ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]


ΦΕΒΡOYAΡΙΟΣ 2004

 

Απολαμβάνοντας
τη μοναδική ευλογία της
συμφιλίωσης

 

του αιδ. Κ. Εμμανουηλίδη

 

Τα λάθη είναι μεγάλα,

όταν η αγάπη είναι μικρή

(Ουγκώ)

 

"Παρακαλώ την Ευωδίαν, παρακαλώ  και την Συντύχην, να φρονώσι το αυτό εν Κυρίω. Και παρακαλώ και σε,  σύντροφε γνήσιε, βοήθει αυτάς, αίτινες συνηγωνίσθησαν

μετ' εμού εις το ευαγγέλιον"

Φιλιπ. 4:2-3

 

Τα εδάφια διαβάσατε μας φέρνουν αντιμέτωπους με το μοναδικό σε αξία θέμα της ενότητας, μέσα στην τοπική εκκλησία, στο επίπεδο των σχέσεων των μελών μεταξύ τους.

Η εκκλησία των Φιλίππων ήταν απόλυτα ελεύθερη και απαλλαγμένη από λανθασμένα δόγματα-βιβλικές αποκλίσεις, υιοθέτηση αντιβιβλικών διδασκαλιών-και απρεπείς συμπεριφορές. Το πρόβλημά της ήταν η διαμάχη και οι τριβές ανάμεσα σε δύο πολυτιμότατα και άξια μέλη της. Η διαίρεση ήταν καθαρά προσωπικού επιπέδου και αφορούσε δύο αδελφές μας, την Ευωδία και τη Συντύχη.

Πώς άραγε ο απόστολος Παύλος αντιμετώπισε το επικίνδυνο αυτό πρόβλημα;

Μήπως αδιαφόρησε; Μήπως έκλεισε τα μάτια θεωρώντας ότι η υγιέστερη κατά πολλούς εκκλησία της Καινής Διαθήκης, η εκκλησία των Φιλίππων, είχε το περιθώριο και την πολυτέλεια να βιώνει κάποιες δυσκολίες και διαπροσωπικά προβλήματα; Μήπως προσπάθησε να συγκαλύψει, να κουκουλώσει, τα μελανά σημεία της τοπικής εκκλησίας;

Όχι. Τίποτα απ' όλα αυτά.

Επειδή μάλιστα υπερβολικά αγαπούσε τη συγκεκριμένη εκκλησία, Φιλ. 1:7-8, και επειδή διακρινόταν για το ρεαλιστικό χριστιανισμό του-τελειότητα και αναμαρτησία δεν υπάρχουν στον πλανήτη γη, ακόμα και ανάμεσα σε ώριμους και αφιερωμένους Χριστιανούς-με άνεση ''ξεσκεπάζει'' την αδυναμία τους, όχι για να τους εκθέσει, ούτε βέβαια για να τους καταδικάσει, αλλά για να βοηθήσει στην αντιμετώπιση και θεραπεία του υφιστάμενου προβλήματος. Δε φοβήθηκε να υποδείξει το λάθος τους, όπως ακριβώς δε φοβήθηκε να ελέγξει δημόσια τον απόστολο Πέτρο στο επεισόδιο της Αντιόχειας.

Τι λοιπόν μπορούμε να μάθουμε από τους σοφούς, πρακτικούς και διαχρονικούς χειρισμούς του;

Πρώτα απ' όλα ο Παύλος απηύθυνε ξεχωριστή έκκληση και στις δύο γυναίκες: "Παρακαλώ την Ευωδία, παρακαλώ και τη Συντύχη". Αυτό το έκανε σκόπιμα για να δηλώσει ότι σύμφωνα με τη δική του άποψη φταίνε και οι δύο πλευρές.

Πολύ συχνά, επειδή ενεργούμε πεισματικά και εγωιστικά, οχυρωνόμαστε πίσω από τις ιδέες και τις θέσεις μας, γνωστοποιώντας με κάθε ευκαιρία που μας δίνεται ότι πάντοτε φταίει, και μάλιστα 100%, η άλλη πλευρά. Κάτι τέτοιο οδηγεί στην αποποίηση των προσωπικών μας ευθυνών και σίγουρα μας κάνει να νιώθουμε καλύτερα, αναμφίβολα όμως είναι πέρα για πέρα άδικο και ξένο με το πνεύμα των Γραφών.

Ύστερα, θυμίζει και στις δύο κάτι που όλοι μας τόσο συχνά και τόσο εύκολα λησμονούμε. Ότι δηλαδή έχουμε κοινό Θεό και Κύριο, "εν Κυρίω".  Τα πράγματα που μας ενώνουν είναι πολύ μεγαλύτερα και σημαντικότερα από αυτά που μας χωρίζουν:

Έχουμε τον ίδιο Πατέρα.

Αγαπάμε τον ίδιο Σωτήρα.

Μέσα στο εσώτατο είναι μας κατοικεί το ίδιο Άγιο Πνεύμα. Ο κάθε χριστιανός είναι φορέας του Αγίου Πνεύματος.

Ανήκουμε στον ίδιο στρατό.

Εργαζόμαστε στο ίδιο χωράφι.

Είμαστε παιδιά της ίδιας οικογένειας.

Συμμετέχουμε στην ίδια δόξα...

Η δεύτερη έκκληση, στόχο της έχει να εξετάσουν και οι δύο πλευρές τους εαυτούς τους με μια ενωτική διάθεση, πράγμα που θα οδηγήσει στην υπερπήδηση των διαφορών, φανερώνοντας την προσωρινότητα και ασημαντότητά τους, υπό το πρίσμα της φοβερής, της μοναδικής και τεράστιας ενότητας και των ευλογιών που το  Πνεύμα του Θεού χορηγεί ασταμάτητα χωρίς φειδώ.

Στην Εφεσ. 4:4-6, ακολουθώντας την ίδια προσέγγιση ο Παύλος καταγράφει εφτά βασικές πνευματικές πραγματικότητες, ενοποιούντα στοιχεία, δογματικές αλήθειες, κοινό θεμέλιο ή έδαφος αν προτιμάτε:

Ένα σώμα, το σώμα του Ιησού.

Ένα Πνεύμα, το Άγιο Πνεύμα.

Μια ελπίδα, η ελπίδα του ερχομού Του.

Εις Κύριος, ο Ιησούς Χριστός.

Μια πίστη, το σώμα, ο κορμός των βιβλικών αληθειών, Ιουδ. 3.

Ένα βάπτισμα, αυτό του Αγίου Πνεύματος.

Ένας Θεός και Πατέρας όλων.

Τρίτον, θυμίζει και στις δύο γυναίκες τις επίπονες προσπάθειες που κατέβαλαν και τη μοναδική προσφορά τους στο έργο του Θεού, ''συνηγωνίσθησαν μετ' εμού''.

Η Ευωδία και η Συντύχη δεν ήταν οι παραδοσιακές πιστές που αρκούνταν στο συμβατικό εκκλησιασμό, έστω και στον πυκνό, ή στην τέλεση των τυπικών Χριστιανικών τους καθηκόντων. Η Ευωδία και η Συντύχη δεν ήταν κάποιες τυχάρπαστες προσωπικότητες. Ήταν δύο προικισμένες εργάτριες του Κυρίου, πιθανότατα διακόνισσες, ιδρυτικά μέλη της εκκλησίας, που είχαν το προνόμιο αλλά και τη δύσκολη αποστολή να εργαστούν πλάι-πλάι μαζί με τον Παύλο για την επέκταση της βασιλείας του Θεού στην πόλη των Φιλίππων.

Επειδή απ' ότι φαίνεται, η διαμάχη αυτή διήρκεσε αρκετό καιρό και άρα επηρέαζε αρνητικότατα ολόκληρη την εκκλησία-μας αρέσει σε τέτοιες περιπτώσεις ή να αδιαφορούμε ή να επιλέγουμε πλευρές, ''εγώ μεν είμαι του Παύλου, εγώ δε του Απολλώ, εγώ δε του Κηφά'', και να σχολιάζουμε με άνεση και αρκετή ικανοποίηση τα εκκλησιαστικά δρώμενα-ο Παύλος θέλει να αξιοποιήσει την ποιμαντορική ικανότητα κι άλλων πνευματικών αδελφών, ''σύντροφε γνήσιε, βοήθει αυτάς'', εδ. 3. Αυτό είναι το τέταρτο στοιχείο.

Μαθαίνουμε από αυτήν του την ενέργεια ότι σε περιόδους τριβών και διαμαχών μέσα στην εκκλησία, είναι σημαντικό και απαραίτητο να επιστρατεύονται τα κατάλληλα άτομα για να βοηθήσουν· άτομα που όχι μόνο θα διακρίνονται για την πνευματικότητα και την πρακτική τους σοφία αλλά και για την αντικειμενικότητά τους.

Η τελευταία έκκληση του Παύλου αν και δεν είναι τόσο άμεση χρονικά εν τούτοις περίτεχνα οδηγεί τις δύο πλευρές να κοιτάξουν στο πρόβλημα από μια άλλη οπτική γωνία.

Μπορούν η Ευωδία και η Συντύχη να συνεχίσουν να καυγαδίζουν και να φιλονικούν όταν με βεβαιότητα γνωρίζουν ότι τα ονόματά τους είναι γραμμένα στο βιβλίο της ζωής και άρα θα ζήσουν μαζί σ' όλη την αιωνιότητα, εδ. 3;

Γιατί άραγε λησμονούμε, συχνά με μεγάλη ευκολία, ότι ανήκουμε στο λαό του Θεού, όχι μόνο στην παρούσα ζωή αλλά και σε όλη την αιωνιότητα!

Ανεξάρτητα από τη θέση που κατέχουμε στον κόσμο, ακαδημαϊκά, κοινωνικά, πολιτικά, εκκλησιαστικά ή οικονομικά, τη στιγμή του θανάτου όλα θα ξεχαστούν, όλα θα εξαφανιστούν, όλα θα μείνουν πίσω, και μόνο η σχέση μας με το Θεό θα εισέλθει στην αιωνιότητα και θα παραμείνει εκεί για πάντα. Το μέλλον είναι φίλος και σύμμαχος όταν ο Ιησούς Χριστός είναι Κύριός μας.

Ίσως λοιπόν αγωνιωδώς να αναζητούμε και εμείς, όπως η Ευωδία και η Συντύχη, κάποια αναγνώριση και περίοπτη θέση στην κοινωνία ή ακόμα και την εκκλησία. Ίσως και εμείς να ποθούμε όσο τίποτα άλλο τη δικαίωση για τις υποθέσεις που μας ταλανίζουν για πολλά χρόνια. Όταν όμως ο Θεός ολοκάθαρα βροντοφωνάζει, συστήνει και παρηγορεί, ''σε κάλεσα με το όνομά σου· εμού είσαι'', αυτά ακριβώς τα λόγια θα πρέπει να είναι η ασφάλεια και η χαρά μας. Υπό το φως της αιωνιότητας και της προσωπικής μας σχέσης με το Θεό τα ασήμαντα πράγματα της παρούσας ζωής τοποθετούνται στη σωστή τους θέση και προσεγγίζονται ανάλογα.

Σήμερα, όλες οι εκκλησίες μοιάζουν να είναι διαθέσιμες να κάνουν το παν για να συγκρατήσουν τα μέλη τους και να προσελκύσουν κάποια καινούρια.

Αυτό συχνά σημαίνει συγκάλυψη σκανδάλων, επιφανειακή τακτοποίηση διαφορών μεταξύ των μελών των εκκλησιών, με αποτέλεσμα η εχθρότητα και η αντιπαλότητα, ο πόνος και η απογοήτευση να διατηρούνται για πολλές δεκαετίες. Άλλοτε πάλι η χαλάρωση των ηθικών αρχών και η υποβάθμιση των πνευματικών αληθειών επιστρατεύονται για τους ίδιους σκοπούς, είτε συνειδητά είτε ασυνείδητα.

Το βασικό δίδυμο των αιτημάτων του Κυρίου στον Ιωάννη 17 συνεχίζει για αιώνες να παραμένει το ίδιο: "Αγίασον", "δια να είναι πάντες εν".

Δε γνωρίζουμε αν τελικά τελεσφόρησε η συγκινητική προσπάθεια του αποστόλου. Δε γνωρίζουμε αν η Ευωδία και η Συντύχη κάποια στιγμή τα βρήκαν μεταξύ τους.

Μπροστά μας όμως έχουμε μοναδικές αλήθειες απαράβλητης αξίας, αφάνταστης σπουδαιότητας.

Ας τις ζήσουμε.     I

 

Όταν δύο στάμνες τσουγκρίσουν,

η μια θα σπάσει και η άλλη θα ραγίσει

Τούρκικη παροιμία 

                             

Ο αιδ. Κώστας Εμμανουηλίδης είναι ποιμένας της

Ε.Ε.Ε. Νικαίας

 

 

 

 

 

Μεγάλες Αλήθειες από τους Μικρούς Προφήτες
Μαλαχίας:
Ο αγγελιαφόρος μου



 

του αιδ. Στ. Δεληγιάννη

 

 Πώς θα μας φαινόταν εάν ο Θεός ερχόταν με κάποιο τρόπο στην Εκκλησία των ημερών μας, και ιδιαίτερα στην εκκλησία όπου ανήκουμε, και εξέχεε την καρδιά Του σε εμάς; Τον πόνο, μα και το παράπονό Του,  για το ότι δε γνωρίσαμε και αναγνωρίσαμε πλήρως και όπως θα έπρεπε την αγάπη Του, με αποτέλεσμα η δική μας αγάπη προς Αυτόν, σε όλες τις εκφάνσεις της, να είναι ελλιπής, ατελής και, ακόμη, υποκριτική;  

Αυτό ήταν και το μήνυμα του Μαλαχία (εβρ. "αγγελιαφόρος μου"), του τελευταίου των προφητών της Παλαιάς Διαθήκης, στους συγχρόνους του Ιουδαίους, περί το τρίτο τέταρτο του 5ου αιώνα π.Χ. (433-425 π.Χ.).

Είναι μία περίοδος όπου ο Νεεμίας, μετά την πρώτη περίοδο του αναμορφωτικού του έργου, βρίσκεται στα Σούσα για να δώσει απολογισμό στο βασιλιά Αρταξέρξη (Νεεμ. 13:6). Το μήνυμα και το έργο του Μαλαχία γίνεται η έμπνευση και πνευματική βάση στον Νεεμία για το δεύτερο μεταρρυθμιστικό του έργο, μετά την επιστροφή του (Νεεμ. 13:7-30). Αν και ο ναός, με την προτροπή του Αγγαίου και του Ζαχαρία, εδώ και εβδομήντα περίπου χρόνια, έχει ξανακτιστεί, η λατρεία, ωστόσο, είναι τυπική και ανούσια. Ο λαός, βλέπει ότι το Ισραηλιτικό - Ιουδαϊκό έθνος ακόμη δεν έχει αποκατασταθεί στην πρότερή του θέση, πριν δηλαδή την αιχμαλωσία (πιθανότατα αναπολούσαν τις ημέρες των βασιλέων Δαβίδ και Σολομώντα) και δυσανασχετεί προς το Θεό (2:17), ενώ, παράλληλα, οι ίδιοι και οι ιερείς τους απομακρύνονται από την τήρηση του Νόμου και το φόβο του Θεού (1:6,12, 2:8-12,14,17, 3:4-6).

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο λαός έχει ανάγκη για υπενθύμιση της αγάπης του Θεού και του Νόμου Του. Μόνο μέσα από μία φρέσκια ενόραση της αγάπης και του Νόμου του Θεού, ο λαός θα μπορούσε να ανανεωθεί στην αφιέρωση, αγάπη, λατρεία, υπηρεσία και υπακοή του προς το Θεό και το Νόμο Του, ώστε να ευλογηθεί.

