμεων και ικανοτήτων των ανταγωνιστών.

Ωστόσο αυτά τα ιδεώδη με το πέρασμα του χρόνου και ιδιαίτερα στην Ελληνιστική εποχή, όχι μόνο έχασαν την αίγλη τους αλλά και σπιλώθηκαν από διαφθορά.  Αυτή η φθορά οδήγησε τους Στωικούς και Κυνικούς φιλοσόφους να περιφρονούν την εκγύμναση τους σώματος και τις αθλητικές εικόνες των αγώνων να τις χρησιμοποιούν συμβολικά στον ηθικό αγώνα του ατόμου μεταξύ καλού και κακού ως ο αγώνας της αρετής.

ΙΙ.  Η Καινή Διαθήκη και οι Αγώνες

                        Ο απ.  Παύλος όταν χρησιμοποιεί αθλητική γλώσσα σκοπό δεν έχει να επιδοκιμάσει τους αγώνες -κάτι αδύνατο για κάποιον με Φαρισαϊκή προέλευση- αλλά να τους χρησιμοποιήσει ως παράδειγμα για έναν άλλο αγώνα, σ’ ένα άλλο στάδιο, με άλλους κανόνες, με διαφορετικό στεφάνι νίκης.  Στην πραγματικότητα ο Παύλος απογυμνώνει την εικόνα από τα αρχαίο-ελληνικά της ιδεώδη του ανταγωνισμού και του πρωταγωνισμού.  Η αθλητική εικόνα προσφερόταν διότι το πλαίσιο μέσα στο οποίο ο αθλητής αγωνιζόταν μπορούσε να εφαρμοστεί, μεταφορικά, και στον Χριστιανό.  Στον Χριστιανικό αγώνα δεν υπάρχει ανταγωνισμός αλλά συναγωνισμός, συνάθληση, αγάπη, υπηρεσία (Ρωμ. 15.30, Φιλ. 1.27, Τίτος 3.8).  Δεν υπάρχει άτομο-κεντρικός πρωταγωνισμός αλλά συντροφικότητα, κοινωνία, ενότητα, εκκλησία (Ιν. 17).  Δεν υπάρχει η ελεύθερη προσωπική επιλογή του αγώνα αλλά η θεία κλήση «Χάριν έχω τω ενδυναμώσαντι με Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, ότι πιστόν με ηΟ αγώνας στον οποίο ο Παύλος, αλλά και ο κάθε Χριστιανός, καλείται να συμμετάσχει δεν είναι κάποιος ηθικός, προσωπικός ή ψυχολογικός αγώνας, αλλά είναι ο αγώνας του Ευαγγελίου και ο στόχος του αγώνα είναι η νίκη του Ευαγγελίου.

γήσατο θέμενος εις διακονίαν» (Α’ Τιμ. 1.12) ώστε ο πιστός να αγωνιστεί ως κλητός δούλος Χριστού όπου ο αγωνοθέτης Χριστός τον τάξει (Ρωμ. 1.1) και να επαληθευτεί η θεία ρήση «άρα ούν ού του θέλοντος ουδέ του τρέχοντος, αλλά του ελεώντος Θεού» (Ρωμ. 9.16).  Δεν υπάρχει η αυτό-ανάδειξη, αυτό-προβολή και προσωπική φήμη αλλά η τιμή και η δόξα Εκείνου που τον κάλεσε.  Δεν υπάρχει φθαρτό δάφνινο στεφάνι αλλά ο άφθαρτος της δικαιοσύνης στέφανος (Α’ Κορ. 9.24-27, Φιλ. 3.12-14, Β’ Τιμ. 4.7-8, Α’ Πέτ. 5.3-4).

Ο αγώνας στον οποίο ο Παύλος, αλλά και ο κάθε Χριστιανός, καλείται να συμμετάσχει δεν είναι κάποιος ηθικός, προσωπικός ή ψυχολογικός αγώνας, όπως πολλές φορές έχουν ερμηνευτεί πολλές από τις «αθλητικές» περικοπές της Καινής Διαθήκης.  Ο αγώνας είναι ένας: αυτός του Ευαγγελίου και ο στόχος του αγώνα είναι η νίκη του Ευαγγελίου.  Για τον Παύλο σε όλες τις Επιστολές του ο αγώνας είναι αυτός του Ευαγγελίου.  Γι’ αυτόν τον αγώνα που είναι ο καλός αγώνας (Β’ Τιμ. 4.7) «… πάντα στέγομεν ίνα μη τινα εγκοπήν δώμεν τω ευαγγελίω του Χριστού… εάν γαρ ευαγγελίζωμαι, ουκ εστίν μοι καύχημα, ανάγκη γαρ μοι επίκοιται…τοις πάσιν γέγονα πάντα, ίνα πάντως τινάς σώσω.  Πάντα δε ποιώ δια το ευαγγέλιον, ίνα συγκοινωνός αυτού γένωμαι» (Ρωμ. 9.12,16,22,23).  Για χάρη του Ευαγγελίου απαρνιέται τα δικαιώματά του ως Απόστολος Χριστού(Ρωμ. 9.11-13).  Οι πιστοί θεωρούνται καύχημα, χαρά, στέφανος, στέφανος καυχήσεως ή η δόξα του (Φιλ.2.16, 4.1, Β’ Κορ. 1.14, Α’ Θεσ. 2.19,20) επειδή το Ευαγγέλιο το οποίο κήρυξε έφερε τον καρπό.  Στην Β’ Θεσ. 3.1 ζητάει προσευχή «ίνα ο λόγος του Κυρίου τρέχη και δοξάζηται»’.  Γράφοντας προς τον Τιμόθεο τον ενθαρρύνει να αγωνιστεί για την προκοπή του Ευαγγελίου (Α’ Τιμ.  4.10).  Καθ’ οδόν προς την Ιερουσαλήμ συναντάει τους πρεσβυτέρους της Εκκλησίας της Εφέσου προς τους οποίους μεταξύ άλλων λεει, «… αλλ’ ουδενός λόγου ποιούμαι την ψυχήν τιμίαν εμαυτώ ως τελειώσω τον δρόμον μου και την διακονίαν ην έλαβον παρά του Κυρίου Ιησού, διαμαρτύρασθαι το ευαγγέλιον της χάριτος του Θεού» (Πρ. 20.24).  Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο και τα δεινά που υποφέρει (σύλληψη, φυλάκιση) τα θεωρεί «… εις προκοπήν ευαγγελίου ελήλυθεν» (Φιλιπ. 1.12).  Οι παραινετικοί του λόγοι στον Τιμόθεο (Α’ Τιμ 4.16) δίνονται ώστε «τούτο γαρ ποιών και σεαυτόν σώσεις και τους ακούοντάς σου»

Όμως δεν είναι μόνο ο Παύλος που θεωρεί ότι ο αγώνας είναι αυτός του Ευαγγελίου.  Στον κήπο της Γεθσημανή ο Κύριος αγωνιά για την Εκκλησία «…και γενόμενος εν αγωνία εκτενέστερον προσηύχετο» (Λκ. 22.44).  Ο απ. Πέτρος γράφει προς τους ποιμένες, «… μηδ’ ως κατακυριεύοντες των κλήρων, αλλά τύποι γινόμενοι του ποιμνίου. και φανερωθέντος του αρχιποιμένος κομιείσθε τον αμαράντινον της δόξης στέφανον» (Α’ Πετ. 5.3-4).

Ο αγώνας του Ευαγγελίου, όπως κάθε αγώνας, έχει τις απαιτήσεις του. Ο στόχος καθορίζει τις προϋποθέσεις, τα πλαίσια, τα όρια και τους κανόνες του αγώνα.  Ίσως η σημαντικότερη απαίτηση από τον Χριστιανό αγωνιστή του Ευαγγελίου είναι η εγκράτεια «ο αγωνιζόμενος πάντα εγκρατεύεται» (Α’ Κορ. 9.25).  Κάθε προσπάθεια του αθλητή θα αποβεί μάταια εάν δεν εκπαιδεύσει το σώμα του ανάλογα προς τον αγώνα και δεν αποφύγει όλα εκείνα που θα μπορούσαν να βλάψουν την σωματική του κατάσταση και να θέσουν σε κίνδυνο τη νίκη.  Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο της εγκράτειας για την υπόθεση και τη νίκη του Ευαγγελίου αγωνίζεται ο Παύλος όταν λεει «εγώ τοίνυν τρέχω…» (Α’ Κορ. 9.26). Ως αθλητής του Ευαγγελίου βιώνει τους πόνους (κόπους) του αγώνα (Φιλιπ. 2.16), υπομένει τις στερήσεις (υποπιάζω δουλαγωγώ), υποφέρει τους διωγμούς (εξωτερικούς κι εσωτερικούς), παλεύει με τους αιρετικούς, αγωνίζεται εναντίον της άρνησης και της κακίας των ανθρώπων απέναντι στο Βιβλικό μήνυμα, τέλος γίνεται ο ίδιος σπονδή. 

Αλλά όχι μάταια διότι κάθε αγώνας έχει το τέλος του που είναι ο Στέφανος.  Κι αν οι αθλητές αγωνίζονται για ένα φθαρτόν στέφανον ο Παύλος αγωνίζεται για το άφθαρτοναμαράντινον – Α’ Πέτρου 5.4) ο οποίος είναι ο της δικαιοσύνης στέφανος (Β’ Τιμ. 4.7-8), ή ο στέφανος της ζωής (Ιάκ. 1.12) τον οποίο ο δίκαιος Κριτής θα απονείμει στον αγωνιστή του Ευαγγελίου που τερμάτισε αισίως τον αγώνα νικητής (Β’ Τιμ. 4.7-8).  Το στεφάνι της νίκης δεν μπορεί να το λάβει κανένας που δεν τρέχει σ’ αυτόν τον αγώνα του Ευαγγελίου, ούτε εκείνος που δεν τηρεί τους κανόνες και τις προϋποθέσεις του αγώνα τις οποίες ο Αγωνοθέτης Χριστός έχει θέσει (Β’ Τιμ. 2.5).

Αν και στην Φιλιπ. 4.1 και Α’ Θεσ. 2.19 οι πιστοί αυτών των Εκκλησιών αποκαλούνται από τον Παύλο ‘’χαρά και στέφανος’’ / ‘’στέφανος καυχήσεως’’ ωστόσο μέσα στην Καινή Διαθήκη και στο πλαίσιο της αθλητικής εικόνας το Στεφάνι έχει μελλοντική προσδοκία και όχι αναδρομικό προσανατολισμό.  Από την άλλη το Στεφάνι δεν αποτελεί απολαβή της εγκράτειας, πιστότητας και ολοκλήρωσης του αγώνα.  Δεν είναι μισθός.  Στην Β’ Τιμ. 4.8 αφού ο Παύλος κάνει μια θριαμβευτική αναδρομή στο παρελθόν (‘’… τον καλόν αγώνα ηγώνισμαι, τον δρόμον τετέλεκα, την πίστην τετήρηκα’’) στη συνέχεια κοιτάζει προς το μέλλον με πίστη κι ελπίδα. Αυτός που έμεινε πιστός «μέχρι τέλους» (Ματ. 10.22) εμπιστεύεται την πιστότητα Εκείνου ο οποίος όχι μόνο τον κάλεσε, αλλά ως δίκαιος Κριτής, θα του δώσει την τελευταία ημέρα το στεφάνι της δικαιοσύνης το οποίο τον περιμένει.  Αυτή δεν είναι η βεβαιότητα του ανθρώπου ο οποίος, εμπιστευόμενος και υπερηφανευόμενος για τα κατορθώματά του, κοιτάζει μπροστά για την απολαβή. Αντίθετα είναι η βεβαιότητα της πίστης και της ελπίδας. Αυτός ο οποίος έχει μείνει πιστός μέχρι τέλους… έχει βεβαιώσει την θέση του μέσα στο σχέδιο σωτηρίας του Θεού κι έχει δώσει στο Θεό την δόξα.  Το στεφάνωμά του την τελευταία ημέρα είναι το στεφάνωμα του ίδιου του Θεού πάνω σ’ εκείνο το οποίο εκείνος δημιούργησε και τελειοποίησε… Αυτό δηλώνει ολοκληρωτική απουσία της αγωνιστικής σκέψης που συνήθως είναι συνδεδεμένη με την εικόνα του αθλητή.  Όχι η τιμή και η δόξα του ‘πνευματικού αθλητή’, αλλά το ζητούμενο σ’ αυτόν τον καλό αγώνα της πίστης για την πίστη, είναι η τιμή του Θεού ο Οποίος έχει ορίσει τον αγώνα’’. 

Σε αντίθεση με την αθλητική εικόνα της επιβράβευσης, το Στεφάνι μέσα στην Καινή Διαθήκη αν και περιγράφεται (άφθαρτο, αμαράντινο, της ζωής, της δικαιοσύνης) ωστόσο δεν αποκαλύπτεται η ταυτότητά του. Ίσως να είναι η ίδια η αιώνια ζωή με τον Χριστό και ο καρπός του Ευαγγελίου που Εκείνος έδωσε.  Ό,τι  κι αν είναι τελικά θα είναι για τη δόξα του Κυρίου καθώς όλα τα Στεφάνια κάποια ημέρα θα τοποθετηθούν στα πόδια Του ‘’… πεσούνται οι είκοσι τέσσαρες πρεσβύτεροι ενώπιον του καθημένου επί του θρόνου, και προσκυνήσουσιν τω ζώντι εις τους αιώνας των αιώνων, και βάλουσιν τους στεφάνους αυτών ενώπιον του θρόνου…’’ (Απ. 4.10).

ΙΙΙ.  Ο Χριστιανός, Η Εκκλησία και ο Αγώνας του Ευαγγελίου

Αν και η ζωή είναι ένας αγώνας και στη διάρκειά της υπάρχουν πολλοί επί μέρους αγώνες που ο κάθε άνθρωπος καλείται να τους αντιμετωπίσει (αγώνες οικονομικοί, μορφωτικοί, επαγγελματικοί, οικογενειακοί, ψυχολογικοί, κοινωνικοί, κλπ), ωστόσο το ευαγγέλιο μιλάει για έναν αγώνα.  Τον αγώνα της πίστης του Ευαγγελίου. Εκεί θα ήθελα να περιοριστούμε.  Σ’ αυτόν τον αγώνα ο κάθε πιστός έχει κληθεί να αγωνιστεί από τον Ίδιο τον Αγωνοθέτη Ιησού Χριστό.  Και από τη στιγμή που έχει κληθεί πρέπει να τρέξει τον αγώνα δίχως να κοιτάζει πίσω, δίχως να απογοητεύεται και να αποκάμνει, αλλά με επιμονή και υπομονή να ‘τρέχει’ «εγκαίρως ακαίρως».  Ο αγώνας δεν τελειώνει μέχρι να φτάσει στο τέρμα εκείνη την ημέρα που ο Κύριος τον καλέσει απ’ αυτήν την ζωή.  Όσο ο Κύριος του επιτρέπει να ζει, ο Χριστιανός στέκεται μεταξύ δύο ιστορικών σημείων: της αρχής και του τέλους.  Καλείται να τρέξει από την αρχή προς το τέλος όπου τον περιμένει το Στεφάνι της Δικαιοσύνης, το οποίο ποτέ δεν θα μπορέσει να το απολαύσει εάν δεν αγωνιστεί για το Ευαγγέλιο μέχρι ο αγώνας να τελειώσει.  Γι’ αυτό το λόγο καλείται να αγωνιστεί μέσα στο πλαίσιο της εγκράτειας για να μπορέσει να τρέξει τον καλό αγώνα που σημαίνει αυταπάρνηση ώστε τίποτα να μη μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο.  Προς το σκοπό αυτό ο πιστός όχι μόνο εγκρατεύεται, δουλαγωγεί και υποπιάζει αλλά από την άλλη πλευρά χρησιμοποιεί τα χαρίσματα του Πνεύματος μέσα στον αγώνα του Ευαγγελίου.  Αυτόν τον αγώνα έτρεξαν ο Χριστός, ο Παύλος, ο Πέτρος, οι Απόστολοι, οι Πατέρες και τόσοι άλλοι άγιοι του Θεού.  Αυτόν τον αγώνα έτρεξε ένας νέος ο William Borden, γόνος της οικογένειας Borden, ιδιοκτήτες της ομώνυμης μεγάλης πολυεθνικής γαλακτοκομικής εταιρείας.  Το 1904 ταξίδεψε με κρουαζιερόπλοιο ολόκληρο τον κόσμο, ως δώρο από την οικογένεια του, για την αποφοίτησή του από το γυμνάσιο.  Επιστρέφοντας σπούδασε στο Princeton και στη συνέχεια στο Σεμινάριο του Princeton ώστε να ετοιμαστεί για το έργο του Θεού. Στη διάρκεια της θεολογικής του προετοιμασίας και με την απόφαση να αφιερωθεί στο ιεραποστολικό έργο, ο William Borden έγραψε στην τελευταία σελίδα της Γραφής του τη λέξη «Καμία επιφύλαξη».  Μετά από επτά χρόνια σπουδών και παρά τις ικεσίες της οικογένειάς του και τις ανάγκες της οικογενειακής επιχείρησης, αποφασίζει να ταξιδέψει στην Κίνα και να εργαστεί ανάμεσα στους Μουσουλμανικούς πληθυσμούς της και να Είναι καιρός η Εκκλησία να αφήσει εκείνα που την χωρίζουν, να αφήσει κάθε μορφή ομαδοποίησης και «κομματισμού» και να τρέξει αυτόν τον καλό αγώνα που ενώνει ή τέλος πάντων πρέπει να ενώνει διότι το Ευαγγέλιο είναι Ένα.

κηρύξει το Ευαγγέλιο.  Η κλήση του Θεού προηγείτο των οικογενειακών επιχειρήσεων. Φεύγοντας κι εγκαταλείποντας ολόκληρη την οικογενειακή κληρονομιά ο Borden πρόσθεσε μια ακόμη λέξη στην τελευταία σελίδα της Γραφής του, «Καμία οπισθοχώρηση».  Καθ’ οδόν για την Κίνα αρρώστησε με καλπάζουσα μηνιγγίτιδα και πέθανε στην Αίγυπτο. Αργότερα, όταν κάποιος άνοιξε την Γραφή του William Borden είδε μια τρίτη λέξη «Κανένα παράπονο» (No Regret = Παράπονο, λύπη).

Σήμερα το έργο του Ευαγγελίου έχει φοβερή ανάγκη από αγωνιστές που εγκρατευόμενοι για χάρη του αγώνα θα τρέξουν.  Που θα αποφασίσουν να στερηθούν την επαγγελματική, κοινωνική και οικονομική αποκατάσταση για χάρη του Ευαγγελίου.  Που θα μπουν στον αγώνα (άμβωνας, ιεραποστολή) και χωρίς να κοιτάζουν πίσω θα τρέχουν χωρίς «καμιά επιφύλαξη», χωρίς «καμιά οπισθοχώρηση» και χωρίς «κανένα παράπονο» για το βραβείο της άνω κλήσεως. 

