ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]


IANOYAΡΙΟΣ 2001

  1.  Ο Αγώνας του πιστού

  2. Εισαγωγή στην 

  3. Εκκλησιαστική Μουσική

  4. Ευθανασία και Βίβλος    

  5. Απλά Προλεγόμενα στον Προορισμό   

  6. Ορατόριο «Μεσσίας»

  7. Το Έργο του Θεού στην Αρμενία   

  8. Η Δύναμη του Ευαγγελίου              

 

O Αγώνας του πιστού

του Μ. Β. Κυριακάκη

Πιστεύω πως δεν υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που να αμφισβητήσουν το ότι η ζωή είναι μια πάλη, ένας συνεχής αγώνας. Για μερικούς ο αγώνας είναι έντονος· για άλλος λιγότερο έντονος. Για όλους όμως είναι οπωσδήποτε μια αδιάκοπη πάλη.

Το γεγονός αυτό το διαπιστώνουμε τόσο στην κοινωνική ζωή όσο και στην ιστορία, που είναι γεμάτη από διαμάχες και συγκρούσεις. Κάθε γενεά των ανθρώπων επαναλαμβάνει την ίδια ιστορία -πόλεμοι, αιματοχυσίες και βάσανα.

Αλλά και η χριστιανική ζωή είναι ένας έντονος αγώνας. Ο αγώνας του χριστιανού είναι πολύπλευρος. Ο πιστός έχει να αντιμετωπίσει εχθρικές δυνάμεις σε τρία μέτωπα: είναι ο κόσμος, είναι η σάρκα, δηλαδή ο εαυτός του και είναι ο διάβολος. Και από τα τρία αυτά μέτωπα ισχυρές δυνάμεις προσπαθούν να τον κλονίσουν και να τον οδηγήσουν σε πνευματική ήττα.

Ο πρώτος εχθρός του χριστιανού είναι ο κόσμος.

Ο απόστολος Ιωάννης στην Α΄ Επιστολή του (2:15-17) αναφέρεται σ' αυτό το εχθρό του πνευματικού ανθρώπου με αυτά τα λόγια: "Μη αγαπάτε τον κόσμο ούτε όσα είναι στον κόσμο· Αν κάποιος αγαπά τον κόσμο η αγάπη του Πατέρα δεν είναι μέσα του· γιατί κάθε τι που είναι στον κόσμο -η επιθυμία της σάρκας, η επιθυμία των ματιών και η αλαζονεία του βίου, δεν είναι από τον Πατέρα, αλλά από τον κόσμο..."

Ποιος είναι αυτός ο κόσμος που μας λέει ο Ιωάννης να μη τον αγαπάμε; Σίγουρα δεν είναι το κοσμικό σύμπαν που το έχει στολίσει ο Δημιουργός με τόσες ομορφιές... Είναι αλήθεια ότι και σ' αυτόν τον κόσμο αντανακλά η συνέπεια και η κατάρα της αμαρτίας. Όμως μπορούμε να διακρίνουμε αυτό που έβλεπε ο Δαβίδ όταν τραγουδούσε την ομορφιά της φύσεως: Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού.

Ευφραίνεται ο άνθρωπος που εξερευνά και απολαμβάνει τα μεγαλεία της δημιουργίας: Τα βουνά και τα δάση· τα ποτάμια και τις ακρογυαλιές· τον έναστρο ουρανό, και τα μυρωμένα λουλούδια. Ο φυσικός κόσμος όχι μόνο δεν είναι εχθρικός στον πνευματικό άνθρωπο, αλλά τον φέρνει πιο κοντά σ' Εκείνον που τον έπλασε.

Ούτε είναι ο κόσμος των ανθρώπων ανάμεσα εις τους οποίους ζει και κινείται ο πιστός. Δεν είναι εχθροί μας οι συνάνθρωποί μας. Ο Θεός τους αγαπά και ζητά και από μας να τους αγαπάμε. Τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο ώστε έδωκε τον μονάκριβο υιό του ώστε καθένας που πιστεύει σ' αυτόν να μη χάνεται, αλλά να έχει ζή αιώνια... Η αγάπη του Θεού προς όλους τους ανθρώπους υπαγορεύει και σ' εμάς να τους αγαπούμε.

Ποιος λοιπόν είναι "ο κόσμος" που δεν πρέπει να αγαπούμε γιατί είναι ο υπ' αριθμ. ένα εχθρός μας; Είναι το σύνολο του κοσμικού φρονήματος που αντιβαίνει στο θέλημα του Θεού. Εγωιστικές αρχές, ελατήρια θολά, αξίες αρνητικές που επικρατούν στον κόσμο. Κάθε σύστημα σκέψεως και συμπεριφοράς και ζωής που δεν αποδίδει στο Θεό τη θέση που Του ανήκει. Είναι το πνεύμα που εξαπατά τον άνθρωπο και τον κάμνει να πιστέψει πως δεν έχει ανάγκη από το Δημιουργό του.

Το πνεύμα αυτό μπορεί να διαβρώσει την τέχνη, τη λογοτεχνία και μουσική, την επιστήμη, τα πολιτικά συστήματα, τα μέσα ψυχαγωγίας σε βαθμό επικίνδυνο. Και αυτή τη διάβρωση την έκαμε και την κάμνει. Με το πρόσχημα της τέχνης τάχα το κοσμικό πνεύμα κάμνει θραύση. Στο όνομα της επιστήμης διαδίδονται αυθαίρετες θεωρίες και στην πολιτική σφαίρα από παντού ομολογείται πως επικρατεί ο αχαλίνωτος αρριβισμός και η παραπλάνηση του λαού.

Υπάρχουν τρία στοιχεία που μπορούν να παρασύρουν τον άνθρωπο του Θεού και να τον αχρηστέψουν. Τα τρία αυτά στοιχεία τα επισημαίνει ο απ. Ιωάννης στην Α΄ Επιστολή του: Είναι η επιθυμία της σαρκός, η επιθυμία των οφθαλμών και η αλαζονεία του βίου. Όλες οι επιθυμίες του σαρκικού ανθρώπου δεν είναι βέβαια αμαρτωλές. Η αχαλίνωτη όμως και ανεξέλεγκτη ικανοποίηση έξω από τα νόμιμα όρια καταστρέφουν τον πνευματικό άνθρωπο. Για παράδειγμα: Με την ευλογία του Θεού και με την ευχαριστία σ' Εκείνον, απολαμβάνουμε την τροφή. "Παν κτίσμα Θεού είναι καλόν και ουδέν απορρίψιμον, όταν λαμβάνηται μετά ευχαριστίας" (Α΄ Τιμ. 4:4). Όταν όμως γίνεται κατάχρηση που καταντά σε λαιμαργία, όταν ο άνθρωπος γίνεται κοιλιόδουλος, διαπράττει μια από τις επτά θανάσιμες αμαρτίες. Καταστρέφει και τη σωματική του υγεία και αδυνατίζει το πνεύμα του.

Η επιθυμία των οφθλαμών είναι επίσης ένας εχθρός του πνευματικού ανθρώπου. Το θέαμα που προκαλεί και μολύνει. Πόσο σκληρή γλώσσα μεταχειρίστηκε ο Κύριος για να μας προφυλάξει από τον κίνδυνο: εάν ο οφθαλμός σου σε σκανδαλίζει έκβαλε αυτόν... Δεν εννοούσε βέβαια να βγάλουμε τα μάτια μας, αλλά να τα προφυλάσσουμε. Είναι τα παράθυρα της ψυχής. Και το πονηρό βλέμμα παραλύει τον πνευματικό άνθρωπο.

Το τρίτο στοιχείο είναι η αλαζονεία του βίου. Η τάση δηλαδή να επιδεικνύει ο άνθρωπος τον εαυτό του, την αξία του, τα επιτεύγματά του. Η επίδειξη ακόμα και της πνευματικότητας είναι όλεθρος και μαραίνει την πνευματική ζωή του ανθρώπου. Σκουλήκι είναι που καταστρέφει. Ένας πνευματικός άνθρωπος με ζήλο και δραστηριότητα χάνεται γιατί σχηματίζει μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του και παραξενεύεται γιατί οι άλλοι δεν τον παραδέχονται. Λέι ο Παύλος στο 12ο κεφ. της προς Ρωμαίους εδ. 3: "Λέγω, δια της χάριτος της εις εμέ δοθείσης, προς πάντα όστις είναι μεταξύ σας, να μη φρονή υψηλότερα παρ' ό,τι πρέπει να φρονή, αλλά να φρονή ώστε να σωφρονή..."

Ο κόσμος λοιπόν είναι ο εχθρός ενάντια στον οποίο αγωνίζεται ο πιστός. Υπάρχει όμως ένας άλλος πιο φοβερός εχθρός του πνευματικού ανθρώπου. Και αυτός είναι μέσα του. Ποιος είναι αυτός ο εχθρός; Ο Παλαιός, ο φυσικός άνθρωπος, το εγώ του. Ο Παύλος το διατυπώνει (Ρωμ. 7:17) "η αμαρτία που κατοικεί μέσα μου..." "ο νόμος της αμαρτίας που βρίσκεται μέσα στον οργανισμό μου". Δεν είναι βέβαια ο σωματικός οργανισμός, η σάρκα. Είναι το κέντρο της προσωπικότητάς μας, η καρδιά, η θέλησή μας. Μέσα από την καρδιά βγαίνουν οι πονηροί διαλογισμοί, τα ακάθαρτα αισθήματα και όλα όσα μολύνουν τη ζωή. Μέσα μας λοιπόν είναι ένας ύπουλος εχθρός, ο παλαιός άνθρωπος, που συνεχώς αντιστρατεύεται στην ουράνια κλήση μας -και στο νέο άνθρωπο που ο Χριστός έχει δημιουργήσει μέσα μας με την αναγέννηση. Είναι από τη μια μεριά το εγώ, ο σαρκικός άνθρωπος και από την άλλη ο νέος άνθρωπος. Η σάρκα, ο παλαιός άνθρωπος, επιθυμεί εναντία του Πνεύματος και το Πνεύμα εναντία της σαρκός (Γαλάτ. 6:17) ταύτα δε αντίκεινται προς άλληλα ώστε εκείνα τα οποία θέλετε, να μη πράττετε... Όταν ο Παύλος επισημαίνει αυτή την πάλη λέει: Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με ελευθερώσει από αυτό το σώμα του θανάτου; (Ρωμ. 7:22-23). Ευχαριστώ το Θεό δια Ιησού Χριστού -επιτυγχάνω τη νίκη.

Ο τρίτος εχθρός του χριστιανού -πιο ισχυρός και πιο φοβερός, είναι ο διάβολος. Βρίσκεται πίσω από τον κόσμο και πίσω από τον σαρκικό άνθρωπο. Είναι ύπουλος και πολυμήχανος. Το να γνωρίζεις τον εχθρός σου και τα σχέδιά του αποτελεί προϋπόθεση να νικήσεις στον αγώνα εναντίον του. Στην τελευταία ανάλυση η πάλη μας, όπως το διαβάσαμε στην προς Εφεσίους Επιστολή του απ. Παύλου, "δεν είναι εναντίον εις αίμα και σάρκα, αλλ' εναντίον εις τας αρχάς, εναντίον εις τας εξουσίας, εναντίον εις τους κοσμοκράτορας του σκότους του αιώνος τούτου, εναντίον εις τα πνεύματα της πονηρίας εν τοις επουρανίοις..."

Ο διάβολος που είναι εχθρός του Θεού και εχθρός του ανθρώπου κάμνει ό,τι μπορεί για να αποσπάσει τον πιστό από τη σχέση του με το Θεό. Από τον ανοιχτό διωγμό έως την προσποιητή εμφάνισή του, που τον κάμνει να παρουσιάζεται ως "άγγελος φωτός" δηλητηριάζει τη ζωή του πιστού. Εκμεταλλεύεται όχι μόνο τις αδυναμίες του, αλλά και τις αρετές του. Με τις αδυναμίες τον αποθαρρύνει και τον εκθέτει. Με τις αρετές του τον φουσκώνει και τον εξουδετερώνει...

Φυσικά οι δυνατότητές του είναι περιορισμένες και ελέγχονται από τον Θεό. Και γι' αυτό ο πιστός στον αγώνα του ξέρει ότι όσο δυνατός και αν είναι ο εχθρός του, ο Κύριός του είναι δυνατότερος. "Μεγαλύτερος είναι εκείνος που είναι μέσα σας, παρά εκείνος που είναι στον κόσμο" (Α΄ Ιωάν. 4:4).

Με οποιοδήποτε λοιπόν τρόπο και με οποιαδήποτε μέσα και αν του επιτεθεί ο πονηρός, ο πιστός έχει εξασφαλισμένη την νίκη αν εμπιστευθεί όχι στις δικές του δυνάμεις, αλλά στη δύναμη του αναστημένου Κυρίου του. Οπλισμένος με τη μάχαιρα του Πνεύματος, που είναι ο λόγος του Θεού, και με όλη την πανοπλία που του παρέχει αντιστέκεται αποτελεσματικά τόσο στην άμυνα όσο και στην επίθεση. "Αντιστάθητε εις τον διάβολον και θέλει φύγει από σας..." (Ιακώβ. 4:7). Όταν βέβαια όχι μόνο δεν αντιστέκεσαι αλλά προσκαλείς και φιλοξενείς τον εχθρό, δεν είναι παράξενο ότι χάνεις τη μάχη. Μη δίδετε τόπο στο διάβολο!... (Εφεσ. 4:27). Αν ο Αρχιμήδης είπε "δος μοι πα στω και ταν γαν κινήσω" -κάτι ανάλογο ψιθυρίζει ο διάβολος: Δος μου μια μικρή θέση στη σκέψη σου, στη φαντασία σου, στην καρδιά σου, στα λόγια σου και όλα θα τα ανατρέψω...

Ο πιστός όμως, με όλη τη δική του αδυναμία, αντιμετωπίζοντας όλες τις εχθρικές δυνάμεις, προχωρεί νικηφόρα στην πάλη του:

Τι είναι αυτό που τον μάχεται; Θλίψη ή στενοχωρία; Διωγμός ή πείνα; Γυμνότης, κίνδυνος ή μάχαιρα;

Εις πάντα ταύτα όχι μόνο νικά, αλλά υπερνικά, δια του αγαπήσαντος ημάς... Προχωρεί με την πεποίθηση ότι ούτε θάνατος ούτε ζωή, ούτε άγγελοι ούτε αρχαί ούτε δυνάμεις, ούτε παρόντα ούτε μέλλοντα, ούτε ύψωμα ούτε βάθος, ούτε κάποια άλλη κτίσις θα μπορέσει να τον χωρίσει από την αγάπη του Χριστού... I

 

 

 

Εισαγωγή στην Εκκλησιαστική Μουσική

Συνέχεια από το προηγούμενο

της κας Έ. Αντωνιάδου

ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΜΑΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ

Είναι φυσικό η μουσική κάθε εποχής να έχει τις ρίζες της και να είναι επηρεασμένη από το παρελθόν. Περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον οργανισμό, η Εκκλησία ήταν εκείνη που ενίσχυσε την ανάπτυξη της δυτικής μουσικής από τον 12ο αιώνα μ.Χ. ως το 1600. Σ' αυτή την ενότητα θα δούμε μερικά ιστορικά γεγονότα, που πάνω τους βασίστηκε η ανάπτυξη της εκκλησιαστικής μουσικής. Η θρησκευτική μουσική μέχρι τη Μεταρρύθμιση, η μουσική της Μεταρρύθμισης, η επίδραση των διαφόρων μεταρρυθμιστών, η Αντι-μεταρρύθμιση, η εποχή του Μπαρόκ και τέλος ο εικοστός αιώνας.

Καθώς ο χριστιανισμός απλωνόταν προς τη Δύση, η μουσική τον ακολουθούσε. Τα μοναστήρια και οι εκκλησίες ήταν κάτι παραπάνω από χώροι λατρείας - ήταν εκπαιδευτικά κέντρα, μουσικές σχολές, βιβλιοθήκες, μουσεία. Η μουσική που χρησιμοποιούμε σήμερα στην Εκκλησία μας έχει τις ρίζες της βαθιά στην ιστορία. Μπορούμε να μάθουμε πολλά από το παρελθόν, και να εκτιμήσουμε έτσι περισσότερο τη μουσική που έχει γίνει ένα τόσο σοβαρό μέρος της λατρείας μας και του έργου της Εκκλησίας.

Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΤΗ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ

Τα πρώτα χριστιανικά χρόνια οι πιστοί έπρεπε να λατρεύουν τον Θεό κρυφά, εξ αιτίας του διωγμού των Ρωμαίων. Όμως και τότε έψαλλαν ύμνους δοξολογίας στο Θεό, ακόμα και καθώς βάδιζαν το δρόμο του μαρτυρίου. Η κυριότερη πηγή των ύμνων της εποχής εκείνης ήταν οι Ψαλμοί και άλλα κομμάτια της Παλαιάς Διαθήκης. Πιθανόν μάλιστα να έψαλλαν με το σύστημα της αντιφώνησης ή της ανταπόκρισης.

Την εποχή αυτή οι εκκλησιαστικοί ηγέτες άρχισαν να γίνονται πιο ευαίσθητοι στο θέμα της κοσμικής επίδρασης στη μουσική της Εκκλησίας. Ο ιερός Αυγουστίνος εκφράζοντας τους φόβους του, είπε πως η μουσική είναι στο έλεος τόσο του εκτελεστή όσο και του ακροατή, εννοώντας έτσι πως η ίδια σύνθεση μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο για εκκλησιαστικούς όσο και για κοσμικούς σκοπούς.

Το 313 μ.Χ. νομιμοποιείται ο χριστιανισμός στη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία με διάταγμα του Μ. Κωνσταντίνου (280-337 μ.Χ.) και οι χριστιανοί παύουν πια να κρύβονται. Βαθμιαία η εκκλησία επινόησε μια επιτηδευμένη και πολύπλοκη μορφή λατρείας. Οι κληρικοί θεωρούσαν τους εαυτούς των μεσίτες ανάμεσα στον Θεό και τους ανθρώπους.