Ο Πόνος του Αγαπημένου

 

Η Αγάπη του Θεού και η Απόρριψή της (1:2-5): "Εγώ σας ηγάπησα, λέγει Κύριος· και σεις είπετε, Εις τι μας ηγάπησας;... ηγάπησα τον Ιακώβ, τον δε Ησαύ εμίσησα... Και οι οφθαλμοί σας θέλουσιν ιδεί, και σεις θέλετε ειπεί, Εμεγαλύνθη ο Κύριος, από του ορίου του Ισραήλ".

Στη βαθιά Του επιθυμία να φέρει ο Θεός το λαό Του σε επίγνωση του θελήματός Του, του ανοίγει την καρδιά Του και του φανερώνει τη μοναδική Του αγάπη. Μία αγάπη που εκφράστηκε με τη θεία κυρίαρχη εκλογή του έθνους του Ισραήλ (Ιακώβ), σε αντίθεση με το έθνος του Εδώμ (Ησαύ),1 ώστε να γίνει ο Ισραήλ το έθνος της Διαθήκης του Θεού επάνω στη γη. Ωστόσο όμως, ο λαός αμφισβητεί και απορρίπτει αυτή την αγάπη του Θεού, με άλλα λόγια, τον ίδιο το Θεό. Υπάρχει, άραγε, πιο μεγάλη αμαρτία και κακό από την απόρριψη του ίδιου του Θεού; Έτσι, η απόρριψη αποτέλεσε στη συνέχεια, την πνευματική βάση και κάθε άλλης αμαρτίας του λαού, αλλά και της κρίσης του Θεού επάνω τους. Όμως, το σπουδαιότερο είναι ότι αυτή η απόρριψη αποτέλεσε την αφορμή και αιτία της στροφής του Γιάχβε, του Θεού του Ισραήλ, προς τα έθνη, με συνέπεια την εξύψωση και λατρεία Του πέραν των συνόρων του Ισραήλ (δες 1:11). Αυτό δε το τελευταίο αποτελεί και το επίκεντρο του μηνύματος του Μαλαχία.2

 

Η Ακαθαρσία των Ιερέων (1:6-2:9): "... αν λοιπόν εγώ ήμαι πατήρ, πού είναι η τιμή μου; Και αν κύριος εγώ, πού ο φόβος μου; Λέγει ο Κύριος των δυνάμεων προς εσάς, ιερείς, οίτινες καταφρονείτε το όνομά μου*... Σεις όμως εβεβηλώσατε αυτό... εκάμετε πολλούς να προσκόπτωσιν εις τον νόμον· διεφθείρατε την διαθήκην του Λευί... δεν εφυλάξατε τας οδούς μου, αλλ' ήσθε προσωπολήπται εις τον νόμον".

Η άγνοια του Θεού εκ μέρους των ιερέων, τους οδηγεί σε άγνοια και καταπάτηση του Νόμου του Θεού. Αυτά εκφράζονταν πρακτικά με: 1. αμέλεια και ανευθυνότητα στα ιερατικά τους καθήκοντα, που μετουσιώνονταν σε ύβρη απέναντι στο Θεό (1:8-10, 12-13) και  2. πλημμελή και κακή εκτέλεση του διδακτικού καθήκοντός τους (του Νόμου του Θεού) προς το λαό, με την εκμετάλλευση της θέσης τους, όπως επίσης και με ιδιοτέλεια στη χρήση της δύναμης που απέρρεε από τη θέση τους. Αυτά εκφράζονταν με κακή στάση και παράδειγμα προς το λαό, και προσωποληψία (2:8-9).    

 

Καταπάτηση της Διαθήκης του Γάμου και Συμβιβασμός (2:11-16): "Ο Ιούδας εφέρθη δολίως, και επράχθη βδέλυγμα εν Ισραήλ, και εν Ιερουσαλήμ· διότι εβεβήλωσεν ο Ιούδας το άγιον του Κυρίου, το οποίον ηγάπησε, και ενυμφεύθη θυγατέρα θεού αλλοτρίου... Και λέγετε, Δια τι; Διότι ο Κύριος εστάθη μάρτυς μεταξύ σου και της γυναικός της νεότητός σου, προς την οποίαν συ εφέρθης δολίως· ενώ αυτή είναι η σύζυγός σου, και η γυνή της συνθήκης σου".

Βδέλυγμα διαπράχθηκε από τον Ισραήλ ενάντια στα άγια του Γιάχβε, εξαιτίας των διαζυγίων και των γάμων με γυναίκες ειδωλολάτρισσες/ "ξένων θεών" (2:11). Ο λαός προσπαθεί να εκζητήσει την εύνοια του Θεού για την κρίση που ερχόταν επάνω τους, όμως Εκείνος δεν προσβλέπει στα δάκρια και την προσφορά τους (2:13), αλλά: 1. τους κρίνει, γιατί άφησαν την πρώτη τους γυναίκα ("γυναίκα της νεότητάς τους"), απιστώντας, έτσι, σε αυτήν (2:14), ενώ στη συνέχεια έλαβαν "ξένες", ειδωλολάτρισσες γυναίκες (2:11), 2. τους θυμίζει (2:15): α. τη διαθήκη του γάμου στην Εδέμ (Γεν. 2:24), και β. την επιθυμία και προσμονή Του για γέννηση "άγιων" παιδιών που θα φανερώνουν τη δόξα της Εικόνας Του (Γεν. 1:26-28)3 και 3. τους προειδοποιεί για επερχόμενη κρίση, διότι Αυτός είναι Θεός που μισεί το διαζύγιο (2:16) και το συμβιβασμό (δες 2:11).

 

Μη Τήρηση των Δεκάτων (3:6-12): "... Επιστρέψατε προς εμέ, και θέλω επιστρέψει προς εσάς, λέγει ο Κύριος των δυνάμεων... Φέρετε πάντα τα δέκατα εις την αποθήκην, δια να ήναι τροφή εις τον οίκον μου·".

Η παύση των διαφόρων εισφορών  του λαού υπέρ των Λευιτών, των ψαλτωδών και των "ποιούντων το έργο του Θεού" (Νεεμ.13:10-13), οδήγησε τους λειτουργούς του ναού να εγκαταλείψουν το λειτούργημά τους και να στραφούν σε άλλους τρόπους βιοπορισμού, όπως το να εργαστούν στα χωράφια τους. Αυτό για το Θεό θεωρήθηκε κλεψιά (κλεψιά του Οίκου Του - πρβλ. Νεεμ.13:10-11), καθώς το έργο της υπηρεσίας του ναού, εάν δεν είχε πάψει, τουλάχιστο υπολειτουργούσε. Αυτό οδήγησε το Θεό μέσω του προφήτη Του να μιλήσει σκληρά στο λαό Του και να τους κρίνει, ενώ, παράλληλα, τους δίνει την εντολή να φέρουν/ συνάξουν τα δέκατά τους στην αποθήκη του Οίκου Του προς τροφή (των ιερέων). Τα λόγια και το νόημα της εντολής αυτής του Θεού (Φέρετε πάντα τα δέκατα εις την αποθήκην, δια να ήναι τροφή εις τον οίκον μου) λαμβάνονται σχεδόν αυτούσια από το συγγραφέα του βιβλίου του Νεεμία (Τότε έφερε πας ο Ιούδας εις τας αποθήκας το δέκατον του σίτου και του οίνου και του ελαίου - Νεεμίας 13:12) για να δηλώσουν την πιστή εκπλήρωση της.

 

Κυνισμός και Έλλειψη Ζήλου για Υπηρεσία (3:13-15): "Οι λόγοι σας ήσαν σκληροί εναντίον μου, λέγει ο Κύριος*... Σεις είπετε, Μάταιον είναι να δουλεύη τις τον Θεόν·, και, Τις η ωφέλεια ότι εφυλάξαμεν τα διατάγματα αυτού, και ότι περιεπατήσαμεν πενθούντες ενώπιον του Κυρίου των δυνάμεων; Και τώρα ημείς μακαρίζομεν τους υπερηφάνους· ναι, οι εργαζόμενοι την ανομίαν υψώθησαν· ναι, οι πειράζοντες τον Θεόν, και αυτοί εσώθησαν."

Το πνεύμα του κυνισμού που καλλιεργείται μέσα στο λαό, που σχετίζεται με την ατιμωρησία του κακού,  τον οδηγεί σε απαξιωτική στάση προς το Θεό, την υπηρεσία και το Νόμο Του. Έτσι, ο λαός φαίνεται 'κουρασμένος' και ανικανοποίητος από την πρόσκληση του Θεού να ζει μόνο για Αυτόν, καθώς θεωρεί ότι η ζωή της υπακοής στο Θεό είναι μάταιη, στην οποία δεν υπάρχει καμία ωφέλεια, διότι, α. ο δίκαιος δεν ανταμείβεται (3:14), ενώ β. ο ασεβής δεν τιμωρείται (3:15).

Η Απάντηση του Αγαπημένου

 

Σε όλα αυτά, την έλλειψη αγάπης και φόβου για το Θεό εκ μέρους του λαού Του, τη συνεχή παρενόχληση και επιβάρυνση του Θεού με στάση ασέβειας και την υποκριτική εκζήτηση του Θεού και της Παρουσίας Του (δες 2:17), ποια είναι η απάντηση του Θεού;  Εκείνος υπόσχεται στο λαό Του δύο πράγματα: 1. την παρουσία ειδικού απεσταλμένου, "αγγελιαφόρου", του "Ηλία του προφήτη", που θα προετοίμαζε το δρόμο για την εκπλήρωση της δεύτερης υπόσχεσής Του, την έλευση της Παρουσίας Του (3:1, 4:5, πρβλ. Ησα.40:1 κοκ),4 και 2. την Παρουσία Του, με τον ερχομό του "αγγελιαφόρου της διαθήκης".5

Ως αποτέλεσμα της Παρουσίας Του, 1. άμεσα, ο ταπεινότερος του Σολομώντα, δεύτερος ναός, θα δοξαστεί (3:1, δες Αγγ.2:7,9), και 2. απώτερα, οι ασεβείς δε θα μπορούν να σταθούν εμπρός Του, καθώς η Κρίση του Θεού θα εκπληρωθεί εντελώς (3:2-5), 3. ένα πιστό υπόλοιπο θα δημιουργηθεί, το οποίο θα αγαπά και θα σέβεται το Θεό (3:16-18, 4:2), 4. Ο Γιάχβε, ο Θεός του Ισραήλ, θα γίνει Κύριος των εθνών, καθώς το Όνομα Του θα γίνει γνωστό στα έθνη και θα μεγαλυνθεί και λατρευτεί από αυτά (1:11) και  5. η έλευση της Ημέρας του Κυρίου για την Τελική Κρίση του Γιάχβε (4:1). 

 

Η υπερκόσμια αυτή επέμβαση του "Θεού της Κρίσεως" (δες 2:17) με την αποστολή του "αγγελιαφόρου της προετοιμασίας" και του "αγγελιαφόρου της διαθήκης"/ του Κυρίου (3:1), εκπληρώνεται, τελικά, μέσα στην ανθρώπινη ιστορία μετά από τετρακόσια χρόνια σιωπής. Ο Θεός δεν ξέχασε το λαό της διαθήκης Του, αλλά τον θυμήθηκε: 1. Ο "Ηλίας ο προφήτης", που θα προετοίμαζε το δρόμο για τον Κύριο και "άγγελο της διαθήκης", επιστρέφοντας την καρδιά των παιδιών στους γονείς και των γονιών στα παιδιά,6 ήρθε στο πρόσωπο του Ιωάννη του Βαπτιστή (Ματθ. 11:10, Μαρκ. 1:2, Λουκ. 1:76, 7:27). 7  2. Ο Κύριος και "αγγελιαφόρος της διαθήκης", που θα εκτελούσε την κρίση του Γιάχβε και θα δημιουργούσε ένα πιστό υπόλοιπο για το Θεό του Ισραήλ, ήρθε στο πρόσωπο του Ιησού από τη Ναζαρέτ, του υποσχεμένου Μεσσία (Μαρκ. 11:11, Πραξ.2 :36, 10:38).    

Η Προσμονή του Αγαπημένου

 

Τι όμως, προσμένει "ο Θεός της Κρίσης" από εμάς σήμερα;  1. Πρώτα από όλα, να αποδεχτούμε τη μοναδική Του αγάπη που σώζει κι ελευθερώνει από την τελική Κρίση της Ημέρας του Κυρίου (Μαλ.4:1-2). Είναι αυτή η αγάπη που θαυμαστά φανέρωσε ο Θεός στο πρόσωπο του Γιου Του Ιησού στο Σταυρό, όπου...ο Ίδιος δέχτηκε την κρίση Του χάριν των πολλών, ώστε να προσφέρει στους πολλούς τη σωτηρία Του (Μαρκ.10:45)! Ας προσέξουμε λοιπόν, να μην απορρίψουμε μια τέτοια αγάπη, διότι εάν δε λυπήθηκε να κρίνει το λαό Του, τότε, με τον πιο σκληρό τρόπο, δε θα διστάσει να το κάνει και πάλι (Ρωμ.11:18-22). 2. Στη συνέχεια, να περπατήσουμε στον επίγειο βίο μας με μια καρδιά γεμάτη αγάπη και άγιο σεβασμό για το Θεό, που θα Τον υπακούει πιστά. Ως συνέπεια αυτού, στη ζωή μας θα πρέπει να υπάρχει: α. μία στάση και ζωή αληθινής και θερμής λατρείας και υπηρεσίας προς το Θεό, όπου ό,τι είμαστε και ό,τι έχουμε (χρόνο, χρήματα, χαρίσματα) θα του ανήκουν, β. μία άγια και ασυμβίβαστη8 στάση απέναντι στο θεσμό του γάμου, ο οποίος εμπρός στο Θεό αποτελεί μία διαρκή, ισόβια και ιερή διαθήκη μεταξύ άντρα και γυναίκας.  3. Όσον αφορά τους λειτουργούς του ιερού Ευαγγελίου, α. η πρώτη τους προτεραιότητα είναι να γνωρίζουν το Θεό Τον οποίο και υπηρετούν, και στη συνέχεια, β. να ζουν μια ζωή γνήσιας λατρείας και άγιου σεβασμού προς Αυτόν και γ. να είναι δίκαιοι (προς τους γύρω τους, ως προς τη θέση που κατέχουν), συνεπείς και πιστοί στην υπηρεσία τους προς τον άγιο Θεό. Τέλος, 4. σε καμία περίπτωση, βλέποντας το άδικο να ευδοκιμεί και το δίκαιο να μην αναγνωρίζεται, αλλά τουναντίον να καταπατείται, δε θα πρέπει να 'εκτροχιαστούμε' σε στάση κυνισμού (δες Μαλ.2:17, 3:13-15, πρβλ. Ψαλμ.73). Ο "Θεός της Κρίσεως" είναι ο Δίκαιος, Τέλειος και Τελικός Κριτής, ο Οποίος στο δικό Του χρόνο θα κρίνει, μέσω του Ιησού Χριστού, κάθε είδους αδικία και αμαρτία (Μαλ.4:1, 3:2, Ιώαν.5:27-29, Β΄ Πετρ.3:7κοκ). 

 

Ο Μαλαχίας μοιάζει με ένα δειλινό που φέρνει στο τέλος της μία μακρά ημέρα. Όμως, αποτελεί επίσης και τη χαραυγή ενός πρωινού που κυοφορεί μία ένδοξη ημέρα (Keil & Delitzsch, 636). Το ερώτημα είναι, θα έρθεις τώρα και θα ζήσεις μέσα και κάτω από το φως αυτής της ένδοξης νέας μέρας που ο Θεός ήδη έχει ανατείλει στο πρόσωπο και το έργο του Ιησού Χριστού του Γιου Του;  I

Ο αιδ. Στ. Δεληγιάννης είναι ποιμένας των Ε.Ε.Ε. Μυλοτόπου και Γιαννιτσών.