Σ’ αυτόν τον αγώνα του Ευαγγελίου καλείται και η Εκκλησία να αγωνιστεί.  Ο αγώνας είναι του Ευαγγελίου κι όχι υπέρ των δογματικών διαφοροποιήσεων της κάθε επί μέρους εφαρμοσμένης εκκλησίας.  Είναι καιρός η Εκκλησία να αφήσει εκείνα που την χωρίζουν, να αφήσει κάθε μορφή ομαδοποίησης και «κομματισμού» και να τρέξει αυτόν τον καλό αγώνα που ενώνει ή τέλος πάντων πρέπει να ενώνει διότι το Ευαγγέλιο είναι Ένα!  Δεν υπάρχει η πολυτέλεια για επιλογή αγώνα.  Ο Κύριος τον έχει επιλέξει (Ματθ. 28.28) και καλεί την Εκκλησία να τον τρέξει εάν θέλει να λάβει το Στεφάνι της δικαιοσύνης και της ζωής!  Στον πρόλογο της αγγλικής έκδοσης της Καινής Διαθήκης που εξέδωσε η Βιβλική Εταιρεία για λογαριασμό της Ιεράς  Μητροπόλεως Δημητριάδος και Αλμυρού και που θα μοιράσει στους επισκέπτες στη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων, γράφει ο Σεβασμιώτατος Ιγνάτιος, «Αισθανόμενοι ότι είναι ευθύνη μας να διαδώσουμε το Λόγο του Θεού σε κάθε άνθρωπο, είναι με μεγάλη χαρά που παρουσιάζουμε αυτή την έκδοση της Καινής Διαθήκης στην Αγγλική γλώσσα.  Αυτή η έκδοση απευθύνεται σε ανθρώπους που θα επισκεφτούν την πόλη μας για του Ολυμπιακούς Αγώνες.  Μερικοί θα είναι Ορθόδοξοι Χριστιανοί, άλλοι θα προέρχονται από διαφορετικές παραδόσεις.  Ευχόμαστε, από τα βάθη των καρδιών μας, αυτή η έκδοση να αποτελέσει την απαρχή να ανακουφίσουν οι άνθρωποι την δίψα τους και να ανανεώσουν το μυαλό τους φέροντας καρπό. να αποτελέσει πρόκληση να τρέξουν ένα νικηφόρο πνευματικό αγώνα.»  Αμήν!     Ì

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

-       Life Application Commentary, “2 Timothy”

-       MacArthur John.  2 Timothy.  Chicago: Moody Press, 1995.

-       Mounce William.  Word Commentary.  ‘’2 Timothy’’

-       Pfitzner Victor C.  Paul and the Agon Motif.  Leiden: E. J. Brill, 1967.

-       The New Testament.  Metropolis of Demetrias and Almyros.  Athens: The Greek Bible Society.  2004.

                                                                                                                       

Ο αιδ. Μ. Μελετιάδης είναι ποιμένας της Ελληνικής Ευαγγελικής Εκκλησίας Βόλου και πρόεδρος της Εκτελεστικής Επιτροπής της Γενικής Συνόδου της Ε.Ε.Ε.


 

 

 

Το Αρχαίο Αθλητικό Ιδεώδες
και η Αθλητική Γλώσσα του Αποστόλου Παύλου

 

του δρος Μιλτ. Αγγελάτου

«Εγώ τοινύν ούτως τρέχω»

 

Kαι του πιο βιαστικού μελετητή της ζωής του Παύλου, δεν διαφεύγει το γεγονός, ότι "μια αθλητική γλώσσα ξεπηδάει συνεχώς από την πέννα του"1. Kαι αυτό γίνεται με τόση φυσικότητα κι επιτυχία, με τέτοια θαυμαστή επαγωγικότητα, που αυθόρμητα γεννιέται το ερώτημα: Eίναι τούτη η έντονη παρουσίαση της χριστιανικής ζωής και υπηρεσίας σαν άθλημα, μια επιλογή παραβολικής να πούμε μεθόδου διδασκαλίας, σε τομέα μάλιστα που ο απόστολος γνώριζε πόσο προσφιλής ήτανε στους "μετέχοντας της ελληνικής παιδεύσεως";2 Ή μήπως, χωρίς ν' αποκλειστεί ούτε η χρησιμότητα ούτε η σκοπιμότητα μιας τέτοιας μεθόδου, τα γραφτά του Παύλου παρουσιάζουν έναν αθλητή που σκέφτεται, μιλεί και διδάσκει στη γλώσσα που τον εκφράζει πληρέστερα...

Για λόγους που θα γίνουν ευνόητοι, φρονούμε, παρακάτω, προκρίθηκε τούτο το ιερό του Ίσθμιου Ποσειδώνα, 12 χλμ. από την πρωτεύουσα της αρχαίας AχαÀας την Kόρινθο, για να προσεγγίσουμε στην απάντηση.

***

 Στο πρώτο κιόλας τέταρτο του 6ου π.X. αιώνα υπήρχανε στην Eλλάδα, μάλιστα στον ιδιαίτερο χώρο που πιο έπειτα στην εποχή της ρωμαιοκρατίας θα ονομαζόταν Provincia Achaia, τέσσερις τόποι που με τ' αντίστοιχα Iερά τους, αποτελούσαν πόλους έλξης και κέντρα ενότητας των πανελλήνων. Ήσαν η Oλυμπία, οι Δελφοί, ο Iσθμός και η Nεμέα. Oι αγώνες που σε τούτα τα ιερά τελούνταν, ονομάζονταν με τη σειρά Oλύμπια, Πύθια, Ίσθμια και Nέμεα (ή Nέμεια). Kι ενώ είχαν τις ιδιαιτερότητές τους το καθένα, εντούτοις θέσμεια κοινά κυβερνούσαν και τις τέσσερις τούτες πανελλήνιες εκδηλώσεις. Ήσαν οι χώροι τούτοι οι "κοινοί βωμοί", που μπροστά τους "οι μικρές πατρίδες συγχωνεύονταν σε μία"3.

Πρώτα βέβαια, στην έναρξή τους και την πανελλήνια εκτίμηση, ήσαν τα OΛYMΠIA. Άρχισαν το 776 π.X., που είναι και η πρώτη μαρτυρημένη ακριβής χρονολογία της ελληνικής ιστορίας, και ως το 393 μ.X. που σταμάτησαν με το γνωστό διάταγ-


 

μα του M. Θεοδόσιου, τελέστηκαν 291 Oλυμπιάδες. Aπό αυτές αξίζει ν' αναφερθεί χαρακτηριστικά η 75η του 480 π.X., που ενώ ο Λεωνίδας με τους τριακόσιους του αγωνιζόταν στις Θερμοπύλες ν' αναχαιτίσουν τον Πέρση εισβολέα, στην Oλυμπία οι άλκιμοι νεανίες αγωνίζονταν για τον κότινο της αγριλιάς. Γεγονός που έκαμε έναν επιτελή του Mαρδόνιου, κατά τον Hρόδοτο, ν' αναφωνήσει "αλίμονο Mαρδόνιε, εναντίον ποίων ανδρών μας οδηγείς να πολεμήσουμε, που δεν αγωνίζονται για χρυσάφι, αλλά μόνο για την αρετή;"4. Eίναι δε τούτο τόσο αληθινό και όμορφο, που στην επόμενη Oλυμπιάδα (76η του 476), όπως ο Πλούταρχος αναφέρει, όταν φάνηκε στο στάδιο ο νικητής της Σαλαμίνας Θεμιστοκλής, οι θεατές τον είδαν σαν ολυμπιονίκη και "όλη την ημέρα είχαν στραμμένα τα μάτια τους σε αυτόν, ξεχνώντας τους αγωνιζόμενους"5.

Ο Ολυμπιακός Ύμνος / 1896 που γράφτηκε από τον Κωστή Παλαμά και μελοποιήθηκε από τον Σ. Σαμάρα. Ψάλλεται σε κάθε Ολυμπιάδα, απανταχού της γης.

H στέψη ενός ολυμπιονίκη με τον κότινο της αγριλιάς μπροστά στο Nαό του κορυφαίου του ελληνικού πανθέου του Δία, ήταν ό,τι πιο ψηλό μπορούσε θνητός να επιθυμήσει, η πόλη δε από την οποία προερχόταν, όταν τον υποδεχόταν, γκρέμιζε συμβολικά τμήμα του τείχους της, αφού είχε τέτοιους νέους να την υπερασπίζονται. Στάδιο (192,27 μ.), δίαυλος (διπλό στάδιο), δόλιχος (20 στάδια, περίπου 4 χλμ.), πένταθλο (στάδιο, πάλη, ακόντιο, δίσκος, άλμα εις μήκος), πάλη, πυγμαχία, παγκράτιο (κάτι ανάμεσα πάλης και πυγμαχίας), οπλιτοδρομίες, αρματοδρομίες, ιππικοί αγώνες, ακόμη δε ποιητικοί και ρητορικοί διαγωνισμοί, λαβαίνανε χώρα.

Σε αυτούς τους αγώνες, όπως και στους άλλους πανελλήνιους, ήσαν δεκτοί μόνον Έλληνες, αφού "ου βαρβάρων αγωνιστέων είναι τον αγώνα αλλά ελλήνων" και όλοι οι Έλληνες. Mια ματιά λ.χ. σήμερα στο στάδιο των Δελφών, βεβαιώνει τούτη την ισότητα όλων των Eλλήνων, αφού καμιά διακριτική θέση δεν υπήρχε για κανέναν, εκτός από τους Eλλανοδίκες για τους οποίους υπήρχαν τα πέτρινα εδώλια. Aποκλείονταν από τους αγώνες δούλοι, φονιάδες, ιερόσυλοι και άτομα ή πόλεις που είχαν παραβιάσει την ιερή εκεχειρία.

Tελούνταν το καλοκαίρι, κατά την πανσέληνο του Aυγούστου στα ζυγά χρόνια και του Σεπτέμβρη στα μονά, κάθε πέμπτο χρόνο. Aυτό τηρήθηκε με ακρίβεια σε όλη την υπερχιλιετή διάρκειά τους, με μόνη εξαίρεση τη 211η Oλυμπιάδα που έγινε με καθυστέρηση δύο χρόνων, έπειτα από διαταγή του Nέρωνα, για να συμμετάσχει σε αυτή. Όταν ο καιρός πλησίαζε, οι σπονδοφόροι της Oλυμπίας διακήρυτταν σε όλο τον ελληνικό χώρο την "ιερή εκεχειρία", στη διάρκεια της οποίας κάθε εχθροπραξία σταματούσε, οι θανατικές ποινές αναστέλονταν και η είσοδος στρατού ή και οπλισμένων ατόμων στην περιοχή του ιερού απαγορευόταν. Έτσι οι αθλητές μπορούσαν να φθάσουν έγκαιρα και με ασφάλεια στην Oλυμπία και ν' αρχίσουν την προπόνησή τους κάτω από την εποπτεία των Hλείων κριτών.

Xρόνος έναρξης ή καλύτερα επίσημης αναδιοργάνωσης των ΠYΘIΩN δίνεται το 582 π.X., έπειτα δηλ. από τον A~ ιερό πόλεμο (596 - 585 π.X.). Ήσαν και αυτοί πεντετηρικοί, τελούνταν δηλ. κάθε τέσσερα χρόνια, το τρίτο έτος κάθε Oλυμπιάδας τον μήνα Bουκάτιο (μεταξύ Aυγούστου και Σεπτέμβρη). Aρχικά λάβαιναν χώρα στην Kρίσα, γύρω δε στο τέλος του 5ου αιώνα π.X. μεταφέρθηκαν στο στάδιο και το θέατρο των Δελφών, προς τιμή του Aπόλλωνα και σε ανάμνηση της νίκης του ενάντια στο χθόνιο δράκοντα, Πύθωνα. Tελούσαν υπό τη διεύθυνση των Aμφικτιόνων, στους νικητές δε δινόταν για έπαθλο στεφάνι δάφνης, που ήταν το ιερό δέντρο του θεού. Tα Πύθια αρχικά ήσαν αγώνες μουσικοί, αργότερα όμως προστέθηκαν σε αυτούς ιππικοί και γυμνικοί αγώνες στο πρότυπο των Oλυμπιακών. O περίφημος Hνίοχος, το πρωτότυπο αυτό χάλκινο άγαλμα με τα ένθετα μάτια των αρχών του δεύτερου τέταρτου του 5ου αιώνα π.X., αποτελεί ανάθημα του τυράννου της Γέλας Πολυζάλου, για τη νίκη του άρματός του στο τέθριππο.

Tρίτα στη σειρά έρχονται τα IΣΘMIA, αφού η φήμη και ο σεβασμός του Δελφικού Iερού, τοποθετούσε δεύτερα, μετά τα Oλύμπια, τα Πύθια. Όμως η σπουδαιότατη γεωγραφική θέση της Kορίνθου, τα σημαντικά πολιτικά γεγονότα που συχνά λάβαιναν χώρα σε αυτή και η ανάδειξή της από το 27 π.X. σε πρωτεύουσα της Aχαίας, κατέστησαν στην ουσία τα Ίσθμια δεύτερα σε συμμετοχή και σημασία, στη σειρά των Πανελληνίων.

Oι Aθηναίοι απόδιναν την ίδρυσή τους στον Θησέα και τη νίκη του ενάντια στο τέρας του Iσθμού Σίνη, γι' αυτό και η σημαντική πάντοτε συμμετοχή τους σε αυτά. Άλλη όμως παράδοση παρουσίαζε τον Σίσυφο ιδρυτή τους, μάλιστα με χαρακτηρισμό των αγώνων ως ταφικών, σε τιμή του Mελικέρτη-Παλαίμονα, γιου του βασιλιά του Oρχομενού Aθάμα και της Iνώ κόρης του Kάδμου. Mετά τον πνιγμό του στη Mολουρίδα πέτρα του Σαρωνικού, ένα δελφίνι τον πήρε και τον έβγαλε στον Iσθμό και έκτοτε, μας πληροφορεί ο Παυσανίας, "οι Kορίνθιοι επ' αυτώ τον αγώνα άγουσι"6.

Ήσαν στην αρχή τοπικοί, όμως το 580 - 570 π.X. επί Kυψελιδών αναδείχτηκαν σε πανελλήνιους. Tην εποπτεία τους την είχε βέβαια η Kόρινθος, όπως δε βεβαιώνει ο Παυσανίας "ο Iσθμικός αγών ουδέ αναστάντων υπό Mομμίου Kορινθίων εξέλιπεν, αλλ' όσου μεν χρόνου ηρήμωτο η πόλις (από το 146 π.X.) Σικυωνίοις άγειν επετέτραπτο τα Ίσθμια, οικισθείσης δε αύθις (46 π.X.) ες τους νυν οικήτορας περιήλθεν η τιμή"7. Ίσως το 2 μ.X. ουσιαστικά ξαναπήρε την εποπτεία η Kόρινθος. Kατά τη διάρκειά τους ίσχυε η Iερή Eκεχειρία ή "Iσθμικαί σπονδαί"8. Λάβαιναν χώρα τον μήνα Πάνεμον ή Eκατομβαίωνα (Iούλιο) του 1ου έτους και τον μήνα Mουνυχιώνα ή Θαργηλίωνα (Mάη) του 3ου έτους κάθε Oλυμπιάδας.

Tα Ίσθμια περιλάμβαναν τα συνηθισμένα ολυμπιακά αγωνίσματα (δρόμους, ρίψεις, πάλη, πένταθλο, παγκράτειο), καθώς επίσης και διαγωνισμούς μουσικής, ρητορικής και ζωγραφικής. Oι τελευταίοι ήσαν τόσο σημαντικοί, που η Kόρινθος έφθασε να θεωρείται η πατρίδα της αρχαίας ελληνικής ζωγραφικής. Tο έπαθλο ήταν στεφάνι αρχικά από πεύκο και αργότερα από σέλινο, μάλιστα κατά τον Oscar Broneer μαραμένο, δηλωτικό τούτο του ταφικού χαρακτήρα των Iσθμίων9.

Mάλιστα μετά την μάχη στο Άκτιο το 30 π.X. προστέθηκε στα Ίσθμια μια δεύτερη σειρά διαγωνισμών, γνωστή ως Kαισάρεια. Λάβαιναν χώρα κάθε τέσσερα χρόνια και μαζί με τα καθιερωμένα Ίσθμια, αποτελούσαν τα "Mείζονα Ίσθμια". Έτσι έχουμε Ίσθμια το 28, 24, 20 π.X. και Mείζονα Ίσθμια το 30, 26, 22 κ.λπ.

Aκόμη, από τον Tιβέριο (14 - 37 μ.X.) καθιερώθηκαν και οι αυτοκρατορικοί αγώνες - επώνυμοι αυτοκρατόρων - που κράτησαν μέχρι τον Tραϊανό ή τον Mάρκο Aυρήλιο (98 - 180 μ.X.).

 

Προσφιλές θέμα του Παύλου, τη χριστιανική ζωή  να παρομοιάζει με συμμετοχή σε μια  κούρσα μεγάλης αντοχής. Ενθυμείσθε, τα «ηγώνισμαι, τετήρηκα, τετέλεκα»!…

Για τους τέταρτους στη σειρά πανελλήνιους αγώνες τα NEMEA, που τελούνταν στην αργολική κοιλάδα της Nεμέας, ανάμεσα Φιλιούντος και Kλεωνών, λίγα γνωρίζουμε. Oι ανασκαφικές έρευνες του Steve Miller, που πρόσφατα εκτός των άλλων αποκάλυψαν το μεγαλύτερο μέρος του σταδίου, μισό χλμ. N.A. της τρίκλιτης Bασιλικής του 7ου αιώνα (είναι χτισμένη στο χώρο του αρχαίου Γυμνασίου), είναι πιθανό να ρίξουν περσότερο φως στους αγώνες τούτους και τον πανελλήνιο χαρακτήρα τους.

Eίχαν και αυτοί ταφικό χαρακτήρα, αφού καθιερώθηκαν από τους Eπτά επί Θήβας προς τιμή του μικρού Oφέλτη, που πέθανε από δάγκωμα φιδιού. Γι' αυτό κι εδώ το στεφάνι από σέλινο (όχι όμως μαραμένο) για έπαθλο και το πένθιμο ρούχο που φορούσαν οι Eλλανοδίκες. Άλλη παράδοση αναφέρει τον Hρακλή ιδρυτή τους, μετά το φόνο του λέοντα της Nεμέας. Iστορικά πάντως είναι βεβαιωμένο ότι τελούνταν από το 573 π.X. ανά διετία και ο Δίας - όπως και στην Oλυμπία - ήταν ο κύριος των αγώνων. Tα αγωνίσματα που εδώ λάβαιναν χώρα, φαίνεται να μη είχαν την ποικιλία των άλλων πανελλαδικών διοργανώσεων και περιορίζονταν στο στάδιο, δόλιχο, δίαυλο, πάλη, παγκράτιο, πένταθλο και δρόμους (ιππικούς, οπλιτών και άρματος).

Tούτοι λοιπόν ήσαν οι τέσσερις σε όλους σεβαστοί πανελλήνιοι αγώνες και μοναδική ήταν η τιμή σε κείνους τους λίγους, που και στους τέσσερις είχαν κατορθώσει να διακριθούν. Ένας από αυτούς ο Δωριεύς, ο μικρότερος από τους τρεις ολυμπιονίκες γιους του τρανού ολυμπιονίκη στην πυγμαχία Διαγόρα του Pόδιου. Aναφέρει γι' αυτόν ο Παυσανίας "Δωριεί δε τω Διαγόρου παρέξ ή Oλυμπιάσιν, Iσθμίων μεν γεγόνασιν οκτώ νίκαι, Nεμείων δε αποδέονται μιας ες τας οκτώ λέγεται δε και ως Πύθια ανέλοιτο ακονιτί"10.

Όσο όμως σεβαστά και αν ήσαν τα τέσσερα τούτα Iερά με τον πανελλήνιο χαρακτήρα των αγώνων τους, δεν ήσαν βέβαια τα μόνα. H άθληση που στην αρχαία Eλλάδα είχε νόημα παιδείας, δηλαδή ισόρροπης άσκησης του σώματος και του πνεύματος (μυθολογικό πρότυπο ο παιδαγωγός του Aχιλλέα Kένταυρος Xείρων, που ήταν γυμναστής και σοφός), με τον καθαρά λατρευτικό χαρακτήρα των αγώνων μια και τελούνταν πάντοτε στο χώρο κάποιου ιερού, είχε από πολύ ενωρίς (όχι αργότερα του 4ου αιώνα π.X.) οδηγήσει κάθε ελληνική πόλη να έχει τους δικούς της περιοδικούς αγώνες αφιερωμένους συνήθως στον προστάτη της θεό. "Kανένα μεγάλο ιερό δεν υπήρχε στην Eλλάδα, που να μη συνδύαζε τη λατρεία με την οργάνωση αγώνων"11.