Παρά το γεγονός ότι ο επίσκοπος Μεδιολάνων Αμβρόσιος προσπάθησε να ενισχύσει τη συμμετοχή του εκκλησιάσματος στη λατρεία με την υμνωδία, άλλοι εκκλησιαστικοί ηγέτες κατάφεραν να περιορίσουν το εκκλησίασμα στο ρόλο του παρατηρητή, με αποτέλεσμα η απόσταση ανάμεσα στον κλήρο και το λαό να μεγαλώνει συνεχώς. Η χαριστική βολή δόθηκε με το 13ο άρθρο του Κανόνα της Λαοδικείας, που καθιερώνει τους ψάλτες και απαγορεύει σε άλλους να ψάλλουν. Όλα τούτα είχαν σαν αποτέλεσμα το εκκλησίασμα να μην έχει πια την ευκαιρία να λατρεύει τον Θεό με τη μουσική.

Τα κείμενα που χρησιμοποιούνται στην υμνωδία είναι καθοριστικά για την αποτελεσματικότητά της. Είναι ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα σ' αυτόν που δίνει και σ' εκείνον που παίρνει το μήνυμα. Η διαφορά της υμνωδίας από την τελετουργική μουσική είναι ότι η πρώτη εκτελείται από όλους τους λαϊκούς, ενώ η δεύτερη εκτελείται μόνο από τον μουσικό της εκκλησίας. Στους πρώτους χριστιανικούς χρόνους όμως, η υμνωδία χρησιμοποιήθηκε σαν μέσο προπαγάνδας. Ο Άρειος (256-336 μ.Χ.) έγραψε πολλούς ύμνους για να υποστηρίξει τις απόψεις του σχετικά με τη θεότητα του Ιησού Χριστού. Εναντίον του αγωνίστηκε ο Επίσκοπος Αμβρόσιος, γράφοντας κι' αυτός με τη σειρά του ύμνους που αργότερα ονομάστηκαν Αμβροσιανοί (Αμβροσιανό μέλος) και ενθάρρυνε πολύ την υμνωδία του εκκλησιάσματος, εισάγοντας μάλιστα την τελετουργική υμνωδία. Ο Αμβρόσιος θεωρείται από πολλούς ο πατέρας της χριστιανικής υμνωδίας. Οι ύμνοι του διακρίνονται για την πλούσια μελωδική τους γραμμή.

Μια άλλη σπουδαία φυσιογνωμία στην ιστορία της εκκλησιαστικής μουσικής είναι ο Πάπας Γρηγόριος (540-604 μ.χ.) Είναι ο αναμορφωτής της μουσικής της Καθολικής Εκκλησίας. Ο Πάπας Γρηγόριος είναι ο δημιουργός του Γρηγοριανού μέλους.

Η λειτουργία της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας αποτελείται από κείμενα παρμένα κυρίως από τους ψαλμούς που άλλα διαβάζονται και άλλα ψάλλονται στα λατινικά. Τούτα τα τελευταία έδωσαν την έμπνευση σε γενιές ολόκληρες μουσικών, τόσο Καθολικών όσο και Διαμαρτυρομένων, να συνθέσουν εκκλησιαστική μουσική.

Το Γρηγοριανό μέλος διατηρήθηκε στη λατρεία της Εκκλησίας για πολλά χρόνια, ώσπου ήρθε αντιμέτωπο με την πολυφωνία. Η πολυφωνική μουσική συνδυάζει δύο ή περισσότερες διαφορετικές μελωδίες που ψάλλονται μαζί. Ο χρυσός αιώνας της πολυφωνικής μουσικής είναι ο 16ος αιώνας. Το είδος αυτό της μουσικής άνοιξε το δρόμο στις χορωδίες. Με την εκπαίδευσή τους μπορούσαν καλύτερα να τραγουδήσουν μια μελωδία με πολλά μέρη (πρίμο, σεκόντο, μπάσσο κ.λ.π.). Σε μικρό χρονικό διάστημα η μουσική έγινε μια πλούσια και ποικιλόμορφη τέχνη, που χρησιμοποιήθηκε στις λειτουργίες. Δυστυχώς όμως αυτό περιόρισε τη συμμετοχή του εκκλησιάσματος στην υμνωδία. Η ηγεσία της Εκκλησίας έδωσε έμφαση στη χρήση της υμνωδίας περισσότερο σαν τέχνη παρά σαν μέσο έκφρασης λατρείας και δοξολογίας.

Ένα σπουδαίο είδος της εκκλησιαστικής μουσικής, το οποίο εμφανίστηκε στα πρώτα χρόνια της πολυφωνίας, ήταν το μοτέτο. Είναι ένα είδος χορωδιακής σύνθεσης, που βασίζεται σε κάποιο ιερό λατινικό κείμενο. Στα 500 χρόνια της ζωής του το μοτέτο εμφανίζεται με πολλές μορφές. Μια απ' αυτές είναι η ανάμιξη εκκλησιαστικής μουσικής με λαϊκά μοτίβα, η ανάμιξη γλωσσών (γαλλικά, λατινικά) ή η ανάμιξη προσευχών με ερωτικά τραγούδια! Το μοτέτο σιγά-σιγά έχασε το θρησκευτικό του χαρακτήρα, και έγινε αφορμή να ξεσηκωθεί η ηγεσία της Καθολικής Εκκλησίας. Οι διαμαρτυρίες όμως, ελάχιστο αποτέλεσμα είχαν, γιατί η ηθική κατάπτωση είχε πια προχωρήσει πολύ.

 

 

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ

Η Εκκλησιαστική μουσική χρωστάει τη σημερινή της μορφή κατά κύριο λόγο στους πρώτους μεταρρυθμιστές, που της έδωσαν μεγάλη ώθηση. Η μουσική θεωρήθηκε από τους μεταρρυθμιστές σαν κύριο και βασικό στοιχείο, ικανό να επηρεάσει θετικά ή αρνητικά. Παρακάτω θα δούμε τον πλούσιο μουσικό θησαυρό που μας κληροδότησε η περίοδος αυτή της ιστορίας της μουσικής.

 

ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ

Στην περίοδο της Αναγέννησης οι άνθρωποι πολύ λίγο ενδιαφέρονταν για τα πνευματικά πράγματα. Έδειχναν ευχαριστημένοι με την ανθρωπιστική τους θρησκεία που, τυπική και εξωτερκή καθώς ήταν, τους επέτρεπε να απολαμβάνουν υλικά αγαθά. Την ίδια περίοδο όμως ιδρύθηκαν πανεπιστήμια και εκπαιδευτικά ιδρύματα, και για πρώτη φορά στην ιστορία η μόρφωση έπαψε να είναι προνόμιο των ευγενών, των πλουσίων και της εκκλησιαστικής ελίτ. Μαθητές, έμποροι και χωρικοί έμαθαν γράμματα κι άρχισαν να διαβάζουν την Αγία Γραφή και τους αρχαίους κλασσικούς.

Μέσα σ' αυτό το κλίμα ήρθε να προστεθεί η ανακάλυψη της τυπογραφίας, μιας τέχνης που είχε τεράστια επίδραση στη διάδοση της μουσικής γνώσης. Λίγο μετά την Αγία Γραφή του Γουτεμβέργιου, άρχισε να τυπώνεται και η μουσική. Κι' ενώ το ποσοστό του αναλφαβητισμού άρχισε να πέφτει κατακόρυφα, η μουσική, τυπωμένη πλέον, έγινε προσιτή σε χιλιάδες κόσμο.

Η Μεταρρύθμιση δεν ήταν γεγονός άσχετο προς την Αναγέννηση. Το διανοητικό ξύπνημα της Αναγέννησης έκανε το λαό πιο ευαίσθητο στις καταχρήσεις της Εκκλησίας και τον προετοίμασε να ενωθεί με το μεγάλο κίνημα της διαμαρτυρίας που είχε αρχίσει να φουντώνει. Οι Διαμαρτυρόμενες Εκκλησίες, που ιδρύθηκαν σαν αποτέλεσμα της Μεταρρύθμισης, είχαν πολλές διαφορές μεταξύ τους. Είχαν όμως ένα κοινό: Ο κύριος στόχος της Μεταρρύθμισης ήταν η αναμόρφωση της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Αποτέλεσμα όμως ήταν η διάσπασή της. Η Διαμαρτυρόμενη κίνηση με τον Μαρτίνο Λούθηρο προσπάθησε να φέρει την Εκκλησία πίσω, στις ρίζες της Καινής Διαθήκης. Μολονότι συνάντησε μεγάλη αντίδραση από τους ηγέτες του Καθολικισμού στη Ρώμη, συνέχισε να αυξάνει. Η προσωπική εμπειρία του χριστιανού απέκτησε μεγάλη σημασία και βρήκε διέξοδο στη μεγαλύτερη συμμετοχή στη λατρεία. Καθώς οι χριστιανοί της Μεταρρύθμισης άρχισαν να καλλιεργούν μια προσωπική σχέση με τον Θεό διά της πίστεως εν Χριστώ, ανακάλυψαν κάτι από τη χαρά που ένοιωθαν μέσα τους οι μαθητές του Κυρίου και οι πρώτοι χριστιανοί.

 

ΟΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΤΕΣ ΚΑΙ Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΟΥΣ

Ο Ιωάννης Χους (1369-1415). Ο Χους ήταν απόλυτα δογματικός στις απόψεις του για την εκκλησιαστική μουσική. Απαγόρευε τη χρήση οργάνων στην εκκλησία με μόνη εξαίρεση τις καμπάνες. Τα όργανα καταστράφηκαν και η πολυφωνική μουσική περιορίστηκε πολύ. Ωστόσο ήθελε τη μουσική στην Εκκλησία. Η θετική του συμβολή ήταν ότι απλοποίησε το τυπικό της λατρείας, ενθάρρυνε τη χρήση της καθομιλουμένης και έδωσε την ευκαιρία να αναπτυχθεί ένα είδος θρησκευτικής λαϊκής μουσικής.

Ο Μαρτίνος Λούθηρος (1483-1546). Ο Λούθηρος αγαπούσε την καλή μουσική. Είχε μελετήσει μουσική και έγραψε ο ίδιος λειτουργίες για να αντικαταστήσει τις καθολικές. Σ' όλες τις αλλαγές που έκανε, η έμφαση δινόταν στη χρήση της καθομιλουμένης. Απολάμβανε τόσο το Γρηγοριανό μέλος όσο και την πολυφωνική μουσική. Επίσης ενθάρρυνε τη χρήση της γερμανικής λαϊκής μουσικής με θρησκευτικά λόγια. Ωστόσο είχε μουσική ευαισθησία και δεν μπορούσε να ανεχθεί "κακές" εκτελέσεις.

Μια σημαντική προσφορά του Λουθήρου ήταν το κοράλ, ένα είδος που ψάλλεται από το εκκλησίασμα. Αποτελείται βέβαια από το κείμενο και τη μουσική, είναι όμως εμπλουτισμένο με αρμονία και αντίστιξη, και έχει έτσι καλύτερη μουσική φόρμα. Ο Λούθηρος έγραψε πολλά τέτοια κοράλ, μια που στις μέρες του η ανάγκη για καλή μουσική ήταν πολύ μεγαλύτερη από την προσφορά που υπήρχε. Ενώ το είδος ήταν καθαρά χορωδιακό, στα τέλη του 1600 έγινε συνήθεια το εκκλησίασμα να ψάλλει τη μελωδία, και το όργανο να παίζει τα υπόλοιπα μέρη του κοράλ.

Ο Ιωάννης Καλβίνος (1509-1564). Ο Καλβίνος θεωρούσε κάθε μορφή τέχνης κοσμική και δεν επέτρεπε τη χρήση άλλων κειμένων στη μουσική της εκκλησίας, εκτός από τους Ψαλμούς και κομμάτια της Αγίας Γραφής γενικότερα. Αυτή του η τοποθέτηση δεν ενθάρρυνε την ανάπτυξη της πολυφωνικής μουσικής. Δε συμφωνούσε επίσης με τη χρήση μουσικών οργάνων, ακόμα και του αρμονίου, για το οποίο δεν είχε αντίρρηση να χρησιμοποιείται στα σπίτια σαν μέσο διασκέδασης. Παρ' όλα αυτά, ο ίδιος ήταν εξαιρετικός μουσικός και ήξερε να παίζει πολλά όργανα.

 

ΤΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ ΜΕΤΑ ΤΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ

Η Μεταρρύθμιση έφερε μερικές από τις μεγαλύτερες αλλαγές στην ιστορία. Μια τέτοια αλλαγή έγινε και στην εκκλησιαστική μουσική.

Μέχρι την Αναγέννηση και τη Μεταρρύθμιση η μουσική ήταν κάτι που κυρίως η Εκκλησία το χρησιμοποιούσε. Οι μουσικοί της εποχής εκείνης ζούσαν μέσα στην Εκκλησία, για την Εκκλησία και από την Εκκλησία. Στην Αναγέννηση όμως οι διάφοροι κοσμικοί ηγέτες και οι πλούσιοι της εποχής άρχισαν να προσελκύουν τους μουσικούς προσφέροντάς τους μερικές φορές πολύ περισσότερα απ' όσα η Εκκλησία. Την ίδια εποχή η οργανική μουσική άρχισε να κερδίζει έδαφος και για πρώτη φορά στην ιστορία να συναγωνίζεται τη φωνητική μουσική.

 

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΜΠΑΡΟΚ (1600-1750)

Την εποχή του μπαρόκ οι συνθέτες προσπάθησαν να δώσουν στη μουσική τους την έννοια των στίχων που τη συνόδευαν ή το μήνυμα του κειμένου, χρησιμοποιώντας μερικές φορές πομπώδη τρόπο.

Οι μουσικές φόρμες του Μπαρόκ

Το πνεύμα της εποχής αυτής εμφανίστηκε για πρώτη φορά στην Ιταλία και θα μπορούσε να θεωρηθεί ως αποτέλεσμα της Αντι-μεταρρύθμισης. Από αντίδραση στην πολυφωνία του προηγούμενου αιώνα, εμφανίστηκε ένα νέο είδος τραγουδιού, η μονωδία. Ήταν τραγούδι για μία φωνή, με απλή συνοδεία. Από τη μονωδία αναπτύχθηκε η καντάτα, μια σύντομη, δραματική σύνθεση, που συνήθως αποτελείται από διάφορα μέρη. Η καντάτα περιέχει συνήθως άριες για μία φωνή, ρετσιτατίβα (αφηγηματικά μέρη), ντουέτα και χορωδιακά κομμάτια, που συνδέονται μεταξύ τους με κάποιο αφηγηματικό κείμενο. Είναι έργο δραματικό, χωρίς όμως να χρειάζεται σκηνικά ή κουστούμια.

Ένα άλλο δραματικό μουσικό είδος, το ορατόριο, εμφανίστηκε στην αρχή του 17ου αιώνα. Αρχικά χρησιμοποιήθηκαν σκηνικά και κουστούμια, σύντομα όμως καταργήθηκαν. Το γεγονός αυτό καθώς και ο θρησκευτικός του χαρακτήρας κάνουν το ορατόριο να ξεχωρίζει από την όπερα. Το ορατόριο μοιάζει σε πολλά με την καντάτα, έχει όμως μεγαλύτερη διάρκεια και περισσότερο μουσικό πλούτο (π.χ. Μεσσίας του Χαίντελ, Δημιουργία του Χάυδν, Κατά Ματθαίον Πάθη του Μπαχ, κ.ά)

Στα τέλη του 16ου αιώνα οι Γερμανοί Διαμαρτυρόμενοι συνθέτες άρχισαν να χρησιμοποιούν παραδοσιακές μελωδίες ως βασικό υλικό για ελεύθερη, καλλιτεχνική δημιουργία. Αυτό το νέο είδος ονομάστηκε χορωδιακό μοτέτο. Παράλληλα στην Αγγλία οι Άγγλοι συνθέτες έγραψαν παρόμοια έργα στην καθομιλουμένη, που έμοιαζαν πολύ με την καντάτα ή το μοτέτο. Το είδος αυτό ονομάστηκε ανθέμιο (anthem) (Λατρεύσατε πάντες, Της δόξης Σου οι λατρευταί, Δεύτε λαοί της γης, κ.ά.) και η δημοτικότητά του ανέβηκε πολύ στην εποχή του μπαρόκ.

ΣΥΝΘΕΤΕΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΤΟΥ ΜΠΑΡΟΚ

Henry Purcell (1659-1695). Ήταν μουσικός της Εκκλησίας, έγραψε όμως και πολλή κοσμική μουσική, μουσική δωματίου και μουσική για το θέατρο. Η μουσική του ξεχωρίζει για την τέχνη της και θεωρείται αυθεντική στην αρμονία και στην αντίστιξη,

Heinrich Schutz (1585-1672). Διαμαρτυρόμενος γερμανός συνθέτης και εκκλησιαστικός μουσικός. Το έργο του επηρέασε σε μεγάλο βαθμό δύο από τους μεγαλύτερους συνθέτες της εποχής του μπαρόκ αλλά και όλων των εποχών, τον Ιωάννη Σεβαστιανό Μπαχ και το Γεώργιο Φρειδερίκο Χαίντελ.

Ιωάννης Σεβαστιανός Μπαχ (1685-1750). Ο τελευταίος μουσικός που αφιέρωσε τη ζωή του εξ ολοκλήρου στην εκκλησιαστική μουσική. ΄Εγραψε περισσότερες από 300 καντάτες, ορατόρια με το γενικό τίτλο "Τα Πάθη" και πολυάριθμα έργα για όργανο και κλειδοκύμβαλο, κονσέρτα και σουίτες.

Γεώργιος Φρειδερίκος Χαίντελ (1686-1759). Γερμανός συνθέτης που έζησε πολλά χρόνια στην Αγγλία. Τα ορατόριά του γράφτηκαν στα Αγγλικά και βασίζονται σε αποσπάσματα της Αγίας Γραφής. Το έργο του "Ο Μεσσίας" είναι το μόνο που δεν αφηγείται κάποια ιστορία. Αρχίζει από τις προφητείες της Παλαιάς Διαθήκης για τον ερχομό του Χριστού και περιγράφει τη ζωή του Χριστού ως τον τελικό Του εσχατολογικό θρίαμβο. Εκτός από θρησκευτικά έργα, έγραψε και κοσμική μουσική.

Η ΑΓΓΛΙΑ ΤΟΝ 17ο ΚΑΙ ΤΟΝ 18ο ΑΙΩΝΑ

Οι Πουριτανοί

Τον 17ο αιώνα στην Αγγλία οι πουριτανοί (γνωστοί ως "ευσεβιστές" του 17ου αι.) ήταν οι πιο σκληροί αντίπαλοι της αγγλικανικής εκκλησίας, που την κατηγορούσαν ότι ελέγχεται από τον Πάπα της Ρώμης. Ήθελαν περισσότερο δημοκρατική διακυβέρνηση στην Εκκλησία και πιο απλό τον τρόπο της λατρείας. Η δύναμή τους απλώθηκε τόσο, ώστε κατάφεραν να ανατρέψουν τη μοναρχία του Καρόλου Α' το 1649.