 

  

 

Οι Άνεμοι και η Τρικυμία ακόμη
Αναγνωρίζουν τη Φωνή Του


Η δύναμη του Ιησού Χριστού

 

 του John Piper

 

Όσοι είχαν την εμπειρία να βρεθούν στο διάβα ενός ανεμοστρόβιλου ομολογούν το αίσθημα του δέους που ο άνθρωπος αισθάνεται μπρος στη θέα της ωμής, ασταμάτητης δύναμης των στοιχείων της φύσης. Το 1998 ένας τυφώνας έπληξε την Ονδούρα αφήνοντας πίσω του γύρω στους 10.000 νεκρούς. Νωρίτερα, το 1991 ένας κυκλώνας σκότωσε 131.000 ανθρώπους στο Μπαγκλαντές αφήνοντας αστέγους εννέα εκατομμύρια ανθρώπους. Καταπλακωμένοι από τα συντρίμμια μιας τέτοιας καταστροφής έχουμε δύο επιλογές:  ή θα λατρεύσουμε συντριμμένοι τον Θεό ή θα Τον μισήσουμε και θα Τον αποστραφούμε.

Ήταν ένας παρόμοιος ανεμοστρόβιλος που σκότωσε τα δέκα παιδιά του Ιώβ. "ιδού, ήλθε μέγας άνεμος εκ του πέραν της ερήμου, και προσέβαλε τας τέσσαρας γωνίας του οίκου, και έπεσεν επί τα παιδία, και απέθανον" (Ιώβ 1:19). Όταν σε αυτήν την τραγωδία προστέθηκαν και οι πληγές στο σώμα του Ιώβ, η γυναίκα του τον συμβούλεψε, "βλασφήμησον τον Θεόν, και απόθανε" (Ιώβ 2:9). Όμως η αντίδραση του Ιώβ στον θάνατο των παιδιών του ήταν διαφορετική, "Τότε σηκωθείς ο Ιώβ διέσχισε το επένδυμα αυτού, και εξύρισε την κεφαλήν αυτού, και έπεσεν επί την γην, και προσεκύνησε, και είπε... ο Κύριος έδωκε, και ο Κύριος αφήρεσεν· είη το όνομα του Κυρίου ευλογημένον" (Ιώβ 1:20 - 21). Και όταν οι πληγές προστέθηκαν στο πένθος, του είπε στην γυναίκα του, "τα αγαθά μόνον θέλομεν δεχθή εκ του Θεού, και τα κακά δεν θέλομεν δεχθή;" (Ιώβ 2:10).

Και οι δύο καταστάσεις, όχι μόνο το "αγαθό" αλλά το οδυνηρό, το δυσάρεστο, το ανεπιθύμητο, είναι έργο του Θεού και αποτελεί έδαφος για λατρεία. Αργότερα στο βιβλίο ο Ελιού διατυπώνει την ίδια αλήθεια ακόμη πιο καθαρά, "Εκ του νότου έρχεται ο ανεμοστρόβιλος... το φως αυτού διασκορπίζει τα νέφη· και αυτά περιφέρονται κύκλω υπό τας οδηγίας αυτού, δια να κάμνωσι παν ό,τι προστάζει εις αυτά επί το πρόσωπον της οικουμένης· κάμνει αυτά να έρχωνται, ή δια παιδείαν... ή δια έλεος. Ακροάσθητι τούτο, Ιώβ· στάθητι, και συλλογίσθητι τα θαυμάσια του Θεού" (Ιώβ 37:9 - 14).

Ο Ψαλμός 29 είναι ένας στοχασμός δέους και μία θεολογική ενατένιση εμπνευσμένη από την μεγαλοπρέπεια των στοιχείων της φύσης. "ο Θεός της δόξης βροντά· ο Κύριος είναι επί υδάτων πολλών... η φωνή του Κυρίου είναι μεγαλοπρεπής. Η φωνή του Κυρίου συντρίβει κέδρους... Η φωνή του Κυρίου... γυμνόνει τα δάση· εν δε τω ναώ αυτού πας τις κηρύττει την δόξαν αυτού" (Ψαλμός 29:3 - 5, 9 - 10).

Ο Θεός φανερώνει τη δόξα Του καθώς γυμνώνει και υψώνει τον βραχίονά Του μέσα στον ανεμοστρόβιλο και στις βροντές. "Μέγας ο Κύριος... Πάντα όσα ηθέλησεν ο Κύριος εποίησεν, εν τω ουρανώ, και εν τη γη... κάμνει αστραπάς δια βροχήν· εκβάλλει ανέμους εκ των θησαυρών αυτού" (Ψαλμός 135:5 - 7). "Αινείτε τον Κύριον εκ της γης, δράκοντες, και πάσαι άβυσσοι· πυρ και χάλαζα, χιών και ατμίς, ανεμοστρόβιλος, ο εκτελών τον λόγον αυτού" (Ψαλμός 148:7 - 8).

Ο υμνογράφος Isaak Watts είχε μία μοναδική στιγμή ουράνιας έμπνευσης όταν έγραψε τον στίχο, "Τα σύννεφα υψώνονται, τα κύματα μαίνονται, σύμφωνα με τις διαταγές που από τον θρόνο Σου έρχονται".

Δεν πρέπει, λοιπόν, να μας ξαφνιάζει ότι όταν ο Χριστός ήρθε στον κόσμο όλη η φύση προσκύνησε μπρος στην εξουσία Του. Διέταξε τον άνεμο κι αυτός υπάκουσε. Κι όταν οι μαθητές το είδαν κυριεύτηκαν από θαυμασμό. Και μετά οδηγήθηκαν σε λατρεία. "Και γίνεται μέγας ανεμοστρόβιλος· και τα κύματα εισέβαλλον εις το πλοίον... Και σηκωθείς επετίμησε τον άνεμον· και είπε προς την θάλασσαν, Σιώπα, ησύχασον. Και έπαυσεν ο άνεμος, και έγεινε γαλήνη μεγάλη... Και εφοβήθησαν φόβον μέγαν, και έλεγον προς αλλήλους, Τις λοιπόν είναι ούτος, ότι και ο άνεμος και η θάλασσα υπακούουσιν εις αυτόν;" (Μάρκος 4:37 - 41).

Τα ύδατα, όμως, υπάκουσαν στον Ιησού και σε άλλες περιστάσεις. Όταν τα διέταξε εκείνα έγιναν "στεριά" κάτω από τα πόδια του και περπάτησε πάνω τους. Οι μαθητές που το είδαν αυτό "προσεκύνησαν αυτόν, λέγοντες, Αληθώς Θεού Υιός είσαι" (Ματθαίος 14:33). Μια άλλη φορά, στον γάμο της Κανά, διέταξε το νερό και εκείνο έγινε κρασί. Ως συνέπεια, γράφει ο ευαγγελιστής Ιωάννης, ο Ιησούς "εφανέρωσε την δόξαν αυτού, και επίστευσαν εις αυτόν οι μαθηταί αυτού" (Ιωάννης 2:11). Ο άνεμος και το νερό κάνουν ότι ο Κύριος Ιησούς τα διατάζει να κάνουν. Ησύχασε. Γίνε στεριά. Γίνε κρασί. Οι νόμοι της φύσης θεσπίστηκαν από τον Χριστό και μεταβάλλονται με το πρόσταγμά Του.

Κάθε τι που υπάρχει μέσα στο σύμπαν όχι μόνο έχει δημιουργηθεί από τον Χριστό (Ιωάννης 1:3, Κολοσσαείς 1:16, Εβραίους 1:2) αλλά και συντηρείται και διατηρείται λεπτό προς λεπτό από το θέλημά Του. Αυτός είναι ο "βαστάζων τα πάντα με τον λόγον της δυνάμεως αυτού" (Εβραίους 1:3). "Τα πάντα συντηρούνται δι' αυτού" (Κολοσσαείς 1:17). Ο Ιησούς Χριστός προσδιόρισε αρχικά την πραγματικότητα και την διαμορφώνει κάθε μετέπειτα στιγμή.

Απώλειες, αρρώστιες, θαλάσσια όντα, τροφή, δέντρα. Όπου και να στρέψεις το βλέμμα ο Χριστός είναι ο απόλυτος Κύριος όλης της κτίσης.

Με έναν Του λόγο προστάζει τους νεκρούς να έλθουν πίσω στη ζωή. "Λάζαρε, ελθέ έξω" (Ιωάννης 11:43). "Νεανίσκε, προς σε λέγω, σηκώθητι" (Λουκάς 7:14). "Ταλιθά κούμι, το οποίον μεθερμηνευόμενον είναι, Κοράσιον, σοι λέγω, σηκώθητι" (Μάρκος 5:41). Επιτιμά τον πυρετό που φεύγει αφήνοντας υγιή την πεθερά του Πέτρου (Λουκάς 4:39). Σχεδιάζει ώστε ένα ψάρι να καταπιεί ένα νόμισμα και μετά να πιαστεί στα δίχτυα του Πέτρου (Ματθαίος 17:27). Με πέντε ψωμάκια τρέφει πέντε χιλιάδες άνδρες (Ματθαίος 14:19 - 21). Καταριέται μία συκιά και εκείνη ξεραίνεται (Μάρκος 11:21).

Μπροστά σε αυτήν την φανέρωση της δύναμης του Ιησού ερχόμαστε αντιμέτωποι με μια επιλογή. Θα Τον λατρεύσουμε ή θα Τον αποστραφούμε; Υπήρχε μία ομάδα ανθρώπων μπροστά στον τάφο του πεθαμένου Λάζαρου που διατύπωσε έναν προβληματισμό που λογικά ήταν σωστός, θεολογικά όμως λανθασμένος. Είπαν, "Δεν ηδύνατο ούτος όστις ήνοιξε τους οφθαλμούς του τυφλού, να κάμη ώστε και ούτος να μη αποθάνη;" (Ιωάννης 11:37). Η απάντηση στην ερώτηση αυτή είναι "ναι". Ο Ιησούς υπολόγισε έτσι τον χρόνο του ερχομού Του στο σπίτι του Λάζαρου ώστε να αφήσει τον φίλο Του να πεθάνει. Περίμενε δύο μέρες και μετά είπε, "Ο Λάζαρος απέθανε. Και χαίρω δια σας, δια να πιστεύσητε, διότι δεν ήμην εκεί" (Ιωάννης 11:14 - 15). Ναι, είναι αλήθεια ότι θα μπορούσε να τον είχε σώσει. Όπως θα μπορούσε να είχε γλιτώσει και τα παιδιά του Ιώβ καθώς και άλλους δέκα χιλιάδες ανθρώπους στην Ονδούρα απλά προστάζοντας τον τυφώνα να κατευθυνθεί προς την θάλασσα, όπως είχε κάνει στην Γαλιλαία.

 

Θα λατρεύσουμε ή θα αποστραφούμε Εκείνον, τον Ένα που κυβερνά τον κόσμο; Θα ισχυριστούμε ότι είναι οι αμαρτωλοί άνθρωποι που θα πρέπει να υπαγορεύσουν στον Θεό ποιος θα ζήσει και ποιος θα πεθάνει; Ή θα πούμε μαζί με την Άννα, "Ο Κύριος θανατόνει, και ζωοποιεί· καταβιβάζει εις τον άδην, και αναβιβάζει" (Α΄  Σαμουήλ 2:6); Θα πούμε μαζί με τον Ιώβ, με στάχτες πένθους πάνω στο κεφάλι μας, λόγια λατρείας στον Θεό, "είη το όνομα Κυρίου ευλογημένον" (Ιώβ 1:21); Θα μάθουμε από τον Ιάκωβο ότι υπάρχει κάποιος αγαθός σκοπός (τέλος) μέσα σε όλα τα έργα του Θεού: "ηκούσατε την υπομονήν του Ιώβ, και είδετε το τέλος του Κυρίου, ότι είναι πολυεύσπλαγχνος ο Κύριος και οικτίρμων" (Ιάκωβος 5:11);

 

Ας σταθούμε αγέρωχα μπροστά στη θύελλα και ας μην ταραχθούμε από τα κύματα των θλίψεων αλλά ας ψάλλουμε τα λόγια του ύμνου,

"Το σύμπαν εμοί υποτάσσεται. Σιωπή! Σιωπή! Θάλασσαι, άνεμοι, κύματα, αόρατα κτίσματα και ορατά. Το πλοίον ημών δεν βυθίζεται, ο Κύριος ένδον ευρίσκεται.

Το σύμπαν εμοί υποτάσσεται. Σιωπή! Σιωπή! Το πάν εμοί υποτάσσεται. Ησύχασον!"    I

 

Μετάφραση: Π. Κανταρτζής

                             

 

Μετάφραση από το βιβλίο "Seeing and Savoring Jesus Christ" (Βλέποντας και Απολαμβάνοντας τον Ιησού Χριστό), του John Piper.

Ο J. Piper είναι ποιμένας της Bethlehem Baptist Church στην Μινεάπολη της Μινεσότα. Γνωστός συγγραφέας πολλών βιβλίων, και περιζήτητος ομιλητής.

 

 

 

 

 

Μαρτίνος Λούθηρος
 

 

ο Μεταρρυθμιστής, ο Χριστιανός, ο Άνθρωπος

 

 

του κ. Στ. Κατσάρκα

 

 Συνέχεια από το προηγούμενο

Συνήθειες και ήθη της εποχής

 

Μέσα λοιπόν σε τέτοιου είδους συνθήκες ανατρέφεται, μεγαλώνει και διαμορφώνεται ο μεγάλος μεταρρυθμιστής. Όσο για την πόλη της Βιτεμβέργης όπου πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του σαν καθηγητής στο πανεπιστήμιο και σαν πνευματικός δάσκαλος κι οδηγός, δεν θα πρέπει να τη φανταζόμαστε σαν  την όμορφη και νοικοκυρεμένη σημερινή πόλη με τα καλαίσθητα παραδοσιακά και μοντέρνα κτίρια, γιατί η αληθινή της εικόνα πολύ απέχει απ' όλα αυτά. Οι δρόμοι είναι στρωμένοι από παχιά λάσπη κι απ' την κοπριά των ζώων. Οι συνθήκες υγιεινής και διαβίωσης είναι πανάθλιες. Το σαπούνι και το νερό για την καθαριότητα είναι πράγματα σχεδόν άγνωστα. Ας μου συγχωρηθεί η ρεαλιστική περιγραφή, που ωστόσο είναι απαραίτητη. Η ατμόσφαιρα μυρίζει ανυπόφορα από τις ακαθαρσίες ανθρώπων και ζώων. Τουαλέτες δεν υπάρχουν ούτε στα σπίτια, ούτε δημόσιες. Γυναίκες και άντρες εκπληρώνουν τις φυσικές τους ανάγκες στους τοίχους των σπιτιών και στις άκρες των δρόμων σε κοινή θέα χωρίς να ενοχλούν και χωρίς να ενοχλούνται από κανέναν. Οι πίνακες των μεγάλων ζωγράφων της εποχής παρουσιάζουν αρκετές από τέτοιου είδους παραστάσεις. Στο τραπέζι που δεν είναι σκεπασμένο με τραπεζομάντιλο, τρων όλοι χωρίς δικά τους πιάτα από μια μοναδική γαβάθα τοποθετημένη στη μέση του τραπεζιού. Η συνήθεια αυτή, όχι τελείως άγνωστη και στον τόπο μας, συνεχίζεται στη Βαυαρία μέχρι τις αρχές του αιώνα μας, και δεν ξέρω αν διατηρείται ακόμη και σήμερα σε κανένα απ' τα δικά μας χωριά. Τα στόματα κατά τη διάρκεια του φαγητού πλαταγίζουν αδιάκοπα, καθώς κανένας δε μασά με κλειστό το στόμα. Συχνά κάποιος απ' αυτούς που φλυαρούν αφήνει να του φύγει και κανένα ψίχουλο, που άλλοτε πέφτει πάνω στο φόρεμα κάποιου διπλανού ή αντικρινού, κι άλλοτε πίσω στη γαβάθα, απ' όπου εξακολουθούν να τρώνε ανενόχλητοι οι υπόλοιποι συνδαιτυμόνες. Συνήθως κουβαλάν μαζί τους όλοι ανεξαίρετα οι άντρες κι αρκετές γυναίκες από ένα μεγάλο μαχαίρι που πολύ εύκολα το βγάζουν και το χρησιμοποιούν και πάνω στους καυγάδες. Στο τραπέζι χουφτώνουν απ' τη μια του άκρη ένα κομμάτι κρέας με το αριστερό χέρι, κρατούν ανάμεσα στα δόντια τους την άλλη άκρη, βγάζουν το μαχαίρι και κόβουν με το δεξί χέρι κοντά στα δόντια μια μπουκιά απ' αυτό. Ο πολύς κόσμος, σχεδόν το σύνολο του λαού, ζει κάτω απ' αυτές τις συνθήκες και μ' αυτές τις συνήθειες. Σε πολύ λίγα σπίτια μορφωμένων ανθρώπων, όπως στου δόκτορα καθηγητή Μαρτίνου Λούθηρου, τα ήθη και οι τρόποι είναι πολύ πιο λεπτοί, και πολύ συχνά τα παιδιά καθοδηγούνται πώς να τρώνε και πώς να συμπεριφέρονται σωστά.