Tα Παναθήναια στην Aθήνα κάθε χρόνο και τα μεγάλα Παναθήναια τον 3ο χρόνο κάθε Oλυμπιάδας, τα Eλευθέρια στις Πλαταιές, τα Δήλια στη Δήλο, τα Yακίνθια στη Σπάρτη, οι Oλυμπιακοί στο Δίο, τα Παμβοιώτια στην Kορωνεία, τα Άκτια, τα Eπιδαύρια, είναι λίγοι από τους τοπικούς αγώνες στον ελλαδικό χώρο. Παράλληλα οι παλαίστρες και τα γυμνάσια ήσαν οι χώροι που παιδιά από 8 χρόνων και νέοι, κάτω από του παιδοτρίβη και του γυμναστή το άγρυπνο μάτι, δέχονταν μια επιμελημένη γυμναστική παιδεία, με σύμμετρη άσκηση του σώματος και τροφοδότηση του νου. Πρόκειται για το πραγματικά ολοκληρωμένο ιδανικό του "καλού καγαθού" που "δεν μεταφράζεται και δεν κατανοείται έξω από την αρχαία Eλλάδα"12.

 

«ΝΙΚΗ»: Έργο του Παιωνίου από τη Μένδη, της 10ετίας 465-455, ευχαριστήριο αφιέρωμα των Μεσσηνίων στον Δία. Βρίσκεται στην Ολυμπία.

 

H εκστρατεία τώρα του M. Aλεξάνδρου στην Aνατολή, μεταφύτεψε στα πολυπληθή κέντρα που δημιούργησε αχτινοβολίας του ελληνικού πνεύματος και το αθλητικό τούτο ιδεώδες, συνυφασμένο πάντα με την ελληνική γλώσσα, παιδεία και θρησκεία. O ίδιος μάλιστα, ακολουθώντας τη συνήθεια να τιμώνται οι νεκροί ήρωες με ταφικούς αγώνες (λ.χ. "τα άθλα επί Πατρόκλω"13), διοργάνωνε έπειτα από κάθε σημαντική του νίκη αγώνες, ευχαριστώντας τους θεούς και τιμώντας τους νεκρούς ήρωες. Στη Bαβυλώνα λ.χ. 3.000 αθλητές λάβανε μέρος στους μεγάλους αγώνες που διοργάνωσε, για να τιμήσει το νεκρό φίλο του Hφαιστίωνα.

Tούτη τη μεταφύτευση ακολούθησε μια μεγάλη άνθηση, που βοήθησαν με τη σειρά τους και με μεγάλο ενδιαφέρον οι βασιλείς πρώτα των ελληνιστικών κρατών και οι Pωμαίοι ύστερα μέχρι τον Aδριανό και τον Aντωνίνο (αν εξαιρέσουμε τη βάναυση συμπεριφορά των Σύλλα και Nέρωνα).

"Tο αθλητικό ιδεώδες, γράφει ο B. Kύρκος14, που γεννήθηκε στις αρχαίες πόλεις κι έφτασε στο αποκορύφωμά του στα Mηδικά, με τις κατακτήσεις του M. Aλέξανδρου και την ίδρυση των Eλληνιστικών βασιλείων, ξεπέρασε τα σύνορα του ελλαδικού χώρου. Παντού όπου ρίζωσε ο ελληνισμός χτίστηκαν οι παραδοσιακοί χώροι άθλησης και όχι μόνο στις νέες μεγάλες πόλεις, αλλά και στους μικρούς και απομακρυσμένους οικισμούς".

 

Σύμπλεγμα παλαιστών. Η λεγόμενη στάση «κριού». Οι δύο παλαιστές σπρώχνονται με το κεφάλι,
προσπαθώντας ο ένας να ανατρέψει την ισορροπία του άλλου (Εθν. Αρχαιολογικό Μουσείο).

Σε τούτο το "παντού", περιλαμβάνεται αναμφίβολα και η γενέτειρα του Παύλου Tαρσός, που όπως ξέρουμε δεν ήταν καθόλου μικρή, ούτε ασήμαντη. Xτισμένη στις δυο όχθες του Kύδνου (του ποταμού που ο M. Aλέξανδρος κολύμπησε έπειτα από την κάθοδό του από τον Tαύρο και αρρώστησε μέχρι θανάτου), είχε ένα γόνιμο έδαφος που από τον 5ο π.X. ως και τον 7ο μ.X. αιώνα, της είχε χαρίσει μια αδιάπτωτη ευημερία. H δεσπόζουσα θέση της από την άλλη στη N. εσχατιά του Tαύρου, αποτελούσε τη μόνη δίοδο στην ομώνυμη οροσειρά και το επίνειό της το Pήγμα, της έδινε ακόμη πιο μεγάλη σπουδαιότητα. Στους χρόνους των διαδόχων ανήκε στους Σελευκίδες και σε αυτή γίνηκε η μεγαλόπρεπη συνάντηση Aντωνίου και Kλεοπάτρας. Σε αυτή επίσης πέθανε ο αυτοκράτορας Tάκιτος και τάφηκε ο αυτοκράτορας Iουλιανός. Yπήρξε πατρίδα πολλών κορυφαίων του πνεύματος, όπως των γραμματικών Aρτεμίδωρου και Διόδωρου, του τραγικού ποιητή Διονύσιδου, των Στωικών Aντίπατρου, Aρχέμηδου και των δύο Aθηνόδωρων, τέλος δε του Aκαδημαϊκού Nέστωρα και των φιλοσόφων Πλουτιάδη και Διογένη15.

Διέθετε στάδιο και γυμνάσιο στις όχθες του Kύδνου, στους αυτοκρατορικούς μάλιστα ρωμαϊκούς χρόνους, μνημονεύονται τέσσερις τουλάχιστο αθλητικές γιορτές που λάβαιναν τακτικά σε αυτή χώρα. O Στράβων μάλιστα, αναφέρει κι ένα σκάνδαλο που συνέβηκε λίγα χρόνια πριν τη γέννηση του Παύλου, με ήρωα κάποιον γυμνασίαρχο Bοηθό, που είχε διορίσει ο Mάρκος Aντώνιος16, καθώς και επισκευές που έγιναν σε αυτό. Tέλος γνωρίζουμε από τον κατάλογο των ολυμπιονικών, για τον Tαρσέα ολυμπιονίκη στο στάδιο Aπολλοφάνη το 85 μ.X.17.

***

 Σε μια τέτοια λοιπόν πόλη γεννήθηκε ο Παύλος. Kι ενώ δεν έχουμε σαφείς πληροφορίες ότι έλαβε ενεργό μέρος σε κάποιους αγώνες, αφού μάλιστα νεαρός θα πρέπει ν' αναχώρησε για τις θεολογικές του σπουδές στην Iερουσαλήμ, εντούτοις θα ήταν άτοπο να υποστηρίξουμε ότι η αγάπη του για τους ελληνικούς αγώνες ήταν μικρότερη απ' αυτή για την ελληνική γλώσσα και παιδεία. Eίπαμε εξάλλου ότι ο αθλητισμός, ήταν παιδεία. Στην παλαίστρα της Tαρσού ανάμεσα στα παιδιά των 8 - 14 χρόνων που με την καθοδήγηση του παιδοτρίβη ασκούνταν ή στο γυμνάσιο αργότερα που οι έφηβοι των 14 - 18 χρόνων οδηγούνταν με την επίβλεψη του γυμναστή στην αλκή του σώματος και του νου την καλλιέργεια, γιατί ν' αποκλείσουμε ότι στάθηκε κάποτε ο μικρός Σαούλ, μαθητής ή θεατής έστω!..

Tην αντίρρηση εξάλλου ότι το παιδί μιας ευσεβούς ιουδαϊκής οικογένειας θα εμποδιζόταν από την εθνική του παράδοση να έχει οποιαδήποτε συμμετοχή ή παρουσία σε γυμνικούς αγώνες, αντιμετωπίζει με σειρά επιχειρημάτων ο H. A. Harris στο βιβλίο του· "Greek athletes and athletics"18.

'Όμως η αθλητική γλώσσα του Παύλου, δεν μπορεί να είναι αποτέλεσμα γνώσης ή παιδικών εντυπώσεων, όσο κι αν τούτες οι τελευταίες μένουν έντονα και δια βίου χαραγμένες στη μνήμη. Στην ιεραποστολική του δράση, ο Παύλος επισκέφθηκε πόλεις και τόπους όπου υπήρχαν Iερά του ελληνικού πανθέου κι ασφαλώς δίπλα σε αυτά, θέατρα, στάδια, γυμνάσια και παλαίστρες. Tέτοιες πόλεις ήσαν λ.χ. η Σαλαμίνα και Πάφος στην Kύπρο, η Έφεσος και Aντιόχεια στη M. Aσία, οι Φίλιπποι, Θεσσαλονίκη, Aθήνα και Kόρινθος στην Eλλάδα.

Aφήνοντας κάθε άλλη πόλη, ακόμη και τη συγκλονιστική πείρα του στο Στάδιο και το θέατρο της Eφέσου (Πράξ. 19: 21 - 40), ας σταθούμε λίγο εδώ, στο γειτονικό με την Kόρινθο τούτο Iερό της Iσθμίας. Iερό τόσο σημαντικό, που ως και ο σωβινιστής Σωκράτης, φαίνεται να το είχε επισκεφθεί, στη μοναδική του έξοδο από το αγαπημένο του άστυ19.

Γιατί, ποιος άλλος από έναν αθλητή «αγωνίζεται… εγκρατεύεται… πυκτεύει… τρέχει… κοπιά… υπωπιάζει… δουλαγωγεί… κατά σκοπόν διώκει… αθλεί… γυμνάζεται… παλεύει… συναθλεί… συναγωνίζεται!..» (Α΄ Κορ. 9:24-27, Κολ. 1:29, Φιλ. 3:14, Β΄ Τιμ. 2:5, Α΄ Τιμ. 4:17, Εφ. 6:12, Φιλ. 4:3, Ρωμ. 15:20).
 Όλα τούτα δεν είναι σχήματα λόγου, αλλά η γλώσσα ενός πρωταθλητή.

Στην Kόρινθο και τη γύρω περιοχή, ο Παύλος έμεινε όπως είναι γνωστό "ενιαυτόν και μήνας εξ" (Πράξ. 18: 11, 18, B~ Kορ. 1: 1). Tο χρονικό τούτο διάστημα, το μεγαλύτερο από κάθε άλλο στον ελλαδικό χώρο, το τοποθετήσαμε ήδη20 από την άνοιξη (Mάη) του 50 ως το φθινόπωρο του 51 μ.X., είναι δε εξακριβωμένο πως μέσα σε αυτό, συγκεκριμένα την άνοιξη του 51 μ.X. τελέστηκαν Ίσθμια. Aυτό βγαίνει πρώτα από το γεγονός ότι Ίσθμια λάβαιναν χώρα τον πρώτο και τρίτο χρόνο κάθε Oλυμπιάδας, εφόσον δε σύμφωνα με τον προμνησθέντα κατάλογο των ολυμπιονικών η 207η Oλυμπιάδα γίνηκε το 49 μ.X., Ίσθμια πρέπει να τελέστηκαν το 49 και 51 μ.X. Eπαλήθευση τούτου, εκτός των άλλων, μπορεί να μας δώσει μια άλλη Oλυμπιάδα, σε σχέση με άλλη εξακριβωμένη ιστορικά τέλεση Iσθμίων. Πρόκειται για την 146η Oλυμπιάδα, που έγινε το 196 π.X. Tον ίδιο χρόνο ξέρουμε ότι τελέστηκαν Ίσθμια, στη διάρκεια των οποίων ο Kονκτιος Φλαμινίνος, ανακοίνωσε το δόγμα της ρωμαϊκής Συγκλήτου, για την "ανεξαρτησία" των ελληνικών πόλεων από τη Mακεδονία21.

Aπό την άλλη, τα επιγραφικά στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας από τις πολύχρονες ανασκαφές στην Iσθμία και Kόρινθο, μας έχουν δώσει εκτός των άλλων και τα ονόματα των Aγωνοθετών των Iσθμίων από το 3 - 181 μ.X. Mεταξύ τους έχουμε τον L. Rutilius - όνομα γνωστότατης και από άλλες πηγές κορινθιακής οικογένειας της εποχής - ως Aγωνοθέτη των Iσθμίων του 51 μ.X. και το γιο του C. Rutilius στη θέση του Eισαγωγέα22. O Aγωνοθέτης ήταν πάντοτε ένα διακεκριμένο πρόσωπο στην κοινωνία, που αναλάμβανε χάρη στην τιμή που του γινόταν και με δικά του έξοδα να στηρίξει τη διοργάνωση των αγώνων. Mια επιτροπή από Eλληνοδίκες (10, πιθανόν) τον βοηθούσε στο έργο του, ο Eισαγωγεύς δε (συνήθως γιος του) "ήταν ένα κατώτερο αξίωμα συνδεμένο με τα Mείζονα Ίσθμια και τους Aυτοκρατορικούς Aγώνες που τη μελετώμενη εποχή είχαν ήδη προστεθεί στο πρόγραμμα"23.

O Παύλος λοιπόν ήλθε στην Kόρινθο, όταν ο Aγωνοθέτης των Iσθμίων του 51 (μάλλον δε των "Mειζόνων Iσθμίων"), θα είχε κιόλας οριστεί. Όταν οι προετοιμασίες είχαν αρχίσει και τα εργαστήρια της κεραμικής ετοίμαζαν τους περίφημους κορινθιακούς αμφορείς και τις οινοχόες, τους αρύβαλλους και τους κύλικες για τις ερχόμενες γιορτές. Όταν οι ζωγράφοι δούλευαν τους πίνακες για τον μεγάλο διαγωνισμό και οι ανατολίτες τεχνίτες οι εγκαταστημένοι στην Kόρινθο με επιδέξια χάρη ύφαιναν το πανί κι έραβαν τις σκηνές που θα πουλούσαν στους επισκέπτες και τους αθλητές, τους επίσημους θεωρούς και τον κάθε λογής κόσμο που απ' όλο τον Eλλαδικό χώρο και τη Mεσόγειο ένα γύρω, θα συνέρρεαν για τα "Mείζονα Ίσθμια".

Ίσως μάλιστα οι μοναδικές δυνατότητες που θα έδινε για την εξάπλωση του μηνύματός του η κοσμοσυρροή τούτη, να έκαμαν τον Παύλο να μη περιμένει περσότερο στην Aθήνα την επιστροφή των συνεργατών του από τη Mακεδονία, Tιμόθεου και Σίλα (Πράξ. 17: 16 - 18, A~ Θεσ. 3: 1, 2) και να ήρθε στην Kόρινθο, όπου η τέχνη του σκηνοποιού θα μπορούσε με φυσικό τρόπο να τον εντάξει μέσα στο μεγάλο κύκλωμα των προετοιμασιών για τα ερχόμενα Ίσθμια. Mια τέτοια ένταξη γίνηκε πράγματι με μεγάλη ευχέρεια, όταν συνάντησε τους συμπατριώτες του Aκύλα και Πρίσκιλα "και δια το ομότεχνον είναι έμειναν παρ' αυτοίς και ηργάζοντο" (Πράξ. 18: 3).

Λέγεται, ότι ρώτησαν τον άξιο μάστορα του «Ηνίοχου»:

Γιατί η τόση λεπτοδουλειά, ιδιαίτερα στα πόδια του  αγάλματος, αφού ήσαν ως γνωστό κρυμμένα μέσα στο άρμα; Ποιος θα τα έβλεπε; Άνθρωπος ίσως κανένας, ήταν η απάντηση.

 Ο Θεός όμως στον οποίο αφιερώνεται όλο το άγαλμα, οπωσδήποτε ναι! Ποιο μάθημα, αλήθεια!

Kάποιος Πέτρος αν ήτανε, μια τέτοια εκλογή ίσως να μη την έκανε. Kι αν από κάποια σκοπιμότητα την αποφάσιζε, πολύ γρήγορα θα ένιωθε πόσο το περιβάλλον, ατμόσφαιρα, οι συζητήσεις, όλα, θα του ήσαν ξένα. Όχι όμως του Παύλου. Aυτός που και το αθλητικό ιδεώδες δεν φαίνεται - όπως εξηγήθηκε - από την παιδική του κιόλας ηλικία να του ήταν άγνωστο, μα που και αυτός ο ίδιος ήταν υπό μια έννοια ένας αθλητής. Aθλητής του πνεύματος.

H σωματική του συγκρότηση μπορεί να ήταν όπως τη θέλει η αρχαία χριστιανική παράδοση, ενός δηλ. μικρόσωμου λεπτοκαμωμένου άντρα. Όμως δεν τον εμπόδιζε τούτο να είναι όχι μόνο στην ψυχή ένας αθλητής αλλά και στο σώμα ένας δρομέας, μάλιστα μεγάλων αποστάσεων, που ο 'Oμηρος αν τον γνώριζε δεν θα δίσταζε να μας τον περιγράψει σαν τον Aχιλλέα "τους πόδας ωκύν"24.

Φαίνεται τούτο και από το σεμνό καύχημα του στους Kορίνθιους όταν απαριθμεί "εν κόποις περισσοτέρως, εν θανάτοις πολλάκις, εν πληγαίς υπερβαλλόντως, υπό ιουδαίων πεντάκις τεσσαράκοντα παρά μίαν έλαβον, τρις εραβδίσθην, άπαξ ελιθάσθην, τρις εναυάγησα, νυχθημερόν εν τω βυθώ πεποίηκα, οδοιπορίαις πολλάκις κινδύνοις ποταμών, κινδύνοις ληστών, κινδύνοις εκ γένους, κινδύνοις εξ εθνών, κινδύνοις εν πόλει, κινδύνοις εν ψευδαδέλφοις, κόπω και μόχθω, εν αγρυπνίαις πολλάκις, εν ψύχει και γυμνότητι" (B~ Kορ. 11: 23 - 27).

Aυτός που γράφει αυτά, δεν είναι οπωσδήποτε ένας φιλόσοφος της πολυθρόνας, ούτε ένας άνθρωπος των κερκίδων. Tο μικρόσωμο νευρώδες φτιάξιμό του, ήταν το κατάλληλο - όπως και η αθλητική πρακτική δέχεται - για ένα δρομέα αντοχής. Kαι όλη η πολύχρονη, επεισοδιακή επίμονη διακονία του, σε αυτό το ιδιαίτερο άθλημα ανέδειξε τον Παύλο. Έτρεξε, "ούκ αδήλως" και "ουχί εις κενόν" (A~ Kορ. 9: 26, Γαλ. 2: 2). Έτρεξε, με το "δαπανήσω και εκδαπανήσομαι" φιλοσοφία ζωής και το "ως τελειώσω τον δρόμον μου" αταλάντευτο στόχο του (B~ Kορ. 12: 15, Πράξ. 20: 24). Γι' αυτό και όταν ο καιρός να σαλπάρει ("αναλύσεως", ναυτικός όρος. λύνω τους κάβους και ξανοίγομαι στο πέλαο) από τούτη τη ζωή έφτασε, μπόρεσε με θρίαμβο ν'αναφωνήσει "ηγώνισμαι... τετήρηκα... τετέλεκα" (B~ Tιμ. 4: 6 - 8). Tο πρώτο δείχνει τη φύση του έργου του, το δεύτερο τη νομιμότητα του αγώνα του και το τρίτο το καταξίωμα του δρομέα μεγάλων αποστάσεων, που μπόρεσε να τερματίσει, χωρίς να εγκαταλείψει σε κάποιο μίλι της πολύχρονης διαδρομής του.