Οι πουριτανοί ακολουθούσαν τη διδασκαλία του Καλβίνου, ήταν όμως πιο εξτρεμιστές απ' αυτόν. Δεν ήθελαν χορωδίες ούτε όργανο στην έκκλησία. Χρησιμοποιούσαν μόνο ψαλμούς, που το εκκλησίασμα τους έψαλλε σε μια φωνή. Η επιρροή τους όμως έληξε το 1660, οπότε ξαναγύρισε στην Εκκλησία της Αγγλίας το προηγούμενο, πλούσιο τελετουργικό.

Από το 1550 ως το 1770, εκδόθηκαν στην Αγγλία πολλές συλλογές ψαλμών. Οι μεταφράσεις των γερμανικών ύμνων δε βρήκαν μεγάλη απήχηση. Μερικές φορές οι μεταφράσεις ύμνων ήταν κάτω του μετρίου και η ποιότητα της ποίησης πολύ φτωχή. Το αποτέλεσμα ήταν φτωχή και υποτονική υμνωδία της Εκκλησίας.

Ο Isaak Watts (1674-1748). Δραστήριος άνδρας, που δέχτηκε την πρόκληση της εποχής του. Αποκαλείται "πατέρας" της υμνωδίας των Διαμαρτυρομένων. Πίστευε πως ο λαός χρειαζόταν σύγχρονους ύμνους στη γλώσσα του για να εκφράσει τη λατρεία του στον Θεό. Όπως έκαναν ο Άρειος, ο Αμβρόσιος κ.ά., χρησιμοποίησε κι αυτός τους ύμνους του για να διαδόσει τη δική του θεολογία ή μια περίληψη των κηρυγμάτων του (π.χ. Γλυκεία και αγνή, Με ύμνους και ωδάς τερπνάς, Έρχετ' ο Κύριος ημών κ.ά.) Οι περισσότεροι ύμνοι του βασίζονται σε ψαλμούς ή είναι παραφράσεις άλλων βιβλικών περικοπών. Η επίδρασή του υπήρξε μεγάλη και θετική όχι μόνο γιατί έδωσε νέα ζωή στην υμνωδία στην Αγγλία, αλλά και γιατί η μουσική του χρησίμεψε σαν παράδειγμα για τους διαδόχους του.

Οι αδελφοί Wesley

O John Wesley (1703-1791). Ήταν ιεροκήρυκας. Ωστόσο η επιρροή του ήταν σπουδαία στην υμνωδία. Έκανε μια συλλογή ύμνων και ψαλμών για το εκκλησίασμα, μετέφρασε αρκετούς ύμνους από τα γερμανικά και έγραψε άλλους.

Ο Charles Wesley. Ποιητής και υμνογράφος. Έγραψε πάνω από 6.000 ύμνους! Οι ύμνοι του είναι απλοί, βιβλικοί και ποιητικοί. Τονίζουν τη σωτηρία για όλους και την αύξηση στον αγιασμό. Είναι πιο προσωπικοί και βαθύτεροι σε πνευματικό νόημα από εκείνους του Isaak Watts (π.χ. Τι θαυμαστό όταν σκεφθώ, Εν υψίστοις άγγελοι, Ανεστήθη ο Χριστός κ.ά.).

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΗ

Οι πρώτοι άποικοι της Αμερικής ήταν Ουγενότοι (Καλβινιστές), Ολλανδοί, πουριτανοί, Pilgrim Fathers και άλλοι. Όπως ήταν φυσικό, έφεραν μαζί τους τις θρησκευτικές τους συνήθειες και τελετές. Αυτό συμπεριλαμβάνει βέβαια και τη μουσική και τη χρήση των ψαλμών, που ήταν βασικό μέρος της λατρείας τους. Σε μερικά μέρη της χώρας, ως το 1850 περίπου, επειδή δεν υπήρχε ανάλογη μουσική παιδεία, ήταν πολύ συνηθισμένη η μέθοδος της καθοδήγησης με τη βοήθεια του ψάλτη. Ο ψάλτης δηλαδή, διάβαζε ή τραγουδούσε μια φράση, και το εκκλησίασμα την επαναλάμβανε σαν ηχώ.

Με τον καιρό το αυξανόμενο ενδιαφέρον για τη μουσική οδήγησε στην ίδρυση μουσικών σχολών μέσα στις εκκλησίες, στα σχολεία, στα σπίτια, στις λέσχες. Στις σχολές αυτές διδάσκονταν οι βασικές αρχές μουσικής καθώς επίσης και σολφέζ.

 

Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΟΝ 18ο ΑΙΩΝΑ

Η περίοδος της παρακμής

Ο 18ος αιώνας βρήκε την Ευρώπη να παλεύει με τις ιδέες της για τον Θεό. Πολλοί υποστήριζαν πως ο Θεός ήταν ένας μεγάλος καλλιτέχνης, που το τελειότερο έργο Του ήταν το σύμπαν, κι' άλλοι πίστευαν ότι ο Θεός είναι μια ηθική δύναμη, που θα Τον υπηρετούσαν καλύτερα οι άνθρωποι που ζούσαν μια ηθική ζωή. Αυτές οι ιδέες είχαν αποδυναμώσει το χριστιανικό μήνυμα. Στο μεταξύ οι χριστιανοί ήταν απασχολημένοι να λύσουν τις δικές τους θεολογικές διαφορές, δίνοντας έτσι τόπο στις περίεργες ιδέες του κόσμου. Η εκκλησιαστική μουσική είχε κι' αυτή το μερίδιό της στη γενική θρησκευτική παρακμή. Στα τέλη του 18ου αιώνα η μουσική στη Διαμαρτυρόμενη Εκκλησία γνώρισε βαθμιαία παρακμή. Ο ρωμαλέος και ζωντανός χαρακτήρας της Μεταρρύθμισης έδωσε τη θέση του σε μια υμνωδία που αντανακλούσε όλη τη θεολογική και φιλοσοφική ανασφάλεια των ημερών. Αυτό μπορούσε κανείς να το παρατηρήσει ακόμα και στην υμνωδία των εκκλησιασμάτων.

 

Ο ευαγγελισμός μέσω των ιεραποστολών

Την εποχή αυτή (17ος-18ος αιώνας) άρχισαν να ιδρύονται και να εργάζονται διάφορες ιεραποστολές στην Ευρώπη με στόχο άλλες χώρες, δίνοντας έτσι το παράδειγμα για την ίδρυση όλων των άλλων ιεραποστολών αργότερα. Με τον τρόπο αυτό, η μουσική που χρησιμοποιόταν την εποχή εκείνη στις εκκλησίες της Ευρώπης άρχισε να διαδίδεται σ' ολόκληρο τον κόσμο.

 

Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΟΝ 19ο ΑΙΩΝΑ

Ο Ρομαντισμός

Ο ρομαντισμός στη μουσική χαρακτηρίζεται από την έκφραση υποκειμενικών συναισθημάτων και από την ελευθερία της φόρμας. Το χάσμα που δημιουργήθηκε στα τέλη του 18ου αιώνα ανάμεσα στη θρησκευτική και την κοσμική μουσική συνέχισε να μεγαλώνει και στη διάρκεια του 19ου αιώνα. Από πολλές απόψεις οι ιδεολογίες του Χριστιανισμού αφ' ενός και του ρομαντικού κινήματος αφετέρου ήταν εντελώς αντίθετες. Όποια κι αν ήταν η επίδραση του ρομαντισμού στην εκκλησιαστική μουσική, τα αποτελέσματα υπήρξαν πολύ φτωχά.

Το Gospel Song

Στις αρχές του 19ου αιώνα στην Πολιτεία Κεντάκυ της Αμερικής έγινε το πρώτο χριστιανικό κατασκηνωτικό συνέδριο. Οι σύνεδροι είχαν πολύ μικρή μόρφωση και οι μουσικές τους γνώσεις ήταν πολύ περιορισμένες. Οι ύμνοι τους ήταν απλούστατοι τόσο από άποψη μουσικής όσο και από άποψη κειμένων. Η τεχνική της καθοδήγησης από τον ψάλτη χρησιμοποιείτο σε μεγάλο βαθμό. Παρά το γεγονός ότι η υμνωδία δεν ήταν καλή από τεχνική πλευρά, ήταν όμως ζωντανή και ενθουσιώδης. Την εποχή εκείνη γράφτηκαν και κυκλοφόρησαν χιλιάδες ύμνοι. Άρχισαν επίσης να τυπώνονται και υμνολόγια με τη μουσική και τα λόγια των ύμνων.

Ο πιο φημισμένος εκπρόσωπος του Gospel Song ήταν o Ira Sankey (1840-1908). Τραγουδιστής και συνθέτης ύμνων είχε ταξιδέψει πολύ μαζί με το μεγάλο εκείνο δούλο του Θεού, τον D.L.Moody. Μια συλλογή ύμνων που εξέδωσε ο Sankey πουλήθηκε σε πάνω από 80 εκατομμύρια αντίτυπα. Οι ύμνοι του από τότε ακόμα ψάλλονταν σε πολλά μέρη του κόσμου. Αν και τα λόγια των ύμνων δεν είναι σπουδαία, ωστόσο επειδή είναι ύμνοι που μαθαίνονται εύκολα από τον απλό κόσμο, αγαπήθηκαν γρήγορα και βρήκαν απήχηση σε χιλιάδες απλούς ανθρώπους (π.χ. Μετράει ο βοσκός τα πρόβατα, Ο Κύριός μας στα γόνατα πέφτει, Υπάρχει βράχος σκιερός, κ.ά.).

Τα Gospel Songs γενικά δεν μπορούν να θεωρηθούν σπουδαία τέχνη, ικανή ν' αντέξει στη δοκιμασία του χρόνου. Είναι ένα είδος τραγουδιού που εμφανίστηκε σαν απάντηση σε μια συγκεκριμένη ανάγκη. Ένα είδος θρησκευτικής λαϊκής μουσικής σε απλή γλώσσα, που εκφράζει τα θρησκευτικά συναισθήματα των απλών ανθρώπων. Έχει ευαγγελιστικό χαρακτήρα, ειλικρινή και προσωπικό, σε αντίθεση με τους ύμνους που έχουν μεγαλόπρεπο χαρακτήρα, καλή μουσική και στίχους αξιώσεων.

Gospel Songs έχει γράψει επίσης και η τυφλή αλλά πολύ παραγωγική συνθέτρια Fanny J. Crosby (1820-1915). Έγραψε στίχους για πάνω από 6.000 gospel songs, πολλά από τα οποία έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες και έχουν γίνει γνωστά σ' ολόκληρο τον κόσμο (π.χ. Θέλω ν' ακούω για Κείνον, Ταπεινώς εις Σε προστρέχω, Ω βεβαιότης ευλογητή κ.ά.)

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ

Η ανακάλυψη του φωνόγραφου στα τέλη του 19ου αιώνα και οι εξελίξεις του 20ου στον τομέα των ηχογραφήσεων και της αναπαραγωγής του ήχου, είχαν τρομερή επίδραση στη διακονία της μουσικής. Δίσκοι, μαγνητοταινίες, κασέτες, βίντεο,CD,όλα είναι στη διάθεση εκείνου που θέλει και ξέρει να τα εκμεταλλευτεί. Θρησκευτική μουσική μπορεί κανείς να ακούσει σε οποιαδήποτε μορφή, γλώσσα ή ποιότητα θέλει.

Όπως σε κάθε εποχή, το ίδιο και στον 20ο αιώνα η εκκλησιαστική μουσική επηρεάζεται από την κοσμική μουσική. Θα πρέπει πάντως να φροντίσουμε να βεβαιωθούμε ότι στις εκκλησίες μας χρησιμοποιούμε μουσική καθαρά χριστιανική. Οι ύμνοι μας πρέπει να εκφράζουν πίστη, ελπίδα, χαρά που είναι τα διακριτικά των πιστών.

Για τους πιστούς χριστιανούς η εποχή μας είναι εποχή πρόκλησης! Η χρήση της τυπωμένης μουσικής, των ηχογραφήσεων και των μαγνητοσκοπήσεων αυξάνει τη μουσική μας γνώση και αντίληψη. Όλα αυτά τα μέσα προσφέρουν καινούριες και καλύτερες ευκαιρίες ευαγγελισμού. Υμνολόγια αναθεωρούνται, εκδίδονται καινούργια, κυκλοφορεί άφθονο έντυπο υλικό, υπάρχουν περισσότεροι και ικανότεροι μουσικοί. Με τη βοήθεια του Θεού μπορούμε να αντιμετωπίσουμε αυτή την πρόκληση και να μεταδώσουμε το μήνυμα του ευαγγελίου στον σύγχρονο κόσμο. I

 

 

 

Ευθανασία και Βίβλος

του κ. Χ. Νταγκουνάκη

ΠΕΝΤΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

 

Τι πρέπει να γνωρίζει σήμερα κάποιος που θέλει να έχει μια κατά το δυνατόν σαφή εικόνα για το όλο ζήτημα της ευθανασίας, από βιβλική άποψη; Ακούει, διαβάζει, βλέπει στην καθημερινή ειδησεογραφία πολλά και διάφορα κι αναρωτιέται τι στάση πρέπει να κρατήσει. Πιστεύουμε πως η στάση του πιστού, του συνειδητού χριστιανού απέναντι στην ευθανασία, μπορεί να καθοριστεί από την απάντηση που θα δεχτεί, με βάση πάντα τη Βίβλο, πάνω στα πέντε ερωτήματα που ακολουθούν:

1. Σε ποιον ανήκει η ζωή μας;

Σκέψου τον εαυτό σου σ' ένα νοσοκομειακό κρεβάτι, γύρω σου οροί, αναπνευστήρες, τροφή με το σωληνάκι, καθετήρες, σωληνάκια για τα υγρά του στομάχου, καρδιογράφοι. Οι γιατροί περνάνε δίπλα σου με ανέκφραστο πρόσωπο, αμίλητοι. Κάτι λένε μεταξύ τους στα λατινικά. Ασυνήθιστη κίνηση επισκεπτών. Πού σε θυμήθηκαν όλοι αυτοί;... Η γυναίκα σου (ή ο άντρας σου) και τα παιδιά σου προσπαθούν να σου χαμογελάσουν. Σου λένε για εκδρομές στο Πήλιο, "άμα γίνεις καλά". Δεν βαριέσαι... Έξω κλαίνε βουβά, κοιμούνται στον καναπέ, τούς δίνουν ηρεμιστικά. Οι γιατροί τούς το ξεκαθάρισαν:

--Μερικές εβδομάδες έμειναν. Και θα πονάει. Θα πονάει πολύ. Ξέρετε, πρέπει να τον πάρετε. Το νοσοκομείο χρειάζεται το κρεβάτι.

Σε λίγο θ' αρχίσεις να ικετεύεις για κάτι "πιο δυνατό". Ίσως μέσα στο παραλήρημά σου ή στην αγωνία σου, αθέλητα θ' αρχίσεις να εύχεσαι να έρθει το τέλος. Γρήγορα. Όσο πιο γρήγορα γίνεται. Μπορείς τότε να σκεφτείς: "Σε ποιον ανήκει η ζωή μου;"

Πολλοί είν' αυτοί που λένε: "Σ' εμένα ανήκει. Μπορώ να την κάνω ό,τι θέλω". Έτσι, δεν βλέπουν κανένα κακό στην ευθανασία ή ακόμη και στην αυτοκτονία.

Για έναν όμως που στηρίζει την πίστη του στον Θεό, όπως αυτός αποκαλύπτεται στις σελίδες της Αγίας Γραφής, δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία πως αυτός είναι ο δημιουργός αλλά και ο κυρίαρχος της δημιουργίας και του ανθρώπου. Έχει δώσει στον καθένα μας μια ξεχωριστή προσωπικότητα, το "εγώ" μας, που ακριβώς όμοιο του δεν υπάρχει πάνω στη γη, όσοι αιώνες κι αν διαβούν. Επομένως γι' αυτόν τον άνθρωπο ο Θεός είναι ο χορηγός της ζωής, ο Κύριος της ζωής του αλλά και ο Κύριος που ρυθμίζει τον τρόπο, τον χρόνο και τις συνθήκες της εξόδου του απ' αυτόν τον κόσμο.

Από την άλλη μεριά, όταν πολλές φορές ο άνθρωπος του Θεού βρίσκεται σε φοβερά δύσκολες καταστάσεις θλίψεως είτε σωματικού πόνου είτε ψυχικού, φτάνει στο όριο αντοχής του και "εύχεται" να έρθει το τέλος. Είναι αυτό αμαρτία; Ο προφήτης του Θεού, ο Ηλίας, σε μια οριακή στιγμή της ζωής του το έκανε. Φοβισμένος έφθασε νότια της Βηρ-Σαβεέ κι εκεί μέσα στην έρημο κρύφτηκε και προσευχόταν, "Αρκετά ως εδώ, Κύριε! Πάρε τη ζωή μου..." (Α΄ Βασ 19,4 - Νέα Μετάφραση της Βίβλου).

Καμιά φορά η επίκληση του θανάτου σαν λύτρωση δεν είναι πάντα τάση αυτοκτονίας, αλλά μια τελική παράδοση στον δημιουργό μας για να λυτρωθούμε από τον πόνο, ιδιαίτερα μάλιστα όταν "προσδοκούμε την ανάσταση των νεκρών" με την ελπίδα της αιώνιας ζωής. Αλίμονο! Τότε θα ήταν αμαρτία να περιμένουμε την ανάσταση, αφού αυτό προϋποθέτει τον θάνατό μας. Ή θα ήταν αμαρτία να περιμένουμε τη δεύτερη έλευση του Χριστού για να πάμε στον άλλο κόσμο (ανεξάρτητα αν ο τρόπος αυτός θα είναι ένδοξος). Αμαρτία όμως είναι να παραβιάζεις τον χρόνο και την πορεία του σώματός σου προς τον θάνατο και όχι να επιζητείς τον ουρανό, ιδιαίτερα μάλιστα όταν υποφέρεις φοβερά. Τότε ο Παύλος, που επιθυμούσε "αναλύσαι και συν Χριστώ είναι" (Φιλ 1,23) θα ήταν πολύ μεγάλος αμαρτωλός!