   Μέσα σ' αυτήν την ατμόσφαιρα τη γεμάτη δυσωδία και βαρβαρότητα, δεν είναι καθόλου περίεργο που διαμορφώνονται ανάλογα και οι συνήθειες κι οι κουβέντες και των πιο μορφωμένων ανθρώπων. Η επιστράτευση λέξεων απ' το ζωικό βασίλειο κι απ' τις ανθρώπινες φυσικές ανάγκες είναι ένα φαινόμενο εντελώς συνηθισμένο και φυσιολογικό και το συναντά κανείς στα γραπτά που μας άφησαν ακόμη και οι πιο μετριοπαθείς και ήπιοι χαρακτήρες όπως ο Έρασμος από το Ρότερνταμ. Ο Λούθηρος στάθηκε σ' ολόκληρη  τη ζωή του, τόπαμε  και πιο πριν, ένας αγνός και ειλικρινής άνθρωπος απέραντα καλής θέλησης. Πίστεψε μ' όλη του τη δύναμη στην καθολική εκκλησία και στην ηγεσία της. "Ήμουν έτοιμος", γράφει κάπου, "να σκοτώσω όλους εκείνους που θα πρόφεραν έστω και μια συλλαβή ανυπακοής ενάντια στον πάπα". Διαψεύστηκε οικτρά. Καθώς περνούσαν τα χρόνια διαπίστωνε όλο και περισσότερο πως αποκλειστικός σκοπός της επίσημης εκκλησίας ήταν η απόκτηση οικονομικής και πολιτικής δύναμης. Εκείνος μιλούσε για τη σωτηρία της ψυχής, για την αξία του σταυρικού θανάτου του Χριστού, για την ελπίδα της αιώνιας ζωής, κι αυτοί προσπαθούσαν να μοιράσουν μεταξύ τους τα βασίλεια του κόσμου. Το ένιωθε σαν επιτακτική ανάγκη να καθοδηγήσει τους συμπατριώτες του, να τους βγάλει απ' τα σκοτάδια της άγνοιας, να τους ανοίξει το δρόμο προς τον αληθινό Χριστό, να τους γλιτώσει απ' τα νύχια της ιερής εξέτασης και την απειλή του θανάτου πάνω στην πυρά. Και το πέτυχε με τον καλύτερο τρόπο μέσα από τα φυλλάδια που τύπωσε σε αμέτρητες ποσότητες. Μέσα σε 4 χρόνια, από το 1521 μέχρι το 1524, τα φυλλάδια που κυκλοφόρησαν στη Γερμανία ξεπέρασαν σε ποσότητα κάθε άλλο αριθμό, οποιασδήποτε τετραετίας στη γερμανική ιστορία μέχρι σήμερα. Οι πιο πολλοί απ' τους γερμανούς ήταν αναλφάβητοι, το είπαμε και πιο πριν. Μα τούτα τα φυλλάδια είχαν μόνο ελάχιστες λέξεις-συνθήματα, και πολλές εικόνες, δυνατές και παραστατικές, για να μπορεί εύκολα να τις καταλαβαίνει ο πολύς λαός. Εκεί παρουσιαζόταν ο πάπας σαν αντίχριστος και με κοσμητικά επίθετα που βέβαια το κυριότερο χαρακτηριστικό τους δεν ήταν η αβροφροσύνη. Ωστόσο, όπως σημειώνει ο Ρόλαντ Μπέντον, "ο Λούθηρος προτιμούσε τις χοντρές εκφράσεις λιγότερο από κάθε άλλον εγγράμματο της εποχής του. Σε ολόκληρο το συγγραφικό του έργο ο αριθμός αγενών φράσεων είναι ελάχιστος". Παρ' όλα αυτά οι διάφοροι σκανδαλοθήρες, όπως είπαμε, αρέσκονται πάντοτε να ενδιατρίβουν στις ελάχιστες αυτές φράσεις και ν' αγνοούν τις χιλιάδες υπόλοιπες σελίδες, προφανώς για να δημιουργήσουν εντυπώσεις και να φανούν πρωτότυποι. Κακά τα ψέματα. Η ωμή γλώσσα, ιδιαίτερα σ' εκείνη την εποχή της ελεεινότητας, της ψευτιάς, της καπηλείας και του σκοταδισμού, χρειαζόταν πότε- πότε απέναντι σε τόσο κακόπιστους και πρόστυχους αντιπάλους. Κι όπως γράφει ο μεγάλος γερμανός ποιητής Χάϊνριχ Χάϊνε, "η λεπτότητα του Έρασμου κι ο μαλακός χαρακτήρας του Μελάγχθονα (του πιο στενού φίλου και συνεργάτη του Λούθηρου), δε θα μας είχαν ποτέ προχωρήσει τόσο μπροστά, όσο καμιά φορά η θεία τραχύτητα του αδελφού Μαρτίνου".

 

Ο Λούθηρος, οι Εβραίοι  και ο πόλεμος των χωρικών

 

  Έδωσα παραπάνω μεγάλη  έκταση στο να περιγράψω την ατμόσφαιρα, τους τρόπους και τα ήθη που μ' αυτά μεγάλωσε κι έζησε ο Μαρτίνος Λούθηρος, γιατί πιστεύω πως και ο χριστιανός, όπως κι οι υπόλοιποι συνάνθρωποί του είναι επόμενο σε κάθε εποχή να επηρεάζεται και να διαμορφώνεται και από τον πολιτιστικό περίγυρο όπου ζει και δραστηριοποιείται. Κι όποιος δεν το παραδέχεται αυτό είναι γιατί δεν έχει ιδέα από ιστορία, δεν παρατηρεί τίποτε απ' όλα εκείνα που συμβαίνουν στον κόσμο που ζει, ή απλούστατα ξεγελά τον εαυτό του. Με βάση αυτή την παρατήρηση, κι αντίθετα με όσα υπερβολικά και καμιά φορά και κακόπιστα ισχυρίζεται ο Στέφαν Τσβάϊχ στο βιβλίο του "Έρασμος", χωρίς βέβαια να υποστηρίζω ότι η μετριοπάθεια και η ηπιότητα ήταν από τις κυριότερες αρετές του μεγάλου μεταρρυθμιστή, βρίσκω πως παρ' όλη την ορμητική και συνήθως ασυγκράτητη ιδιοσυγκρασία του, και παίρνοντας υπ' όψη μας την εποχή του και όλα όσα εκθέσαμε, ο Μαρτίνος Λούθηρος στάθηκε τις πιο πολλές φορές, σύμφωνα με την έκφραση που χρησιμοποιεί ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος στην "Ιστορία του Ευρωπαϊκού Πνεύματος", ο "άνθρωπος του μέτρου" και στις πράξεις και στις ενέργειές του, και στο κτίσιμο καινούργιων θεσμών, και στην καθημερινή του ζωή, κι ακόμη και στη διατύπωση των δογμάτων του. Όπως κι ο Καλβίνος, πίστευε κι αυτός στο δόγμα του προορισμού, ωστόσο με κανένα τρόπο δεν έφτασε στις ακραίες υπερβολικές θέσεις του Καλβίνου, που τρόμαξαν ακόμη και τον ίδιο και τον έκαναν να χαρακτηρίσει το δόγμα αυτό "αποτρόπαιο".Ο Λούθηρος τόνιζε περισσότερο το γεγονός ότι ο σταυρικός θάνατος του Χριστού αποτέλεσε το θρίαμβο ενάντια στις δυνάμεις του σατανά, του άδη και του θανάτου, κι άνοιξε το δρόμο για την απελευθέρωση του ανθρώπου από τούτους τους δυνάστες. Απέναντι σ' αυτή τη φωτεινή διδασκαλία στέκει και πάλι αντιμέτωπη η δικανική άποψη του Καλβίνου, που ταιριάζει στον αμείλικτο και αδυσώπητο χαρακτήρα του και στη νοοτροπία ενός νομικού όπως αυτός, πως ο σταυρός αποτελεί ικανοποίηση της θείας δικαιοσύνης και αποκατάσταση της διαταραγμένης από την αμαρτία θεϊκής τάξης. Κι εμείς όλοι οι κατοπινοί πιστοί διαλέγουμε και κρατάμε από αυτές τις δύο απόψεις, ή, πιο σωστά, από τις δύο διαφορετικές πλευρές του ίδιου θέματος που έχουν και οι δύο γερά στηρίγματα στο Λόγο του Θεού, εκείνη που μας ταιριάζει, μας ικανοποιεί και μας συγκινεί περισσότερο. Σημάδι κι αυτό ανάμεσα σε όλα τ' αμέτρητα παρόμοια που δείχνουν ολοφάνερα την παγκοσμιότητα και την καθολικότητα του έργου του Χριστού.

   Αιώνες κακοήθειας και κακοπιστίας από μέρους των αντιπάλων του έχουν φορτώσει στο Μαρτίνο Λούθηρο λόγια κι ενέργειες που στην πραγματικότητα ούτε είπε, ούτε έκανε. Έφτασαν να πούνε πως το γνωστό γερμανικό ρητό ότι τα τρία πιο σπουδαία πράγματα στον κόσμο είναι το κρασί, οι γυναίκες και το τραγούδι ("Wein, Weib und Gesang") ξεκίνησε απ' αυτόν, ενώ στην πραγματικότητα βγήκε τουλάχιστον 200 χρόνια μετά το θάνατό του, σύμφωνα με το πασίγνωστο γερμανικό περιοδικό "Der Spiegel", που όπως μάλιστα είναι γνωστό δε διακρίνεται και τόσο για τα φιλικά του αισθήματα απέναντι στην πίστη του Χριστού και στους χριστιανούς. Σπίλωσαν τη μνήμη του διαδίδοντας πως αυτοκτόνησε, ενώ στην πραγματικότητα πέθανε γαλήνια στο κρεβάτι του με τη συντροφιά αγαπημένων φίλων και συνεργατών. Και κάποιος ανεύθυνος ανόητος πριν από αρκετά χρόνια γύρισε μια τηλεοπτική, αν δεν κάνω λάθος, ταινία, που παίχτηκε και στην ελληνική τηλεόραση, όπου υποστήριζε πως ο μεγάλος μεταρρυθμιστής έπασχε από επιληψία ή κάτι παρόμοιο που τον οδηγούσε σε σοβαρές ψυχικές κρίσεις και φαντασιώσεις. Ωστόσο στην πραγματικότητα κανένας από τους μεγάλους θρησκευτικούς ηγέτες δε στάθηκε πιο ρεαλιστής και πιο συνετός. Σήκωσε τη φωνή του ενάντια στον πάπα για την εκμετάλλευση της αφέλειας κι ευπιστίας του χριστεπώνυμου πλήθους. Όταν όμως οι οπαδοί του ξεπέρασαν το μέτρο καταστρέφοντας τα έργα τέχνης μέσα στους ναούς και καταφεύγοντας σ' άλλες ακρότητες και βανδαλισμούς, στράφηκε εναντίον τους κι ανάγκασε το συνεργάτη και συνάδελφό του στο πανεπιστήμιο, τον Ανδρέα Κάρλστατ, που πρωτοστατούσε στις τέτοιου είδους εκδηλώσεις, να εγκαταλείψει τη Βιτεμβέργη. Αυτό ωστόσο δεν τον εμπόδισε να φιλοξενήσει αργότερα τον πρώην φίλο και τώρα αντίπαλό του που ζήτησε άσυλο στο σπίτι του προσπαθώντας να ξεφύγει από τους διώκτες του. Κι αυτό έγινε ακριβώς την πρώτη βραδιά του γάμου του. Τον κατηγόρησαν για οινοπότη, ποτέ όμως κανείς δεν μπόρεσε ν' αναφέρει έστω και μια περίπτωση όπου να ξέφυγε από την κατάσταση της νηφαλιότητας. Ισχυρίστηκαν πως τόσο ήταν το μίσος του Λούθηρου ενάντια στον Ελβετό μεταρρυθμιστή Ζβίγγλιο με τον οποίο είχε δογματικές διαφορές, ώστε χάρηκε μαθαίνοντας το θάνατό του. Η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Ο Ζβίγγλιος σκοτώθηκε σε θρησκευτικό πόλεμο (χωρίς ο ίδιος να κρατά στο χέρι όπλο, εμψυχώνοντας απλώς τους μαχητές). Ο Λούθηρος θεώρησε το θάνατό του τιμωρία από μέρους του Θεού, γιατί μισούσε τη βία και τους πολέμους μ' αφορμή τις δογματικές διαφορές και τις διαφορετικές θρησκευτικές πεποιθήσεις. Τον είπαν αντισημίτη, πράγμα που εκμεταλλεύτηκε ο Χίτλερ κι οι οπαδοί του, για να διακηρύξουν πως ήταν τάχα ένας από τους πρώτους ρατσιστές. Στην πραγματικότητα δεν είχε καμιά απολύτως φυλετική προκατάληψη. Στα πρώτα χρόνια της μεταρρύθμισης αντιμετώπισε τους εβραίους με συμπάθεια και πίστεψε πως η καινούργια εκκλησία, ελευθερωμένη απ' τις ακρότητες του παπισμού, θα κατόρθωνε να προσηλυτίσει στην πίστη του Χριστού το λαό των εβραίων. Με τη σειρά τους κάποιοι ραβίνοι προσπάθησαν να τον προσηλυτίσουν στον ιουδαϊσμό. Διαδόθηκε πως οι παπικοί είχαν δωροδοκήσει έναν εβραίο για να τον δολοφονήσει. Ύστερα από μερικά χρόνια μαθεύτηκε πως στη Μοραβία μια μερίδα χριστιανών είχε παρασυρθεί στον ιουδαϊσμό. Τότε ήταν που ο Λούθηρος εξοργισμένος δημοσίευσε ένα φυλλάδιο ενάντια στους εβραίους, ζητώντας την απέλασή τους στην Παλαιστίνη, ή τουλάχιστον να τους απαγορευτεί να ζουν από την τοκογλυφία στην οποία ήταν ριζικά αντίθετος, και να ξαναγυρίσουν στην καλλιέργεια της γης, να καταστραφούν οι συναγωγές τους και να κατασχεθούν τα θρησκευτικά βιβλία τους. Ο Ρόλαντ Μπέντον παρατηρεί στο βιβλίο του "Εδώ Στέκομαι" πως ο καθένας θα ευχόταν να 'χε πεθάνει ο Λούθηρος προτού γράψει αυτό το φυλλάδιο. Και φυσικά κανείς δεν το θεωρεί από τις πιο σωστές πράξεις του. Ωστόσο η μεμονωμένη αυτή ενέργεια με κανένα κριτήριο δε φανερώνει φυλετικό μίσος και προκατάληψη. Απλά, ο δάσκαλος δεν ανεχόταν με κανένα τρόπο να καταστραφεί ή να νοθευτεί το οικοδόμημα που με την καθοδήγηση και την έμπνευση του Θεού και με τόσο κόπο και αγώνες είχε κτίσει, την απελευθέρωση δηλ. του πνεύματος από κάθε είδους θρησκευτικά δεσμά και το ξαναγύρισμα στη γνήσια ανόθευτη πίστη του Χριστού. Μήπως άλλωστε δεν ήταν ο φόβος για το ξαναγύρισμα στον ιουδαϊσμό που έκανε τον απόστολο Παύλο να γράψει την οργισμένη επιστολή του στους Γαλάτες;

 

Ποτέ του δεν υπήρξε πολιτικός επαναστάτης. Στην πραγματικότητα μισούσε τη βία σε κάθε μορφή της, κι αντίθετα από το πνεύμα της εποχής θεωρούσε πως με κανένα τρόπο δεν πρέπει να θανατώνονται οι αιρετικοί για τις ιδέες τους. Άλλωστε κι ο ίδιος δεν υπήρξε για την καθολική εκκλησία ο μεγάλος αιρετικός; Πίστευε πως σε καμιά περίπτωση δεν είχε δικαίωμα ο χριστιανός να πάρει τα όπλα ενάντια στην πολιτική εξουσία, και ασφαλώς είχε δίκιο, γιατί η ένοπλη βία είναι εντελώς ξένη προς το πνεύμα της γνήσιας πίστης του Χριστού.