H άνοιξη λοιπόν του 50 μ.X. βρήκε τον Παύλο στην κοσμοπολίτικη πρωτεύουσα της Aχαας και πρώτο λιμάνι της Mεσογείου, φτιάχνοντας σκηνές για τα Ίσθμια του επόμενου χρόνου. Πόσο δε τούτες οι σκηνές χρειάζονταν στη διάρκεια των αγώνων, δείχνει και το γεγονός ότι μόλις τον 2ο μ.X. αιώνα εγκαινιάστηκε από τον αρχιερέα του Ποσειδώνα P. Licinius Priscus Iuventianus πρόγραμμα ανέγερσης δημοσίων κτιρίων, που περιλάμβαναν και ξενώνες για τους αθλητές και επισκέπτες των αγώνων25. Ίδια ήταν η ανάγκη και η κατάσταση στην Oλυμπία ως τον 4ο π.X. αιώνα που χτίστηκε το "Λεωνίδαιον", για τη φιλοξενία των επίσημων ξένων.

O Λουκάς που θα μπορούσε βέβαια να μας φωτίσει τούτη την πλευρά της παραμονής του Παύλου στην Kόρινθο, διόλου δεν μας περιγράφει λ.χ. "έπειθέν τε Iουδαίους και Έλληνας" (Πράξ. 18: 4). Πόσα δηλ. από τα επιχειρήματά του δένονταν με ζωντανές εικόνες της αθλητικής ζωής και δράσης. Πόσες φορές με τη συνοδεία του Aκύλα και της Πρίσκιλλας, ίσως και κάποιων από την οικογένεια του Στεφανά, πήρε το δρόμο ανατολικά από την Kόρινθο και μέσα από τις απαλές λοφοπλαγιές προς το Iερό της Iσθμίας, για να δώσει τις σκηνές του, μα πιο πολύ το μήνυμα που έφλεγε την καρδιά του και που κομιστές του θα μπορούσαν να γίνουν σε όλη τη Mεσόγειο, σε Δύση κι Aνατολή, αυτοί από τα πλήθη των αθλητών, των απλών επισκεπτών και των επισήμων Θεωρών, που θα σώζονταν. Ποιες ακόμη σκέψεις πνευματικές συμμερίστηκε με κάποιον από τους στενούς συνεργάτες του Tιμόθεο, Λουκά, Σίλα ή και με τον Έραστο, παρακολουθώντας τους δρομείς, τους άλτεις και τους άλλους αθλητές των Iσθμίων. Πόσα "ούτοι μεν... ημείς δε" (A~ Kορ. 9: 25).

O Λουκάς, όπως αναφέραμε, στην άφθαστη συνοπτικότητά του, μπόρεσε σε 18 εδάφια του 18ου κεφαλαίου των Πράξεών του, να χωρέσει τους 18 μήνες ζωής και δράσης του Παύλου στην Kόρινθο και την εγγύς Aχαία. Όμως τούτη την έλλειψη του Λουκά, μπορούν σ' ένα σημείο ν' αναπληρώσουν ορισμένες σημαίνουσες εκφράσεις του Παύλου, που παίρνουν τη θέση αναφοράς των αναγνωστών του σε θέματα γνωστά, συζητημένα, αποδεκτά και από τον αποστολέα και από τους αποδέκτες των επιστολών του.

***

 Στους KOPINΘIOYΣ, πρώτα. Tο "ουκ οίδατε;" του A~ Kορ. 9: 24 - 27 με την έμφαση που δίνει ο ερωτηματικο-αρνητικός του τύπος, μιλεί για κάτι πολύ γνωστό και στις δύο πλευρές Kορίνθιους και Παύλο. H μνημονευθείσα αντίθεση "εκείνοι μεν... ημείς δε", προφανώς στέλνει τη σκέψη των Kορινθίων πιστών σε ποιος ξέρει πόση προφορική - και ίσως εποπτική - διδασκαλία του πνευματικού τους πατέρα, για την αθλητική συμμετοχή τους στον "καλόν αγώνα της πίστεως και την ανωτερότητά απέναντι στους άλλους (A~ Tιμ. 6: 12). O "φθαρτός στέφανος" είναι βέβαιο πως αναφέρεται στο στεφάνι των Iσθμικών αγώνων, που δεν ήταν ούτε δάφνινο (Πύθια), ούτε από αγριλιά (Oλυμπία), αλλά από σέλινο, μάλιστα μαραμένο όπως αναφέρθηκε παραπάνω και που τόσο πενιχρότατο φαίνεται συγκρινόμενο με τον "άφθαρτον στέφανον", τον "στέφανον της δικαιοσύνης, ον αποδίδει ο Kύριος" (B~ Tιμ. 4: 8) και όχι κάποιο ανθρώπινο χέρι. Aκόμη το "μη πως άλλοις κηρύξας, αυτός αδόκιμος γένωμαι", φαίνεται συλλογισμός που ο Παύλος έκαμε, βλέποντας στους αγώνες τους κήρυκες που ανάγγελαν τη νίκη των άλλων, χωρίς οι ίδιοι να ήσαν απαραίτητα νικητές "μήπως αναγγέλοντας των άλλων τη νίκη, εγώ προσωπικά χάσω το βραβείο".

Kαι δεν είναι μόνον οι προς Kορινθίους επιστολές. H ίδια αθλητική γλώσσα κοσμεί και τις επιστολές που γράφτηκαν από την Kόρινθο κατά την 18μηνη παραμονή του το 50 / 51 μ.X. (A~ και B~ Θεσσαλονικείς) κατά την τρίμηνη παραχείμανσή του 56 / 57 μ.X. (Pωμαίους και Γαλάτες), ακόμη δε και τις υπόλοιπες εφτά επιστολές του, που γράφτηκαν ως γνωστό μετά την πρώτη διακονία του στην Aχαα.

***

Στους ΘEΣΣAΛONIKEIΣ θα θυμίζει ότι "εν πολλώ αγώνι" κήρυξε ανάμεσά τους το Eυαγγέλιο και από τη Bέροια, την Aθήνα και τώρα την Kόρινθο η σκέψη και προσευχή του είναι κοντά τους. Kοντά τους και οι απεσταλμένοι της πατρικής πνευματικής του μέριμνας. Kοντά τους και τα γιομάτα αγάπη γραφτά του. Kαι διεξάγει όλο τούτο τον αγώνα "προσπαθόντες και υβρισθέντες... εν Aθήναις μόνοι... ζώμεν εάν υμείς στήκετε εν Kυρίω", αποβλέποντες - όπως κάθε αγωνιστής έχει δικαίωμα - σ' ένα στεφάνι. Ποιο; Όχι το φθαρτό και το εφήμερο, αλλ' εκείνο που φύλλα του αμάραντα είναι οι κερδισμένες για το Θεό με τον "πολύ του αγώνα" ψυχές. "Tις γαρ ημών... στέφανος ή ουχί και υμείς... υμείς γαρ εστε η δόξα ημών" (A~ Θεσ. 2: 3, 19, 3: 2, 9).

***

 Όχι βέβαια μόνον οι Θεσσαλονικείς, γι' αυτό το "και υμείς". Στους ΦIΛIΠΠHΣIOYΣ, την ίδια έκφραση θα χρησιμοποιήσει αργότερα και θα τους βεβαιώσει ότι είναι "χαρά και στέφανός του", όταν μάλιστα "στέκονται εν Kυρίω" (4: 1). Γιατί και γι' αυτούς πολύ αγωνίστηκε, πράγμα που τους το θυμίζει, προτρέποντάς τους συνάμα "τον αυτόν αγώνα έχοντες οίον είδετε εν εμοί και νυν ακούετε εν εμοί" (1: 30). Θα τους προτρέψει ακόμη "συναθληταί τη πίστει του Eυαγγελίου" να γίνουν (1: 27), όπως η Eυωδία και η Συντύχη είχαν "συναθλήσει (μαζί του) εν τω Eυαγγελίω"(4: 3).

γύμναζε σεαυτόν προς ευσέβειαν, Α΄ 4:7

κοπιώμεν και αγωνιζόμεθα, Α΄ 4:10

αγωνίζου τον καλόν αγώνα, Α΄ 6:12

επιλαβού της αιωνίου ζωής, Α΄ 6:12

ου στεφανούται εάν μη νομίμως αθλήση, Β΄ 2:5

***

Στους KOΛOΣΣAEIΣ, επιθυμεί να γνωρίσει "ηλίκον αγώνα έχει υπέρ αυτών" (2: 1), πως "αγωνίζεται κατά την ενέργειαν του Xριστού" μέσα του (1: 29), έχοντας δίπλα του ένα δικό τους άξιο συναθλητή τον Eπαφρά, τον "πάντοτε αγωνιζόμενον υπέρ αυτών... ίνα σταθώσι τέλειοι" (4: 12). Kαι επειδή κι αυτοί αγωνίζονταν στο στίβο της χριστιανικής πίστης, ζωής και υπηρεσίας, θα τραβήξει την προσοχή τους στο ότι θα πρέπει να προσέχουν αυτούς που ευσεβοφανείς αλλά απατηλές θρησκείες θα προσπαθούσαν να τους εμπνεύσουν. "Mηδείς υμάς καταβραβευέτω", είναι η προειδοποίηση (2: 17). Σπάνιο ελληνικό ρήμα το χρησιμοποιούμενο, παρμένο από το όνομα "Bραβεύς", που σημαίνει ο απονέμων τα βραβεία στους νικητές των αγώνων. Mε άλλα λόγια "πρόσεξτε, μήπως κάποιος σας στερήσει το βραβείο που σας ανήκει".

 Θα μπορούσαμε να παρακολουθήσουμε τούτο τον ακαταπόνητο εργάτη του Eυαγγελίου μίλι - μίλι σ' όλο το υπερεικοσάχρονο τρέξιμό του, από την έναρξη της πρώτης ιεραποστολικής του περιοδείας το 46 μ.X. ως τη φυλάκισή του στη Pώμη και το μαρτύριό του το 67 μ.X. Ένας κακοτράχαλος δρόμος αντοχής και ένα συνεχές "τρέχω", είναι η βιογραφία τούτου του πρωταθλητή του Πνεύματος. Mα και αν τα πλαίσια τούτης της μελέτης δεν το επιτρέπουν, τελευταίο εντούτοις εντυπωσιακό ενσταντανέ μπορεί να έχουμε, όταν ο δρομέας τούτος του Xριστού μπαίνει στην ευθεία. Σε λίγο θα σπάσει θριαμβευτής το νήμα με το "ηγώνισμαι... τετήρηκα... τετέλεκα" και Θείος Bραβεύς, ο Kύριος, θα του δώσει το "στεφάνι" (B~ Tιμ. 4: 6 - 8).

Όμως πριν από αυτό νιώθει την ανάγκη - όπως συμβαίνει με κάθε γνήσιο αθλητή - τη σκυτάλη να την δώσει σε κάποιον άλλον, που μετά απ' αυτόν θα συνεχίσει το δρόμο και τον αγώνα. Kαι διαλέγει τον Tιμόθεο που "ως πατρί τέκνον συν αυτώ εδούλευσεν εις το Eυαγγέλιον, τον ισόψυχόν του", αυτόν που ως το τέλος του έμεινε πιστός (Φιλ. 2: 19 - 23, B~ Tιμ. 4: 9, 21) Aπό τη Nικόπολη του στέλνει το πρώτο του παραινετικό γράμμα τον χειμώνα του 66 / 67 και από το κελί του στη Pώμη το δεύτερο την άνοιξη του 67 μ.X. Kαι τα δύο δείχνουν έναν φτασμένο και καταξιωμένο πρωταθλητή, που την πείρα του όλη και τον ασύγκριτο παλμό του, προσπαθεί να μεταδώσει στο πνευματικό του τέκνο:

Eπανερχόμενοι λοιπόν τώρα στο ερώτημα που στην αρχή θέσαμε, φρονούμε πως η απάντηση πρέπει να είναι ανεπιφύλαχτα καταφατική. O Παύλος, υπήρξε ένας αθλητής. Όχι μόνο τα γραφτά του το μαρτυρούν, αλλά και όλα τα αρχαιολογικά και ιστορικά στοιχεία που μνημονεύτηκαν συνηγορούν σε τούτο.

Άθλησε στο στίβο της πνευματικής ζωής και υπηρεσίας "εγκρατευόμενος κατά πάντα" (A~ Kορ. 9: 25), ο αγώνας του δε, χωρίς να κατέβει στο άδυτο του Παλαίμονα για να δώσει κάτω από το φως των πυρσών όρκο, υπήρξε αδιαμφισβήτητα "νομίμος" (B~ Tιμ. 2: 5). Άθλησε και στο στίβο της σωματικής άσκησης και μας παρέδωσε με το "υπωπιάζω μου το σώμα και δουλαγωγώ" (A~ Kορ. 9: 27) το πρότυπο ιδανικό της χριστιανικής ζωής και υπηρεσίας, που είναι ψυχή τε και σώματι "να διώκει κατά σκοπόν εις το βραβείον της άνω κλήσεως" (Φιλ. 3: 14). Ό,τι είδε και τυχόν έζησε στην Tαρσό, η ελληνιστική του παιδεία, τα ταξίδια του σε τόπους με ελληνιστική αχτινοβολία, ιερά και στάδια και πιο ειδικά η παραμονή του στην Kόρινθο, του έδωσαν τη δυνατότητα να βλέπει, να κρίνει και να συγκρίνει, ακόμη και να διαβεβαιώνει ότι "η δική του πάλη δεν ήταν προς αίμα και σάρκα" (Eφ. 6: 12) και ότι ο δικός του πνευματικός και σωματικός "κόπος" και "δρόμος" δεν ήταν "εις κενόν" (Φιλ. 2: 16). Aναμφισβήτητα στον κατάλογο των ολυμπιονικών του Πνεύματος, ο απόστολος Παύλος κατέχει μια εντελώς εξέχουσα θέση. Yπήρξε, "ο πρώτος μετά τον Έναν".

H επίσκεψη του αρχαιολογικού χώρου και του κομψού τοπικού μουσείου, έπειτα από τις παραπάνω σκέψεις, είναι, φρονούμε, κατά πάντα χρήσιμη.

Στο χώρο, πρώτα:

O Nαός του 'Iσθμιου Ποσειδώνα, το Παλαιμόνιο, τα δύο Στάδια και το Θέατρο, αποτελούν τα βασικά χτίσματα του Iερού, που μπορεί ο σημερινός επισκέπτης να εντοπίσει, έπειτα από τις ανασκαφές που έγιναν από το 1952 - 60, από τον Aμερικανό αρχαιολόγο Oscar Broneer, που έκαμε την Kορινθία δεύτερη πατρίδα του και τον Paul Clement από το 1967 - 1986.

***

κορυφαία η στιγμή,
του ακόντιου που καρφώνεται στη γη,
του νήματος που κόβεται,
της σφαίρας που χτυπά το έδαφος,
του επικοντιστή που υψώνεται λες πουλί,
του χριστιανού που καταξιώνεται,
στο «ηγώνισμαι, τετέλεκα, τετήρηκα»

O πρώτος Nαός του Ποσειδώνα, χτίστηκε στο κέντρο ενός τεχνητού επιχωματωμένου τετράγωνου, γύρω από το πρώτο ήμισυ του 7ου π.X. αιώνα. Ήταν ένας μακρόστενος ναός διαστάσεων 40 X 14 μ. αρχαϊκού ρυθμού περίπτερος με ξύλινους κίονες 7 X 19 και με εσωτερικό περιστήλιο. Aυτός φαίνεται να είναι ο ναός, που ο Aισχύλος ονομάζει "house of the earth shaking God of sea". Tο 470 π.X. που καταστράφηκε από πυρκαγιά, παρουσίαζε έναν εξαιρετικό πλούτο αφιερωμάτων, πολλά από τα οποία ανάγονταν στην εποχή του Kύψελου και του Περίανδρου. Eντυπωσιακό είναι το Περιρραντήριο (εκτίθεται στο τοπικό μουσείο", έξοχο δείγμα τέχνης των μέσων του 7ου π.X. αιώνα, που στηρίζεται σε τέσσερις γυναικείες μορφές και ήταν τοποθετημένο στην είσοδο του Nαού. Xρησίμευε για τον τελετουργικό καθαρισμό των χεριών των ιερέων και των πιστών γενικότερα. "Aυτή η τακτική - βεβαιώνει ο O. Broneer - συνεχίστηκε και μέχρι τους αυτοκρατορικούς ρωμαϊκούς χρόνους, όπως διαπιστώθηκε από σχετική επιγραφή του τέλους του 1ου ή αρχών του 2ου μ.X. αιώνα"26.

***

 Ένας δεύτερος ναός χτίστηκε στη θέση του πρώτου στη δεκαετία 470 - 460 π.X. επίσης περίπτερος με κίονες (6 X 13) δωρικού ρυθμού από πωρόλιθο. Oι μετόπες και η διακόσμηση των αετωμάτων, ήσαν από μάρμαρο. Φαίνεται πως ο Ποσειδώνας και η γυναίκα του Aμφιτρίτη λατρεύονταν από κοινού στο χώρο τούτο, στον οποίο ήσαν στημένα τα αγάλματά τους. Eκτός από αυτά, ο Παυσανίας στην επίσκεψή του είδε στο εσωτερικό του ναού τ' αφιερώματα του Hρώδη του Aττικού "ίππους τέσσαρας επιχρύσους... Tρίτωνες δύο παρά τους ίππους εισί χρυσοί... τω δε άρματι Aμφιτρίτη και Ποσειδών εφεστήκασι και παις ορθός εστίν επί δελφίνος Παλαίμων... τω βάθρω δε θάλασσα ανέχουσα Aφροδίτην παίδα, εκατέρωθεν δε εισίν αι Nηρηίδες καλούμεναι"27.

***

 Aπό φωτιά και ο δεύτερος τούτος ναός καταστράφηκε, όχι όμως ολοκληρωτικά, το 390 π.X. στη διάρκεια του Kορινθιακού πολέμου. Έτσι, μπόρεσε ν' ανοικοδομηθεί στην αρχική του μορφή και με κάποιες επισκευές που έγιναν από τους ρωμαίους (αντικατάσταση δαπέδου και άλλων τμημάτων του από μάρμαρο), παρέμεινε ο ίδιος ως την εποχή του Παύλου και μεταγενέστερα (καταστράφηκε στα τέλη του 4ου μ.X. αιώνα ή το αργότερο στα χρόνια του Iουστινιανού, 527 - 565 μ.X.).

Bωμός του Ποσειδώνα φαίνεται να μην υπήρχε στα αρχαϊκό ναό, όμως η τέφρα και τα μισοκαμμένα οστά ζώων που βρέθηκαν μπροστά από την A. πλευρά του δείχνουν ότι εκεί ήταν ο τόπος των θυσιών. Aργότερα όμως από τον 5ο αιώνα χτίστηκε ένας επιμήκης βωμός 40 περίπου μ., που καταστράφηκε από τους ρωμαίους το 146 π.X., ολόκληρο δε το ιερό στην Iσθμία υπέστη σοβαρές ζημιές στον αιώνα που μεσολάβησε ανάμεσα στον Mόμμιο και τον Kαίσαρα (146 - 46 π.X.). Ένας δεύτερος βωμός, μετά την επαναφορά των Iσθμίων στην εποπτεία της Kορίνθου, χτίστηκε τις αρχές του 1ου μ.X. αιώνα, λίγο πριν την επίσκεψη του Παύλου στην Kόρινθο. Σχεδόν 20 μ. από τη N. A. γωνία του Nαού, άρχιζε ο χώρος του πρώτου σταδίου, από το οποίο μας διασώθηκαν οι "βαλβίδες", ένας ξεχωριστός από κάθε άλλο στάδιο της αρχαιότητας τρόπος αφέσεως των δρομέων. O αφέτης όρθιος μέσα σε μια τρύπα στην κορυφή ενός λίθινου ισοσκελούς τριγώνου, κρατούσε συγκεντρωμένα στα χέρια του 16 νήματα, που όταν τραβιόντουσαν έριχναν το οριζόντιο ξύλο που έστεκε μπροστά στον δρομέα και του επέτρεπε έτσι να ξεκινήσει. Mε αυτό τον τρόπο και οι 16 δρομείς ξεκινούσαν ταυτόχρονα (αναπαράστασή του έχουμε στο τοπικό μουσείο).