Εξάλλου ο Θεός όχι μόνο δημιούργησε τη ζωή αλλά και τη χαρακτήρισε "καλόν". Οι άνθρωποι του Θεού πιστεύουν στην ιερότητα της ζωής. Είναι μια πολύ διαφορετική άποψη απ' αυτές που κυκλοφορούν στον κόσμο για την αξία που ο άνθρωπος έχει δήθεν από μόνος του, βαθιά μέσα του, και πρέπει να την ανακαλύψει και να πιστέψει σ' αυτήν. Η χριστιανική άποψη για την αξία του ανθρώπου βασίζεται στο τι ο Θεός έχει κάνει γι' αυτόν και πώς τον βλέπει εν Χριστώ, και όχι στις όποιες ανθρώπινες αρετές, αφού "δεν κατοικεί μέσα του, δηλαδή στο είναι του, το καλό" (Ρωμ 7, 18).

Κι αφού ο Θεός είναι ο χορηγός και ο κύριος της ζωής μας, τότε δύο αλήθειες προκύπτουν: Πρώτον: Η ζωή δεν είναι δική μας να τη δίνουμε, να την αφαιρούμε ή να την παρατείνουμε, παίζοντας τον ρόλο του Θεού. Δεύτερο: Η διαχείριση της ζωής μας πρέπει να είναι πάντα σύμφωνη με τα σχέδια και τους σκοπούς του Θεού.

2. Θεραπεύει πάντοτε ο Θεός;

Μια άλλη περιοχή της χριστιανικής δογματικής, που επηρεάζει πολύ την περί ευθανασίας συζήτηση, είναι το αν και κατά πόσον η θεραπεία είναι πάντοτε μέσα στο θέλημα του Θεού για τους δικούς του ανθρώπους. Τα παιδιά του Θεού δεν πρέπει πάντοτε να θεραπεύονται;

Η όλη προβληματική ξεκίνησε από τις αρχές του αιώνα, όταν έκανε την εμφάνισή του το κίνημα των πεντηκοστιανών στην Αμερική, οι οποίοι κήρυτταν ότι αφού ο Θεός θεράπευε στην εποχή της Βίβλου, μπορούμε κι εμείς σήμερα να θεραπευόμαστε μόνο με την προσευχή, αν έχουμε επαρκή πίστη. Βιβλικά στήριζαν αυτή τη διδασκαλία τους στην κατά λέξη κατανόηση του Ησ 53,4-5 και στην εφαρμογή του στο θεραπευτικό έργο του Ιησού στο Μτ 8,16-17.

Τα εδάφια του Ησαΐα λένε: "φορτώθηκε τις θλίψεις μας κι υπέφερε τους πόνους τους δικούς μας...και στις πληγές του βρήκαμε εμείς τη γιατρειά" (ΝΜΒ). Η ερμηνεία που δίνουν εδώ, είναι ότι τα παιδιά του Θεού πρέπει να ζητούν και να περιμένουν τη θεραπεία τους, όπως ζητούν και παίρνουν τη σωτηρία της ψυχής τους. Οι πεντηκοστιανές εκκλησίες διακηρύττουν ότι η κυριαρχία του Θεού πάνω στη ζωή επεκτείνεται και πάνω στην αρρώστια. Κι αφού ο Θεός είναι ικανός και σήμερα να θεραπεύει, και οι πιστοί πρέπει να ζητούν τη θεραπεία τους, τότε η εξήγηση που πρέπει να δοθεί για τις ασθένειες που έρχονται και χρονίζουν στη ζωή μας, είναι ότι είτε η ζωή μας εδώ στον κόσμο δεν είναι όπως τη θέλει ο Θεός είτε η πίστη μας δεν είναι όση θέλει ο Θεός! Και φυσικά με τέτοιες απόψεις για την ασθένεια και τη θεραπεία, οι εκκλησίες αυτές ούτε κατά διάνοιαν αναμείχθηκαν στον περί ευθανασίας διάλογο.

Η πλειονότητα των Ευαγγελικών εκκλησιών, ωστόσο, δέχεται ότι τα θαύματα θεραπείας του Χριστού ήταν μια προφητική παρουσίαση της ουράνιας βασιλείας του, ως ενός κόσμου πλήρως απολυτρωμένου( όμως η προφητεία αυτή περιμένει ακόμα την εκπλήρωσή της. Ακριβώς επειδή η αμαρτία είναι ακόμη παρούσα στον κόσμο μας, η αρρώστια και ο θάνατος είναι υπαρκτές πραγματικότητες αυτού του κόσμου. Εξάλλου, η διαφορά ανάμεσα στους πεντηκοστιανούς και στις άλλες Ευαγγελικές εκκλησίες έχει να κάνει και με το θέμα της προέλευσης της αρρώστιας. Για τους πεντηκοστιανούς την αρρώστια τη φέρνει ο σατανάς. Για τους Ευαγγελικούς την επιτρέπει ο Θεός στη ζωή μας. Δεν είναι απαραίτητο να σχετίζεται η αγιότητα με την υγεία και η αμαρτία με την αρρώστια στη ζωή του πιστού. Η αρρώστια και ο πόνος είχαν ευλογημένα πνευματικά αποτελέσματα στην οικονομία του Θεού. Τόσο ο πιστός όσο και ο αμαρτωλός δοκιμάζουν την ανθρώπινη θλίψη. Κι όσο για "το ευαγγέλιο της υγείας και ευημερίας" ως ανταμοιβή για την πιστότητα του ανθρώπου, που ορισμένες Ευαγγελικές εκκλησίες κηρύττουν, κυρίως στο εξωτερικό, δεν έχει καμιά βάση στη Βίβλο.

3. Τι είναι ο Θάνατος;

Προς το τέλος του περασμένου αιώνα, η άποψη για τον θάνατο στη χριστιανική δύση ιδιαίτερα, είναι ότι η κλήση του Θεού "για την ουράνια πατρίδα", ήταν ίσως το πιο καθοριστικό θέμα που διαχώριζε τους πιστούς χριστιανούς από τους αδιάφορους, τους κοσμικούς. Καθώς πλησίαζε όμως το 1900, η αντιμετώπιση του θανάτου και της προσκαιρότητας της ζωής έδωσε σιγά σιγά τη θέση της σε μια πιο ανάλαφρη, θα λέγαμε, αντίληψη της επικείμενης δεύτερης έλευσης του Χριστού: Ο Χριστός όπου να 'ναι φτάνει και οι πιστοί θα τον συναντήσουν χωρίς να περάσουν από την εμπειρία του θανάτου! Βέβαια κάτι παρόμοιο συνέβη και στην πατρίδα μας με ορισμένους Ευαγγελικούς χριστιανούς, με τη διαφορά ότι εδώ συνέβη με έναν αιώνα καθυστέρηση! Πολλοί σημερινοί πιστοί απεχθάνονται το θάνατο, δεν θέλουν να σκέφτονται πως θα πεθάνουν και παρακαλούν να ζήσουν μέχρι τη δεύτερη έλευση του Χριστού. Υπήρξαν μάλιστα και ιεροκήρυκες που έλεγαν λ.χ. πριν 10-20 χρόνια, ότι ο Χριστός θα έρθει στη δεύτερή του έλευση πριν το 2000!

Στο μεταξύ, όμως, και μάλιστα τα τελευταία χρόνια, οι αντιλήψεις ανάμεσα στους Ευαγγελικούς χριστιανούς σ' όλο τον κόσμο άρχισαν ν' αλλάζουν. Άρχισαν να ασχολούνται με την πολιτική, να ενδιαφέρονται για τη βελτίωση της οικογένειάς τους, ανακατεύτηκαν με διάφορες κοινωνικές δραστηριότητες, με αποτέλεσμα αυτές όλες οι σχέσεις και διασυνδέσεις των πιστών με τον κοινωνικό τους περίγυρο ν' απορροφά τα ενδιαφέροντά τους και την προσοχή τους. Έτσι όταν η άμβλωση, η ευθανασία και οι βρεφοκτονίες έκαναν την εμφάνισή τους σε όλο και μεγαλύτερη έκταση, οι σύγχρονοι χριστιανοί άρχισαν να αντιμετωπίζουν αυτά τα φαινόμενα ως κοινωνικο-πολιτικού ενδιαφέροντος ζητήματα και όχι αυστηρά ως θέματα σχετιζόμενα άμεσα με την πίστη και την ευσέβεια.

Ως αποτέλεσμα, αναπτύχθηκαν διάφορες αντιλήψεις για τον θάνατο. Το σίγουρο είναι ότι οι Ευαγγελικοί εξακολούθησαν να τονίζουν τη σπουδαιότητα της προσωπικής τακτοποίησης του ανθρώπου με τον Θεό στο ζήτημα της αμαρτίας με την προσωπική αποδοχή του Χριστού ως προσωπικού σωτήρα. Αυτό πρέπει να γίνει πριν ο άνθρωπος περάσει δια του θανάτου στην αιωνιότητα. Η θεμελιώδης δογματική τοποθέτηση της Ευαγγελικής εκκλησίας που δέχεται την αιώνια ζωή και την αιώνια κόλαση, διαμόρφωσε και την αντιμετώπιση εκ μέρους της του ετοιμοθάνατου πιστού: Του είπε ότι το σώμα του το περιμένει η εκ νεκρών ανάσταση και την ψυχή του η αιώνια ανάπαυση. Ο θάνατος θεωρείται ως "ο έσχατος εχθρός", που τελικά ο Χριστός θα τον τσακίσει θριαμβευτικά με την τελική κρίση. Μπήκε στη ζωή μας με την πτώση των πρωτοπλάστων αλλά στην ερχόμενη βασιλεία του Θεού δεν έχει καμιά θέση.

Με βάση αυτή την αντίληψη, ο πιστός χριστιανός βλέπει τον θάνατο σαν έναν ενοχλητικό παρείσακτο κι όχι σαν φίλο. Είναι αποτέλεσμα της αμαρτίας και πρέπει να του αντισταθούμε, όχι να τον αγκαλιάσουμε. Όμως, ο πιστός που αντιμετωπίζει τον θάνατο ή έστω μια ασθένεια που απειλεί τη ζωή του, ξέρει πως ο ίδιος ο Χριστός αντιμετώπισε τον θάνατο πάνω στον σταυρό με θάρρος και εμπιστοσύνη στον Θεό. Με τον θάνατό του και την ανάστασή του απομάκρυνε τις αμαρτίες μας κι έγινε ο σωτήρας μας. Έγινε επίσης και το πρότυπο αντιμετώπισης του θανάτου. Ο απόστολος Παύλος φαίνεται επηρεασμένος απ' αυτή την αλήθεια, όταν έγραφε: "για μένα το να ζω σημαίνει ζωή με το Χριστό, και το να πεθάνω είναι κέρδος" (Φιλ. 1,21 - ΝΜΒ), καθώς αντιμετώπιζε τους διωγμούς με το ενδεχόμενο του θανάτου. Ο πιστός "περιμένει τον θάνατο" όχι με χαρά, αλλά σαν μια σίγουρη πραγματικότητα, που θα τον φέρει στην παρουσία του ίδιου του Χριστού.

Ο θάνατος που επιφέρεται σε κάποιον από έναν άλλο με τη βία, είναι φόνος κι απαγορεύεται με τον αυστηρότερο τρόπο στις δέκα εντολές: "Δεν θα φονεύσεις". Αυτή η απλή διατύπωση, όμως, παίρνει μεγαλύτερες διαστάσεις από τον Χριστό, που καταδικάζει ενδιάθετες σκέψεις, προθέσεις πέρα από αυτή καθεαυτή την εξωτερική πράξη του ατόμου. Ακόμα και η απροσεξία ή η έλλειψη της απαιτούμενης φροντίδας απαγορεύεται, το ίδιο με τη διάπραξη φόνου πρώτου βαθμού.

Στη θετική της διατύπωση η βιβλική εντολή είναι η προστασία της ζωής: Ο Χριστός είπε "αγάπα τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου" (Μτ 19,18-19 - ΝΜΒ). Στον περί ευθανασίας διάλογο η αγάπη προβάλλεται ως η αιτία που πολλοί δέχονται την ευθανασία. Διατείνονται πως το κάνουν από αγάπη προς τον πάσχοντα. Η διαφορά όμως βρίσκεται στο πώς εννοούν οι άνθρωποι την κυριαρχία του Θεού και την αμέριστη αγάπη του για όλους. Οι επικριτές της ευθανασίας λένε πως το κίνητρο αυτών που την αποφασίζουν για κάποιον άλλο, είναι η αγάπη τους όχι προς τον ίδιο τον άρρωστο αλλά προς το σύντροφό του ή την οικογένειά του. Έτσι το θέμα της αγάπης "παίζεται" στην ευθανασία. Ο θάνατος, το αποκλειστικό και τελικό προνόμιο του Θεού πάνω στην ανθρώπινη ζωή, δυνατόν να χρησιμοποιείται στην ευθανασία για να εκπληρώσει επιθυμίες ανθρώπων άλλων και όχι κατ' ευθείαν του ετοιμοθάνατου ασθενή.

4. Ποια η αξία των θλίψεων;

Ένα άλλο σημείο διαφοράς ανάμεσα στην Εκκλησία γενικά και στο κοσμικό φρόνημα είναι η αντιμετώπιση των θλίψεων. Εξετάζοντας τις απόψεις των διαφόρων χριστιανικών Ομολογιών (βλ. προηγούμενο άρθρο μας περί Ευθανασίας) είδαμε πώς οι Πατέρες της Εκκλησίας (της αδιαίρετης αρχέγονης) αντιμετωπίζουν το ζήτημα των σωματικών ιδίως θλίψεων.

Αλλά η αρχέγονη Εκκλησία το πρώτο πράγμα που αντιμετώπισε ήταν οι θλίψεις με τη μορφή της ψυχολογικής καταπίεσης λόγω των διωγμών. Ο απόστολος Ιάκωβος, ωστόσο, τους παραγγέλλει: "Αδερφοί μου, να χαίρεστε όταν δοκιμάζεστε από πολλούς και διαφόρους πειρασμούς" (Ιακ 1,2 - ΝΜΒ). Ανέκαθεν οι χριστιανοί αντιμετώπισαν τις θλίψεις όχι σαν τιμωρία για κάποιες αμαρτίες τους αλλά θετικά --όσο κι αν οι θλίψεις είναι κάτι δυσάρεστο-- σαν τρόπους με τους οποίους ο Θεός εργάζεται στη ζωή μας.

Αυτό δεν σημαίνει πως ως χριστιανοί αποδεχόμαστε μαζοχιστικά σαν κάτι καλό τις θλίψεις, ενδεχομένως για να... εντυπωσιάσουμε τον Θεό ή τους συνανθρώπους μας. Ξέρουμε πως η θλίψη είναι επακόλουθο της Πτώσεως. Ξέρουμε, όμως, κι ότι οι θλίψεις έχουν την πνευματική τους αξία για τη ζωή μας.

Οι θλίψεις είναι αναπόσπαστα δεμένες με τον άνθρωπο. Κάποιος έλεγε πως αν ζητάμε να εξαφανιστεί η θλίψη από ένα αγαπητό μας πρόσωπο, είναι σαν να ζητάμε να εξαφανιστεί το ίδιο το πρόσωπο. Έτσι όταν ως πιστοί του Χριστού περνάμε από θλίψεις, βρίσκουμε μέσα σ' αυτές την ευκαιρία να πλησιάσουμε περισσότερο τον Κύριό μας τον Ιησού Χριστό και να εξαρτηθούμε περισσότερο απ' αυτόν. Οι θλίψεις είναι ένα μέσον για να ωριμάσουμε πνευματικά, αλλά μόνον όταν τις δούμε σαν τέτοιο μέσον. Είναι ο Θεός που έρχεται μέσα στη θλίψη ν' ασχοληθεί προσωπικά και εσωτερικά μ' αυτόν που υποφέρει στο κρεβάτι του πόνου ή του θανάτου.

Κάποιος έλεγε πως δεν μπορούσε να καταλάβει γιατί να επιδιώκουμε ο κόσμος να μην έχει θλίψεις. Και δεν είναι καθόλου σίγουρο, κατέληγε, πως οδηγώντας τον ετοιμοθάνατο να πεθάνει, θα απαλλάξουμε τους εαυτούς μας από τη θλίψη. Μ' άλλα λόγια, με την ευθανασία δεν εξαλείφουμε τη θλίψη από τη ζωή μας. Ακόμα και πιστοί κι αφιερωμένοι χριστιανοί πέφτουμε στην παγίδα. Γιατί η θλίψη να είναι κάτι που πρέπει πάντοτε να κάνουμε το παν για να το αποφύγουμε;

Το ερώτημα είναι ιδιαίτερα πιεστικό για κείνους που είτε οι ίδιοι έχουν περάσει από το κρεβάτι του πόνου είτε έχουν καθίσει πλάι σ' έναν συγγενή ή σ' έναν φίλο κρατώντας του το χέρι ή βρέχοντάς του στόμα με ένα βαμβάκι, όταν ψήνεται στον πυρετό και λιώνει από τον πόνο. Την ώρα που ψάχνεις απεγνωσμένα στον μουντό διάδρομο της πτέρυγας την αδελφή της υπηρεσίας στις 3 μετά τα μεσάνυχτα για ένα παυσίπονο, τι γνώμη έχεις για τον πόνο; Σκέφτηκες αλήθεια και μια άλλη παράμετρο: Ότι η θλίψη μάς ενώνει ως κοινωνία πιστών ανθρώπων, πως μας φέρνει πιο κοντά τον ένα στον άλλο;

Οπωσδήποτε θέλουμε να κατασιγάσουμε τον πόνο. Δεν ξέρουμε όμως το γιατί υποφέρει κάποιος ή εμείς. Δεν ξέρουμε το "γιατί" της θλίψεως --είτε αυτή είναι σωματική είτε ψυχική. Όμως, το να θέλεις να τερματίσεις τη ζωή προσβάλλοντας την ιερότητά της, που την είδαμε παραπάνω, κάνοντας τον ρυθμιστή των θείων επεμβάσεων, αυτό είναι, παρά τις σπανιότατες εξαιρέσεις, ηθικά απαράδεκτο. Γιατί, ποιος σου λέει πως ο Θεός δεν θέλει να ανεχθείς τον πόνο; Ποιος σου λέει πως δεν θέλει να σου χαρίσει τη δωρεά που χάρισε και στον Παύλο; (Β΄ Κορ 12,9). Πολλώ μάλλον πώς μπορείς να το ξέρεις για τον άλλο!