   Ωστόσο αγωνίζεται και υποστηρίζει με φανατισμό τα δικαιώματα του λαού. Προαισθάνεται πως πολύ σύντομα η φωτιά που έχει ανάψει θα επηρεάσει τη σχεδόν αδιατάραχτη μέχρι τότε κοινωνική ισορροπία. Προειδοποιεί τους ηγεμόνες πως ο λαός δεν πρόκειται ν' ανεχτεί παραπέρα την αυθαιρεσία και την τυραννία, πράγμα που αποδοκιμάζει κι ο ίδιος ο Θεός, και πως πέρασε πια ο καιρός που οι ηγεμόνες κυνηγούσανε σα θηράματα κι αποδιώχνανε τους υπηκόους τους. Ασφαλώς ο Λούθηρος με τα σημερινά μέτρα δεν ήταν αρκετά "πολιτικοποιημένος", ζώντας σε μια εποχή όπου οι έννοιες της πολιτικής ελευθερίας, της κοινωνικής δικαιοσύνης και των ατομικών δικαιωμάτων ήταν ανύπαρκτες. Θα 'ταν ωστόσο ευχής έργο να 'χουν αρκετοί από τους σημερινούς χριστιανούς ηγέτες του 20ου αιώνα το ψυχικό σθένος να μιλήσουν στους δικούς τους ηγεμόνες με τη γλώσσα της ειλικρίνειας που μιλούσε κι ο Λούθηρος πριν από πέντε αιώνες με κίνδυνο πάντα να το πληρώσει με τη ζωή του.

   Κι όταν αργότερα ξεσπά ο πόλεμος των χωρικών, που παρεξηγώντας το κίνημά του απαιτούν πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα καταφεύγοντας σε ακρότητες και θηριωδίες, αγωνίζεται στην αρχή να συμβιβάσει τα πνεύματα ρίχνοντας το σφάλμα και πάλι στους ηγεμόνες: "Πρώτ' απ' όλα σε κανέναν άλλον πάνω στη γη δε φορτώνουμε την ευθύνη για τούτη τη βρωμιά και την αναστάτωση παρά σε σας, ηγεμόνες και άρχοντες. Και ειδικά σε σας, τυφλοί επίσκοποι και ανόητοι παπάδες και καλόγεροι, που ακόμα και σήμερα πεισματάρικα δε σταματάτε να χτυπάτε με μανία το άγιο ευαγγέλιο, παρόλο που σας είναι γνωστό πως μιλά σωστά. Κι ακόμη στην εγκόσμια διοίκηση δεν κάνετε τίποτε άλλο από το να τυραννάτε και να επιβάλλετε ποινές, μέχρι που ο φτωχός κοινός άνθρωπος δεν μπορεί πια να υπομένει την κατάσταση αυτή. Αλλάξτε τακτική και συμμορφωθείτε με το Λόγο του Θεού".

   Τούτος ο πόλεμος των χωρικών αποτελεί μια από τις πιο ενδιαφέρουσες και τις πιο μελανές σελίδες της ιστορίας του μεταρρυθμιστικού κινήματος. Σε κάθε εποχή και σε κάθε θρησκευτικό κίνημα δε λείπουν οι ζηλωτές που υιοθετούν έξαλλα ακραία συνθήματα. Η μεταρρύθμιση του Λούθηρου αποτελεί πρότυπο μετριοπάθειας και σύνεσης κι αξίζει τον κόπο να το τονίζουμε αυτό κάθε τόσο. Ο Λούθηρος στην αρχή δε σκόπευε  -το 'παμε και πιο πριν-  να ιδρύσει δική του εκκλησία, αποχωρώντας από την καθολική. Απλά ήθελε ν' αγωνιστεί για την αναμόρφωσή της μένοντας μέσα στους κόλπους της. Δεν είχε, βλέπετε, τη φιλοδοξία μερικών επιγόνων του που μόλις διαφωνήσουν με τους υπόλοιπους πιστούς πάνω σε δύο-τρεις παραγράφους της Αγίας Γραφής ή πάνω σε προσωπικά θέματα, αποχωρούν και μεταμορφώνονται σε ιδρυτές εκκλησιών. Το Λούθηρο τον αφόρισαν, κι αναγκάστηκε από τα πράγματα να οργανώσει την εκκλησία του. Ωστόσο ποτέ δεν κατέφυγε σε ακρότητες, αντίθετα με πολλούς άλλους. Δεν είναι μονάχα ο Κάρλστατ κι οι οπαδοί του που γι' αυτούς μιλήσαμε. Είναι κι άλλοι έξω από τα όρια της Γερμανίας, επώνυμοι κι ανώνυμοι, και μέσα στη Γερμανία, με κυριότερους τους αναβαπτιστές, που αρκετοί απ' αυτούς δίπλα σε διδασκαλίες που υιοθετήθηκαν και από αρκετούς άλλους πιστούς στους κατοπινούς αιώνες, όπως το βάπτισμα μονάχα των ενηλίκων και όχι των νηπίων, ή δίπλα σε σωστές προωθημένες απόψεις όπως ο χωρισμός της εκκλησίας από το κράτος, που δεν κατάφερε ή δε θέλησε ν' ακολουθήσει ο Λούθηρος, κουβαλάν κι εξωφρενικές και σχιζοφρενικές αντιλήψεις. Άλλοι υποστηρίζουν πως ο Θεός μιλά όχι μονάχα μέσα από τη Γραφή, μα και διαμέσου προφητών που παρουσιάζονται σε κάθε εποχή, και φυσικά αυτοί οι ίδιοι είναι από τους κυριότερους προφήτες. Και το χειρότερο είναι πως όλα αυτά συνοδεύονται από αναταραχή και από ένα σωρό βιαιοπραγίες. Προσθέστε σ' όλη αυτή τη σύγχυση και τους χωρικούς που ενώνονται μαζί με τους προηγούμενους βρίσκοντας πρόσφορο έδαφος για τα κοινωνικά της αιτήματα, κι έχετε ολοκληρωμένη την εικόνα της απόλυτης σύγχυσης που επικρατεί στη χώρα λίγα χρόνια μετά την ανάρτηση των 95 θέσεων στην πύλη της εκκλησίας του κάστρου της Βιτεμβέργης απ' το Λούθηρο. Ο ίδιος ο Λούθηρος βρίσκεται σε δεινή θέση. Οι ηγεμόνες τον κατηγορούν σαν υπαίτιο του ξεσηκώματος του λαού. Οι χωρικοί πάλι κι οι διάφοροι υπερζηλωτές τον κτυπούν γιατί δεν πηγαίνει με το μέρος τους κατηγορώντας τον για προδοσία. Προσπαθεί όσο μπορεί να συμβιβάσει την κατάσταση προτρέποντας τους στασιαστές να καταθέσουν τα όπλα και τους ηγεμόνες να δείξουν επιείκεια και ν' αλλάξουν τακτική, κυκλοφορώντας φυλλάδια σαν εκείνο που τιτλοφορείται "Παραίνεση για την Ειρήνη", απ' όπου έχουμε πάρει και το απόσπασμα που παραθέσαμε πιο πριν. Η εξέγερση όμως γενικεύεται. Χάος επικρατεί σε πολλές περιοχές, κι οι στασιαστές καταστρέφουν και πυρπολούν πύργους και παλάτια ηγεμόνων. Η μεταρρύθμιση που κόστισε τόσο πολύ στο Μαρτίνο Λούθηρο κι είχε ανοίξει τόσους καινούργιους δρόμους απειλείται με ολοκληρωτική κατάρρευση. Τότε παίρνει τη μεγάλη, ή, πιο σωστά, την τραγική απόφαση. Στο φυλλάδιο του "Ενάντια στις Φονικές και Ληστρικές Ορδές των Χωρικών", προτρέπει τους ηγεμόνες να πνίξουν την εξέγερση με τη βία. Φυσικά, οι ηγεμόνες θα τόκαναν και χωρίς τη δική του παραίνεση. Ωστόσο τούτη η πράξη τραυματίζει σοβαρά το οικοδόμημα της θρησκευτικής μεταρρύθμισης. Υποθέτω πως δε θα ευχόταν ούτε στον εχθρό του να βρεθεί σε μια τόσο τραγικά δύσκολη θέση. Είναι η αιώνια μοίρα των ανθρώπων που ακολουθούν το μέσο δρόμο, που βρίσκονται ανάμεσα σε δύο ακραία αδιάλλακτα στρατόπεδα. Ή θα πρέπει ν' αποσυρθούν καταστρέφοντας ίσως ό,τι έχουν δημιουργήσει, ή να πάρουν θέση που τις πιο πολλές φορές αποτελεί συμβιβασμό σε βάρος όλων εκείνων που σ' όλη τους τη ζωή πιστεύουν και διακηρύττουν. Εγώ τουλάχιστον νομίζω, αντίθετα με όλους τους αντιπάλους του Λούθηρου που καραδοκούν να βρουν ευκαιρία να τον σπιλώσουν, πως περισσότερο πρέπει να μας εντυπωσιάσει το συμβιβαστικό του πνεύμα και η τόλμη της γλώσσας του απέναντι στους κρατούντες, πράγματα τόσο ασυνήθιστα για την εποχή του, και πολύ λιγότερο να μας σκανδαλίσει η τελευταία του απόφαση, που τραγικές συνθήκες την υπαγόρευσαν. Οι περισσότεροι στην εποχή του, ή μάλλον η συντριπτική πλειοψηφία, θα είχαν πρόθυμα μπει στο παιχνίδι της βίας από πολύ νωρίς. Κι αν υπάρχουν μερικοί άνθρωποι ήρεμοι και ανεκτικοί σε αξιοθαύμαστο βαθμό, που αποτελούν παραφωνία για την εποχή τους, όπως ο ασθενικός Έρασμος του Ρότερνταμ, κι ακόμα περισσότερο ο Σεβαστιανός Καστελιόν, αυτοί ποτέ τους δε θα μπορούσαν να γίνουν ηγέτες. Αυτοί πίστευαν ό,τι πίστευαν, και μίλησαν όπως μίλησαν, μονάχα  -αλίμονο-  για τον εαυτό τους... Πόσοι άλλωστε ακόμη και σήμερα από τους θρησκευτικούς ηγέτες και τους υπεύθυνους εκκλησιών είναι σε θέση να τους καταλάβουν;

Συνέχεια στο επόμενο

                             

Το ανωτέρω κείμενο αποτελεί ομιλία που δόθηκε στην Ελεύθερη Ευαγγελική Εκκλησία Θεσσαλονίκης, Φλέμιγκ 42,  στις 9 Δεκεμβρίου 1983. Παρότι οι εποχές άλλαξαν, θεωρήσαμε ότι η διατήρηση του αρχικού κειμένου αποτελεί χρήσιμη καταγραφή μιας εποχής, στο πλαίσιο της οποίας έγινε ο εορτασμός των 500 ετών από τη γέννηση του Αναμορφωτή.

Ο κ. Στ. Κατσάρκας είναι π. μηχανικός και διευθυντής της χορωδίας της Ελευθέρας Ε.Ε. Θεσσαλονίκης.

 

 

Εξιλέωση:

Απευθύνεται προς τον Θεό ή προς τους ανθρώπους;

  του κ. Λ. Κολλάρου

 

"τον οποίον (Ιησούν Χριστόν) ο Θεός προέθετο μέσον  εξιλεώσεως δια της πίστεως, εν τω αίματι Αυτού, προς φανέρωσιν της δικαιοσύνης Αυτού,  δια την άφεσιν  των προγενομένων αμαρτημάτων,

δια της μακροθυμίας του Θεού"

Ρωμ. γ΄ 25

 

Το ερώτημα ποιος προμήθευσε την εξιλέωση είναι εύκολο να απαντηθεί. Δεν είναι όμως από ό,τι φαίνεται, τουλάχιστον για μερικούς χριστιανούς, το ίδιο εύκολο να απαντηθεί το ερώτημα σε ποιον απευθύνεται αυτή η θυσία του Χριστού. Όσον αφορά στο πρώτο ερώτημα, το σαράκι της αντιδικίας από όσο γνωρίζω, ποτέ δεν είχε κάποια επιτυχία στο έργο του. Οι χριστιανοί πάντα συμφωνούσαν ότι η έμπνευση της εξιλέωσης χρονολογείται στα βάθη της αιωνιότητας και στη σκέψη του Θεού. Το ανωτέρω άλλωστε εδάφιο, που είναι ένα από τα χρήσιμα εργαλεία για την κατανόηση αυτού του θέματος, το κάνει σαφές ότι ο Θεός ήταν Εκείνος που διέθεσε τον Ιησού Χριστό ως μέσον εξιλεώσεως. Η προσοχή του αναγνώστη εύκολα σύρεται προς τον Θεό σαν τον πρωταρχικό παράγοντα της όλης διαδικασίας της εξιλέωσης. Είναι εύκολο λοιπόν να εντοπίσουμε τον αποστολέα της εξιλέωσης. Ποιος όμως είναι ο παραλήπτης της;

Φυσικά το παίρνουμε σαν δεδομένο ότι η εξιλέωση απευθύνεται σε κάποιον· έχει σχέση με κάποιον ή με κάτι· δεν είναι κάτι το εντελώς μετέωρο που δεν σχετίζεται με τίποτα και κανέναν. Είναι ένα ιστορικό γεγονός, μεστό δογματικού περιεχομένου και νοήματος και έχει σχέση με κάποιον (ή κάποιους) προς τον οποίον (ή προς τους οποίους) απευθύνεται. Προς ποιον απευθύνεται αυτό το έργο; Ποιον έχει σκοπό να επηρεάσει; Αυτό είναι το σημείο στο οποίο η γνώμη λίγων (ευτυχώς) χριστιανών αποκλίνει της αλήθειας.