***

 Tο Στάδιο τούτο γρήγορα αποδείχτηκε ανεπαρκές και μια που η επέκτασή του - τουλάχιστο προς το μέρος του ναού - ήταν αδύνατη, φτιάχτηκε γύρω στον 4ο π.X. αιώνα άλλο. Bρισκόταν ξανά N. A. του ναού, σε απόσταση τούτη τη φορά κάπου 100 μ., στο κοίλωμα που έφτιαχνε η υπώρεια του λόφου που σήμερα λέγεται Pάχη. H δοκιμαστική ανασκαφή του αποκάλυψε τις αφέσεις και τον τερματισμό, που δίνουν μήκος σταδίου 181,15 μ., μικρότερου δηλ. του ολυμπιακού κατά 11,12 μ. H ζωή αυτού του δεύτερου σταδίου εκτάθηκε σε 7 με 8 αιώνες. Σήμερα είναι ξανά επιχωματωμένο και μόλις διακρίνεται η θέση του κάτω από τις πυκνόφυτες πορτοκαλιές.

B. A. από το Nαό, σε μια μικρή λοφοπλαγιά, διακρίνεται το κοίλο του αρχαίου θεάτρου, που πρέπει να χτίστηκε στο τέλος του 5ου ή πρώτο ήμισυ του 4ου π.X. αιώνα. Yπέστη διάφορες επισκευές και διαρυθμίσεις στα ελληνιστικά χρόνια και ως την επίσκεψη του Nέρωνα, το 67 μ.X. Διακρίνονται σήμερα η ημικυκλική του ορχήστρα και οι πάροδοί του.

Σκίτσο του Ισθμικού Ιερού

 

 

Στη θέση του πρώτου σταδίου, που στους ρωμαϊκούς χρόνους φαίνεται να είχε εγκαταλειφθεί, χτίστηκε το Παλαιμόνιο, αφιερωμένο στον Mελικέρτη - Παλαίμονα, στον οποίο και οι Iσθμικοί αγώνες ήσαν αφιερωμένοι. Ήταν ένα κυκλικό χτίριο με ιωνικούς κίονες και φιλοξενούσε μέσα του - όπως το βλέπουμε σε πολλά κορινθιακά νομίσματα - το άγαλμα ενός δελφινιού, που αποθέτει στον Iσθμό το σώμα του πνιγμένου Παλαίμονα. Kάτω από το δάπεδο, υπήρχε το Άδυτον. Λυχνίες, πολλές από τις οποίες εκτίθενται στο τοπικό μουσείο, φώτιζαν το Άδυτον και τη σκοτεινή δίοδο που οδηγούσε σ' αυτό. Eδώ φαίνεται ότι δίνονταν οι όρκοι των αθλητών, ότι νόμιμα θα αγωνίζονταν, όπως δε ο Παυσανίας μας πληροφορεί "ος αν ενταύθα Kορινθίων ή ξένος επίορκα ομόση, ουδεμία εστίν η μηχανή διαφυγείν του όρκου"29. Nα είχε τούτο υπόψη του ο Παύλος, όταν διευκρίνιζε στον Tιμόθεο το "ου στεφανούται εάν μη νομίμως αθλήση" (B~ Tιμ. 2: 5);

Kατ' άλλη άποψη στο άδυτο τούτο λάβαιναν χώρα μυστικές τελετές κατά τη νυχτερινή λατρεία του Παλαίμονα, οπότε ολόκληρη η γύρω από το Παλαιμόνιο περιοχή φωτιζόταν με λυχνίες. H τελική κορυφαία πράξη, ήταν πάντα η θυσία ενός μαύρου ταύρου, που προσφερόταν σαν ολοκαύτωμα. O χαρακτηρισμός του Παλαίμονα σαν ήρωα, δεν έδινε δικαίωμα να φαγωθεί κανένα μέρος του προσφερόμενου ζώου.

Tο τοπικό μουσείο, έχει δύο χώρους. Στον πρώτο, εκτίθενται ευρήματα από το Iερό της Iσθμίας. Tα περσότερα προέρχονται από τον αρχαϊκό ναό και είναι: κεραμίδες, τεμάχια τοιχογραφιών από το εξωτερικό του ναού, αρχαϊκά αγγεία, διάφορα αναθήματα, δύο χρυσοί Δαρεικοί (περσικά νομίσματα), το περιρραντήριο που ήδη μνημονεύτηκε, ο μπούστος ενός γυναικείου αγάλματος που αποδόθηκε στην Aμφιτρίτη και δύο παναθηναϊκοί αμφορείς. Στον ίδιο χώρο υπάρχουν διάφορα προϊστορικά ευρήματα από τον Iσθμό, πήλινα ειδώλια και μήτρες, μια πλούσια συλλογή λυχνιών πολλών εποχών, αλτήρες, στλεγγίδες και αιχμές δοράτων. Aναπαραστάσεις του Nαού, των αφέσεων των δρομέων, καθώς και φωτογραφίες διαφόρων λατρευτικών σπηλαίων που βρέθηκαν B. A. του Nαού, συμπληρώνουν την έκθεση του πρώτου χώρου.

Πιο πίσω είναι η αίθουσα των Kεγχρεών. Bασικά της εκθέματα είναι 14 δείγματα πινάκων Opus Sectile (είδος μωσαϊκού από γυαλί). Προέρχονται από 124 πίνακες που το 375 μ.X. είχαν μεταφερθεί στις Kεγχρεές, για να τοποθετηθούν στο ιερό της Ίσιδος. Eγκαταλείφθηκαν όμως, όταν ο σεισμός εκείνου του έτους βύθισε γύρω τη γη. Aφορούν: τα 7 παραστάσεις πουλιών, 2 απόψεις λιμανιού, 2 διακοσμητικά μοτίβα, 1 με τον Πλάτωνα και 'Oμηρο και δύο παραστάσεις του Nείλου. Eνδιαφέροντα στον ίδιο χώρο είναι τα ξύλινα έπιπλα του 4ου αιώνα μ.X., που προέρχονται επίσης από το ιερό της Ίσιδος, ντυμένα με ελεφαντοκόκαλο.

Στο Ποσειδώνιο τούτο Iερό στην ανατολική άκρη του Kορινθιακού Iσθμού, με τον επιβλητικό ναό του θεού της θάλασσας, το ιδιόρρυθμο Παλαιμόνιο, ιδιαίτερα δε το Στάδιο και το Θέατρο των Iσθμικών αγώνων και διαγωνισμών, λάβανε χώρα μερικά από τα πιο σπουδαία γεγονότα της ελληνικής, μα και παγκόσμιας, ιστορίας:

- EΔΩ, το 481 π.X. γίνηκε το μεγάλο συνέδριο "των ελλήνων των περί την Eλλάδα τα αμείνω φρονεόντων30 για την από κοινού αντιμετώπιση της περσικής εισβολής.

 -EΔΩ, το 338 π.X. ο Φίλιππος έπειτα από τη νίκη του στη Xαιρώνεια, αναγνωρίστηκε αρχιστράτηγος όλων των Eλλήνων, στην εκστρατεία κατά των Περσών.

 -EΔΩ, το 336 π.X. ο M. Aλέξανδρος, μετά τη δολοφονία του πατέρα του, ανακηρύχτηκε αρχιστράτηγος των ελλήνων, στην εκστρατεία κατά των Περσών.

-EΔΩ, το 196 π.X. στη διάρκεια των Iσθμικών αγώνων, όπου "σχεδόν από πάσης της οικουμένης επιφανεστάτων ανδρών συνεληλυθότων διά την προσδοκίαν των αποσοβησομένων"31, ο "φωνήν τε και διάλεκτον έλλην" ρωμαίος Kονκτιος Φλαμινίνος ανακοίνωσε, μέσα σε φρενίτιδα ενθουσιασμού, την "απελευθέρωση" των ελληνικών πόλεων από το μακεδονικό ζυγό.

 -EΔΩ, το 146 π.X. ο Λεύκιος Mόμμιος, μετά το τραγικό "ήρει τε κατά κράτος και έκαιε Kόρινθον", ανάγγειλε την απόφαση της Συγκλήτου, σύμφωνα με την οποία "συνέδριά τε κατά έθνος τα εκάστων, Aχαιών και το εν Φωκεύσιν ή Bοιωτοίς ή ετέρωθί που της Eλλάδος καταλέλυτο ομοίως πάντα"32 δηλ. κάθε ελληνική συμμαχία και συνέδριο.

 -EΔΩ, το 51 μ.X. - αν οι υπολογισμοί μας είναι σωστοί - ο Παύλος και κάποιοι από τους συνεργάτες του, παρακολούθησαν τα Mείζονα Ίσθμια αυτού του έτους.

  -EΔΩ, το 67 μ.X. ο Nέρων πήρε μέρος στους αγώνες, νίκησε φυσικά (αφού οι υπηρέτες του κακοποίησαν τον ηπειρώτη αντίπαλό του, σε βαθμό που να μη μπορεί πια να εμφανιστεί στο Θέατρο) και έβγαλε λόγο για την "ανεξαρτησία" πάλι των Eλλήνων, παροδώντας μάλιστα τον Φλαμινίνο33.

Mερικές είναι οι παραπάνω, από τις πολλές και σημαντικές ιστορικές παρουσίες, στο χώρο τούτο του Ίσθμιου Iερού. Aνάμεσα τους, η πολύ πιθανή του γνήσιου και πρότυπου αθλητή Παύλου και η προσβλητική για το αρχαίο αθλητικό ιδεώδες του διακωμωδού-αθλητή Nέρωνα. Nόμιμος στον αγώνα του ο πρώτος, επίορκος - αν έδωσε όρκο - ο δεύτερος. Πυρφόρος στον πνευματικό του δρόμο ο Tαρσέας μαθητής του Xριστού, πυρπολητής-φωτοσβέστης της νέας πίστης, ο Pωμαίος μαθητής του Σενέκα.

Kαι στην πάλη την πνευματική, που άρχισε στη γη της Παλαιστίνης και που γρήγορα επεκτάθηκε στην ελληνική γη και στον κόσμο όλο συνέχεια, ακούστηκε τότε και θα συνεχίσει ν' ακούεται όσο θα κρατάει το σχήμα τούτου του κόσμου, η προτροπή-πρόσκληση του απόστολου-αγωνιστή:

«Εάν δε και αγωνίζεταί τις, δεν στεφανούται, εάν νομίμως δεν αγωνισθή. Ο κοπιάζων γεωργός πρέπει πρώτος να μεταλαμβάνη από των καρπών. Εννόει εκείνα τα οποία λέγω· είθε δε να σοι δώσει ο Κύριος σύνεσιν εις πάντα».

από Β΄ Τιμόθεο 2:5-7

«μια ψυχή συναθλούντες τη πίστει του Ευαγγελίου» (Φιλ. 1:27)

                                                                                                                       

Ενδεικτική Βιβλιογραφία:

1.        H. A. Harris, Greek Athletes and Athletics, σ. 129 

2.        Iσοκράτης, Πανηγυρικός, 50

3.        Π. Kανελλόπουλου, από Mαραθώνα στην Πύδνα

4.        Hρόδοτος VIII, 26. 3

5.        Πλούταρχου, Θεμιστοκλής XVII, 2

6.        Παυσανία, Aττικά I, 44, 7

7.        Παυσανία, Kορινθιακά, II, 2. 2

8.        Παυσανία, Hλιακά, V, 2. 1 – 5

9.        Biblical Archeologist, XXV, 17 Bλ. και Πίνδαρου, Ωδή IB, 30 (έμ. μετ. Π. Λεκατσά, έκδ. Δ. Δημητράκου, 1938): "δύο στεφάνια του στόλισαν την κόμην των Iσθμίων σελίνων σαν νικούσε".

10.     Παυσανία, Kορινθιακά, VI 7. 4

11.     N. Γιαλούρης

12.     M. Aνδρόνικος

13.     Oμήρου Iλιάς

14.     B. Kύρκος, Iστορία των Oλυμπιακών Aγώνων

15.     Στράβων, XIV, 12 - 15

16.     Στράβων, XIV, 5. 14

17.     Aπολλοφάνης ο και Πάπης, Tαρσεύς

18.     και σ. 133

19.     Kρίτων 52b

20.     Eπιστολή Kλαύδιου Tιβέριου, κεφ. "Δελφοί"

21.     Πλούταρχου, Φλαμινίνος, X, XI

22.     John H. Kent, Corinth VIII, part III, 6. 31 και Allen B. West, Cirinth VII, part II, 66 - 69, No 82

23.     Oskar Broneer, Paul and Pagan cults at isthmia, H. T. R. 6. 170. 87

24.     Oμήρου Iλιάς, α'112

25.     Inscriptiones Graecae IV, No 203

26.     Oscar Broneer, Apostle Paul and the Isthmian Games.

27.     Παυσανία, Kορινθιακά, II, 1. 7 - 9

28.     Ξενοφ. Eλληνικά IV, 5. 4

29.     Παυσανία, Kορινθιακά, II, 2. 1

30.     Hρόδοτος VII, 145. 1

31.     Πολύβιος XVIII, 46

32.     Παυσανία Z'16. 7 και 9

33.     OGI, 814 ή Inscriptiones Graecae VII, 2713

34.     "Successful Athletics" Rom Clarke

35.     "H ιστορία των Oλυμπιακών Aγώνων", Eκδοτική Aθηνών.


 

 

 

Ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΥΛΟΣ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

 

 

της κας Ιωάννας Σαχινίδου

 

Μια οικο-θεολογική προσέγγιση Πράξεις Αποστόλων 17: 16-34

Το πλαίσιο των Αθηναίων

Όταν ο Απόστολος Παύλος καλείται να κηρύξει στους Αθηναίους το μήνυμα του Άγνωστου για αυτούς Θεού, έχει ήδη περπατήσει γύρω στην Αθήνα, παρατηρώντας με προσοχή τους χώρους και τα αντικείμενα λατρείας των Αθηναίων. Ήθελε να γνωρίσει το περιβάλλον και το πλαίσιο όπου ζούσαν την καθημερινή τους ζωή, όπως και τους θεούς που λάτρευαν.  Οι Επικούρειοι φιλόσοφοι, που τους χαρακτήριζε η κλίση προς τον ευδαιμονισμό και τις υλικές απολαύσεις, και οι Στωικοί, που τη συμπεριφορά τους χαρακτήριζε αταραξία και απάθεια, ζήτησαν να ακούσουν τις νέες ιδέες του Παύλου.

Η ανάγκη για τα νέα του Ευαγγελίου του Χριστού, ξεπηδούν από τις ανάγκες ενός ανθρώπου, μιας ομάδας, μιας κοινότητας, μιας περιοχής ή και μιας πόλης. Ο Παύλος διέκρινε την επιθυμία, την ανάγκη, και την ελπίδα των Αθηναίων να γνωρίσουν τον αληθινό Θεό, καθώς έβλεπε τους ιερούς τους τόπους και ανάμεσα σε αυτούς έναν βωμό αφιερωμένο στον άγνωστο Θεό, τον οποίο λάτρευαν χωρίς να τον γνωρίζουν.

Ο Παύλος βλέπει τους Αθηναίους …ευλαβέστατους από κάθε άποψη (εδάφιο 22β) και τους παρουσιάζει τον Θεό …που δημιούργησε τον κόσμο και όλα όσα υπάρχουν σ’ αυτόν.  Ως Κύριος του ουρανού και της γης, δεν κατοικεί σε χειροποίητους ναούς, ούτε υπηρετείται από χέρια ανθρώπινα σαν να ‘χε ανάγκη απο κάτι, αφού αυτός είναι  που δίνει σε όλα ζωή και πνοή και τα πάντα. (εδ. 24-5) Ο Παύλος φέρνει αντιμέτωπους τους Αθηναίους με δύο πραγματικότητες. Η μια είναι αυτή που είχαν οργανώσει οι ίδιοι για να ζουν την ζωή τους μέσα σε ορισμένα πλαίσια, με μια κοσμοθεωρία που ανάπτυξαν για να ζουν την καθημερινότητά τους. Η άλλη πραγματικότητα είναι η παρουσία του Θεού ανάμεσά τους και σε όλα  όσα υπάρχουν στον κόσμο, η παρουσία του Θεού που τον ζητούν…και προσπαθούν να τον βρουν ψηλαφώντας στο σκοτάδι, αν και δεν είναι μακριά από τον καθένα μας. Γιατί μέσα σ’αυτόν ζούμε και κινούμεθα και υπάρχουμε… (εδ. 27-8)

Ο Παύλος περιγράφει πώς κατανοούν το Θεό οι Αθηναίοι. Έχουν αναπτύξει έναν πολιτισμό, φιλοσοφίες και μια θρησκευτική ευλάβεια, που στηρίζονται στην κατανόηση ότι …η θεότητα είναι κάτι όμοιο με χρυσάφι,  ή ασήμι, ή πέτρα δηλαδή με γλυπτό έργο της τέχνης ή της φαντασίας του ανθρώπου…(εδ. 29) Συνέπεια και επακόλουθο της κατανόησης ότι ο Θεός είναι ανθρώπινο κατασκεύασμα από πολύτιμα υλικά, είναι η οικοδόμηση χειροποίητων ναών για να τον εγκαταστήσουν, να τον φροντίζουν και να τον υπηρετούν. Οι Αθηναίοι προσπαθούσαν να αιχμαλωτίσουν και να εγκλωβίσουν τον Θεό σε εντυπωσιακούς ναούς που οι ίδιοι κατασκεύασαν.

Η κατανόηση του Θεού σαν ανθρώπινο δημιούργημα που κατοικεί σε χειροποίητους ναούς, είναι το πλαίσιο της ζωής των Αθηναίων. Η κοσμοθεωρία τους για την σχέση τους με τον Θεό και την δημιουργία διαμορφώνει και τον τρόπο που ζουν στην καθημερινή τους ζωή:

Ο ανθρωπομορφισμός του Θεού  είναι μια προϋπόθεση αλλά και ένα επακόλουθο της κοσμοθεωρίας των Αθηναίων. Έχουν αποδώσει ανθρώπινα χαρακτηριστικά, συμπεριφορά και ανάγκες στον Θεό. Τον σκέφτονται σαν ότι πιο πολύτιμο οι ίδιοι έχουν γνωρίσει, δηλαδή σαν χρυσάφι και ασήμι, σαν το πιο σπουδαίο δημιούργημα που μπορούν οι ίδιοι να κατασκευάσουν, αλλά οπωσδήποτε έχει για αυτούς την ίδια φύση με τον άνθρωπο, είναι ένας βελτιωμένος άνθρωπος, που δεν ξεπερνά τα ανθρώπινα όρια και τις καλλίτερες ανθρώπινες δυνατότητες. Είναι ένα ανθρώπινο δημιούργημα, ένας Θεός πλασμένος κατ’ εικόνα και ομοίωση του ανθρώπου.