5. Ποιο είναι το δικό μας Χρέος;

Είναι αλήθεια πως οι άνθρωποι του Θεού αντιλαμβάνονται κατά τελείως διαφορετικό τρόπο απ' ό,τι ο έξω κόσμος τα ζητήματα με τα οποία ασχοληθήκαμε, δηλ. την ευθανασία (στο προηγούμενο άρθρο μας), και σ' αυτό με τον πόνο, τη θλίψη, τον θάνατο, τη θεραπεία και το δώρο της ζωής. Θεωρητικά, συνεπώς, πρέπει και η πρακτική αντιμετώπιση εκ μέρους των πιστών χριστιανών να είναι διαφορετική. Η Εκκλησία ως σώμα του Χριστού έχει την υποχρέωση να δείχνει όλη της τη φροντίδα και το ενδιαφέρον σε όλες αυτές τις περιπτώσεις. Τα λόγια του Παύλου "τις ασθενεί και ουκ ασθενώ; τις σκανδαλίζεται και ουκ εγώ πυρούμαι;" (Β΄ Κορ 11,28 - ΝΜΒ), και αλλού "δεν μπορεί να πει το μάτι στο χέρι "δεν έχω την ανάγκη σου", ούτε το κεφάλι στα πόδια "δεν σας χρειάζομαι"" (Α΄ Κορ 12,21 - ΝΜΒ), αυτό ακριβώς δείχνουν, ότι το σώμα του Χριστού είναι μια κοινωνία όπου ο ένας νοιάζεται για τον άλλο, είτε για πνευματικές είτε για σωματικές αδυναμίες και θλίψεις.

Είναι εκπληκτικό ότι ένα ζωντανό παράδειγμα αυτής της φροντίδας δίνεται όχι στην Καινή αλλά στην Παλαιά Διαθήκη και μάλιστα είναι μια ιστορία χαμένη στις αρχαίες διηγήσεις της Ανατολής των πολύ αρχαίων χρόνων. Πρόκειται για την ιστορία του Ιώβ. Μας αναφέρεται ότι οι φίλοι του πήγαν και τον βρήκαν και κάθισαν μαζί του μια βδομάδα, χωρίς να λένε τίποτε. Απλώς κάθονταν μαζί του, ενδεχομένως του έδιωχναν τις μύγες από τα εκζέματα, του πήγαιναν νερό, του σκούπιζαν τις πληγές όταν μάτωναν από το κεραμίδι που ξυνόταν, του πήγαιναν φαγητό, αλλά δεν μιλούσαν καθόλου να "του πουν", να του εξηγήσουν, να τον συμβουλέψουν, τίποτα! (Ιώβ 2,11-13).

Στην Καινή Διαθήκη παράδειγμα φροντίδας για τους βαριά ιδίως ασθενείς είναι ο ίδιος ο Κύριος. Πήγαινε κι έπιανε κουβέντα με τους πιο ακάθαρτους και αποκρουστικούς ασθενείς του καιρού του, τους λεπρούς. Τους πλησίαζε με αγάπη και θεράπευε τις πληγές τους. Ο απόστολος Ιάκωβος μας δίνει τον τύπο, θα λέγαμε, της φροντίδας της Εκκλησίας για τους πάσχοντες: "Είναι κάποιος από σας άρρωστος; Να προσκαλέσει τους πρεσβυτέρους της εκκλησίας να προσευχηθούν γι' αυτόν και να τον αλείψουν με λάδι, επικαλούμενοι το όνομα του Κυρίου" (5,14 - ΝΜΒ).

Σε μια ανάλγητη κοινωνία, όπου καθένας κοιτάζει μόνο τον εαυτό του, οι σημερινοί χριστιανοί επηρεάζονται αναπόφευκτα από το πνεύμα αυτό του κόσμου. Από την άλλη μεριά πολλοί ρωτούν: "Τι έχω εγώ να προσφέρω σ' έναν άρρωστο; Δεν έχω γνώσεις νοσοκόμου ή γιατρού". Η απάντηση είναι "δεν χρειάζεται να κάνεις τίποτε. Κάτσε δίπλα στους σύγχρονους Ιώβ, κάνε δυο λόγια προσευχής, κράτησέ τους για λίγο το χέρι. Θα καταλάβουν. Κι αν δεν ξέρεις να πεις δυο λόγια παρηγοριάς (και οι περισσότεροι δεν ξέρουμε, γιατί συνήθως δεν έχουμε περάσει από τα ίδια μονοπάτια) μην πεις κουβέντα( μείνε εκεί σιωπηλός...

Βλέπετε, δεν είναι μόνον οι γιατροί που έχουν έναν ρόλο να παίξουν. Οι γιατροί χρειάζονται την Εκκλησία. Όχι για να στηριχθούν απλώς στη διδασκαλία της περί αγάπης και συμπαράστασης, αλλά κυρίως για να πάρουν πρότυπα έμπρακτης βοήθειας και φροντίδας προς τον πάσχοντα. Χωρίς το παράδειγμα της Εκκλησίας, η κοινωνία μας θα αποτελείται από ανθρώπους αδιάφορους στον ανθρώπινο πόνο, σκληρούς στην ανθρώπινη δυστυχία, που θα είναι ευκολότατο πια να καταφύγουν σε μεθόδους όπως η ευθανασία, για ν' απαλλαχτούν από τους άρρωστους, τους γέροντες, τους ανάπηρους, τους διανοητικά καθυστερημένους κλπ.

Θα ευχόμασταν ο Θεός να αναδείξει και στην πατρίδα μας ικανούς ανθρώπους, χαρισματούχους (όπως λ.χ. με το Γηροκομείο "Η Λωίδα", το νοσοκομείο "Αγ. Λουκάς", το σωματείο "Φιλήμων" για τους εξαρτημένους ή την "Ελληνική Αποστολή για τους Έλληνες" με δράση στην Ινδία ανάμεσα στους λεπρούς) που θα δείξουν έμπρακτα και οργανωμένα στον έξω κόσμο τι μπορεί να κάνει με τους δικούς του ανθρώπους μέσα σε μια υπεροπτική, αδιάφορη κοινωνία ο Κύριος, ο Ιησούς Χριστός. 

 

 

Απλά Προλεγόμενα στον Προορισμό

 του δρος  Θ. Γραμμένου

Ο πατέρας της Αναμορφωμένης Θεολογίας, Ιωάννης Καλβίνος (1509-1564) είναι περισσότερο γνωστός για το δόγμα του προορισμού, αν και αυτό αποτελεί μόνο μια λεπτομέρεια στο σύνολο του στοχασμού του. Χαρακτηριστικά, στο τετράτομο έργο του "Θεσμοί Χριστιανικής Θρησκείας" το θέμα του προορισμού καταλαμβάνει μόνο τέσσερα κεφάλαια. Στο έργο που προαναφέραμε (τόμ. Γ΄, σελ. 535, Έκδ. Ελληνικής Ευαγγελικής Εκκλησίας, Αθήναι, 1983), ο Καλβίνος ορίζει τον προορισμό (Στις ημέρες μας ο όρος αναφέρεται συχνά και εσφαλμένα ως "απόλυτος προορισμός", κυρίως από ημιμαθείς αλλά και λόγω μιας ανομολόγητης πλην όμως υπαρκτής εμπάθειας που αποσκοπεί στην θεολογική απαξίωση του Ιωάννη Καλβίνου) ως

"...αιώνιο διάταγμα του Θεού, διά του οποίου έχει αποφασίσει εν εαυτώ, τι θα γινόταν με κάθε άτομο της ανθρωπότητος. Επειδή δεν έχουν όλα δημιουργηθεί μ'έναν όμοιο προορισμό, αλλά ωρισμένα για αιώνια ζωή, και άλλα για αιώνια καταδίκη. Κάθε άνθρωπος, λοιπόν, καθώς δημιουργήθηκε για το ένα ή το άλλο τέλος, λέγουμε, ότι είναι προωρισμένος είτε για ζωή είτε για θάνατο."

Συνεπώς, ο προορισμός είναι ένα αποτέλεσμα της Θεϊκής βούλησης μέσω του οποίου ο Θεός επιλέγει εκείνους τους οποίους καλεί στην πίστη και άρα στην αιώνια ζωή, αλλά και όσους δεν πρόκειται να πιστεύσουν. Ορισμένοι θεολόγοι θεωρούν ότι ο προορισμός αποτελεί μόνο μια θετική κλήση στην αιώνια ζωή, ενώ κάποιοι άλλοι εκτιμούν ότι πρόκειται για μια πρόγνωση του Θεού σχετικά με εκείνους, οι οποίοι θα επιλέξουν την πίστη έναντι της μη πίστης.

Το σύνολο των θεωρήσεων του προορισμού εδράζεται στις Βιβλικές εικόνες της κλήσης του Θεού προς έναν περιούσιο λαό: το λαό Ισραήλ και, μέσω του έργου του Ιησού Χριστού, το νέο Ισραήλ. Το δόγμα του προορισμού στηρίζεται κυρίως στο κεφάλαιο ζ΄ από το Βιβλίο του Δευτερονομίου και στο κεφάλαιο θ΄ της Προς Ρωμαίους Επιστολής. Ωστόσο, η κλασική μορφή της ιδέας περί προορισμού ανάγεται αρχικά στον Αυγουστίνο, σύμφωνα με τον οποίο, ο Θεός αποφάσισε περί του ποιοί θα εισέλθουν στη Βασιλεία Του ώστε να αντικαταστήσουν τους εκπεσόντες αγγέλους. Κατά τον Αυγουστίνο, το έργο του Χριστού ήταν η απόφαση του Θεού για τη σωτηρία εκλεγμένων αμαρτωλών, έτσι ώστε να αποκαλυφθεί το έλεός Του, όμως παράλληλα ο Θεός αποφάσισε κάποιοι να παραμείνουν αμαρτωλοί, μη σεσωσμένοι, ώστε να αποκαλυφθεί η δικαιοσύνη Του. Το ποιοί είναι προορισμένοι για αιώνια ζωή εναπόκειται εξ ολοκλήρου στη βούληση του Θεού: Μόνον όσους εξέλεξε ο Θεός εξ υπ'αρχής θα σωθούν καθώς ο Θεός θα τους αποδώσει χάρη.

Κατά το Μεσαίωνα, υπήρξαν ορισμένοι οπαδοί του Αυγουστίνου, οι οποίοι υποστήριξαν τη θεωρία του περί προορισμού, όμως ένας μεγάλος αριθμός θεολόγων επιχείρησε να ορίσει εκ νέου την έννοια. Επειδή ο όρος έχει Βιβλική προέλευση, οι τελευταίοι ισχυρίσθηκαν ότι ο Θεός προχωρά στην εκλογή Του με βάση την πρόγνωση του τρόπου με τον οποίο θα διάγουν το βίο τους οι συγκεκριμένοι άνθρωποι. Επομένως, η απόφαση του κατά πόσον κάποιος θα σωθεί ή όχι δεν εναπόκειται πλέον στη Θεϊκή βούληση, αλλά στην απόφαση του ανθρώπου να αποδεχθεί ή όχι το δώρο της Θείας χάριτος.

Στην εποχή της Μεταρρύθμισης, τόσο ο Λούθηρος όσο και ο Καλβίνος (πολλοί νομίζουν εσφαλμένα πως η έννοια του προορισμού οφείλεται αποκλειστικά στον Καλβίνο) επέστρεψαν στην Αυγουστίνεια ερμηνεία του προορισμού. Αμφότεροι θεωρούσαν το δόγμα του προορισμού, όπως το έθεσε ο Αυγουστίνος, ως απολύτως απαραίτητο για τη Χριστιανική θεολογία. Ωστόσο, κανείς τους δεν επικέντρωσε το ενδιαφέρον του στον προορισμό καθεαυτόν, αλλά στη δικαίωση μόνο δια της χάριτος, θεωρώντας ότι ο Χριστιανός είναι κάποιος που έλαβε, χωρίς να είναι άξιος, το δώρο της πίστης από τον Θεό, και μέσω αυτής μπορεί πλέον να ομολογήσει την ευγνωμοσύνη του για την απόφαση του Θεού να τον συγκαταλέξει στα παιδιά Του. Ο Χριστιανός δεν πρέπει να καυχάται γι'αυτήν την επιλογή του Θεού θεωρώντας ότι αυτό οφείλεται στις προσωπικές του αρετές, αλλά ότι η επιλογή αυτή είναι αποτέλεσμα αποκλειστικά και μόνον της Θεϊκής βούλησης και όχι της πρόγνωσης του Θεού σχετικά με τις ανθρώπινες αρετές και αξίες. Πολλοί, και ιδιαίτερα οι αντίπαλοι της Μεταρρύθμισης, πίστεψαν ότι το δόγμα του προορισμού θα οδηγούσε τους ανθρώπους σε απόγνωση, όμως οι μεγάλοι Αναμορφωτές επέμεναν πως ακριβώς αυτό θα προφύλασσε από κάθε είδους παρερμηνείες τη διδασκαλία περί σωτηρίας μόνο δια της Θείας χάριτος, και θα παρείχε στους πιστούς παρηγοριά αλλά και τη διαβεβαίωση πως η σωτηρία τους βρίσκεται στα χέρια του Θεού.

Σύντομα ο Λούθηρος σταμάτησε να προσπαθεί να κατανοήσει τους λόγους για τους οποίους ο Θεός δρα κατ'αυτόν τον τρόπο, δηλώνοντας απλώς ότι πρόκειται για ένα μυστήριο το οποίο ο Θεός δεν αποκάλυψε ποτέ. Εφόσον οι άνθρωποι προβληματίζονται αν και κατά πόσον έχουν σωθεί, θα πρέπει να στρέψουν το βλέμμα τους στο σταυρό του Χριστού (η περίφημη "Θεολογία του Σταυρού" του Λουθήρου) και εκεί θα δούν όσα χρειάζεται να γνωρίζουν, όσα ο Θεός έχει αποκαλύψει, δηλαδή ότι ο Θεός αγαπά τους αμαρτωλούς μέχρι το σημείο να πεθαίνει γι'αυτούς. Οι προσπάθειες του Καλβίνου για μια συστηματική κατανόηση του δόγματος περί προορισμού υπήρξαν περισσότερο εντατικές από εκείνες του Λουθήρου, όμως, εν τέλει, και αυτός παραδέχθηκε ότι πρέπει να στεκόμαστε με δέος εμπρός στο μυστήριο των αποφάσεων του Θεού, τις οποίες η ανθρώπινη νόηση αδυνατεί να συλλάβει. Τοποθετώντας το δόγμα περί προορισμού στο πλαίσιο της Θείας χάριτος, ο Καλβίνος κατέληξε πως πρόκειται για τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος λαμβάνει τη Θεϊκή χάρη. Ο ύστερος Καλβινισμός έδωσε πολύ μεγαλύτερη σημασία στον προορισμό απ'ότι ο ίδιος ο Καλβίνος, τοποθετώντας το δόγμα αυτό σε μια ιδιαίτερα εξέχουσα θέση, και παράλληλα συμπυκνώνοντας τον πυρήνα του νοήματός του σε υπεραπλουστευτικά (και συχνά παρερμηνευόμενα) θεωρητικά σχήματα. Εν όψει του γεγονότος αυτού και προς άρση κάθε παρανόησης αποκτά ιδιαίτερη σημασία η προσφυγή κάθε ενδιαφερόμενου στα πρωτότυπα κείμενα του ίδιου του Καλβίνου. Μάλιστα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πληροφορία ότι από εκείνους που απορρίπτουν αβίαστα και συλλήβδην τον Καλβίνο, ελάχιστοι έχουν μελετήσει το έργο του.

Στις αρχές του 17ου αιώνα, η Σύνοδος του Dort ασχολήθηκε με μια νέα διαμάχη σχετικά με τον προορισμό, με αποτέλεσμα μια μεγάλη ομάδα Καλβινιστών με ηγέτη τον Jacobus Arminius, να υποστηρίξει, σε μεγάλο βαθμό, όσα στο παρελθόν είχε δηλώσει η Εκκλησία κατά το Μεσαίωνα: Η χάρις του Θεού είναι απαραίτητη για τη σωτηρία, αλλά εναπόκειται στον άνθρωπο κατά πόσον θα την αποδεχθεί ή όχι. Κατά τον σπουδαιότερο Αναμορφωμένο θεολόγο του 20ού αιώνα, τον Karl Barth, τα κείμενα που αναφέρονται στον προορισμό υπονοούν έναν προορισμό αναφορικά με την καθημερινή ζωή. "Διότι όσους προεγνώρισε, τούτους και προώρισε συμμόρφους της εικόνος του Υιού αυτού" (Ρωμ. η΄ 29). Ο Θεός "εξέλεξεν ημάς δι'αυτού (του Χριστού) προ καταβολής κόσμου, διά να ήμεθα άγιοι και άμωμοι ενώπιον αυτού διά της αγάπης. Προορίσας ημάς εις υιοθεσίαν διά Ιησού Χριστού εις εαυτόν, κατά την ευδοκίαν του θελήματος αυτού" (Εφεσ. α΄ 4-5). Η απάντηση του Barth στον παραδοσιακό Καλβινισμό είναι ότι δεν μπορούμε να ισχυριστούμε πως γνωρίζουμε πόσους και ποιούς ακριβώς θα περιλαμβάνει αυτό το "ημάς", ενώ στους Αρμινιανούς ο Barth θα απαντούσε ότι το κείμενο της Γραφής δίνει σαφώς έμφαση στην αιώνια απόφαση του Θεού και όχι στην προβλεπόμενη ανθρώπινη απόκριση. Πάντως, ο Αυγουστίνος, ο Λούθηρος, και ο Καλβίνος πίστευαν πως η Θεϊκή χάρις είναι ακαταμάχητη, και ότι οσάκις κάποιος λάβει το δώρο της χάριτος, το αποδέχεται με ευγνωμοσύνη.