Υπάρχουν τρεις επιλογές, από τις οποίες μία ή περισσότερες διεκδικούν για τον εαυτό τους την αλήθεια σαν απάντηση του ερωτήματός μας -ο άνθρωπος, η αμαρτία, ο Θεός. Υπάρχουν εκείνοι που υποστηρίζουν ότι το έργο της εξιλέωσης απευθύνεται προς τον άνθρωπο. Σύμφωνα με αυτήν την θεωρία η θυσία του Χριστού έγινε για να επηρεάσει τον άνθρωπο, να του δώσει ένα μήνυμα, να του μιλήσει, να τον συγκινήσει. Εδώ η εξιλέωση θεωρείται σαν ένα μήνυμα που ο παραλήπτης του είναι ο άνθρωπος. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή (γνωστή ως θεωρία της ηθικής επιρροής), ο σταυρός δεν είναι τίποτε άλλο παρά η διάθεση του Θεού να υποφέρει μαζί με τους αμαρτωλούς ανθρώπους και να γευθεί τις οδύνες και θλίψεις των αμαρτωλών πλασμάτων Του. Ο Θεός εδώ δεν απαιτεί κάποια τιμωρία για την αμαρτία αλλά προσφέρει τον Χριστόν στο σταυρό για να μαλακώσει την ανθρώπινη καρδιά. Ο σκοπός αυτής της επιλογής του Χριστού να υποφέρει μαζί με τους ανθρώπους είναι υποτίθεται να οδηγήσει τους ανθρώπους στη μετάνοια. Θεωρείται ότι η θυσία του σταυρού ήταν ένα δραματοποιημένο κήρυγμα στο οποίο ο Θεός έλεγε στον αμαρτωλό άνθρωπο, "Κοιτάξτε τι είμαι διατεθειμένος να κάνω για σας· βλέποντας εσείς πόσο πολύ υπέφερα για εσάς έχετε ακόμα την καρδιά και τη διάθεση να εξακολουθήσετε να ζείτε μια ζωή αμαρτίας; Δεν σας συγκινεί η θυσία μου; Σε εσάς απευθύνεται η θυσία μου. Το πόσο πολύ υπέφερα δεν σας δημιουργεί την διάθεση να μετανοήσετε;" Αυτή η άποψη όμως πρέπει να αποκλεισθεί. Συνήθως γίνεται δεκτή από συναισθηματικούς ανθρώπους αλλά δεν έχει καμία υποστήριξη στο ανωτέρω εδάφιο αλλά ούτε και σε κάποιο άλλο. Η φράση και μόνο "προς φανέρωσιν της δικαιοσύνης Αυτού" δείχνει ότι κάπου αλλού πρέπει να αναζητηθεί ο στόχος της εξιλέωσης.

Η δεύτερη από τις τρεις πιθανές επιλογές που διεκδικούν ίσως την ορθότητα ως απάντηση του αρχικού ερωτήματός μας είναι η αμαρτία. Η φωνή λοιπόν της πρώτης επιλογής που απορρίψαμε πρέπει να σιγήσει και να ακουστεί η φωνή της δεύτερης. Απευθύνεται η εξιλέωση στην αμαρτία; Η αμαρτία δεν είναι πρόσωπο προς το οποίο να απευθύνεται η εξιλέωση αλλά ένα απρόσωπο αντικείμενο. Δεν μπορεί συνεπώς η εξιλέωση να "απευθύνεται" προς την αμαρτία, μπορεί να έχει όμως μία στενότατη σχέση με την αμαρτία. Στο κείμενο το χωρίο Ρωμ. γ΄ 25 που αναφέραμε λέει ότι τον Ιησούν ο Θεός Τον προέθετο "ιλαστήριον". Αυτό ήταν το κάλυμμα επάνω στην κιβωτό της διαθήκης στο οποίο ραντιζόταν το αίμα του θανατωθέντος ζώου την ημέρα της εξιλέωσης. Αυτό μας κάνει να καταλάβουμε ότι το νόημα του θανάτου του Χριστού πρέπει να αναζητηθεί σε σχέση με την τελετουργική θυσία των ζώων στην Παλαιά Οικονομία. Οι λέξεις που χρησιμοποίησαν οι συγγραφείς της Καινής Διαθήκης για να περιγράψουν τον θάνατό Του ήταν "ιλάσκομαι", "ιλασμός" (Εβρ. β΄17, Α΄ Ιωά. β΄ 2, δ΄ 10). Σε όλες αυτές τις παραπομπές η εξιλέωση, όπως το λέμε εμείς στην νεοελληνική, γίνεται για την αμαρτία. Αυτές οι λέξεις που χρησιμοποίησαν οι συγγραφείς της Καινής Διαθήκης ήταν ουσιαστικά ίδιες με την λέξη που χρησιμοποιήθηκε στην αρχαία μετάφραση στα Ελληνικά της Παλαιάς Διαθήκης, των εβδομήκοντα, δηλαδή με τη λέξη "εξιλάσκομαι". Γίνεται πασιφανές ότι το έργο του Χριστού πρέπει να ερμηνευθεί ως θυσία σε αντιστοιχία με τις θυσίες της Παλαιάς Οικονομίας. Την εποχή εκείνη ο Θεός ήταν Εκείνος που όρισε την προσφορά τέτοιων θυσιών. Ήταν μία αναγκαιότητα που προέκυπτε από την ύπαρξη της αμαρτίας και της ενοχής. Οι Ισραηλίτες επιφορτίστηκαν την υποχρέωση προσφοράς θυσιών εξ αιτίας της αμαρτίας και της μειονεκτικής θέσης στην οποία τους τοποθετούσε η παρουσία της αμαρτίας και της ενοχής. Το ότι οι θυσίες στην Παλαιά Οικονομία είχαν κάποια σχέση με την αμαρτία είναι η πρωταρχική σκέψη την οποία πρέπει να κατανοήσουμε σε σχέση με εκείνες τις θυσίες. Αλλά και το έργο του Χριστού πρέπει να κατανοηθεί σαν θυσία με αυτήν ακριβώς την έννοια. Και πρέπει να ερμηνεύσουμε την θυσία του Χριστού με βάση τις Λευιτικές διατάξεις διότι και αυτές θεσμοθετήθηκαν σαν αντίγραφα της θυσίας του Χριστού. Η θυσία του Χριστού ήταν το πρότυπο. Οι Μωσαϊκές τελετές ήταν το αντίγραφο. Στην προς Εβραίους επιστολή κεφάλαιο θ΄ αντιπαραβάλλονται το αίμα του Χριστού και το αίμα των θυσιών· το δεύτερο παρουσιάζεται σαν αντίγραφο του πρώτου. Διαβάζουμε: "Και σχεδόν με αίμα καθαρίζονται πάντα κατά τον νόμο, και χωρίς χύσεως αίματος δεν γίνεται άφεσις. Ανάγκη λοιπόν ήτο οι μεν τύποι των επουρανίων να καθαρίζονται δια τούτων· αυτά όμως τα επουράνια με θυσίας ανωτέρας παρά ταύτας". Για να καταλάβουμε λοιπόν το νόημα της θυσίας του Χριστού πρέπει ταυτόχρονα να καταλάβουμε και το νόημα των Λευιτικών θυσιών που προσφέρονταν σε σχέση με την αμαρτία. Επιστρέφουμε λοιπόν πάλι στο θέμα αμαρτία. Σε σχέση με την αμαρτία διαβάζουμε: "θέλει φέρει προς τον Κύριον προσφοράν περί της παραβάσεως αυτού, δια την αμαρτίαν αυτού την οποίαν ημάρτησε, θηλυκόν αρνίον εκ προβάτων, ή τράγων εξ αιγών, εις προσφοράν περί αμαρτίας· και θέλει κάμει εξιλέωσιν ο ιερεύς υπέρ αυτού περί της αμαρτίας αυτού". Το βιβλίο του Λευιτικού βρίθει από τέτοια χωρία. Το "θέλει κάμει εξιλέωση" μεταφράζει την αντίστοιχη λέξη στα Εβραϊκά που η βασική της έννοια είναι "καλύπτω". Παρουσιάζεται η ανάγκη της κάλυψης της αμαρτίας. Η αμαρτία ενέχει ευθύνη. Αυτή η ευθύνη προκύπτει από την αγιότητα του Θεού από την μία και από την σοβαρότητα της αμαρτίας σαν γεγονότος που αντιστρατεύεται αυτή την αγιότητ0α από την άλλη. Το γεγονός και μόνο ότι ο Θεός όρισε κάποια διαδικασία που έπρεπε να επακολουθήσει μετά την διάπραξη της αμαρτίας καταδείκνυε καθαρότατα ότι ο Θεός θεωρούσε ότι προέκυψε ένα ρήγμα στη σχέση μεταξύ Θεού και ανθρώπου. Η ρήξη στις σχέσεις αυτών των δύο μερών έχρηζε επανόρθωσης· οι διαταραγμένες σχέσεις μεταξύ του Θεού και του ανθρώπου είχαν ανάγκη αποκατάστασης. Η αμαρτία αποτελεί προσβολή του Θεού και συνιστά προκλητική ανταρσία που στρέφει την αιχμή του δόρατος εναντίον του Θεού. Από αυτό προκύπτει η κατανοητή ανάγκη η αμαρτία να καλυφθεί και η ενοχή να παραμερισθεί. Η ρύθμιση της εξιλέωσης έρχεται να ικανοποιήσει αυτήν την ανάγκη. Η θυσία ήταν η εκ του Θεού ορισμένη προμήθεια δια της οποίας η αμαρτία καλυπτόταν και η ενοχή ενώπιον της Θείας οργής παραμεριζόταν. Ο λατρευτής στην Παλαιά Διαθήκη, όταν έφερνε την προσφορά του στο θυσιαστήριο, αντικαθιστούσε ένα ζώο-θύμα στη θέση του. Με την επίθεση των χειρών του στο ζώο μεταφέρονταν συμβολικά οι αμαρτίες του σ' αυτό. Τελικά ήταν το ζώο που υφίστατο την τιμωρία του θανάτου. Ήταν μία αντικαταστατική επιβολή και αποδοχή της τιμωρίας που οφειλόταν στην αμαρτία.

Αυτά που αναφέρθηκαν στην άνω παράγραφο σχετίζονται με την δεύτερη από τις τρεις επιλογές που αναφέρθηκαν στην αρχή αυτής της μελέτης σαν πιθανές απαντήσεις στο ερώτημα σε ποιον απευθύνεται η εξιλέωση. Είπαμε ότι, στην αντικειμενική της έννοια, δεν είναι δυνατόν να απευθύνεται προς τον άνθρωπο (αν και ο άνθρωπος την έχει ανάγκη). Όλα όσα όμως ανωτέρω αναφέρθηκαν σχετικά με την ανωμαλία που δημιουργεί η αμαρτία φανερώνουν ότι η εξιλέωση έχει σχέση με την αμαρτία -δεν θα ήταν ανάγκη να πραγματοποιηθεί καμία εξιλέωση εάν η πτώση του ανθρώπου στην αμαρτία δεν ήταν η πραγματικότητα. Η αμαρτία όμως δεν είναι πρόσωπο και συνεπώς δεν μπορούμε να πούμε ότι η εξιλέωση "απευθύνεται" προς την αμαρτία. Ασφαλώς έχει στενότατη σχέση με την αμαρτία και αυτά που αναφέρθηκαν για την σχέση αυτή αποτελούν την μία πλευρά της εξιλέωσης -την ανάγκη δηλαδή ο Θεός να αντιμετωπίσει την αμαρτία, να ασχοληθεί με το πρόβλημα της αμαρτίας και να την παραμερίσει αποτελεσματικά. Το ερώτημα τελικά σε ποιον απευθύνεται η εξιλέωση, προς ποιον στρέφεται, γίνεται τώρα σαφές ότι θα βρει την απάντησή του στην τρίτη επιλογή που είναι ο ίδιος ο Θεός. Η εξιλέωση έχει σχέση μεν με την τακτοποίηση της αμαρτίας, στρέφεται όμως προς τον Θεό.

Ο Χριστός πρόσφερε τη θυσία Του στον Θεό, όχι στον άνθρωπο (και ακόμα χειρότερη είναι η θεωρία του Ωριγένη ότι η θυσία του Χριστού προσφέρθηκε στον Διάβολο!), και αυτό είναι εκείνο που τώρα περαιτέρω θα αναπτύξουμε.

Η λέξη "ιλάσκομαι" (εξιλεώνω) σημαίνει εξευμενίζω, καταπραaνω την οργή, κάνω κάποιον να διάκειται ευνοϊκά απέναντί μου και στην αρχαιότητα χρησιμοποιείτο κυρίως για τους θεούς και λιγότερο για τους ανθρώπους. Βασικά δηλαδή βλέπουμε ότι η κύρια ιδέα είναι αυτή της αποτροπής της οργής. Ο Θεός δεν είναι δυνατόν να παραμένει απαθής απέναντι στην αμαρτία από όπου και αν αυτή προέρχεται. Κατά την Βίβλο όταν εκδηλώνεται μία τέτοια ανταρσία τότε ταυτόχρονα εξάπτεται η φλόγα της οργής Του. Μία τέτοια αντίδραση εκ μέρους του Θεού δεν σημαίνει ότι ο Θεός αισθάνεται να απειλείται η ύπαρξή Του ή ότι κινδυνεύει η άσκηση της κυριαρχίας Του. Η οργή όμως του Θεού κατά της αμαρτίας πηγάζει από την ίδια τη φύση του Θεού η οποία χαρακτηρίζεται από μία άπειρη αγιότητα. Η διατήρηση της αγιότητας του Θεού χωρίς κανέναν απολύτως ανταγωνισμό και η ύπαρξη της αμαρτίας χωρίς καμία αντίδραση απέναντί της είναι δύο πράγματα τελείως ασυμβίβαστα. Μόνο το ένα από τα δύο πρέπει να καθίσει στο θρόνο του σύμπαντος το δε άλλο να εξοριστεί. Μέση οδός δεν υπάρχει· κάποιος συμβιβασμός δεν μπορεί να εξευρεθεί. Η αγιότητα του Θεού πρέπει να τιμηθεί και η αμαρτία να αντιμετωπίσει την οργή Του. Το πρώτο είναι στοιχείο της καθαρότητας της φύσης Του, το δεύτερο είναι αυτό που αντιστρατεύεται αυτήν την καθαρότητα και προσπαθεί να την μολύνει. Με την οργή Του εναντίον της αμαρτίας ο Θεός θέλει να μάθουμε ποιον από τους δύο αυτούς μονομάχους ευνοεί.