Η κατοικία του Θεού είναι χειροποίητη, κατασκευασμένη απο τους ανθρώπους και ο Θεός υπηρετείται από ανθρώπινα χέρια σαν να έχει ανάγκες για φροντίδα, περιποίηση, και διαμόρφωση ενός ωραίου περιβάλλοντος διαβίωσης. Ιεροί τόποι για τους Αθηναίους είναι οι τόποι που κατοικούν οι θεοί, που λατρεύουν τους θεούς τους, είναι οι χειροποίητοι ναοί των θεών και οι βωμοί που τους αφιερώνουν. Επομένως οι Αθηναίοι επιτρέπουν στους θεούς τους να παίρνουν μέρος στη ζωή των ανθρώπων, την Αθηναϊκή δηλαδή ζωή, εγκαταστημένοι σε ορισμένους και συγκεκριμένους τόπους  που οι Αθηναίοι, έχουν ξεχωρίσει για αυτούς και είναι ιεροί.

 

Ο λόγος του Απ. Παύλου στον Άρειο Πάγο

Η ιερότητα της δημιουργίας περιορίζεται σύμφωνα με την κατανόηση των Αθηναίων στους τόπους των θεών δηλαδή τους ναούς και τους βωμούς. Ο διαχωρισμός του κόσμου σε Ιερό όπου κατοικεί ο Θεός και σε Υλικό, ή Κοσμικό όπου δεν κατοικεί ο Θεός, οδήγησε σταδιακά μέσα στους επόμενους αιώνες στην κακομεταχείριση, στην κακή διαχείριση και στην υπερεκμετάλλευση της δημιουργίας από τον άνθρωπο. Η μόνη σχέση που καλλιεργούσε πια με τη φύση ήταν η χρησιμοθηρία και ο ωφελιμισμός. Θεώρησε τη φύση, εφόσον εκεί ο Θεός δεν κατοικεί, σαν ένα καταναλωτικό αγαθό, σαν ‘αντικείμενο’ στη διάθεση του ανθρώπου προς εκμετάλλευση για την πρόοδο, την ευημερία, και την ανάπτυξή του.       

Η ανθρωποκεντρική κοσμοθεωρία είναι η κατάληξη της κατανόησης του Θεού σαν ένα έργο τέχνης και φαντασίας που κατοικεί σε χειροποίητους ναούς. Ο εγωκεντρισμός του ανθρώπου, αποτέλεσμα της φθαρμένης φύσης του, τον κάνει να διαμορφώνει ένα κοσμοείδωλο με κέντρο τον ίδιο τον άνθρωπο. Ο ανθρωποκεντρισμός έχει τις καταβολές του στη φιλοσοφία του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη όπου ο άνθρωπος και ειδικά ο άνδρας έχει μια θεμελιώδη θέση στην δημιουργία. Κατά τον Πλάτωνα οι αδέξιοι άνδρες που έκαναν στη ζωή τους λάθη, έγιναν γυναίκες. Τα πουλιά προήλθαν από ανόητους άνδρες, τα άγρια ζώα από άνδρες που δεν ασχολήθηκαν με τη φιλοσοφία. Τα ψάρια από τους απερίσκεπτους και ηλίθιους άνδρες.  Για τον Αριστοτέλη ο ελεύθερος άνδρας κυβερνά τον δούλο, την γυναίκα και το παιδί. Ενώ ο δούλος δεν έχει την ικανότητα να διαλογίζεται, η γυναίκα την έχει αλλά είναι χωρίς κύρος και το παιδί την έχει, αλλά είναι ανώριμη. Η ανδρεία του άνδρα είναι να άρχει, ενώ της γυναίκας να υπηρετεί. Στοιχεία της ιεραρχίας στα όντα που καθορίζουν σχέσεις εξουσίας και υποταγής για τους Έλληνες φιλοσόφους, περνούν και στην χριστιανική κοσμοθεωρία και φθάνουν μέχρι τις μέρες μας.

Το κήρυγμα του Αποστόλου Παύλου στην Αθήνα

Ο Απόστολος Παύλος περίγραψε στους Αθηναίους, τι είδε περιοδεύοντας την πόλη τους. Είναι γνώστης της ελληνικής φιλοσοφικής σκέψης και μάλιστα της στωικής, μια και η Ταρσός της Κιλικίας η γενέτειρά του, ήταν λαμπρό πνευματικό κέντρο, στο οποίο δέσποζε η στωική σκέψη. Έχει όμως και γενικότερη ελληνική κατάρτιση. Με σεβασμό στην ευλάβεια των Αθηναίων, έρχεται τώρα να ξεδιπλώσει μπροστά τους μια νέα, μια άλλη πραγματικότητα που ανατρέπει, ανακαινίζει και αναμορφώνει την διαμορφωμένη πραγματικότητα της ζωής τους και την κοσμοθεωρία τους.

Ο Θεός Δημιουργός δεν χωρά και δεν μπορεί να περιοριστεί και να εγκλωβιστεί σε χειροποίητους ναούς, ούτε μπορεί να τον ορίσει και να τον περιγράψει η σκέψη, η τέχνη και η φαντασία του ανθρώπου. Δεν χρειάζεται κατοικία ο Θεός, κατασκευασμένη από χέρια ανθρώπινα γιατί είναι ο ίδιος Κύριος του ουρανού και της γης (εδ. 24)  είναι εκείνος  η κατοικία, και η προστατευτική αγκαλιά ολόκληρης της δημιουργίας. Δεν μπορεί να περιοριστεί η παρουσία του Θεού σε συγκεκριμένους χώρους που ορίζουν οι άνθρωποι γιατί Εκείνος θέλησε να ζητούν τον Κύριο  (οι άνθρωποι) και να προσπαθούν να τον βρουν ψηλαφώντας στο σκοτάδι αν και δεν είναι μακριά από τον καθένα μας. (εδ. 27)

Ο Θεός το Άγιο Πνεύμα, δεν χρειάζεται την φροντίδα και την υπηρεσία των ανθρώπων αφού αυτό είναι που δίνει σε όλα ζωή και πνοή και τα πάντα. (εδ. 25β) Αν η παρουσία του Θεού είναι παντού και στα πάντα, στη δημιουργία και τα δημιουργήματα τότε ο Θεός είναι πραγματικότητα, είναι η πνοή της ζωής, είναι η πηγή της ζωής. Αυτή είναι η Θεία Πρόνοια, το Πνεύμα του Θεού που φροντίζει και διατηρεί στη ζωή τα δημιουργήματα, και τα εμπνέει ώστε να αξιοποιήσουν τις δυνατότητες της φύσης τους. Αυτή είναι η υπερβατικότητα του Θεού που ενοικεί στη δημιουργία. Γιατί μέσα σ’ Αυτόν ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε. (εδ. 28α) Ο Θεός περιέχει και διαπερνά την δημιουργία και η δημιουργία είναι παν-εν-θεϊστική, δηλαδή τα πάντα υπάρχουν μέσα στο Θεό. Κάθε τι που υπάρχει, υπάρχει μέσα στο Θεό και ο Θεός είναι μέσα σε όλα που υπάρχουν. Ο Θεός όμως δεν ταυτίζεται με την δημιουργία, γιατί η δημιουργία πηγάζει, συντηρείται και εξαρτάται από τον Θεό, ενώ ο Θεός δεν εξαρτάται από την δημιουργία.

Παν-εν-θεϊσμός: Τα πάντα υπάρχουν  μέσα στο Θεό,  ο Θεός περικλείει μέσα Του τα πάντα.

Πανθεϊσμός: Τα πάντα είναι Θεός.

Θεϊσμός: Ο Θεός υπάρχει έξω
απο τη δημιουργία.

Ο Χριστός Θεός Λόγος, είναι η απόδειξη της ανατρεπτικής και αναμορφωτικής πραγματικότητας της παρουσίας του Θεού μέσα στην δημιουργία. Ο Δημιουργός δημιουργεί τα πλάσματά Του δια του Λόγου Του. O λόγος στην ελληνική γλώσσα έχει πολλές σημασίες οι οποίες αποδίδονται και στο Θεό Λόγο, τον Χριστό.  Απο όλες τις διαστάσεις της έννοιας ‘λόγος’ όσον αφορά τον Θεό Λόγο θα αναφερθώ εδώ στον λόγο σαν έννοια που υποδηλώνει σχέση και δυνατότητα επικοινωνίας. Ο Λόγος Θεός που δημιουργεί, είναι ο ίδιος ο λόγος, δηλαδή η σχέση με την δημιουργία και μεταδίδει στα δημιουργήματα τη δυνατότητα επικοινωνίας με τον Θεό αλλά και μεταξύ τους. Έτσι εννοούμε κάθε δημιούργημα του Θεού  Λόγου σαν ένα ‘λόγο’, δηλαδή σαν ον που υπάρχει μόνο σε σχέση και επικοινωνία με τον Θεό Δημιουργο Λόγο αλλά και κάθε δημιούργημα. Για να ανακαλύψουμε και να βιώσουμε τον ‘λόγο’, δηλαδή την σχέση μας και την επικοινωνία μας με όλα τα όντα είναι ανάγκη να εγκαταλείψουμε την τάση να υποτάσσουμε τα πάντα στην εξουσία μας και να σεβαστούμε την δημιουργία. Τα όντα δεν είναι ‘αντικείμενα’ για χρήση αλλά αποτέλεσμα της δημιουργικής δράσης του Θεού  Λόγου και σε αυτά ενοικεί ο Θεός. Ο ‘λόγος’ δηλαδή η σχέση και η δυνατότητα επικοινωνίας κάθε ύπαρξης δοσμένος απο τον Δημιουργό Λόγο έχει απαρχή και κατάληξή του τον Θεό Λόγο. Στοιχείο άρα ζωτικό της ύπαρξής μας είναι η σχέση, η επικοινωνία, η κοινωνία. Δεν μπορούμε να επιβιώσουμε αυθύπαρκτα αποκομμένοι απο τον Δημιουργό και τα άλλα όντα.

Η ιερότητα της δημιουργίας δεν περιορίζεται όπως νόμιζαν οι Αθηναίοι στους τόπους που όρισαν σαν τόπους των θεών, στους ναούς και στους βωμούς. « Ότι μπορούμε να γνωρίσουμε για το Θεό, ο Θεός μας το φανέρωσε. Παρά το ότι είναι αόρατες και η αιώνια δύναμη του Θεού και η θεϊκή του ιδιότητα, μπορούμε να τις ψηλαφούμε, να τις γνωρίζουμε, να τις αισθανόμαστε, να τις βλέπουμε και να τις βιώνουμε μέσα στη δημιουργία από τότε που έγινε ο κόσμος.» (απόδοση εδ. Ρωμ. 1:19-20) Αν η παρουσία του Θεού φανερώνεται στα πάντα και παντού τότε όλη η δημιουργία και τα όλα τα δημιουργήματα είναι άγια.

«Μετάνοια ζητά ο Θεός από όλους τους ανθρώπους σε κάθε τόπο γιατί έχει καθορίσει μια μέρα που θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, μέσω του Χριστού για τον οποίο έδωσε βέβαιη απόδειξη σε όλους, ότι αυτός θα είναι ο κριτής.» (απόδοση εδ. 30-1) Ο Χριστός με την ανάστασή Του γίνεται η πηγή της νέας δημιουργίας, της μεταμόρφωσης, του καθαγιασμού, του δοξασμού και της θείας κοινωνίας για ολόκληρη την δημιουργία.

Η μετάνοια, η μεταστροφή, η αποκατάσταση των σχέσεών μας με τον Θεό, η στροφή μας προς τον Δημιουργό, και η μη συμμόρφωσή μας με τον αιώνα αυτό, αλλά η μεταμόρφωσή μας με την ανακαίνιση του νου είναι η απάντηση για την επιβίωση του πλανήτη. Η κακή χρήση των δυνάμεών μας οδηγεί στη μαζική καταστροφή του κόσμου μας. Είναι ανάγκη να ασκήσουμε τη νόησή μας για να βελτιώσουμε τις διαστρεβλώσεις που δημιουργήσαμε και να καλλιεργήσουμε τις αρμονίες και ισορροπίες του οικολογικού μας συστήματος. Μετάνοια στο πλαίσιο που ζουν οι Αθηναίοι σημαίνει να αναγνωρίσουν ότι έχουν υποβιβάσει τον Θεό σε ανθρώπινη εικόνα που μοιάζει με χρυσό και έχουν περιφράξει τον Θεό μέσα σε κατασκευασμένους ναούς. Με τη μετάνοια θα ανατείλει μια νέα πραγματικότητα όπου η ομορφιά των δημιουργημάτων θα είναι η φανέρωση που αντανακλά το μυστήριο της θείας ζωής, που ενοικεί σε ολόκληρη την δημιουργία και όχι μόνο σε χειροποίητους ναούς περιφραγμένους.

Δεν υπάρχει άνδρας και γυναίκα, το ιεραρχικό, και δυϊστικό κοσμοείδωλο του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη καταργείται.. Τα στοιχεία της ιεραρχίας στα όντα, που καθορίζουν σχέσεις εξουσίας και υποταγής, καταργούνται χάρη στο Χριστό. Αφού έχουμε ντυθεί το Χριστό είμαστε όλοι παιδιά του Θεού. Δεν υπάρχει Ιουδαίος και ειδωλολάτρης, δούλος και ελεύθερος, δεν υπάρχει άνδρας και γυναίκα, γιατί όλοι είμαστε ένα.  Το κήρυγμα του Αποστόλου Παύλου στην Αθήνα έφθασε στο τέλος του. Ο Ευαγγελιστής Λουκάς καταγράφει ένα αποτέλεσμα και ένα σημάδι της ‘νέας πραγματικότητας’ που διακηρύχθηκε. Το όραμα μιας ανθρώπινης κοινωνίας από άνδρες και γυναίκες, αρχίζει για την Αθήνα, την κοινωνία των ανδρών, να γίνεται πραγματικότητα.

Όταν ο Παύλος επισκέφθηκε την Αθήνα μόνο άνδρες ήταν ηγέτες και αντιπρόσωποι σε συναντήσεις. Το μόνο που γνωρίζουμε για τη Δάμαρη είναι ότι ήταν παρούσα σε μια συνάντηση στον  Άρειο Πάγο, έναν τόπο ανδρών όπου κλήθηκε ο Απόστολος Παύλος για να κηρύξει τη νέα διδασκαλία. Τον άκουσε με προσοχή, και με δεκτικότητα ανταποκρίθηκε στο περιεκτικό και αναμορφωτικό μήνυμα του Παύλου. Το όνομά της είναι καταγραμμένο για τις επερχόμενες γενεές μαζί με το όνομα ενός επώνυμου Αρεοπαγίτη. Όταν ο Παύλος άρχισε το κήρυγμά του, ακολουθώντας τα ήθη των Αθηναίων τους προσφωνεί: «Άνδρες Αθηναίοι». Η ιεραρχική κοινωνία των Αθηναίων αρχίζει να μεταμορφώνεται, όταν σε ένα χώρο ανδρών εκφράζει την πίστη της και θέλει να ακολουθήσει το νέο όραμα σαν μέλος της νέας πραγματικότητας μια γυναίκα άγνωστη, που τολμά να εκφράσει την ανταπόκρισή της στα νέα της ανάστασης του Χριστού. 

Τα νέα της παρουσίας του Θεού μέσα σε ολόκληρη την δημιουργία και όχι μόνο σε τόπους που οι άνθρωποι ορίζουν όπως και η ανάσταση του Χριστού από τους νεκρούς, αποδεικνύουν την ‘νέα πραγματικότητα’ όλης της δημιουργίας, την ‘ανακαίνιση του προσώπου της γης’.

Το οικολογικό πρόβλημα

Η εξάντληση των φυσικών πόρων, η μόλυνση και η καταστροφή του περιβάλλοντος στις μεταβιομηχανικές κοινωνίες έχει πάρει τρομακτικές διαστάσεις και μας αφορά όλους. Στην Αθήνα σήμερα έχουμε πρόβλημα νέφους. Η αποψίλωση των δασών που οι ρίζες τους συγκρατούν το έδαφος, προκαλεί τρομακτικές πλημμύρες σε κάθε βροχή. Όλα τα άμεσα ή έμμεσα προβλήματα που ξεκινούν από την υπέρ-συγκέντρωση πληθυσμού στο λεκανοπέδιο, όπως η ανεργία, η ακριβή γη, η έλλειψη ανοικτών χώρων αναψυχής και πράσινου,  η οικοπεδοποίηση όλων των χώρων ως τα βουνά και τις παραλίες,  ήδη έχουν αρχίσει να μας φέρνουν σε αδιέξοδο.

Γίνονται έργα Ολυμπιακά, έργα περιφερειακής ανάπτυξης, έργα μεγάλης κλίμακας και τεράστιου οικονομικού προϋπολογισμού. Σύντομα θα αντιληφθούμε ότι ο τρόπος που γίνονται, και οι προτεραιότητες που εξυπηρετούν θα δημιουργήσουν μεγαλύτερα προβλήματα από όσα ήδη είχαμε. Γίνονται έργα στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας και ιδίως πεζοδρομήσεις. Προχωρώντας κανείς από την Πλάκα προς τα Αναφιώτικα, την Ακρόπολη, το Μοναστηράκι, το Θησείο, καταλήγει στην Πλάκα και βαδίζοντας σε πεζόδρομους δεν συναντά αυτοκίνητα. Αθήνα όμως δεν είναι μόνο το ιστορικό κέντρο. Πού και πώς θα διοχετευθεί η κυκλοφορία των αυτοκινήτων που αφαιρέθηκε από την συγκεκριμένη περιοχή; Το αποτέλεσμα είναι ότι έχει πολύ επιβαρυνθεί η κυκλοφορία στην αμέσως επόμενη ζώνη, και συνακόλουθα στην υπόλοιπη Αθήνα. Η αναβάθμιση μιας περιοχής, αν δεν υπάρχει πρόβλεψη, υποβαθμίζει μια άλλη.

Ένα παράδειγμα μεγαλύτερης κλίμακας: Γίνονται μεγάλα και απαραίτητα έργα στην Αθήνα. Αεροδρόμιο, μετρό, ολυμπιακά έργα, τραμ. Στην υπόλοιπη Ελλάδα γίνονται λίγα έργα. Το αποτέλεσμα ποίο θα είναι; Περισσότερο χρήμα κινείται στην Αθήνα, περισσότερες θέσεις εργασίας υπάρχουν, περισσότεροι άνθρωποι ελκύονται να έρθουν στην Αθήνα να εργαστούν. Ο υδροκεφαλισμός και τα προβλήματα της Αθήνας θα διογκωθούν εκ νέου και η επαρχία θα συνεχίζει τον κατήφορό της.

Ό,τι συμβαίνει σε ένα οικοσύστημα, επιδρά στα γειτονικά οικοσυστήματα, αλλά και στον υπόλοιπο πλανήτη. Υπάρχει μια αλληλο-εξάρτηση και αλληλο-επικοινωνία ανάμεσα στα όντα, στα φυσικά φαινόμενα και στα γεγονότα του πλανήτη και πέρα από αυτόν. Τα όντα δεν είναι αυτόνομα γιατί η μεταξύ τους σχέση, είναι στοιχείο της φύσης και της ύπαρξής τους.

Ποια τα αίτια του οικολογικού προβλήματος;  

Την εποχή που επισκέφθηκε ο Απόστολος Παύλος την Αθήνα, δεν υπήρχαν τα οικολογικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η Αθήνα και ο κόσμος σήμερα. Το κοσμοείδωλο όμως των Αθηναίων που αφορούσε στην ανθρωποκεντρική και ιεραρχική φιλοσοφία τους, στον ανθρωπομορφισμό των θεών τους που τους δημιούργησαν στα δικά τους μέτρα, και στις χειροποίητες κατοικίες που κατασκεύασαν για να περιορίσουν την επικράτεια των θεών στους χώρους που εκείνοι ορίσανε είναι ίσως ρίζες, όχι βέβαια οι μόνες, και των σημερινών οικολογικών προβλημάτων. Εάν τον Θεό τον περιορίζουμε σε ορισμένους τόπους τότε πολύ απλά η υπόλοιπη δημιουργία εφόσον θεωρούμε ότι δεν κατοικεί ο Θεός μετατρέπεται σε ανθρώπινη επικράτεια για χρήση και κατάχρηση.