Δεν υπάρχουν Βιβλικά κείμενα που να καταδεικνύουν ότι ο Θεός επέλεξε κάποιο συγκεκριμένο άτομο για αιώνια καταδίκη, αλλά υπάρχουν πολλά εδάφια που υποδηλώνουν ότι ο Θεός επέλεξε κάποιον για την εκπλήρωση ενός εξαιρετικού σκοπού στην επίγεια ζωή του. Έτσι, ο Θεός επιλέγει τον Ιακώβ αντί του Ησαύ (Γέν. κε΄ 23), όμως αν και η Ρεβέκκα γνωρίζει την εκλογή του Θεού, είναι αρκετά αβέβαιη για το κατά πόσον ο Ιακώβ θα ζήσει αρκετά ώστε να επαληθευτούν οι υποσχέσεις του Θεού (Γέν. κζ΄ 41-45). Είκοσι χρόνια αργότερα, ο Ιακώβ φοβάται πολύ για τη ζωή του αν πέσει στα χέρια του αδελφού του (Γέν. λβ΄ 7). Ασφαλώς, εφόσον ο Θεός είχε επιλέξει τον Ιακώβ για ένα συγκεκριμένο σκοπό, τίποτε δεν θα μπορούσε να συμβεί, όμως οι άνθρωποι στον περίγυρο του Ιακώβ θεωρούσαν πως μπορούσε να σκοτωθεί και έτσι το πεπρωμένο του να παραμείνει ανεκπλήρωτο.

Παρόμοια είναι και η περίπτωση του Ιερεμία. Ο Θεός τον επιλέγει ως προφήτη Του προτού αυτός γεννηθεί (Ιερ. α΄ 5), αλλά ο Ιερεμίας πιστεύει πως η ζωή του μπορεί να τελειώσει προτού ολοκληρώσει τις προφητείες του (Ιερ. λη΄ 1-15). Ο Ιερεμίας μας λέει ότι είμαστε όλοι στα χέρια του Θεού όπως ο πηλός του κεραμέως (Ιερ. ιη΄ 6), με άλλα λόγια η βούληση του Θεού πραγματοποιείται πάντοτε. Όμως στα αμέσως επόμενα εδάφια ακολουθεί μια προειδοποίηση: δεν πρέπει να υποθέτουμε πως, όσο ανυπάκουοι και αν είμαστε, ο Θεός θα κάμει το καλό επειδή το έχει υποσχεθεί, και επίσης δεν πρέπει να απελπιζόμαστε πως ο Θεός δεν θα παρέμβει με τη δύναμη της συγχώρησης αν και έχει προαναγγείλει την απόδοση της δικαιοσύνης Του (Ιερ. ιη΄ 7-10).

Συνεπώς, ποιά είναι η πρακτική σημασία του δόγματος του προορισμού για το σύγχρονο άνθρωπο; Κατ'αρχάς, είναι η βεβαιότητα ότι ο Θεός προσφέρει σε κάθε άνθρωπο τη δυνατότητα του μετασχηματισμού σε δικό Του παιδί. Αν ο Θεός έχει επιλέξει ένα τέτοιο πεπρωμένο για τον άνθρωπο προτού εκείνος το επιλέξει για τον εαυτό του, τότε εδώ έχουμε το νόημα του προορισμού: ενός προορισμού του καλού για τον άνθρωπο από τον Θεό. Επιπλέον, ο άνθρωπος δεν πρέπει να είναι αλαζών και να περιφρονεί το συνάνθρωπό του, επειδή θεωρεί πως ο Θεός τον αγαπά περισσότερο από τον άλλο, ούτε να επαναστατεί κατά του Θεού επειδή γνωρίζει ότι ο Θεός προορίζει γι'αυτόν το καλό και επομένως η ανταρσία του αυτή είναι ανέξοδη. Τέλος, ο άνθρωπος οφείλει να είναι ταπεινός, αποδεχόμενος ότι υπάρχουν πράγματα που δεν γνωρίζει και δεν πρόκειται να γνωρίσει παρά μόνον στο "τέλος της ιστορίας", κι ακόμη ο άνθρωπος πρέπει, προσευχόμενος αδιαλείπτως, να ελπίζει ότι εν τέλει το σχέδιο του Θεού θα ολοκληρωθεί. Ναι, να προσεύχεται, να πιστεύει, και να ελπίζει ως κάποιος, του οποίου το πεπρωμένο είναι να γίνει παιδί του Θεού.

Οι περισσότεροι άνθρωποι εκτός Αναμορφωμένης Εκκλησίας θεωρούν ότι το δόγμα του προορισμού συνιστά ένα δημοφιλές στερεότυπο της Αναμορφωμένης Θεολογίας, και ότι οι Αναμορφωμένοι Προτεστάντες αντιμετωπίζουν τον προορισμό ως ένα θέσφατο με μορφή φαταλιστικής πεποίθησης. Ασφαλώς πρόκειται περί παρανόησης. Κατά τη γνώμη του γράφοντος, υπάρχουν τουλάχιστον τέσσερα σημεία που πρέπει να υπογραμμιστούν ως προς το θέμα αυτό. Πρώτον, η Αναμορφωμένη παράδοση έχει τονίσει εξ αρχής την ελευθερία του Θεού, και ο προορισμός συνδέεται με το δόγμα της ελευθερίας αυτής καθώς και της κυριαρχίας του Θεού σε ολόκληρη τη Δημιουργία. Το δόγμα περί του προορισμού απλώς υπογραμμίζει ότι ο Θεός είναι ο μόνος Κύριος. Δεύτερον, το δόγμα περί προορισμού λειτουργεί, όπως για τον Λούθηρο και τον Καλβίνο, ως θεματοφύλακας του δόγματος της δικαίωσης δια της χάριτος. Τρίτον, το δόγμα περί προορισμού επιβεβαιώνει την αγάπη του Θεού, παρέχοντάς μας την πεποίθηση ότι μπορούμε να σταθούμε ενώπιόν Του ως αμαρτωλοί τους οποίους Εκείνος έχει συγχωρήσει. Τέταρτον, το δόγμα περί προορισμού αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου δόγματος περί Θείας πρόνοιας. Ο Θεός ενδιαφέρεται για όλη τη Δημιουργία και έχει το δικό Του σκοπό για κάθε άνθρωπο. Ο αμαρτωλός άνθρωπος είναι υπεύθυνος για τις άνομες πράξεις του αν και δεν είναι σε θέση να τις απαρνηθεί χωρίς το δώρο της Θείας χάριτος. Όμως η τελευταία μετασχηματίζει την ανθρώπινη βούληση κατά τρόπον, ώστε ο άνθρωπος να μπορεί ελεύθερα να συμμορφωθεί με τη Θεϊκή βούληση. Συνεπώς, ο Χριστιανός έχει την προσωπική του ευθύνη να αναζητήσει, να βρεί τη Θεϊκή βούληση, και να ζήσει σύμφωνα με αυτήν.I

 

 

Ορατόριο «Μεσσίας»

του κ.  Ν. Δεληγιαννίδη

Βρισκόμαστε στο Λονδίνο προς τα τέλη Αυγούστου του 1741. Ένας μεσόκοπος άνδρας 56 ετών που φαινόταν περισσότερο γέρος περπατά σκυφτός στους δρόμους. Είναι ο γιος ενός ταπεινού κουρέα (που αργότερα έγινε ονομαστός χειρουργός) και μιας μητέρας κόρης πάστορα, αυστηρών λουθηρανικών αρχών. Είναι ο Γεώργιος Φρειδερίκος Χαίντελ, ονομαστός συνθέτης κλασσικής μουσικής στην Αγγλία, ένας πραγματικά μεγάλος άρχοντας της μουσικής. Έχει έφεση στα νομικά (όπου παίρνει το πτυχίο του), αλλά περισσότερο στη μουσική (παίζει βιολί, όμποε, εκκλησιαστικό όργανο). Ο Χαίντελ σε αντίθεση με τον συνομίληκό του Ιωάννη Σεβαστιανό Μπαχ (αμφότεροι γεννήθηκαν το 1685) επιδιώκει την δόξα και την φήμη, την επιτυχία και τον πλούτο, τις λαμπρές σχέσεις. Σαράντα χρόνια συνθέτει μουσική για την αριστοκρατία της Αγγλίας. Τώρα όμως αρχίζει ο μαρασμός, η δυσφήμηση, το χρέος, η περιφρόνηση, η απογοήτευση.

Εκείνη την ημέρα της 22ας Αυγούστου 1741 καθώς περπατούσε στους δρόμους του Λονδίνου είδε το καμπαναριό μιας εκκλησίας και ψιθύρισε το: "Θεέ μου, Θεέ μου γιατί με εγκατέλειψες; Αφού δεν μπορώ να συνθέτω, πώς να ζήσω;". Γύρισε απελπισμένος στο φτωχικό του γραφείο και βρήκε προς έκπληξή του ένα δέμα που περιείχε το λιμπρέττο ενός θρησκευτικού - μυστικοπαθούς ορατορίου. Το έστειλε ο φίλος του ποιητής Τσαρλς Τζένενς που ζητούσε από τον Χαίντελ να του βάλει μουσική. Στο τέλος ο Τζένενς έγραφε: "ο Θεός έδωσε τα λόγια".

Ο Χαίντελ μολονότι δεν ήταν ευσεβής, έδειχνε όμως μεγάλη συμπάθεια στους φτωχούς. Καθώς ξεφύλιζε το κείμενο το μάτι του έπεσε στην φράση: "Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη εν ανθρώποις ευδοκίας" ή στην συνέχεια "Απερριμμένος και καταφρονημένος από τους ανθρώπους, άνθρωπος θλίψεων...". Οι λέξεις του κειμένου ζωντάνεψαν. Η αποκάλυψη και οι υπερκόσμιες μελωδίες αντηχούσαν στ' αυτιά του. Αρπάζοντας την πένα του γράφει νότες την μία δίπλα στην άλλη. Νότες που θέλουν να δουν το φως της έκφρασης, της θείας έμπνευσης. Ο Χαίντελ βρίσκεται στην μέγιστη δημιουργία του. Σηκώνεται και φωνάζει "αλληλούια" με όλη την δύναμή του και δάκρυα αυλακώνουν τα μάγουλά του. Στις 14 Σεπτεμβρίου 1741 το πλέον ξακουσμένο στο είδος του ορατόριο είναι έτοιμο, φέροντας την υπογραφή του με την μικρή φράση "Soli Deo Gloria" (Μόνον στον Θεό η Δόξα). Ο Χαίντελ που θα μπορούσε να δοξασθεί μονάχα από τον "Μεσσία" του έχει φθάσει στην ολοκλήρωση της παραγωγικότητάς του στην σύνθεση. Ένα έργο επιβλητικό από τις διαστάσεις του περιλαμβάνοντας σολιστικά και χορωδιακά μέρη, αναπολεί και διαγράφει τους ιερούς σταθμούς της ζωής του Ιησού Χριστού όπως μας την περιγράφει η Αγία Γραφή. Χάρις στην ηχητική του ποικιλία, τα περίλαμπρα και περίτεχνα αποτελέσματα που δημιουργούν απλούστατα μέσα, το ξεπέταγμα της ουράνιας αρμονίας μαζί με τη σύζευξη της μελωδίας των χάλκινων πνευστών και του τυμπάνου της ορχήστας στην μεγαλοπρέπεια του χορωδιακού "Αλληλούια", την χαρούμενη και συναρπαστική μετατροπία της φούγκας πάνω στο επισφράγισμα του μεγάλου έργου στο τελικό "Αμήν" και τόσα άλλα σημεία της σύνθεσής του που ανεβάζουν πραγματικά το επιβλητικό αυτό έργο ως το κυρίαρχο θρησκευτικό ορατόριο στο είδος του.

Το έργο γράφηκε στην αρχή για μικρή ορχήστρα και χορωδία για να παίζεται σε Εκκλησία. Γρήγορα αποκαλύφθηκε από τις εκτελέσεις του ότι υπήρχε αρκετό υλικό για να παίζεται με πολλούς μουσικούς και υπαίθρια.

Το ορατόριο πρώτη φορά δόθηκε στις 13 Απριλίου 1742 στο Δημοτικό Θέατρο του Δουβλίνου υπό την διεύθυνση του Χαίντελ. Από νωρίς το πρωί πλήθος κόσμου περίμενε για να δει την πρώτη εκείνη παράσταση. Στο ακροατήριο βρισκόταν και ο βασιλιάς της Αγγλίας ο οποίος από το χορωδιακό "Αλληλούια" (τέλος 2ου μέρους) μαζί με το πλήθος των θεατών παρακολούθησαν όρθιοι το υπόλοιπο έργο μέχρι το τέλος. Τα έσοδα της παράστασης εκείνης (400 λίρες Αγγλίας) διατέθηκαν για φιλανθρωπικούς σκοπούς.

Στις 6 Απριλίου 1759, 74 χρονών, ο Χαίντελ ενώ διηύθυνε τον "Μεσσία" του στο Λονδίνο και στην έναρξη της άριας του μπάσσου: "Η σάλπιγγα θα ηχήσει και οι νεκροί θα αναστηθούν..." αισθάνθηκε λιποθυμία. Οι φίλοι του τον βοήθησαν να πάει στο κρεβάτι του. Η επιθυμία του ήταν να πεθάνει την Μεγάλη Παρασκευή. 13 Απριλίου 1759 (ημέρα Μεγάλη Παρασκευή), επέτειο της πρώτης παράστασης του έργου του πεθαίνει.

Κατά το έθιμο κάθε Μεγάλη Παρασκευή στην Βασιλική Αίθουσα Συναυλιών του Λονδίνου παίζεται προς τιμή του Χαίντελ ο "Μεσσίας".

Ο "Μεσσίας" είναι ο αναμμένος δαυλός της ελπίδας που διασχίζει και φωτίζει τους σκοτεινούς κόσμους της απελπισίας. Θα είναι πάντοτε ο ίδιος όσο καιρό υπάρχουν φωνές που τον ψάλλουν, καρδιές που ελπίζουν, μάτια που νοσταλγούν τον Κύριο. 

 

Το Έργο του Θεού στην Αρμενία

του αιδ.Ααρών Καγιαγιάν

Μία Κυριακή πρωί ενός Μαίου, ενός πρωινού τόσο φωτεινού, που μόνο ο ελληνικός ουρανός έχει το θαυμάσιο μυστικό και τη γενναιοδωρία να καλύπτει γη και θάλασσα και να τις ντύνει με φως και χρώματα, έκανα την δημόσια Ομολογία Πίστεώς μου, στην Σεβαστή, 12 χιλιόμετρα από την Κατερίνη της Πιερίας. Μία εβδομάδα ενωρίτερα το πρεσβυτέριο της Ελληνικής Ευαγγελικής Εκκλησίας, με τον Αιδ. Διαμαντόπουλο εξέτασε την πίστη μου και μου έδωσε το δικαίωμα να γίνω κοινωνό μέλος.

Γιατί στην Σεβαστή; Για να πω ολόκληρη την ιστορία θα πρέπει να γράψω ένα μεγάλο δοκίμιο, έτσι θα περιοριστώ σε μία περίληψη, ιδίως δράττοντας την ευκαιρία ώστε επιτέλους να ξεπληρώσω δημοσίως το βαθύ και συγκινησιακά φορτισμένο πνευματικό μου χρέος στη Ελληνική Ευαγγελική Εκκλησία, για την θερμή φιλοξενία των αδελφών, που έδειξαν στην οικογένειά μου από την Αθήνα κατά την διάρκεια των σκοτεινότερων ωρών της κατοχής, σώζοντάς μας από βέβαιο θάνατο από την πείνα. Πραγματικά όλα τα χόρτα που μαζέψαμε από τις εξοχές των Αθηνών, δεν ήταν αρκετά για να μας σώσουν από το θάνατο. Ο πατέρας μου αιδ. Ρουπέν Καγιαγιάν, πριν τον πόλεμο ήταν επισκέπτης ποιμένας όλων των Αρμενίων που ζούσαν στην Ελλάδα. Είχε κρατήσει στενές επαφές με τους Ελληνες Ευαγγελικούς, που στη Βόρεια Ελλάδα, μαζί με τους εκατό χιλιάδες Αρμενίους που είχαν διωχθεί από την Τουρκία, ήταν τμήμα του ενάμισυ εκατομμυρίου Ελλήνων, που εκκαθαρίστηκαν από τα ιστορικά σπίτια τους στον Πόντο και στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας. Η επαφή του χρονολογείτο από παλιότερες ημέρες, ακόμα και παλιότερα από την τραγική έξοδο της δεκαετίας του '20. Ηταν μεταξύ των 18, -Ελλήνων και Αρμενίων- πνευματικών ηγετών που είχαν συλληφθεί για θεωρητικά πολιτικά εγκλήματα- μία σκέτη ανοησία- και καταδικαστεί. Δεκαπέντε από αυτούς καταδικάστηκαν σε θάνατο και απαγχονίστηκαν. Ο πατέρας εξορίστηκε στο Μπιτλίς, βαθιά στην Αρμενία, όπου έζησε τα επόμενα τρία χρόνια. Ακόμα παιδί, τον άκουγα που διηγόταν αυτήν την περίφημη κοροϊδία που ονομαζόταν δίκη στην Αμάσεια. Κάθε φορά πολύ συγκινημένος με δάκρυα στα μάτια, έφερνε στην μνήμη του την καταπληκτική στάση του αιδ. Παύλου Παυλίδη, ενός αληθινού ήρωα και μάρτυρα της πίστεως. Μετά την απελευθέρωσή του έμαθε ότι η μητέρα μου με τα δύο παιδιά της, είχαν πάει στην Αθήνα όπου θα μπορούσε να έλθει και να τους βρει. Ετσι εξηγείται γιατί γεννήθηκα στην Αθήνα και το ότι βρίσκομαι στη ζωή.

Ο πατέρας μπορούσε να μιλήσει και να κηρύξει πολύ καλά Τουρκικά. Ετσι όταν το 1942 η Αθήνα αισθανόταν τις τραγικές συνθήκες της Κατοχής, ζήτησε την βοήθεια από παλιούς φίλους στην περιοχή της Κατερίνης. Ο δεύτερος όροφος του σπιτιού του Σαμουήλ και της Αυγουστίνας Αναστασιάδη, ήταν στην διάθεσή μας. Αρκετά στρέμματα αγρών μας προσφέρθηκαν για να τα καλλιεργήσουμε. Κατά την διάρκεια του καλοκαιρινού θερισμού, όπως στους βιβλικούς χρόνους, μπορούσαμε να θερίσουμε τα χωράφια και να έχουμε έτσι ένα τρόπο να επιζήσουμε. Τις Κυριακές πηγαίναμε στη λατρεία δύο φορές, ενώ προηγουμένως υπήρχε βιβλικό μάθημα για άνδρες, νωρίς στις επτάμισυ το πρωί, στις δώδεκα το μάθημα του Κυριακού Σχολείου, και μετά τη βραδυνή λατρεία ο όμιλος της νεολαίας συναθροιζόταν για υμνωδία και χορωδία. Κατά την διάρκεια της εβδομάδας, υπήρχαν δύο συμπροσευχές μόνο για άντρες-οι γυναίκες είχαν τις δικές τους το απόγευμα. Καθώς οι καμπάνες της εκκλησίας ηχούσαν καλώντας μας σε προσευχή -υπενθυμίζοντάς μας τον περίφημο ''Αγγελο'' του Μιγιέ, ξεχνούσαμε κάθε απασχόληση στο σπίτι ή στα χωράφια και τρέχαμε στην εκκλησία.