Η έννοια της οργής

Θα μπορούσαμε άραγε να πούμε ότι η έννοια της "οργής" είναι ανάξια της φύσης και της τέλειας ύπαρξης του Θεού; Υπάρχουν εκείνοι που έχουν εκφράσει μία τέτοια ιδέα. Θεωρούν ανάξιο του Θεού και υποτιμητικό για ένα τέτοιο ύψιστο Όν να μιλάμε για οργή. Αυτοί που έχουν παρασυρθεί από μία τέτοια θεωρία κατανοούν το δόγμα της εξιλέωσης σαν κάτι που ασχολείται με την αμαρτία και τον τρόπο καθαρισμού της, κάτι που ασφαλώς είναι αλήθεια, αλλά δεν βλέπουν την εξιλέωση σαν κάτι που επίσης στοχεύει να ικανοποιήσει τις δίκαιες απαιτήσεις της Θείας δικαιοσύνης και συνεπώς στρέφεται προς τον Θεό. Αυτή η επιβολή της τιμωρίας για την αμαρτία είναι μία απαίτηση της Θείας δικαιοσύνης. Η εξιλέωση που εκπλήρωσε ο Χριστός ως αντικαταστάτης μας αναλαμβάνοντας την ποινική ευθύνη για τις παραβάσεις του Θείου νόμου ικανοποίησε πλήρως και εις το ακέραιο τις απαιτήσεις της Θείας δικαιοσύνης. Μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι αυτή η πλευρά της εξιλέωσης, αυτή που προσφέρεται προς τον Θεό και έχει σκοπό την ικανοποίηση των ποινικών απαιτήσεων της Θείας δικαιοσύνης, είναι η ουσιώδης πτυχή της εξιλέωσης και αυτή που με μοναδικό τρόπο εκθέτει την εξοχότητα του Θείου μεγαλείου. Είναι λοιπόν ανάξια του Θεού η έννοια της οργής; Η ιδέα της οργής του Θεού είναι πεισματικά ριζωμένη σε όλη την έκταση της Παλαιάς Διαθήκης, όπου αναφέρεται 585 φορές. Οι λέγεις που εννοιολογικά συγγενεύουν με το "ιλάσκομαι" δεν σημαίνουν απλή συγχώρεση ή ακύρωση της αμαρτίας, αλλά εκείνη την συγχώρεση ή την ακύρωση της αμαρτίας η οποία περιλαμβάνει την αποτροπή της Θείας οργής. Σαν παράδειγμα στο βιβλίο των Θρήνων γ΄ 42, 43 διαβάζουμε, "Ημαρτήσαμεν... Συ δεν συνεχώρησας. Περιεκάλυψας με θυμόν..." Εδώ αναφέρονται και η συγχώρεση και ο θυμός και η ανάγκη που προκύπτει δεν είναι μόνο να πετύχουμε την συγχώρεση αλλά και την παραμέριση της οργής. Η εξιλέωση δια της προσφοράς αντικαταστατικής θυσίας όχι μόνο παραμερίζει την αμαρτία αλλά και αποτρέπει την Θεία οργή ικανοποιώντας πλήρως τις απαιτήσεις της Θείας δικαιοσύνης. Η αναγκαιότητα της παραμέρισης της δυσαρέσκειας του Θεού κατά της αμαρτίας καθαρά διαφαίνεται και από τις ποικίλες θυσίες στην Παλαιά Οικονομία. Γιατί ο Θεός να τονίζει την συμβολική αναγκαιότητα αυτών των θυσιών αν όχι για να τονίσει την υφιστάμενη αναγκαιότητα της αποτροπής της Θείας δυσαρέσκειας! Μήπως όμως κάτι τέτοιο είναι μία διαδικασία ουράνιας δωροδοκίας;

Ασφαλώς όχι. Στο σημείο αυτό θα μπορούσε πράγματι να δημιουργηθεί μία παρεξήγηση. Κάποιος θα μπορούσε να αντιτάξει το ερώτημα: "Δεν μας αγαπάει ο Θεός; Το μόνο που μας συνδέει μαζί Του είναι η δυσαρέσκεια;" Η διευκρίνιση αυτής της παρανόησης είναι απλή. Ο Χριστός δεν σταυρώθηκε με σκοπό να κάνει τον Θεό να μας αγαπήσει· δεν πρόσφερε εξιλέωση για να πείσει τον Θεό να μας αγαπήσει. Το αντίστροφο είναι αληθές -ο Χριστός πέθανε επειδή ο Θεός μας αγαπούσε. Η ευλογημένη παραδοξότητα που παρήγορα προβάλλει στις σελίδες της Βίβλου είναι ότι ο ίδιος ο Θεός από αγάπη για μας χορηγεί την εξιλέωση για την παραμέριση της οργής Του. Ο Θεός δεν μας αγάπησε περισσότερο μετά την θυσία του Χριστού από όσο μας αγαπούσε πριν αυτήν την θυσία. Σύμφωνα με το χωρίο Ρωμ. γ΄ 25 ο Θεός ήταν εκείνος που προέθετο τον Χριστόν μέσον εξιλεώσεως. Και το έκανε αυτό ο Θεός από αγάπη και χωρίς να αγνοεί τις απαιτήσεις της δικαιοσύνης. Αυτή η δικαιοσύνη δεν έπρεπε να αγνοηθεί αλλά να φανερωθεί. Η φράση "προς φανέρωση της δικαιοσύνης Αυτού" διδάσκει ότι στη σωτηρία του ανθρώπου η δικαιοσύνη που απαιτεί την ικανοποίησή της μέσω της επιβολής της ποινής δεν συμβιβάζεται, δεν αγνοείται, δεν αναγκάζεται να σιωπήσει αλλά μέσα από όλη αυτήν την διαδικασία εξέρχεται αλώβητη. Έτσι φανερώνεται και η αυστηρότητα του Θεού αλλά και η αγάπη του Θεού. Να γιατί η εξιλέωση σαν κάτι που απευθύνεται προς τον Θεό εκθέτει με τρόπο που τίποτε άλλο δεν θα μπορούσε να το κάνει το ένδοξο μεγαλείο του Θεού. Τίποτα δεν μπορεί να συγκριθεί με αυτό. Οι ακτίνες της δόξας του Θεού εκτυφλωτικά υψώνονται μέσα από ένα τέτοιο έργο που φανερώνει την αγιότητα του χαρακτήρος του Θεού και ταυτόχρονα την συνέπεια προς τον ίδιο Του τον εαυτό. Η τιμή του Θεού είναι στενά συνυφασμένη με ένα τέτοιο έργο. Όλα τα οφέλη που απορρέουν είναι ασφαλώς αναγκαία για τον άνθρωπο και τη σωτηρία του αλλά ο κεντρικός άξονας αυτού του έργου είναι ασφαλώς η αποκάλυψη του απερίγραπτου μεγαλείου του Θεού. Τροφή για ανθρώπινη περισυλλογή, αντικείμενο ευσεβούς μελέτης, κεντρικό σημείο θαυμασμού όλης της ανθρώπινης προσωπικότητας πρέπει να αποτελέσει η κορυφαία αυτή ενέργεια του Θεού που φανερώνει ότι η εξιλέωση που Αυτός χορήγησε ήταν απαραίτητη για να παραμείνει Αυτός Θεός συνεπής προς τον Εαυτόν Του και έτσι να αφήσει όλη Του την δόξα να λάμψει σε όλο της το ουράνιο μεγαλείο. "... Αυτός ηγάπησεν ημάς και απέστειλε τον Υιόν Αυτού ιλασμόν περί των αμαρτιών ημών" (Α΄ Ιωά. δ΄ 10).  I

                             

Ο κ. Λ. Κολλάρος είναι κήρυκας του Ευαγγελίου στην Ε.Ε.Ε. Ιωαννίνων.

 

 

 

Προφητεία: Σήμερα, όπως τότε;

 

του αιδ.  Γ. Αδάμ

 Συνέχεια από το προηγούμενο

 Το κριτήριο της Αποστολικότητας

 

Έχοντας αναφέρει όλα τα προηγούμενα, χρειάζεται να σταθούμε ιδιαίτερα στο κριτήριο της αποστολικότητας. Οι απόστολοι ήταν αυτοί οι οποίοι μαζί με τον Χριστό, ο οποίος είναι ο ακρογωνιαίος λίθος, τοποθέτησαν το θεμέλιο πάνω στο οποίο η οικοδομή της Εκκλησίας χτίζεται. Η Εκκλησία λοιπόν, αναγνωρίζοντας τον κανόνα και θέτοντας ως κριτήριο την αποστολικότητα, αναγνώρισε πως σήμερα δεν ζούμε στην εποχή του "θεμελίου", αλλά στην εποχή της "οικοδομής".

Η Καινή Διαθήκη είναι κυριολεκτικά γεμάτη από αυτή την αλήθεια. Ο Ματθαίος, ο Μάρκος, ο Λουκάς ταυτίζουν, δείχνουν πως ο Χριστός και οι Απόστολοι είναι ο ακρογωνιαίος λίθος και το θεμέλιο της Εκκλησίας αντίστοιχα (Ματθαίος 16:16-19,1  21:42,2 όπως επίσης και Μάρκος 12:10, Λουκάς 20:17, Πράξεις 4:113). Αλλά και ο Ιωάννης μπαίνει σε αυτή τη διαδικασία καθώς σχετίζει το θάνατο και την ανάσταση του Χριστού με την καταστροφή και οικοδομή του ναού (Ιωάννης 2:19-224, σύγκρινε το με το Αποκάλυψη 21:22!5). Ο Ιωάννης επίσης, παρουσιάζει τους αποστόλους ως θεμέλια της αιώνιας οικοδομής στον ουρανό (Αποκ. 21:14)6.

Η εικόνα της Εκκλησίας ως οικοδομής υπάρχει επίσης στην Α΄ Κορινθίους 3:9-177 όπου η Εκκλησία παρουσιάζεται και ως ο ναός της Καινής Διαθήκης, στην Εφεσίους 2:19-228, 4:11-12,9 και Α΄ Πέτρου 2:4-8.10 Σε αυτή την εικόνα λοιπόν, οι προφήτες παρουσιάζονται ως οι θεμέλιοι λίθοι μαζί με τους αποστόλους.

Σήμερα, επειδή δεν υπάρχουν απόστολοι, επειδή το θεμέλιο μπήκε μια φορά, και δεν επεκτείνεται, δεν μπορούμε να έχουμε φρέσκο, καινούργιο Λόγο Θεού. Δεν έχουμε καινούργιες επιστολές, δεν έχουμε καινούργιες αποκαλύψεις υποχρεωτικές για όλους, δηλαδή δεν έχουμε καινούργιο Λόγο του Θεού. Έχουμε τον κανόνα της Καινής Διαθήκης, και ο κανόνας αυτός είναι "κλειστός" επειδή πέρασε η εποχή του θεμελίου, επειδή σήμερα δεν έχουμε αποστόλους. Ο κανόνας λοιπόν, είναι "κλειστός" όχι απλά για ιστορικούς λόγους, αλλά για λόγους που έχουν να κάνουν με την Ιστορία της Λύτρωσης. Ο Θεός δηλαδή μέσα στα θεϊκά Του σχέδια, όταν ήρθε το πλήρωμα του χρόνου, έστειλε τον Χριστό, τον ακρογωνιαίο λίθο, ο Οποίος με τον θάνατο και την ανάστασή Του ξεκίνησε τις έσχατες ημέρες. Με τον θάνατο των αποστόλων τελείωσε η εποχή του θεμελίου και περάσαμε στην εποχή της οικοδομής. Η εκκλησία αναγνώρισε αυτή την αλήθεια και έθεσε την "αποστολικότητα" ως κριτήριο της "κανονικότητας".

 

Πώς ξέρουμε ότι οι Απόστολοι ήταν μια μοναδική και ανεπανάληπτη ομάδα;

 

Εκτός από τις προηγούμενες αναφορές στους Αποστόλους ως θεμέλιο της Εκκλησίας, (μια διδασκαλία που από μόνη της δείχνει τη μοναδικότητά τους καθώς το θεμέλιο κάποτε ολοκληρώνεται!) αξίζει να προσέξουμε και τα εξής:

 

1. Σύμφωνα με το Πράξεις 1:21-26, μια προϋπόθεση  για να είναι κάποιος Απόστολος ήταν να είχε βρεθεί  με τους  μαθητές του Χριστού σε όλη τη διάρκεια της επίγειας διακονίας Του (εδ.21) και ιδιαίτερα να ήταν αυτόπτης μάρτυρας της ανάστασής Του (εδ. 22). Αυτή την προϋπόθεση την ικανοποιεί και ο Παύλος, αν και τελευταίος όλων (Α΄ Κορινθίους 9:1, 15:7-9). Με άλλα λόγια υπάρχει ένας ιστορικός περιορισμός στο ποιος μπορεί να είναι Απόστολος.

 

2. Στην Α΄ Κορινθίους 15:7-9, ο Παύλος λέει βασικά πως είναι ο τελευταίος των Αποστόλων:

Επίσης θεωρεί στην περικοπή αυτή ότι είναι ο ελάχιστος των Αποστόλων, γιατί ο Χριστός εμφανίστηκε σε αυτόν "έσχατον πάντων" σαν να ήταν ο ίδιος ένα έκτρωμα, αφού είχε εμφανιστεί ήδη στους άλλους Αποστόλους, που ήταν Απόστολοι πριν τον Παύλο (Γαλ. 1:17).

3. Στις ποιμαντορικές επιστολές ο Παύλος βλέπει ότι ο Τιμόθεος θα είναι ο διάδοχός του. Οι στόχοι του ευαγγελίου τώρα θα επιτευχθούν από τον Τιμόθεο και άλλους. Και όμως, πουθενά ο Παύλος δεν αναφέρεται στον Τιμόθεο, ή στον Τίτο ως Αποστόλους ή διαδόχους των Αποστόλων.

 

Οι προηγούμενες παρατηρήσεις καταστούν σαφές πως η φράση "αποστολική διαδοχή" είναι από μόνη της μια αντίφαση. Η Καινή Διαθήκη διδάσκει πως το αποστολικό αξίωμα είναι μοναδικό και ανεπανάληπτο.

Ως ευαγγελικοί λοιπόν, στεκόμαστε και αναγνωρίζουμε πως παρόλο ότι ζούμε στην εποχή της Καινής Διαθήκης, εντούτοις η δική μας εποχή διαφέρει από την εποχή στην οποία γράφεται η Καινή Διαθήκη, επειδή δεν τίθεται πια θεμέλιο. Ερμηνεύουμε τον Λόγο του Θεού, και κανένας μας δεν "ενοχλείται" από αυτό το γεγονός, ότι δηλαδή σήμερα δεν υπάρχουν απόστολοι. Κανένας μας, δεν λέει ότι "αφαιρούμε" από τον Λόγο του Θεού, γιατί κάθε συνειδητός ευαγγελικός γνωρίζει ότι αν όντως σήμερα υπάρχουν απόστολοι αυτό ακριβώς δίνει την άδεια να "διεκδικήσουν" αυτοί οι απόστολοι κατ' ευθείαν αποκάλυψη από τον Θεό η οποία θα είναι αποκαλυμμένος Λόγος Θεού για όλους. Αν υπάρχουν σήμερα απόστολοι, σε αυτή την περίπτωση, οι Ορθόδοξοι και οι Καθολικοί έχουν δίκιο που διεκδικούν την εξουσία να παράγουν καινούργια δόγματα ισοδύναμα στην πράξη με τον Λόγο του Θεού. Μπορούν να το κάνουν αυτό γιατί πιστεύουν στην αποστολική διαδοχή. Και οι απόστολοι έχουν την εξουσία να θέτουν θεμέλιο για όλους. Σε τελευταία ανάλυση, αν η σημερινή εποχή δεν διαφέρει σε τίποτα από την εποχή που γράφεται η Καινή Διαθήκη, και αν υπάρχουν σήμερα απόστολοι, ποια η διαφορά μας από τους Ορθόδοξους ή τους Καθολικούς;

 

Γ΄ Μέρος: Η επάρκεια της Αγίας Γραφής και το προφητικό κίνημα σήμερα

 

 Εφόσον πιστεύουμε πως ο Λόγος του Θεού είναι ο μόνος Θεόπνευστος και αλάθητος οδηγός για την χριστιανική πίστη και ζωή και εφόσον είναι επαρκής, τότε θα πρέπει να εξετάσουμε αν το χάρισμα της προφητείας συνεχίζει και σήμερα και σε ποια έκταση. Υπάρχουν "προφήτες" σήμερα που μας δίνουν τον Λόγο του Θεού; Πρέπει να έχουμε στην Εκκλησία προφήτες και να τους ακούμε; Ναι ή όχι και γιατί;

 

Το ξεκίνημα της προφητείας στην Παλαιά Διαθήκη

 

Η προφητεία έχει το ξεκίνημά της στην Παλαιά Διαθήκη. Δεν είναι ένα φαινόμενο αποκλειστικά της Καινής Διαθήκης. Θα πρέπει λοιπόν, να πάμε αρχικά πίσω στην Παλαιά Διαθήκη για να μελετήσουμε πως λειτουργούσε, τι ήταν, ώστε να μπορέσουμε να κατανοήσουμε το τι έχει συμβεί στην Καινή Διαθήκη.