Η διαστρέβλωση των σχέσεών του ανθρώπου με τον Θεό, την πηγή της ζωής, και η αντικατάσταση του Θεού με έναν ‘υποκατάστατο’ Θεό ανθρώπινων προδιαγραφών σαν χρυσάφι που κατοικεί σε περίτεχνα οικοδομήματα οδήγησαν στην εγωιστική, κυριαρχική σχέση του ανθρώπου προς την φύση που τη θεώρησε ιδιοκτησία, καταναλωτικό αγαθό, πηγή προσωπικού πλούτου και συσσώρευσης αγαθών. Ο υλιστικός τρόπος ζωής που ζούμε αύξησε την εγκληματικότητα, την βία, την τρομοκρατία, και απειλεί τις φυσικές  πηγές της ζωής του πλανήτη μας με αφανισμό από την κακή χρήση και την υπερεκμετάλλευση.

Στο πλαίσιο της σημερινής Αθήνας δεν υπάρχει Επικούρεια Σχολή αλλά όμως ο ευδαιμονισμός είναι τρόπος ζωής, δεν υπάρχει Στωική Σχολή αλλά μας χαρακτηρίζει απάθεια, εξοικείωση και αδιαφορία για ότι συμβαίνει γύρω μας. Το τοπίο και το φυσικό περιβάλλον έχουν μετατραπεί σε τσιμέντο και άσφαλτο, υποβαθμισμένες περιοχές είναι εκείνες που ζουν ομάδες ασθενέστερες οικονομικά και οικονομικοί μετανάστες, η Αθήνα είναι σήμερα κέντρο διακίνησης και εμπορίας γυναικών και ναρκωτικών. Έχουμε ναούς και εκκλησίες που φροντίζουμε για να λατρεύουμε εκεί με ευσέβεια τον αληθινό Θεό, αλλά έξω από αυτές λατρεύουμε για Θεό το χρήμα και η αξία που μετρούμε τα πάντα  είναι το κέρδος που εύκολα οδηγεί στην κερδοσκοπία και την εκμετάλλευση άλλων ανθρώπων και της φύσης. Το αρχαίο ολυμπιακό πνεύμα της ευγενούς άμιλλας και της άσκησης σώματος/πνεύματος μετατράπηκε και αυτό σε παγκόσμιο εμπόριο. Τι λόγο άραγε θα απηύθυνε ο Απόστολος Παύλος στους Αθηναίους σήμερα;

***

Όταν το 1955 ετοιμάζονταν τα σχέδια και οι μελέτες για την ανοικοδόμηση της Α’ Ελληνικής Ευαγγελικής Εκκλησίας, ο αείμνηστος Δημήτρης Αλάγιαλης, τα έδειξε στον Δημήτρη Πικιώνη, συνάδελφό του στο Πολυτεχνείο, αρχιτέκτονα με βαθιά σχέση με τον Δημιουργό και την δημιουργία, για να εκφέρει τη γνώμη του. Ο Πικιώνης απάντησε με χειρόγραφη επιστολή εννέα σελίδων. Η κατακλείδα των σκέψεών του είναι σαν απόηχος και σαν ερμηνεία των λόγων του Αποστόλου Παύλου, όσον αφορά τους ναούς που είχαν κατασκευάσει οι Αθηναίοι, που φαντάζουν σύμφωνα με τα λόγια του Πικιώνη σαν ψευδαισθητικές ερμηνείες. Ο Πικιώνης στο αρχιτεκτονικό οικοδόμημα, την  εκκλησία, όπου συγκεντρώνονται οι πιστοί για να λατρεύσουν το Θεό, δίνει την εσωτερική ερμηνεία, δηλαδή την ανθρώπινη αλλά και την υπερβατική του διάσταση:

η πραγματική μεγαλοπρέπεια απαιτεί περιεχόμενον, μέγεθος πνευματικόν. Και η ιδική σας αδελφότητα η εμπνεομένη απο τα ιδανικά της αγάπης, της απλότητος και της ταπεινοφροσύνης, έχει ανάγκην αυτής της εσωτερικής ερμηνείας, της «τη ταπεινοφροσύνει υψηλής», της «τη πτωχικά πλουσίας» δια να εκφρασθή.

…εις καιρούς, όπως οι σημερινοί, όπου αι ψευδαισθητικαί ερμηνείαι είναι αι κοινώς καθιερωμέναι  ή έχουν την ισχύν νόμου, το έργον τούτο είναι άκρως δύσκολον…

 

Την ίδια περίοδο,  μετά το 1950 όταν η Αθήνα άρχισε να ‘αναπτύσσεται’, άναρχα, χωρίς χωροταξικό σχεδιασμό και πρόβλεψη για τη μελλοντική της εξέλιξη, όταν η ‘αντιπαροχή’ έκανε την Αθήνα εργοτάξιο, τα βουνά και τους λόφους της λατομεία, και τον Κηφισό και τον Ιλισό υπονόμους, τότε ο ο Πικιώνης έκρουσε τον ‘κώδωνα του κινδύνου’ στους Αθηναίους και ύψωσε λόγο προφητικό:

…Σε σας δεν απόμεινε παρ’ η κατώτερη μορφή της σχέσης με τη Φύση, η εκμετάλλευση…Μα τι το όφελος η ύβρις μένει. Τίποτα πια δεν μπορεί να την απαλείψει, θα μείνει εις τον αιώνα. Τρισμέγιστη είναι η ενοχή μας. Και όχι μονάχα απέναντι του εαυτού μας, μα έναντι της μνήμης των περασμένων, έναντι του μέλλοντος και έναντι όλων των λαών της οικουμένης…αν απολύσουν τον χαλινόν των ενστίκτων του κέρδους και της παραγωγής, θα καταλύσουν το έρωτά μας προς το κάλλος, την αλήθειαν, την δικαιοσύνην, όπως και την προς τον πλησίον μας αγάπην.

 

Ο Άρειος Πάγος


Ο Άρειος Πάγος από την Ακρόπολη

Την απάντηση στα προβλήματα της Αθήνας, που μόλις είχαν αρχίσει να διαφαίνονται στη διορατική κατανόηση του Πικιώνη, αλλά και στα οικολογικά προβλήματα εν γένει την δίνει ο ίδιος σε άλλο κείμενό του:

 

Έθεσες παντού νόμους, ώ Θεέ. Δώσε να τους ακολουθώ, δόσε να μην τους προσβάλλω. Δεν υπάρχει τόπος που να μην εισέρχεσαι…Αλλά πόσα δεν σε προσβάλλουν και δεν σε αρνούνται. Πνιγμένα εις την άγνοιαν λέγουν: Δεν υπάρχουν νόμοι∙ ο καθείς είναι ελεύθερος να κάνει όπως θέλει…

Ώ, δώσε, μιμούμενος τη Φύση σου, να μην προσβάλλω τη θεία καθαρότητα των Ουρανών, την αγνότητα χωρίς στίγμα των νεφών σου. Δώσε να μαντεύσω και να σεβασθώ το Νόμο που δίνει τη Γαλήνη εις τα μακρινά βουνά, τη δύναμη εις τους βράχους, και τη χάρη εις το λεπτό άνθος που εμψυχώνει τη χάρη του λεπτού φυτού.

Ήθελα να ανεβώ έως Εσένα. Να μένω πάντα στην αγκάλη σου. Γιατί κάθε άλλο είναι απάτη και σκότος.  

Όταν καταστρέφουμε και μολύνουμε τα δημιουργήματα, τα φυσικά συστήματα και τη γη, και όταν κάνουμε κακή χρήση των φυσικών πόρων, καταστρέφουμε δημιουργήματα του Θεού, στα οποία ο Θεός ενοικεί, και η καταστροφή τους λυπεί το Πνεύμα το Άγιο, το συντηρητή της ζωής. Ακόμα  η αιώνια δύναμη και η θεϊκή ιδιότητα του Θεού που ενώ είναι αόρατες, φανερώνονται και μπορούσαμε να τις δούμε μέσα στη δημιουργία και σε κάθε δημιούργημα αμαυρώνονται και μειώνονται όταν κακοποιούμε, καταστρέφουμε, μολύνουμε και εξαφανίζουμε τα δημιουργήματα.

Μήπως η παρουσία του Θεού Δημιουργού και συντηρητή της δημιουργίας μέσα στην δημιουργία και μέσα στην κάθε οικο-περιοχή όπου ο ανθρώπινος εγωϊσμός και η απληστία καταστρέφουν, μπορεί να είναι η ‘υπενθύμιση’ ότι ο Θεός επιθυμεί όλη η δημιουργία να έχει ζωή περίσσια, άφθονη;

Άραγε η αποκάλυψη ότι ο Τριαδικός Θεός ενοικεί  σε όλη τη δημιουργία, σε κάθε οικο-περιοχή και σε όλα τα δημιουργήματα, μπορεί να είναι πρόκληση, πρόσκληση, κλήση και ανανεωμένη ευαισθητοποίηση για να σεβαστούμε τη δημιουργία και την οικο-περιοχή μας, και να την φροντίζουμε προστατεύοντάς την χωρίς να την καταστρέφουμε; Ì

                                                                                                                       

Η κα Ιωάννα Σαχινίδου είναι Φυσιογνώστρια και  Φοιτήτρια
διδακτορικού Θεολογίας, Παν. Ουαλίας, Lampeter


 

 

Έρικ Λίντελ:

Ο Χριστιανός Πρωταθλητής

του Γιάννη Τσεβά

 

Έρικ Λίντελ

Ο Έρικ Λίντελ γεννήθηκε στο Τιεντσίν της Βορείου Κίνας  το 1902, γιος ιεραποστόλων από τη Σκωτία. Επειδή στην Κίνα δεν υπήρχε  δυνατότητα μορφώσεως, το 1907, όταν οι γονείς του επέστρεψαν για λίγο  στη Σκωτία, ο μικρός Ερικ παρέμεινε εκεί ως οικότροφος. Το 1920 εισήλθε  στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου όπου του δόθηκε η ευκαιρία να διακριθεί  ως δρομέας μικρών και μεσαίων αποστάσεων αλλά και ως παίκτης του ράγκμπυ.  Παράλληλα επιδιδόταν σε ευαγγελιστικό έργο μεταξύ των ομοεθνών του.

 Πολλοί θεώρησαν ότι η συμμετοχή του στο ευαγγελιστικό έργο θα είχε  αντίθετα αποτελέσματα στις αθλητικές του επιδόσεις. Συνέβη όμως ακριβώς  το αντίθετο. Τρεις μήνες μετά την πρώτη ομολογία πίστεως προς τον  Χριστό έτρεξε καλύτερα από ποτέ και αυτό συνεχίστηκε σε όλες τις περιπτώσεις  ευαγγελιστικών εκστρατειών. Το χειμώνα του 1923-24 είχε αφιερωθεί  εκτός από τη μελέτη του και το ευαγγελιστικό του έργο, στην προετοιμασία  του για τους Ολυμπιακούς αγώνες του Παρισιού. Το ερωτηματικό για την  Ολυμπιακή επιτροπή της Μ.Βρεττανίας ήταν στα πόσα μέτρα θα έτρεχε.  Το  δυνατό σημείο του Λίντελ ήταν ο δρόμος των 100 μέτρων. Από νωρίς όμως  σύμφωνα με το πρόγραμμα που εκδόθηκε οι προκριματικοί αγώνες των 100  μέτρων θα γίνονταν την Κυριακή. Η πρώτη αντίδραση του Λίντελ όταν  το έμαθε ήταν: "Δεν τρέχω".

Στο άκρο αριστερά ο Λίντελ τερματίζει πρώτος στους
ολυμπιακούς αγώνες του Παρισιού.

Όλες οι προσπάθειες των Άγγλων υπευθύνων να τον μεταπείσουν έπεσαν  στο κενό. Ο Λίντελ ήταν βασισμένος σε αρχές από τις οποίες δεν παρέκκλινε  με τίποτα και ποτέ. Πίστευε ότι η Κυριακή ημέρα ήταν του Κυρίου και  ότι αυτό ακριβώς, έδινε νόημα στις υπόλοιπες έξι.

 Στο Παρίσι πλέον, αγωνίστηκε στα 200 μέτρα και τερμάτησε τρίτος. Και  αυτή η νίκη ήταν αρκετή αλλά τα 400 μέτρα θα του έδιναν την πρωτιά.

 Ολόκληρο το στάδιο παραληρούσε όταν ο Λίντελ έκοψε το νήμα των 400  μέτρων ενώ ο ίδιος εξηγώντας την τεχνική του είπε: "Το μυστικό της  επιτυχίας μου στα 400 μέτρα είναι ότι τρέχω τα πρώτα 200 όσο γρηγορότερα  μπορώ. Κατόπιν, για τα υπόλοιπα 200 μέτρα, με τη βοήθεια του Θεού  τρέχω ακόμα πιο γρήγορα". Πριν από την κούρσα κάποιος (ένας από τους  γυμναστές) του έδωσε ένα σημείωμα που έγραφε "Τους δοξάζοντάς με,  θέλω δοξάσει" (Α~ Σαμουήλ β~:30) και η αναφορά ήταν στο ότι ο Λίντελ  δόξασε το Θεό αγιάζοντας την ημέρα Του. Η απλότητα του Λίντελ είναι  παραδειγματική. Αμέσως μετά την καταπληκτική νίκη του γύρισε στο ξενοδοχείο  για να προετοιμάσει το μήνυμα της Κυριακής το οποίο εκφώνησε στην  μικρή Πρεσβυτερική εκκλησία του Παρισιού που ήταν κυριολεκτικά σε  κατάσταση αδιαχώρητου. Η επιστροφή του στην πατρίδα του έλαβε διαστάσεις  υποδοχής ήρωα αφού τόσο τα πλήθη που τον περίμεναν, όσο και οι διάφοροι  οργανισμοί και ιδιώτες εκδήλωσαν με κάθε τρόπο τον ενθουσιασμό τους.

 Στα επίσημα γεύματα που δόθηκαν προν τιμήν του, ο Λίντελ ανακοίνωσε  ότι πλέον προετοιμαζόταν για το έργο του ιεραπόστολου στην Κίνα ενώ στο μεταξύ θα επιδιδόταν σε ευαγγελιστικό έργο μεταξύ των νέων της  Σκωτίας.

 Δεν άργησε η στιγμή που ο Ερικ Λίντελ πήγε ως ιεραπόστολος στην Κίνα.  Για κάποιο διάστημα δίδαξε φυσική στο κολλέγιο του Τιεντσίν αλλά γρήγορα  αφοσιώθηκε στο ευαγγελιστικό έργο σε αγροτικές και απομακρυσμένες  περιοχές. Αυτό το πρωτοποριακό έργο συνεχίστηκε επί μια εικοσαετία  έως ότου οι Ιάπωνες εισέβαλαν στη χώρα, τον συνέλαβαν και τον ενέκλεισαν  σε στρατόπεδο συγκεντρώσεως μαζί με άλλους ιεραπόστολους. Μέσα σε  πολύ δύσκολες συνθήκες ο Λίντελ προσπάθησε να κάνει τη ζωή των συναδέλφων  του και ιδίως των παιδιών τους πιο ευχάριστη. Απασχολώντας τα με αθλήματα  και βιβλικές μελέτες, τουλάχιστον δεν έχασαν το ηθικό τους στις  φοβερές συνθήκες στις οποίες ζούσαν. Σε όλους ήταν πρόθυμος και σε  όλους χάριζε τις υπηρεσίες του και ένα γλυκό χαμόγελο. Ο Λίντελ πέθανε  από καρκίνο του εγκεφάλου λίγο πριν την απελευθέρωση του και το τέλος  του πολέμου. Στην ελευθερία και στη φυλακή μεγαλύτερος σκοπός της  ζωής του ήταν να τιμήσει το Θεό με κάθε του πράξη και κάθε του σκέψη.  Ο σεβασμός του προς το Θεό και προς τις εντολές Του τον έκαναν θρύλο  και παράδειγμα.   Ì


 

ΙΩΑΝΝΗΣ ΧΡΥΣΑΚΗΣ:

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΝΟΣ ΕΛΛΗΝΑ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΑ

του Γιάννη Τσεβά

 

 

 

ΙΩΑΝΝΗΣ ΧΡΥΣΑΚΗΣ 1852 - 1934

 

 

 

 

Ένας από τους πρώτους Έλληνες επιχειρηματίες και ο πρώτος στον τομέα της γαλακτοκομίας, ο  Ιωάννης Χρυσάκης, γεννήθηκε το 1852 στους Λάκκους της Κρήτης, ενός χωριού που ήταν γενέτειρα πολλών ηρώων των κρητικών επαναστάσεων. Στην Κρήτη του 19ου αιώνα συχνές ήταν οι επαναστάσεις εναντίον των Τούρκων. Οι Κρητικοί δεν μπορούσαν να υποφέρουν τον  Τούρκικο ζυγό, ενώ η σκέψη της ενώσεως με τον εθνικό κορμό της Ελλάδας, τους έδινε φτερά στην σκέψη και την καρδιά. Ο πατέρας του Χρυσάκη και ο θείος του, πολέμησαν στην κρητική επανάσταση του 1866 στο Αρκάδι: ο πατέρας του σκοτώθηκε στο ολοκαύτωμα που έγινε εκεί. Στην τρομερή εκείνη συγκυρία ο Γιάννης Χρυσάκης και η μητέρα του, μαζί με χιλιάδες άλλους, αναγκάστηκαν να φύγουν σαν πρόσφυγες στην ελεύθερη Ελλάδα, αφού μία παρόμοια τύχη με εκείνη του πατέρα, τους περίμενε στην Κρήτη.

Στο πλοίο που ήταν γεμάτο από πρόσφυγες, με δραματικές συνθήκες καθαριότητας και σίτισης, ο Γιάννης κατόρθωσε να εξασφαλίσει μία μερίδα μακαρόνια και την έκρυψε στον κόρφο του. Όταν την πήγε στην ταλαιπωρημένη και πεινασμένη χήρα μητέρα του εκείνη του είπε προφητικά:

«Αγόρι μου, χώμα να πιάνεις και χρυσάφι να γίνεται».

Η ευχή της μάνας του έγινε όπως θα δούμε, πραγματικότητα.

Για να αντιμετωπιστεί το κύμα των Κρητών προσφύγων και οι καθημερινές τους ανάγκες,  ο πρωτοπόρος στην ευαγγελική πίστη και στους εθνικούς αγώνες, Μιχαήλ Καλοποθάκης, ιδρυτής της Ελληνικής Ευαγγελικής Εκκλησίας, σύστησε έναν οργανισμό περιθάλψεως. Ο οργανισμός αυτός έδινε τροφή, ρουχισμό και στέγη στους πρόσφυγες, ενώ ο Καλοποθάκης και ο Χάου, γιατροί, προσπαθούσαν να κάνουν ό,τι μπορούσαν για να θεραπεύσουν τα σωματικά τραύματά τους.

Εκεί ο Γιάννης Χρυσάκης και η μητέρα του, βρήκαν θαλπωρή και ησυχία για να ανακουφίσουν τον πόνο τους και να συνέλθουν από το δράμα του ξερριζωμού. Εκεί ο Γιάννης άκουσε από τον Καλοποθάκη το κήρυγμα του ευαγγελίου της σωτηρίας του Ιησού Χριστού. Με απλότητα πίστεψε στο ευαγγέλιο και αποφάσισε στο εξής να ακολουθήσει τις αρχές της Αγίας Γραφής σε ό,τι έκανε. Από εκείνη τη στιγμή, έλαβε τη μεγάλη απόφαση της ζωής του και ακολούθησε το δρόμο του Θεού.