Ονόματα έμειναν πολύτιμα στη μνήμη μου. Φυσικά οι Ξανθόπουλοι, Κώστας, Βασίλης, Γιώργος, Γιάννης, Σοφία. Επίσης οι Πετρίδηδες, Χρήστος, Πέτρος, Νίκος, Ομηρος και τόσοι άλλοι. Χωρίς να ξεχνώ και έναν εκτός του εκεί κύκλου όπως εμείς, έναν νεαρό Κρητικό, που είχε πιστέψει στο Χριστό και που είναι τώρα ο αγαπητός αιδέσιμος Στέλιος Καλοτεράκης.

Η οφειλή μου στους Ελληνες Ευαγγελικούς είναι μεγάλη. Αμέσως μετά την ομολογία πίστεώς μου, μου επέτρεψαν να φέρω το μήνυμα στις Κυριακάτικες λατρείες και στην ηλικία των δεκαπέντε να κηρύξω το πρώτο μου κήρυγμα στα Ελληνικά. Τα καλύτερα στοιχεία της αγγλικής γλώσσας μου τα δίδαξε μετά την επιστροφή μας στο σπίτι, ο αγαπητός δάσκαλός μου αείμνηστος Ιάκωβος Παυλίδης, γιος του προαναφερθέντος αιδέσιμου Παύλου.

Η ΑΝΑΜΟΡΦΩΜΕΝΗ ΔΙΑΚΟΝΙΑ

ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΖΩΗ

Πώς μπορώ να εξηγήσω την κλήση στην διακονία; Η αναμορφωμένη θεολογία αναφέρεται, και σωστά, στην θεία πρωτοβουλία. Οπωσδήποτε μερικοί δευτερεύοντες παράγοντες παίζουν επίσης κάποιο ρόλο. Από την Νίκαια, κοντά στον Πειραιά, στην Λωζάνη και στην Ζυρίχη στην Ελβετία, από την Αιξ αν Προβάνς και τη Μασσαλία και τη Βιένη, και τελικά το Παρίσι, στη Γαλλία, στο Πάλος Χάιτς στις ΗΠΑ, ο δρόμος ήταν μακρύς, με εκπλήξεις, αλλά κάτω από την σίγουρη οδηγία και προστασία του Ενός που είναι ο Κύριος της ζωής μου και Αρχηγός της ιεραποστολής.

Η θεία Μαριάμ, αδελφή του πατέρα μου, ήταν ο μόνος συγγενής που γνώρισα. Εμεινε χήρα στην ηλικία των δεκαοχτώ, μόνο έξι μήνες μετά το γάμο της, αφού τον νεαρό σύζυγό της τον έσφαξαν οι Τούρκοι. Ζούσε μαζί μας στην Ελλάδα. Οταν πίστεψε στο Χριστό, έμαθε να διαβάζει και να καταλαβαίνει τη Βίβλο. Το 1947, όπως πολλοί άλλοι Αρμένιοι της διασποράς, ξεγελασμένοι από ψευδείς διαβεβαιώσεις των Σοβιετικών, αποφάσισε να μεταναστεύσει στην Αρμενία. Οταν έμαθε ότι ετοιμαζόμουν για την διακονία, και μάλιστα όταν μπήκα στην διακονία της Γαλλικής Αναμορφωμένης Εκκλησίας, μου έγραφε συχνά και επίμονα για εικοσιπέντε χρόνια: ''Πότε θα έλθεις στην Αρμενία να κηρύξεις το Ευαγγέλιο; Προσεύχομαι γι'αυτό.'' Η θεία Μαριάμ πέθανε χωρίς να πάρει απάντηση στις προσευχές της. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα ο Κύριος άνοιξε την θύρα, επιτρέποντάς μου να είμαι ο πρώτος Αναμορφωμένος Ιεροκήρυκας στην χώρα των προγόνων μου, αφού η Αρμενία κέρδισε την πολιτική της ανεξαρτησία το 1991.

Είχα ραδιοφωνικές χριστιανικές εκπομπές στα γαλλικά, της Χριστιανικής Αναμορφωμένης Εκκλησίας στην Βόρειο Αμερική, για περίπου τριάντα χρόνια. Περίπου στο τέλος της επίσημης διακονίας μου το 1994, μερικοί αναμορφωμένοι φίλοι με βοήθησαν να ξεκινήσουμε τις εκπομπές στην Αρμενική γλώσσα.

Το 1994, η πρώτη εβδομαδιαία εκπομπή έγινε από το Εθνικό Ραδιοσταθμό της Αρμενίας, ένα γεγονός χωρίς προηγούμενο και οπωσδήποτε ένα προνόμιο. Σήμερα 7 χρόνια αργότερα, από πέντε αρμενικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς, οι Αρμένιοι μπορούν να παρακολουθούν τις 20 εβδομαδιαίες εκπομπές μας. Τα πρώτα χρόνια ήταν χρόνια έντονης προσπάθειας. Ο Θεός οδήγησε θαυματουργικά την διακονία.

Η ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ

Για σας και εμένα το να ακούμε το Ευαγγέλιο, -πάντα μία θαυμάσια χάρις, την οποία ειλικρινά πιστεύουμε και με την οποία χαιρόμαστε- μπορεί κάποτε να γίνει κάτι στο οποίο συνηθίσαμε. Πηγαίνουμε στις κυριακάτικες λατρείες δύο φορές -τουλάχιστον αυτό συμβαίνει ακόμα σε μερικές δυτικές χώρες, παίρνουμε μέρος σε συμμελέτες, σε συμπροσευχές, διαβάζουμε χριστιανικά περιοδικά, διάφορα καθημερινά αναγνώσματα, αγοράζουμε το τελευταίο βιβλίο του αγαπημένου μας θεολόγου, σε μερικές χώρες ακούμε και στο ραδιόφωνο χριστιανικά προγράμματα, ακόμα και στην τηλεόραση. Σίγουρα πλουτίζουμε τη γνώση μας της Θαυμασίας Χάρης και με μία διάθεση του θαυμάζειν (με την πλατωνική του έννοια), δοξάζουμε το Θεό για τον τρόπο με τον οποίο το Πνεύμα του και ο Λόγος Του μας εξασκούν και μας προμηθεύουν στην ζωή της πίστεως.

Τα πράγματα είναι διαφορετικά στην Αρμενία, λόγω των 70 ετών αθεϊστικού καθεστώτος και μίας τυραννικής θρησκευτικής αιχμαλωσίας. Σκληρή συμπεριφορά ακόμα και διωγμός για τους χριστιανούς, στρατόπεδα συγκεντρώσεως και γκουλάγκ, θάνατος και μαρτύριο δεν σπάνιζαν. Ούτε η Εθνική Εκκλησία ούτε οι λίγοι ευαγγελικοί, κυρίως Βαπτιστές, μπορούσαν να εκδηλωθούν και να διακονήσουν ανοιχτά και να ομολογήσουν την Χριστιανική Πίστη. Κάποτε, μεταξύ διαφόρων οικογενειών που είχαν ηλικιωμένους συγγενείς από την εποχή πριν το καθεστώς, το βάπτισμα, πιο πολύ σαν κοινωνικό καθήκον γινόταν παρά σαν απόδειξη ζωντανής πίστεως. Ετσι δεν εκπλήττομαι όταν παίρνω γράμματα από ακροατές για τους οποίους η "Θαυμάσια Χάρις" δεν είναι γράμμα κενό περιεχομένου.

Επιστολές που λαμβάνονται και από την Αρμενική επικράτεια και από το γειτονικό Ναγκόρνο Καραμπάχ, (έναν αρμενικό θύλακα μέσα στο γειτονικό μουσουλμανικό Αζερμπαϊτζάν).

Μία καθηγήτρια σε ένα γυμνάσιο γράφει: "Μας είναι αδύνατο να σας περιγράψουμε πώς η εκπομπή μας βοηθάει στην καθημερινή ζωή και εργασία, προσφέροντάς μας τόσες απαντήσεις στα ερωτηματικά που τόσο καιρό μας βασάνιζαν. Βαθιά σας ευχαριστούμε για το πρόγραμμά σας".

Ενας καθηγητής: "Μόλις ελευθερωθήκαμε από το ζυγό των ληστών, και ακούμε μηνύματα ποιότητας. Τα λόγια μου είναι λίγα για να εκφράσουν την πνευματική ανάπαυση που παίρνω από αυτά. Εισάγουν καταπληκτικά το μήνυμα των Ευαγγελίων. Δεν χάνουμε λεπτό, όταν το πρόγραμμα είναι στον αέρα, εύχομαι να μην τελειώνουν ποτέ".

Από την ενδοχώρα μία νέα μητέρα μας γράφει: "Πρέπει να σας ομολογήσω ότι ποτέ δεν παρακολουθούσα το ραδιόφωνο καθώς είμαι πολύ απασχολημένη με το νοικοκυριό, τα παιδιά, το σύζυγο και την πεθερά μου. Κατά τύχην (θα μπορούσε να γράψει κατά θεία πρόνοια) είχα ένα ατύχημα, τα δύο μου πόδια κάηκαν πολύ άσχημα. Επρεπε να μείνω στο σπίτι για δύο μήνες Τότε για πρώτη φορά έμαθα για τα προγράμματά σας και τώρα είμαι μία από τις πιο πιστές σας ακροάτριες. Η ζωή μου, προσθέτει, από τότε άλλαξε εντελώς, η απελπισία μου άλλαξε σε ελπίδα και βρήκα το νόημα και το σκοπό της ζωής μου". Ενα αληθινό θαύμα.

Μία νέα, περίπου 14 ετών, γράφει ότι ακούει την εκπομπή μας, και συνεχίζει προσεκτικά αναλύοντας δύο από τις τελευταίες μας εκδόσεις: "Ο Νόμος της Ελευθερίας" ( μελέτες στις δέκα εντολές), και το πρόβλημα της σύγχρονης επιστήμης και της πίστεως ( αυτό είναι ένα μάλλον βαρύ θέμα για την ηλικία της). Εκφράζει την βαθύτατή της ευγνωμοσύνη για εκείνα που λαμβάνει από την Διακονία Αναμορφωμένη Πίστη και Ζωή.

Μία γιαγιά εξήντα ετών δεν έχει λόγια να εξηγήσει τι η εκπομπή σημαίνει για εκείνην, αφού αναγεννήθηκε και άλλαξε η ζωή της. Λέει σε άλλους σχετικά με το πρόγραμμά μας και τα βιβλία μας. Τελευταία, γράφει, ο εγγονός μου που πήγε στη Ρωσία για δουλειά εξαιτίας των αβάστακτα κακών οικονομικών συνθηκών, γύρισε για να μας επισκεφθεί. Του έδειξα τα βιβλία σας. Ο νέος ήταν τόσο ενθουσιασμένος από αυτά που ανακάλυπτε για πρώτη φορά ώστε πήρε όλα τα βιβλία μαζί του στη Ρωσία για να τα μοιραστεί με τους Αρμένιους φίλους του.

Ο Βάχε, αρχηγός σε μία μικρή ομάδα πιστών στα περίχωρα του Εριβάν, όπου κηρύττω σε κάθε επίσκεψή μου, έστειλε ένα σύντομο e-mail. "Πότε έρχεστε, ανυπομονούμε". Στο μικρό δωμάτιο όπου η ομάδα μαζεύεται, όχι μεγαλύτερο από το γραφείο μου, κάποτε 40 με 45 άτομα, μεταξύ τους και μικρά παιδιά, ακούν τον κήρυκα. Θετικά είναι μία καταπληκτική εμπειρία να μοιραζόμαστε με αυτούς τα καλά νέα της σωτηρίας. Δεν μπορώ να ξεχάσω τη ματιά τους, πεινασμένη και διψασμένη να ακούσουν το Λόγο του Θεού. Πολλοί από αυτούς σίγουρα δεν τρώνε αρκετή τροφή. Αλλά έχουν πιάσει την αλήθεια ότι ο άνθρωπος δεν ζει μόνο με ψωμί.

Αν υπήρχαν αρχαίοι λατίνοι μεταξύ μας σίγουρα θα είχαν σοβαρές αντιρρήσεις για το έργο του ραδιοφώνου. Οχι μόνο γιατί δεν πίστευαν στις τεχνικές δυνατότητες των τηλεπικοινωνιών, αλλά περισσότερο λόγω της αντιλήψεως, που εκφράζεται από το διάσημο λόγιο: verba volent scripta manent (τα λόγια πετούν τα γραπτά μένουν). Από την εποχή τους, όμως, εξοικειωθήκαμε με ένα άλλο λατινικό ρητό, που μας έρχεται από την ένδοξη Αναμόρφωση του 16ου αιώνα: predicatio verbi Dei, VERBUM DEI EST (το κήρυγμα του Λόγου του Θεού είναι ο Λόγος του Θεού). Εάν είχα έστω και μία αμφιβολία για την αλήθεια αυτής της αναμορφωμένης αντιλήψεως, για την αποτελεσματικότητα του κηρύγματος, θα είχε διαλυθεί όταν διαβάζω όλη αυτή την αλληλογραφία που λαμβάνω από τους ακροατές, από την οποία έδωσα μερικά αποσπάσματα. Έτσι πρέπει άραγε να πιστέψουμε τους λατίνους που έλεγαν ότι τα λόγια πετούν;

Δεν ξεχνώ και το ότι τα γραπτά μένουν. Μαζί με τα είκοσι εβδομαδιαία μηνύματα που ήδη ανέφερα, βιβλική και θεολογική φιλολογία δίδεται δωρεάν στους ακροατές (επίσης Αγίες Γραφές). Μερικά είναι μεταφράσεις των γαλλικών δοκιμίων, με πρώτη απ'όλες την "Ελπίδα πάνω από κάθε ελπίδα". Δύο τόμοι γενικής εισαγωγής στην Παλαιά και Καινή Διαθήκη τυπώθηκαν η πρώτη χάρις σε ένα ποσό που δόθηκε από το Αποστολικό Θεολογικό Σχολείο του Κρατικού Πανεπιστημίου του Εριβάν. Αλλοι τίτλοι είναι το Γνωρίζοντας το Ισλάμ, Ανδρα και Γυναίκα Εποίησεν Αυτούς, Η διαθήκη της Χάριτος, Μία σειρά σκέψεων για τους Μακαρισμούς, Οι Δέκα Εντολές, Η προσευχή του Κυρίου και τα σύμβολα της Πίστεως. Ενας τόμος κειμένων και προσευχών για προσωπική και οικογενειακή λατρεία, μία Κατήχηση για νέους και το Ευαγγέλιο σε Παραβολές θα τυπωθούν σύντομα, μαζί με μία νέα διευρυμένη έκδοση του αγγλικού μου Ισλάμ και το Ευαγγέλιο. (Ελπίζω να το δούμε μεταφρασμένο στα Ελληνικά και στα Ρωσσικά). Ενα δοκίμιο Για την Πίστη και την Σύγχρονη Επιστήμη, δύο μεταφράσεις από έναν Αμερικανοαρμένιο αναμορφωμένο συγγραφέα, που ασχολείται με κοινωνικά και πολιτισμικά θέματα, είναι ήδη στον κατάλογο των εκδόσεών μας. Μεταξύ των μελλοντικών σχεδίων, Θεού θέλοντος, θα υπάρχει μία γενική εισαγωγή στην αναμορφωμένη διδασκαλία και ένα δοκίμιο για τις αιρέσεις και τις θρησκείες. Αυτό το τελευταίο είναι απόλυτης προτεραιότητος αφού διάφορες αιρέσεις εισβάλλουν και μολύνουν την χώρα αμέσως μετά από την ανεξαρτησία της. Σχεδόν όλα τα βιβλία μας χρησιμοποιούνται ως βιβλία διδασκαλίας στα Αποστολικά Σεμινάρια της Αρμενίας.

 

ΜΕΣΣΙΑΝΙΚΟ ΕΘΝΟΣ 'Η ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ;

'Ενας από τους μεγαλύτερους πειρασμούς στους οποίους σχεδόν χωρίς εξαίρεση οι Ανατολικές Εκκλησίες έχουν υποκύψει, ήδη από το παρελθόν, αλλά στις ημέρες μας με μεγαλύτερο προφανώς πάθος, είναι να πιστεύουν ότι το έθνος στο οποίο ανήκουν έχει μεσσιανικό χαρακτήρα. Ενα από τα πιο σπουδαία φιλολογικά παραδείγματα αυτής της πεποίθησης, υπάρχει κατά τη γνώμη μου, στα γραπτά αυτής της ιδιοφυίας που ονομαζόταν Φιοντόρ Μιχαίλοβιτς Ντοστογέφσκι. Στους Δαιμονισμένους, ένα από τα κύρια πρόσωπα, ο Τσάτοβ, (προφανώς ο ίδιος ο Ντοστογέφσκι), είναι ο θιασώτης του Ρώσου Χριστού, και του Ρωσικού έθνους που είναι φορέας μεσσιανικού ρόλου και αποστολής, εναντίον της (πραγματικά) παρακμάζουσας δύσης. Ο Αρμενικός Χριστιανισμός δεν είναι εξαίρεση σε αυτή τη φιλοδοξία. Σε ένα μη φιλόδοξο άρθρο σαν και αυτό δεν θα κάνω βαθιά ανάλυση. Αλλά μία υποσημείωση που έρχεται από έναν αναμορφωμένο ποιμένα ίσως είναι χρήσιμη. Οπως ο πολιτικός αγώνας και η απεγνωσμένη διαμάχη για να επιζήσουν τα έθνη έγινε πιο οξεία στις μέρες μας, πρέπει να προσέξουμε και να χαράξουμε τα πλαίσια μεταξύ αυτού που αποκαλώ Μεσσιανικό έθνος και ιεραποστολική εκκλησία. Η ερώτηση πρέπει να τεθεί. Τι μπορεί η Αρμενική χριστιανοσύνη να καταφέρει σε δύσκολες περιστάσεις όπως η παρούσα; Ο πειρασμός στον οποίο αναφέρομαι δεν είναι άλλη από τον επανιουδαιοποίηση του αρμενικού έθνους (η οποιουδήποτε άλλου, Ελληνικού ή Ρωσικού η Σερβικού). Ποιες είναι οι δυνατότητες;

Στο σωτήριο έτος 2001, η Αρμενική Αποστολική Εκκλησία, και οι Ευαγγελικοί επίσης, θα εορτάσουν την χιλιοστή επτακοσιοστή επέτειο της εθνικής μεταστροφής στον Χριστό. Πυρετώδεις προετοιμασίες γίνονται για τούτη το σημαντική εορτή. Πάλι ο αναμορφωμένος ποιμένας θα ψάξει: αυτή η γιορτή μνήμης θα γίνει για τη Δόξα του Βασιλιά-Χριστού ή για τη δόξα μιάς εκκλησίας, και μερικών ηγετών της; Ο Καρλ Μπάρτ μας προειδοποίησε νωρίς αυτόν τον αιώνα ''να σταματήσουμε να μιλάμε για την εκκλησία και να ΓΙΝΟΥΜΕ η εκκλησία σήμερα''. Ο Γιάροσλαβ Πέλικαν (ένας σύγχρονος ιστορικός της εκκλησίας) μας υπενθύμισε ότι: ''παράδοση είναι η ζωντανή πίστη των νεκρών, παραδοσιομανία η νεκρή πίστη των ζωντανών''.

Για μας η εναλλακτική λύση για έναν ανερμάτιστο ''Μεσσιανικό'' χαρακτήρα μίας κρατικής εκκλησίας, είναι η ιεραποστολική εκκλησία. Στο παρελθόν ο αρμενικός χριστιανισμός επέδειξε ένας αξιοσημείωτο ζήλο για τον ευαγγελισμό γειτονικών λαών. Ετσι , ο Μεσρώπ, ο εφευρέτης του Αρμενικού αλφαβήτου και μεταφραστής της Βίβλου στα αρμενικά, μόλις η εργασία του ολοκληρώθηκε, ξεκίνησε τη μετάφραση της Βίβλου στα Γεωργιανά και για τους Αγουανούς.

Κατά την διάρκεια της περιόδου των εισβολών των κεντροασιατικών φυλών, οι Αρμένιοι πλησίασαν πολλούς από τους Χάν τους, για να τους μεταστρέψουν στον χριστιανισμό. Εάν δεν υπήρχε η ανοησία των Βυζαντινών και οι διεστραμμένες μακιαβελλικές τακτικές των Λατίνων κατά την διάρκεια των Σταυροφοριών, είναι πολύ πιθανόν ότι οι Τάταροι, οι Μογγόλοι, οι Σελτζούκοι και οι Οθωμανοί, θα είχαν κερδηθεί στο Χριστό. Και σήμερα η γεωπολιτική κατάσταση στην Αρμενία, και στη Μέση Ανατολή να είναι εντελώς διαφορετική.

Αρκετά χρόνια πριν, στο Λονδίνο, ένας Κινέζος κύριος, μαθαίνοντας την αρμενική μου καταγωγή, χωρίς να έχει ποτέ συναντήσει αρμένιο, έπεσε στην αγκαλιά μου και με φίλησε με μεγάλη ευγνωμοσύνη. Ηταν ένας αρμένιος, είπε, που τον 18ο αιώνα είχε συνεισφέρει στην μετάφραση και εισαγωγή των Γραφών στην Κίνα.

Η παρούσα αρμενική εκκλησία φαίνεται να ασχολείται υπερβολικά με την επιβίωσή της, σε μία εγωιστική και υπερσυντηρητική κατάσταση. Δεν φαίνεται η ιεραποστολή να είναι στο πρόγραμμά της.

Και πάλι σαν ποιμένας, έχω μία περίεργη ιδέα. Η γεωγραφική τοποθεσία της αρμενίας δεν είναι τυχαία. Ο Θεός θέλει τον αρμενικό χριστιανισμό να είναι ένα φως στα σκοτάδια των γύρω Μουσουλμάνων ειδωλολατρών και το αλάτι που θα συντηρεί λαούς και κουλτούρες γύρω της. Κατά την γνώμη μου η ''Σύγκρουση των πολιτισμών'' για την οποία τελευταία μίλησε ο καθηγητής του Χάρβαρντ, Σ.Χάντιγκτον, στην πραγματικότητα δεν είναι τίποτα άλλο από την σύγκρουση των Θρησκειών.

Ετσι η αληθινή πρόκληση για τους Αρμενίους είναι να ξαναπάρουν ένα γνήσια προφητικό οραματισμό, και να εξασκήσουν μία σταθερή αποστολική μαρτυρία, για τη ΔΟΞΑ ΜΟΝΟ ΤΟΥ ΘΕΟΥ. I

(Το άρθρο αυτό περιέχεται στο έργο του Μελάγχθονος Loci communes rerum theologicarum (Κοινοί τόποι των θεολογικών πραγμάτων)

 

 

Η Δύναμη του Ευαγγελίου

του Φιλίππου Μελάγχθονος (1497 – 1560)

Εκείνοι τους οποίους η συνείδηση έχει τρομοκρατήσει κατ'αυτόν τον τρόπο [μέσω της καταδίκης της αμαρτίας] ασφαλώς θα οδηγηθούν στην απόγνωση, δηλαδή στη συνήθη κατάσταση των καταδικασμένων, εάν δεν ανυψωθούν και δεν ενθαρρυνθούν από την υπόσχεση της χάριτος και του ελέους του Θεού, όπως γνωρίζουμε από το ευαγγέλιο. Εάν η βασανισμένη συνείδηση πιστεύει στη χάρη του Θεού, ανασταίνεται και αναζωογονείται διά της πίστεως, όπως αποκαλύπτουν με θαυμαστό τρόπο τα ακόλουθα παραδείγματα.

Στο κεφάλαιο γ΄ του βιβλίου της Γενέσεως περιγράφονται η αμαρτία, η μετάνοια, και η δικαίωση του Αδάμ. Μετά την πτώση, όταν ο Κύριος τους κάλεσε σε απολογία ο Αδάμ και η Εύα επιχείρησαν να καλύψουν τη γύμνια τους, καθώς ο άνθρωπος είναι υποκριτής και συνηθίζει να καθησυχάζει τη συνείδησή του με μικρές διορθωτικές ενέργειες. Όμως η φωνή Του ήταν ανυπόφορη. Στην κατάσταση αυτή η αμαρτία τους δεν μπορούσε να συγχωρηθεί με καμία κάλυψη ή πρόφαση, Καταδικασμένη και ένοχη, η συνείδηση συντρίβεται, όταν βρεθεί αντιμέτωπη με την αμαρτία, μέσω της φωνής του Θεού. Οι πρωτόπλαστοι κρύβονται, και ο Αδάμ εξηγεί την αιτία λέγοντας; "Την φωνήν σου ήκουσα εν τω παραδείσω, και εφοβήθην, διότι είμαι γυμνός" (Γεν. γ΄10). Σημειώστε την ομολογία και την παραδοχή εκ μέρους της συνείδησης. Εν τω μεταξύ, ο Αδάμ υποφέρει σιωπηλά έως ότου ακούει την υπόσχεση για έλεος, τα λόγια σχετικά με τη σύζυγό του πώς το σπέρμα αυτής θα συντρίψει την κεφαλή του όφεως (Γεν. γ΄15). Ακόμη και το γεγονός ότι ο Κύριος τους ενέδυσε συνέβαλε στην ενίσχυση της συνείδησής τους και αποτελεί προφανώς μια ένδειξη για την ενανθρώπιση του Χριστού, διότι, σε τελική ανάλυση, η σάρκα καλύπτει τη γύμνια μας και καταστρέφει τη σύγχυση των τρεμάμενων συνειδήσεων, πάνω στις οποίες επέπεσαν "οι ονειδισμοί των ονειδιζόντων" (Ψαλμ ξθ΄).

Υπενθυμίσαμε παραπάνω τον τρόπο με τον οποίο ο Δαβίδ επιτιμήθηκε από τον προφήτη Νάθαν. Και σίγουρα ο Δαβίδ θα είχε καταστραφεί αν δεν είχε ακούσει άμεσα τα λόγια του ευαγγελίου: "ο Κύριος παρέβλεψε το αμάρτημά σου. δεν θέλεις αποθάνει" (Β΄Σαμ. ιβ΄ 13). [Το] πνεύμα του Θεού μας έχει δείξει πλούσια τα έργα τόσο της οργής όσο και του ελέους Του. Πόσο περισσότερη ευαγγελική έκφραση μπορεί να συλληφθεί από τα λόγια "Ο Κύριος παρέβλεψε το αμάρτημά σου"; Δεν είναι αυτό η συγκεφαλαίωση του ευαγγελίου ή του κηρύγματος της Καινής Διαθήκης, ότι δηλαδή η αμαρτία έχει εξαλειφθεί; Στα παραδείγματα αυτά μπορείτε να προσθέσετε πολλές ιστορίες από τα ευαγγέλια. Στο Λουκ. ζ΄ 37-50 διαβάζουμε για την αμαρτωλή γυναίκα που πλένει τα πόδια του Κυρίου και Εκείνος την παρηγορεί με τα παρακάτω λόγια: "Συγκεχωρημέναι είναι αι αμαρτίαι σου" (εδ. 48). Και τι είναι περισσότερο γνωστό από την ιστορία στο κεφάλαιο 15 του ιδίου ευαγγελίου, περί του ασώτου υιού, ο οποίος ομολογεί την αμαρτία του; Με πόση αγάπη ο πατέρας του τον δέχεται, τον αγκαλιάζει, και τον φιλά! Στο κεφ.ε΄ 8 ο Πέτρος, έκπληκτος από το θαύμα και, ακόμη περισσότερο, αγγιγμένος στην καρδιά του, αναφωνεί: "Έξελθε απ'εμού, διότι είμαι άνθρωπος αμαρτωλός, Κύριε". Ο Χριστός τον παρηγορεί και τον συνεφέρνει λέγοντάς του: "Μη φοβού..." (εδ. 10).

Πιστεύω ότι από τα παραδείγματα αυτά μπορεί να συναχθεί η διαφορά μεταξύ νόμου και ευαγγελίου, καθώς και ποια είναι η δύναμη του ευαγγελίου αλλά και εκείνη του νόμου. Ο νόμος τρομοκρατεί, το ευαγγέλιο παρηγορεί. Ο νόμος είναι η φωνή της οργής και του θανάτου. το ευαγγέλιο είναι η φωνή της ειρήνης και της ζωής, και συνοψίζοντας, η "φωνή του νυμφίου και η φωνή της νύφης" σύμφωνα με τον προφήτη (Ιερ. ζ΄ 34). Και όποιος ενθαρρύνεται έτσι από τη φωνή του ευαγγελίου και εμπιστεύεται τον Θεό, έχει ήδη δικαιωθεί. περί αυτού θα πω περισσότερα παρακάτω. Οι Χριστιανοί γνωρίζουν καλά πόση χαρά και ευτυχία φέρνει μαζί της αυτή η παρηγοριά. Και εδώ ανήκουν εκείνα τα θαυμαστά λόγια με τα οποία οι προφήτες περιγράφουν τον Χριστό και την Εκκλησία: Ησ. λβ΄ 18 "ο λαός μου θέλει κατοικεί ειρηνικήν κατοικίαν, και οικήματα ασφαλή, και ησύχους τόπους ευπορίας" και Ησ. να΄ 3 "ευφροσύνη και αγαλλίασις θέλει ευρίσκεσθαι εν αυτή, δοξολογία, και φωνή αινέσεως", Ιερ. λγ΄ 6 "και θέλω κάμει αυτούς να ίδωσιν αφθονίαν ειρήνης και αληθείας", Σοφ γ΄ 9 "θέλω αποκαταστήσει εις τους λαούς γλώσσαν καθαράν, διά να επικαλώνται πάντες το όνομα του Κυρίου", Ψαλμ. κα΄ 6 "υπερεύφρανας αυτόν διά του προσώπου σου" και Ψαλμ. 97:11 "Φως σπείρεται διά τον δίκαιον, και ευφροσύνη διά τους ευθείς την καρδίαν".

Όμως γιατί να συσωρρεύουμε επιχειρήματα όταν είναι προφανές, από όσα γνωρίζουμε περί του νόμου και της έλευσης του Χριστού, ποια είναι η δύναμη τόσο του νόμου όσο και του ευαγγελίου; Έτσι, στην Έξοδο, κεφ. ιθ΄, διαβάζουμε το τρομακτικό θέαμα που συνοδεύει την παράδοση του νόμου, όπως αναφέραμε παραπάνω. Διότι ακριβώς όπως ο Κύριος τρομοκράτησε τότε τον Ισραήλ, έτσι και οι ανθρώπινες συνειδήσεις βασανίζονται από τη φωνή του νόμου, και αναφωνούν μαζί με τον Ισραήλ: "και ας μη λαλήση προς ημάς ο Θεός, διά να μην αποθάνωμεν" (Έξ. κ΄19). Ο νόμος απαιτεί το αδύνατον, και η συνείδηση, καταδικασμένη λόγω της αμαρτίας, δέχεται επιθέσεις από κάθε πλευρά. Στην κατάσταση αυτή, ο φόβος και η σύγχυση βασανίζουν σε τέτοιο βαθμό τη συνείδηση, ώστε δεν φαίνεται να υπάρχει καμία θεραπεία εκτός και αν Εκείνος που έχει καταβάλει τη συνείδηση, την οδηγήσει εκ νέου σε ανάταση. Κάποιοι αναζητούν διέξοδο στις δικές τους δυνάμεις, προσπάθειες, έργα και πράξεις κατευνασμού. Όμως όλοι αυτοί δεν επιτυγχάνουν τίποτε περισσότερο από ότι ο Αδάμ με τα φύλλα συκής. Αυτό συμβαίνει με όσους παρατάσσονται κατά της αμαρτίας στηριζόμενοι στη δύναμη της βουλήσεώς τους (arbirtrium). Τα πραγματικά γεγονότα μας διδάσκουν ότι η πτώση αυτών των ανθρώπων επέρχεται σύντομα και μάλιστα με ακόμη αθλιότερο τρόπο. "Μάταιος ο ίππος προς σωτηρίαν. και διά της πολλής αυτού δυνάμεως δεν θέλει σώσει" (Ψαλμ. λγ΄ 17). "Βοήθησον ημάς από της θλίψεως, διότι ματαία είναι η παρά των ανθρώπων σωτηρία" (Ψαλμ. ρη΄ 12)! Από την άλλη, η έλευση του Χριστού περιγράφεται από τον προφήτη Ζαχαρία ως εξής: "Χαίρε σφόδρα, θύγατερ Σιών. αλάλαζε, θύγατερ Ιερουσαλήμ. ιδού, ο βασιλεύς σου έρχεται προς σε. αυτός είναι δίκαιος, και σώζων. πραΰς, και καθήμενος επί όνου, και επί πώλου υιού υποζυγίου" (Ζαχ. θ΄9). Αρχικά, όταν ο προφήτης μας καλεί να χαρούμε, διδάσκει ότι ο λόγος αυτού του Βασιλέως είναι διαφορετικός από το νόμο. επιπλέον, εκφράζει την ευτυχία που υπάρχει στη συνείδηση κάποιου, ο οποίος είναι πλημμυρισμένος από χαρά όταν ακούει το λόγο της χάριτος. Στη συνέχεια, δεν υπάρχει τίποτε το ταραχώδες, όλα είναι γαλήνια, ώστε να καταλάβουμε ότι πρόκειται για το συγγραφέα της ειρήνης και όχι της οργής. Αυτό είναι το χαρακτηριστικό το οποίο οδηγεί στον όρο "ταπεινός" που χρησιμοποιεί ο Ζαχαρίας, όρο τον οποίο ο Ευαγγελιστής αποδίδει, σαν να θέλει να τον εξηγήσει, με τη λέξη "πράος". Ο Ησαΐας έχει την ίδια ιδέα στο μβ΄3: "κάλαμον συντεθλασμένον δεν θέλει συντρίψει, και λινάριον καπνίζον δεν θέλει σβύσει".

Με παρόμοια διάθεση ο Παύλος συγκρίνει το πρόσωπο του Μωυσή με εκείνο του Χριστού στην Β΄Κορ. γ΄13 κ.ε. Ο Μωυσής προκάλεσε τον τρόμο στο λαό με την όψη του, όπως αναφέραμε παραπάνω. Διότι ποιος θα μπορούσε να αντέξει τη λαμπρότητα της θείας κρίσης όταν ακόμη και ο προφήτης την αποδοκιμάζει: "Και μη εισέλθης εις κρίσιν μετά του δούλου σου" (Ψαλμ. ρμγ΄2); Όταν οι μαθητές βλέπουν τη δόξα του Χριστού στο όρος Θαβώρ, η χαρά που πλημμυρίζει τις καρδιές τους είναι τόσο νέα και θαυμαστή, ώστε ο Πέτρος παρεκτρέπεται και αναφωνεί: "Κύριε, καλόν είναι να ήμεθα εδώ. εάν θέλεις, ας κάμωμεν εδώ τρείς σκηνάς" (Ματθ. ιζ΄4). Εδώ έχουμε μια όψη της χάριτος και του ελέους του Θεού. Ακριβώς όπως ένα βλέμμα στο μπρούτζινο ερπετό έσωσε ανθρώπους στην έρημο, έτσι σώζονται και εκείνοι που, με τα μάτια της πίστης, ατενίζουν σταθερά το σταυρό του Χριστού (Ιωα γ΄14 κ.ε.). Επομένως οι απόστολοι έδωσαν το πλέον κατάλληλο όνομα στο χαρούμενο μήνυμά τους: ευαγγέλιον ή "καλά νέα", καθώς είναι πολύ συνηθισμένο στους Έλληνες να χαρακτηρίζουν τις αναγγελίες και τις δημόσιες επιδοκιμασίες καλών πράξεων ως ευαγγέλια. I

 

 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]
Send mail with questions or comments about this web site. to webmaster- Copyright © 2006 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Last modified: 04/11/2006