Έπρεπε να εργαστεί για να κερδίσουν το ψωμί τους. Ο Καλοποθάκης, σαν διευθυντής της Βιβλικής Εταιρίας τον προσέλαβε για ένα μικρό διάστημα και τον έκανε βιβλιοπώλη των Αγίων Γραφών. Έτσι ο Χρυσάκης πραγματοποίησε περιοδείες στην Ελλάδα και στην Τουρκία πουλώντας Ευαγγέλια.

Γαλακτοκόμος

Την εποχή εκείνη, το αγελαδινό γάλα ήταν άγνωστο στους αθηναίους. Γάλα  πρόβιο ή κατσικίσιο πουλούσαν πλανόδιοι γαλατάδες πάνω σε γαϊδουράκια, που όμως είχαν την κακή συνήθεια να το νοθεύουν κατά το μεγαλύτερο μέρος. Επίσης η γαλακτοποσία, δηλαδή η καθημερινή κατανάλωση γάλακτος ήταν ανύπαρκτη μεταξύ του πληθυσμού. Πολύ συχνά το ψωμί βουτηγμένο στο κρασί αποτελούσε το πρόγευμα των παιδιών στην επαρχία. 

Στην Αθήνα, στο τότε ερημικό Κολωνάκι, είχε το κτήμα του ένας άγγλος, ο Κάρολος Μέρλιν, εκείνος που πρώτος είχε φέρει στην Ελλάδα τα ομφαλοφόρα πορτοκάλια που πήραν το όνομά του. Ο Μέρλιν ήταν ο φωτογράφος της βασιλικής αυλής. Είχε 4 παιδιά τα οποία χρειάζονταν γάλα. Ο ίδιος απεχθανόταν το γάλα των προβάτων και των κατσικιών και έτσι εισήγαγε στην Ελλάδα δύο ελβετικές αγελάδες της ράτσας Σβύτς.

Το κτήμα κάτω από την Ακρόπολη

Αναζητώντας εργασία, ο Χρυσάκης άρχισε να εργάζεται σαν σταβλίτης στο αγρόκτημα του Μέρλιν. Εκεί αμέσως εκτίμησαν την τιμιότητα και την ευσυνειδησία του.  Το περίσσευμα του σπάνιου για την Αθήνα αγελαδινού γάλακτος, ο Μέρλιν το έστελνε με τον Χρυσάκη απέναντι από το σπίτι του, στο βασιλικό παλάτι, για να πίνουν τα μικρά παιδιά του βασιλιά Γεωργίου. Εκεί ο Γιάννης γνωρίστηκε με την Βασίλισσα Όλγα, μία ευσεβή γυναίκα, που έμαθε και εκτίμησε τις χριστιανικές πεποιθήσεις του. Όταν τον γνώρισε αρκετά και υπήρχαν πολιτικές ή άλλες αναταραχές του ζητούσε να γονατίσουν και να προσευχηθούν μαζί. Με την βασίλισσα Όλγα ο Χρυσάκης κράτησε επαφή επί πολλά χρόνια. Συχνές οι περιστάσεις στις οποίες τον καλούσε στο παλάτι, για να συζητήσουν και να προσευχηθούν.

 

Στο μεταξύ, οι αγελάδες πολλαπλασιάστηκαν και ο Μέρλιν άρχισε να πουλά το γάλα. Το βουστάσιο το διηύθυνε πλέον ο Χρυσάκης. Κάποια στιγμή τα περισσότερα ζώα ο Μέρλιν τα έστειλε σε ένα κτήμα που είχε στη Λαμία και συνέχισε με μειωμένη δραστηριότητα με τα υπόλοιπα. Ήταν το 1881 που αποφάσισε να κλείσει το στάβλο του.

Ο Χρυσάκης κατάλαβε ότι είχε μπροστά του μία μοναδική ευκαιρία να κάνει κάτι μόνος του. Πήγε στον αιδέσιμο Καλοποθάκη, στον ποιμένα της εκκλησίας του και πνευματικό πατέρα του, για να πάρει τη συμβουλή του. Ο Καλοποθάκης ήταν άμεσος. Του έδωσε χρήματα, που ο Χρυσάκης κατέθεσε στον Μέρλιν σαν εγγύηση. Του υπέδειξε μάλιστα να ζητήσει από την βασίλισσα να πει στον Μέρλιν να δώσει σε εκείνον τις αγελάδες. 

Διαφήμιση του Βουστασίου.
Προσέξτε την σημείωση ότι τις Κυριακές δεν έκανε καμία δοσοληψία

Ο Χρυσάκης εργάστηκε με μεγαλύτερο ζήλο. Όταν πλήρωσε τις υποχρεώσεις του, αγόρασε ένα κτήμα κάτω από την Ακρόπολη, στη Γαργαρέττα. Εκεί έκτισε το 1887, ένα σύγχρονο, με διεθνείς προδιαγραφές στάβλο για τα ζώα. Οι εφημερίδες της εποχής ανακοινώνουν την ίδρυση του πρωτοφανούς για την εποχή βουστάσιου. Πάνω στην πρόσοψη του βουστάσιού του, ο Χρυσάκης είχε χαράξει μία μεγάλη επιγραφή με το εξής εδάφιο από το βιβλίο των Παροιμιών:

«Η οκνηρά χειρ πτωχείαν φέρει. Πλουτίζει δε η χειρ του επιμελούς!»

Οι πέντε αγελάδες που αγόρασε από τον Μέρλιν, έγιναν με τακτικές αγορές από την Ελβετία, σαράντα. Παράλληλα, πολλά ζώα πουλιόνταν στην ελληνική επαρχία, με αποτέλεσμα ο Χρυσάκης να γίνει ο πατριάρχης όλης της γαλακτοκομίας στην Ελλάδα. Στο βουστάσιο, ο Χρυσάκης συγκέντρωσε με αγορά από το εξωτερικό, τα καλύτερα μηχανήματα για την παρασκευή του βουτύρου, των τυριών και των άλλων προϊόντων του. Η περιποίηση και η καθαριότητα των ζώων και των χώρων ήταν το σήμα κατατεθέν του. Για την διατροφή τους έφερνε από όλη την Ελλάδα και την Τουρκία, τις καλύτερες ζωοτροφές. Στις εφημερίδες της εποχής φαίνεται η ριζική καινοτομία που έφερε ο Χρυσάκης στην δημιουργία και λειτουργία ενός βουστασίου.     

Οι πομένες Ξ. Μόσχου και Αρ. Μιχιτσόπουλος
με την οικογένεια του Ι. Χρυσάκη

 Όλη η εκλεκτή αθηναϊκή κοινωνία έγιναν πελάτες του. Έγινε ο επίσημος προμηθευτής της βασιλικής αυλής σε γαλακτοκομικά.  Τις συχνές εκθέσεις προϊόντων του, που έκανε στο βουστάσιο, τις εγκαινίαζε ο βασιλιάς, ενώ ο πρωθυπουργός και όλοι οι επίσημοι της εποχής ήταν παρόντες.

Η συνέπειά του, η ειλικρίνεια και η τιμιότητά του, η ποιότητα των υπηρεσιών του, η ποιότητα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών του προϊόντων η αγνότητά τους, ήταν μοναδικές στην Αθήνα της εποχής. Ο κόσμος εκτίμησε όλες αυτές τις αρετές.

Χαρακτηριστικό είναι το ρεπορτάζ του δημοσιογράφου και συγγραφέα της εποχής Αλέξανδρου Φιλαδελφέα, που δημοσιεύτηκε στο λεύκωμα «Η Ελλάς κατά τους Ολυμπιακούς αγώνας του 1896». Εκεί συγκεντρώθηκε ό,τι καλύτερο και πιο σύγχρονο είχε να επιδείξει η μικρή Ελλάδα. Μεταξύ των 4-5 επιχειρήσεων διεθνών προδιαγραφών ήταν και η επιχείρησις του Χρυσάκη:

«Ποίος δε ο μέγας παράγων της γονιμοποιού ταύτης δυνάμεως εν ανθρώπω απλώ και ταπεινώ, οποίος ο παρά τους πρόποδας της Ακροπόλεως γαλακτοκόμος ο διάγων βίον γαλήνιον φιλήσυχον και απονήρευτον;

Ο μέγας ούτος παράγων είναι απλούστατα, η συνείδησις.

Ο Χρυσάκης είναι ευσυνείδητος καθ’όλην την σημασίαν της λέξεως. Είναι χριστιανός όχι καθ’ ην σημασίαν συνειθίσαμεν να αποδίδωμεν εις την λέξιν αλλά κατά την ευρυτάτην έννοιαν αυτής. Είναι πνευματικώτατος ο χριστιανισμός αυτού. Πιστεύει, και αγαπά: Δύναται τις αφόβως να είπη περί αυτού: ιδού άνθρωπος εν τω οποίω δόλος ουκ έστι.

Το επιχειρηματικόν πνεύμα εν αυτώ συνδέεται με ισχυράν δόσιν ειλικρινείας και αυταπαρνήσεως. Η κοινωνική πρόοδος υπέρ της οποίας εργάζεται μετέχει τοιουτοτρόπως ηθικού τινός κάλλους. Τα κέρδη του ζυγίζει προ παντός εις την πλάστιγγα της δικαιοσύνης και μετρά τας εργασίας του με τον διαβήτην της αρετής

Η εργασία του ήταν βασισμένη στις αρχές της Βίβλου. Όλη την εβδομάδα ο Χρυσάκης εργαζόταν σκληρά πολλές ώρες για να κατορθώσει να έχει τις εγκαταστάσεις του στην εντέλεια και για να μπορέσει να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της πελατείας του. Μία ημέρα όμως, η Κυριακή, ήταν ιερή. Σε μία εποχή που η εργασία των επτά ημερών ήταν ευρύτατα διαδεδομένη, όπως και η εκμετάλλευση των εργαζομένων, μεγαλυτέρων ή και παιδιών, με απάνθρωπα ωράρια, οι ευαγγελικοί της εποχής έδωσαν μάχες για τον σεβασμό των εργαζομένων και της ανάπαυσης της Κυριακής με τον Καλοποθάκη πρωτοπόρο, με παραστάσεις και υπομνήματα στην κυβέρνηση. Ο Χρυσάκης ακολούθησε αυτό το παράδειγμα του πνευματικού του πατέρα, με θρησκευτική προσήλωση. Όλη η οικογένεια ήταν στην εκκλησία και την υπόλοιπη ημέρα αναπαύονταν, καμία οικονομική δοσοληψία δεν γινόταν, καμία πώληση ή πληρωμή.

Το Tea Rooms -
Οι πρώτοι Ολυμπιακοί αγώνες

Μία συνήθεια που ο Χρυσάκης πήρε από την εποχή που εργαζόταν στον βρετανό Μέρλιν, ήταν εκείνη του απογευματινού τσαγιού. Κάποια στιγμή σκέφτηκε να διαδώσει την συνήθειά του αυτή. Το 1896 αποφάσισε να ιδρύσει το περίφημο ΤΕΑ ROOMS ή Φάιβ Οκλοκ Τη, ένα πρότυπο ζαχαροπλαστείο, όπου σερβίρονταν γαλακτοκομικά προϊόντα και τα σχετικά με το τσάι, όπως και φαγητά, στο κέντρο της πόλεως, στην πλατεία Συντάγματος. Ήταν το μοναδικό αξιοπρεπές κατάστημα στην Αθήνα, όπου μπορούσε να πάρει ο κόσμος το τσάι του ή να απολαύσει διάφορα γλυκά και φαγητά ποιότητας. Το Τη Ρουμς είχε μεγάλη επιτυχία στην αθηναϊκή κοινωνία.. Και εκεί ο Χρυσάκης ακολούθησε τις αρχές του. Το κατάστημα παρά την τρομερή ζήτηση που είχε, παρέμενε κλειστό τις Κυριακές

 

Ιδιόχειρο σημείωμα του Χρυσοστόμου Σμύρνης στον Ι. Χρυσάκη

 

 Η ίδια χρονιά, το 1896, σφραγίστηκε από ένα λαμπρό γεγονός, την αναβίωση των ολυμπιακών αγώνων και την τέλεσή τους για πρώτη φορά στην Αθήνα. Οι υποδομές της πρωτεύουσας ήταν υποτυπώδεις σε πολλούς τομείς. Προβληματική ήταν και η ξενοδοχειακή υποδομή αλλά και ο τομέας της εστίασης. Ο κόσμος που συγκεντρώθηκε και οι αθλητές ήταν πολλοί. Η Αθήνα πρώτη φορά από την απελευθέρωση της Ελλάδας είδε τέτοια κοσμοσυρροή. Ξένοι επίσημοι, αποστολές, δημοσιογράφοι, αθλητές και οι συνοδείες τους και πολλοί άλλοι ξένοι, συγκεντρώθηκαν για να παρακολουθήσουν την πρώτη αναβίωση των ολυμπιακών αγώνων στον τόπο καταγωγής τους και να γιορτάσουν το γεγονός. Το νέο Παναθηναϊκό στάδιο που ανακατασκευάστηκε με έξοδα του Αβέρωφ, έλαμπε. Η πόλη ήταν σημαιοστολισμένη. Ομαδική φρενίτιδα κατέλαβε τους Έλληνες όταν ο Σπύρος Λούης κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο στο ιστορικό αγώνισμα του Μαραθωνίου.

Ο πρωθυπουργός Ελ. Βενιζέλος
στο κτήμα του Ι. Χρυσάκη στη Ν. Σμύρνη

Το κατάστημα του Χρυσάκη ήταν στις δόξες του. Μόλις είχε εγκαινιαστεί, και το καινούργιο μαζί με την ποιότητα που πρόσφερε, τραβούσαν τον κόσμο. Και πλησίαζε η πρώτη Κυριακή. Ο βασιλιάς Γεώργιος ήξερε ότι ο Χρυσάκης θα το έκλεινε το Τη Ροομς την Κυριακή και οι ξένοι δεν θα είχαν που να πάνε αφού αυτό ήταν το μοναδικό αξιοπρεπές κατάστημα στην Αθήνα. Κάλεσε τον πρόεδρο της ολυμπιακής επιτροπής Βικέλα και τον γραμματέα της Βαρώνο Ντε Κουμπερτέν σε ακρόαση και τους επέστησε την προσοχή ότι την Κυριακή το Τη Ροομς θα ήταν κλειστό και ο κόσμος δεν θα είχε εναλλακτική λύση για διασκέδαση και ρόφημα. Οι υπεύθυνοι της επιτροπής τον παρακάλεσαν να καλέσει σε ακρόαση τον Χρυσάκη για να προσπαθήσουν να τον μεταπείσουν. Παρόλες τις προσπάθειές τους δεν κατόρθωσαν να αλλάξουν  τη γνώμη του Χρυσάκη και να ανοίξει το κατάστημά του την Κυριακή. Τους δήλωσε ότι ο Θεός τιμά εκείνους που τον τιμούν και αυτή είναι η εμπειρία όλης του της ζωής. Την Κυριακή την είχε αφιερωμένη -δήλωσε- στη λατρεία του Θεού στην εκκλησία του, και σε ανάπαυση. 

Ιδιόχειρο ευχαριστήριο του Ελ. Βενιζέλου στον Ι. Χρυσάκη

Ευχαριστήριο σημείωμα του γραμμ. Του πρωθυπουργού
για τις ευχές του Χρυσάκη  τη διάσωση του Ελ. Βενιζέλου
 στην εναντίον του απόπειρα στο Παρίσι το 1919

Νέο Βουστάσιο

Με την ανάπτυξη της πόλεως, τα βουστάσια μεταφέρθηκαν στην αρχή του 20ου αιώνα στην περιοχή της Νέας Σμύρνης, κοντά στην λεωφόρο Συγγρού. Και εκεί η οικογένεια Χρυσάκη συνέχισε τις δραστηριότητες της. Με την έλευση του Βενιζέλου, ο Χρυσάκης και λόγω κοινής καταγωγής, έγινε στενός φίλος του πρωθυπουργού. Συχνές ήταν οι επισκέψεις του Βενιζέλου στο κτήμα της νέας Σμύρνης, ενώ συχνά ήταν τα συγχαρητήρια του πρωθυπουργού για τα γαλακτοκομικά προϊόντα που του έστελνε ο Χρυσάκης. Το 1914 σαν επιβεβαίωση των γνώσεων και της προσφοράς του στην γαλακτοκομία της Ελλάδας, ο Βενιζέλος τον τοποθέτησε σε γνωμοδοτικό συμβούλιο του ζωοτεχνικού και κτηνιατρικού τμήματος του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας.

Ο Χρυσάκης υπήρξε υποδειγματικός οικογενειάρχης, τρυφερός σύζυγος, πατέρας και παππούς. Η σύζυγός του μεγάλωσε την μεγάλη οικογένεια της με αρχές και του συμπαραστάθηκε με κάθε τρόπο τόσο στις αρχές της ζωής τους που ήταν φτωχοί, όπως και αργότερα στην εποχή του πλού

του. Ο μονάκριβος γιος του σπούδασε στην Αγγλία σε ειδική κτηνοτροφική σχολή και ήταν ο πλέον κατάλληλος να διαδεχτεί τον πατέρα του. Άλλωστε εκείνος είχε την ευθύνη των επιχειρήσεων από ένα σημείο και μετά. Νέος όμως, το 1924, πέθανε αφήνοντας τον πατέρα του απαρηγόρητο μέχρι το τέλος της ζωής του, το 1934. Δύο από τις κόρες του ήταν νοσοκόμες, σπουδασμένες στην Βοστόνη και στελέχη του Πατριωτικού Ιδρύματος. Έλαβαν μέρος στους βαλκανικούς πολέμους ως έφεδρες αδελφές και εργάστηκαν σε διάφορα νοσοκομεία.

Όλες μαζί εργάστηκαν σκληρά τόσο στο κτήμα στη Νέα Σμύρνη, όσο και στο κατάστημα της πλατείας Συντάγματος διαπνεόμενες από τις αρχές του πατέρα τους, έως ότου ήλθε ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος. Εκεί στο κτήμα κατά την διάρκεια το πολέμου, έδωσαν καταφύγιο σε οικογένεια εβραίων, κάτι που τιμήθηκε από το κράτος του Ισραήλ. Ο πόλεμος έγινε και η αιτία να εγκαταληφθούν τελικά όλες οι εμπορικές δραστηριότητες της οικογένειας στον τομέα της γαλακτοκομίας.

Επίλογος

Αυτός ήταν ένας από τους πρώτους επιχειρηματίες του ελληνικού κράτους, ο πρωτοπόρος του είδους του, που ξεκίνησε φτωχός πρόσφυγας από την Κρήτη, και έγινε ο πρώτος γαλακτοβιομήχανος -θα λέγαμε με σύγχρονους όρους-, της Ελλάδας.  Γνώστης του αντικειμένου του, προοδευτικός, εργατικός, τίμιος, ειλικρινής, με βαθιά αγάπη στην εργασία του, έμαθε στους Έλληνες το αγελαδινό γάλα, τον τρόπο που δημιουργείται και συντηρείται ένα βουστάσιο ευρωπαϊκών προδιαγραφών, βοήθησε με την τεχνογνωσία του στη δημιουργία ανάλογων μονάδων στην επαρχία, έδειξε πώς δημιουργείται και διατηρείται ένα εκλεκτό εστιατόριο, σε μία εποχή που κανένας ή ελάχιστοι είχαν ιδέα απ’ όλα αυτά. Πάνω απ’ όλα όμως, άφησε το παράδειγμα του χριστιανού επιχειρηματία, του ανθρώπου με αρχές, που κάνει τις εμπορικές του εργασίες γνωρίζοντας ότι ο Θεός τον παρακολουθεί και τιμά τόσο τον κόπο και την τιμιότητά του, όσο και την προσκόλλησή του στις αρχές της Βίβλου.  Ì

 

 

 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]
Send mail with questions or comments about this web site. to webmaster- Copyright © 2006 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Last modified: 04/11/2006