 

Ο Μωυσής

 

Η "κορύφωση" της προφητείας έγινε με τον Μωυσή, και όχι με τους μεγάλους προφήτες του 8ου π.Χ. αιώνα όπως ο Ησαΐας, ο Μιχαίας, και ο Ωσηέ. Ο Μωυσής ήταν το αποκορύφωμα των προφητών, γιατί ήταν όχι μόνο προφήτης αλλά και ο "μεσάζων" νομοθέτης στον Ισραήλ (Γαλάτες 3:20). Ήταν ο "μεσάζων", αυτός που έδωσε τον Λόγο του Θεού στον λαό του Θεού, στον Ισραήλ. Ας μην ξεχνούμε πως όλοι οι μεσίτες των διαθηκών ήταν προφήτες: Ο Αβραάμ ήταν προφήτης (Γένεση 20:7), ο Δαβίδ ήταν προφήτης (Πράξεις 2:30).11

Στα χρόνια πριν από τον Μωυσή, ο Θεός μίλησε προσωπικά στους πατριάρχες των οικογενειών. Ο πατριάρχης, αφού ελάμβανε την αποκάλυψη του Θεού, επικοινωνούσε με την υπόλοιπη φυλή ή οικογένεια. Πως θα επικοινωνούσε όμως, ο Θεός με όλο τον λαό Του στην έρημο; Θα συνέχισε να μιλά με ζωντανή φωνή όπως έκανε στο όρος Σινά; Οι άνθρωποι αφού άκουσαν την φωνή του Θεού είπαν "όχι" σε αυτόν τον τρόπο επικοινωνίας, γιατί φοβήθηκαν (Έξοδος 20:18-19, Δευτερονόμιο 18:16, και Εβραίους 12:18-21). Ως απάντηση ο Θεός έδωσε ένα προφήτη ως μεσίτη και καθιέρωσε το προφητικό αξίωμα. Ο Μωυσής θα ελάμβανε το μήνυμα και τον Νόμο του Θεού στο όρος και στη συνέχεια θα το μετέδιδε στον λαό.

 

Από αυτό το ξεκίνημα, μπορούμε να δούμε τα εξής:

 

1. Η απλή ανθρώπινη φωνή του προφήτη υποκαθιστά τα φοβερά και τρομερά "σημεία" που έλαβαν χώρα στο Σινά. Ο Θεός επικοινωνεί με τρόπο λιγότερο εντυπωσιακό.

 

2. Το ξεκίνημα του προφητικού "λόγου" δεν βρίσκεται στην υποκειμενική εμπειρία του προφήτη. Ο προφήτης δεν έχει παραισθήσεις όταν λέει, "τάδε λέγει Κύριος". Δεν πρόκειται επίσης για κάποια "ήσυχη οδηγία" στην καρδιά του προφήτη. Τα συγκεκριμένα, ειδικά λόγια του Θεού έχουν γίνει γνωστά στον προφήτη και αυτός με την σειρά του γίνεται το εργαλείο για να επικοινωνήσει ο Θεός με τον λαό Του.

 

 

3. Το έργο του προφήτη δεν είναι κυρίως η πρόβλεψη, δεν είναι η "μελλοντολογία". Το έργο του Μωυσή ως προφήτη δεν ήταν να τους πει τι θα γίνει στο μέλλον, αλλά να τους διακηρύξει και αποκαλύψει το θέλημα του Θεού και να είναι ο μεσάζων στην καθιέρωση της διαθήκης στο Σινά. Μπορεί να υπάρχει περιστασιακά μελλοντική πρόβλεψη, αλλά δεν είναι αυτή η μόνη ούτε η κύρια διακονία του προφήτη.

 

4. Ο ύψιστος σκοπός της Διαθήκης του Θεού δε μπορεί να πραγματοποιηθεί όσο υπάρχει κάποιος προφήτης ο οποίος πρέπει να στέκεται ανάμεσα στον Θεό και τους ανθρώπους (Γαλάτες 3:20). Η παρουσία του μεσίτη υπονοεί χωρισμό ανάμεσα σε δύο μέρη. Μόνο αν ο ίδιος ο Θεός ερχόταν ως μεσίτης αυτός ο χωρισμός θα γιατρεύοταν. Αυτό ακριβώς γράφουν τα κείμενα της Καινής Διαθήκης όταν λένε πως ο Θεός τώρα (εν ταις εσχάταις ταύταις ημέραις) μίλησε διά του Υιού (Εβραίους 1:1)!!

Συνέχεια στο επόμενο

                            

Ο αιδ. Γ. Αδάμ είναι ποιμένας της Β΄ Ε.Ε.Ε. Αθηνών.

 Το κείμενο που δημοσιεύουμε αποτελεί εισήγηση σε σχετικό σεμινάριο που διοργανώθηκε από το "Κέντρο Μελέτης της Βίβλου Μιχαήλ Καλοποθάκης" της Τοπικής Συνόδου Νοτίου Ελλάδος της Ε.Ε.Ε.

 

 

 

 

 

 

Πέρα από τη χώρα της σκιάς


 

40 χρόνια από το θάνατο του C. S. Lewis

 

 

της κας Β. Κάλφογλου-Καλοτεράκη

  

Συνέχεια από το προηγούμενο

 

 Ο απολογητής σηκώνει τη σημαία

 

"Από τη στιγμή που έγινα Χριστιανός σκέφτηκα ότι η καλύτερη, ίσως η μοναδική υπηρεσία που θα μπορούσα να προσφέρω στους μη πιστούς συνανθρώπους μου ήταν να αναλύσω και να υποστηρίξω τις αλήθειες που συνιστούν την κοινή πίστη των Χριστιανών όλων των εποχών". Αυτή ήταν η αρχή την οποία ο Lewis υπηρέτησε σε όλη τη ζωή του.

Έτσι ως Χριστιανός απολογητικός συγγραφέας  έμεινε στα κείμενά του συνειδητά και σκόπιμα έξω από ελάσσονες μικροδιαφορές και δογματικές αντιπαραθέσεις, οι οποίες θεωρούσε ότι βλάπτουν με τις διαιρέσεις που προκαλούν την υπόθεση της Χριστιανικής Πίστης.

Να μην ξεχνούμε τον τόπο καταγωγής του, το Μπελφάστ της Β. Ιρλανδίας, συχνό μέτωπο εξαιρετικά βίαιων θρησκευτικών συγκρούσεων. Ανεξάρτητα όμως από αυτή την ακραία μορφή διαμάχης που άλλωστε είχε σε μεγάλο βαθμό και πολιτικές παραμέτρους, ο Lewis έβλεπε ξεκάθαρα πως ο αληθινός αντίπαλος βρίσκεται στη σκέψη και τις πρακτικές του μετά-Χριστιανικού, άθεου ουσιαστικά Δυτικού Κόσμου και πως ο μόνος τρόπος να αντιμετωπιστεί αυτός ο αντίπαλος είναι η εμμονή στις βασικές, αναλλοίωτες αλήθειες του Χριστιανικού μηνύματος.

Άλλωστε η πείρα τον δίδασκε, και πιστεύω εξακολουθεί να το κάνει, ότι τα προβλήματα δεν προέρχονται ποτέ από τους αληθινούς, συνειδητούς πιστούς των διαφορετικών Χριστιανικών ομολογιών, για τους οποίους κέντρο της ζωής είναι ο Ιησούς Χριστός. Όσο πιο κοντά πλησιάζει κανείς σ' αυτό το κέντρο, έλεγε, τόσο καθαρότερα ακούει τη φωνή αυτού του Προσώπου που είναι η Αλήθεια, τόσο πιο κοντά έρχεται στα άλλα αδέλφια του, εφόσον κι εκείνα τείνουν προς το ίδιο κέντρο.

Ο Lewis πολέμησε επίσης συνειδητά τη διάβρωση που έφερναν οι λεγόμενοι φιλελεύθεροι θεολόγοι, αφαιρώντας το υπερφυσικό στοιχείο από τη διδασκαλία της Βίβλου. Επικέντρωσε εξ αρχής την προσοχή του στις βασικές αρχές του Ευαγγελίου αναπτύσσοντας τη Χριστιανική απάντηση στο πρόβλημα του ανθρώπου όσον αφορά τη σχέση του με τον εαυτό του, τους άλλους, τον Θεό, στο πρόβλημα του Κακού και του Πόνου στην ανθρώπινη ζωή, στο πρόβλημα του προορισμού της ανθρώπινης ύπαρξης. Πεπεισμένος βαθιά για την αλήθεια αυτής της απάντησης διακήρυττε: "Πιστεύω στην αλήθεια του Χριστού, όπως πιστεύω στον ήλιο που ανατέλλει- όχι μόνον γιατί βλέπω τον ίδιο τον ήλιο, αλλά γιατί μέσα στο φως του διακρίνω και κάθε τι άλλο".

Την δημόσια σύνταξή του με τη Χριστιανική Αλήθεια όπως και τη συστηματική ενασχόλησή του με τη Χριστιανική Απολογητική, ο Lewis τα πλήρωσε ακριβά. Παρά την εξαιρετική εκτίμηση που απολάμβανε μεταξύ των φοιτητών του ως πανεπιστημιακός δάσκαλος, δεν εξελέγη ποτέ καθηγητής στην Οξφόρδη. Ο συναδελφικός φθόνος και η περιφρόνηση που εισέπραττε για την επιτυχία και δημοτικότητα που απέκτησε ως συγγραφέας θεολογικών μελετών ευρείας κυκλοφορίας, οι οποίες μάλιστα διαφοροποιούνταν από την επικρατούσα μετα-χριστιανική άποψη, ήταν καθοριστικά. Τελικά το 1954 ήρθε  η ακαδημαϊκή αναγνώριση: ύστερα από τη δημοσίευση του έργου του "Η Αγγλική Λογοτεχνία του 16ου αιώνα" του προτάθηκε από το Πανεπιστήμιο του Καίμπριτζ η έδρα της Αγγλικής Λογοτεχνίας κατά τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση. Στη θέση αυτή έμεινε μέχρι το καλοκαίρι του 1963, όταν η κατάσταση της υγείας του τον οδήγησε στην απόφαση να παραιτηθεί.

Η Χώρα της Σκιάς - Το τέλος του ταξιδιού

 

Τη δεκαετία του '50 ένα πολύ σημαντικό γεγονός σφραγίζει τη ζωή του: η γνωριμία και ο γάμος του με την Αμερικανίδα λογοτέχνιδα Τζόυ Γκρέσαμ (Joy Davidman Gresham)- η ίδια είχε βοηθηθεί πολύ από τις μελέτες του Lewis στην απόφασή της να στραφεί από την αθεΐα στην πίστη του Χριστού. Παντρεύτηκαν, ενώ είχε διαγνωσθεί ότι η Τζόυ βρισκόταν σε προχωρημένο στάδιο καρκίνου. Το όριο των γιατρών ήταν μερικές εβδομάδες. Το όριο και δώρο του Θεού ήταν τρία χρόνια μιας θαυμαστής υποχώρησης της αρρώστιας, χρόνια που το ζευγάρι τα έζησε σε μια σπάνια αρμονία πνευματικής και ψυχικής επικοινωνίας. Η αρρώστια της Τζόυ έκανε την επανεμφάνισή της προς το τέλος του 1959- και οι δύο αισθάνθηκαν πως θάταν πολύ να περιμένουν μια δεύτερη θαυμαστή επέμβαση. Παρ' όλα αυτά έζησαν τους τελευταίους μήνες μαζί μέσα στην ίδια έντονη και απολαυστική επικοινωνία. Αν και έβλεπε το τέλος να πλησιάζει, ο Lewis αποφάσισε να εκπληρώσει μια μεγάλη επιθυμία της γυναίκας του και παλιά δική του, ένα ταξίδι στην Ελλάδα. Οι μέρες που πέρασαν το Πάσχα του 1960 περιδιαβάζοντας στην Αττική, στις Μυκήνες, στη Ρόδο και στην Κρήτη, ήταν σύμφωνα με τα λεγόμενά του, από τις ευτυχέστερες της ζωής του. Τον Ιούλιο του 1960 η Τζόυ έφυγε. "Μ' έκανες ευτυχισμένη" και "Έχω ειρήνη με τον Θεό" ήταν τα τελευταία της λόγια.

Ο Lewis κατέγραψε με θαυμαστή εντιμότητα το χρονικό της μεγάλης δοκιμασίας του (ύστερα από αυτά τα χρόνια απόλυτης αρμονίας και συντροφικότητας) σ' ένα συγκλονιστικό, πολύ προσωπικό κείμενο που αργότερα (1961) εκδόθηκε με τον τίτλο "Παρατήρηση μιας θλίψης" (A Grief observed). Τη βαθιά αγωνία, τα ερωτηματικά, το αρχικό αδιέξοδο τα φωτίζει όλο και περισσότερο η Αγάπη του Θεού, η θριαμβική κατάληξη: "μπροστά στο Πρόσωπό Σου Κύριε όλα τα ερωτήματα τελικά σβήνουν". Φυσικά την έλλειψη της Τζόυ δεν έπαυσε να την αισθάνεται βαθιά τα επόμενα τρία χρόνια που έμελλε να ζήσει. "Σαν άνθρωπος που του έκοψαν το ένα πόδι", έγραφε. "Φυσικά κάποτε ο πόνος σταματά, ξαναρχίζεις να ζεις φυσιολογικά, όμως πάντα μ' ένα πόδι".

Συνέχισε τις παραδόσεις του στο Πανεπιστήμιο, την αρθρογραφία σε χριστιανικά περιοδικά, εξέδωσε μια μελέτη για την προσευχή. Εξακολουθούσε αθόρυβα, μυστικά, να βοηθά υλικά και πνευματικά πολλούς που είχαν ανάγκη. Ώσπου σοβαρά προβλήματα υγείας άρχισαν να τον ταλαιπωρούν με όλο και μεγαλύτερη ένταση και συχνότητα- ένιωσε ότι η ώρα για το "αληθινό ξύπνημα" πλησίαζε. "Φαντάσου τον εαυτό σου σαν σπόρο που περιμένει υπομονετικά μέσα στο χώμα", έγραφε τον Ιούνιο του 1963 σε μια Αμερικανίδα πιστή, με την οποία χρόνια αλληλογραφούσε "Περιμένεις να μεταμορφωθείς σε λουλούδι, όταν θελήσει ο Κηπουρός, εκεί πάνω, στον αληθινό κόσμο, στο αληθινό ξύπνημα. Τώρα  βρισκόμαστε στη χώρα των ονείρων. Το λάλημα του πετεινού όμως δεν αργεί πια. Είναι τώρα πιο κοντά απ' όταν άρχισα αυτό το γράμμα". Αλλού, γράφοντας στη ίδια φίλη σημείωνε πάνω από το όνομά του: "ένας κουρασμένος οδοιπόρος, όπως κι εσύ, που βρίσκεται κοντά στο τέλος του ταξιδιού του".

Όπως είδαμε, το τέλος του ταξιδιού, αλλά συγχρόνως και το αληθινό ξύπνημα, ήρθε στις 22 Νοεμβρίου 1963, την ώρα του δειλινού.

 

Το "μεγάφωνο" του Θεού 

 

Το πρώτο απολογητικό πόνημα του C.S.Lewis εκδόθηκε το 1940. Στάθηκε μάλιστα και η αφορμή, όπως θα δούμε, για την πρώτη επαφή του με το πλατύ κοινό ένα χρόνο αργότερα. Η μελέτη αφορούσε ένα θέμα που βασανίζει τον άνθρωπο, κάθε άνθρωπο, από τη στιγμή που καταλαβαίνει τον εαυτό του, τον διανοούμενο, τον λόγιο το ίδιο όσο και τον εξαθλιωμένο πρόσφυγα. Το Πρόβλημα του Πόνου (έτσι επιγράφεται και η μελέτη: The Problem of Pain) στην ανθρώπινη ύπαρξη είτε εκφράζεται μέσα από τη μουσική, τον ποιητικό ή φιλοσοφικό λόγο, είτε μ' ένα απλό γιατί, παραμένει αξεδιάλυτα συνυφασμένο με την ανθρώπινη φύση. Φαίνεται μάλιστα οξύτερο, όταν ο άνθρωπος επιχειρεί να το εξετάσει και να το ερμηνεύσει μέσα στο πλαίσιο της παράστασης ενός Πανάγαθου και Παντοδύναμου Θεού-Δημι-ουργού: "Αν ο Θεός ήταν Αγαθός θα επιθυμούσε να κάνει τα πλάσματά του απόλυτα ευτυχισμένα, αν ο Θεός ήταν Παντοδύναμος θα ήταν σε θέση να πραγματοποιήσει αυτό που επιθυμεί. Όμως τα ανθρώπινα πλάσματα δεν είναι ευτυχισμένα. Άρα ο Θεός δεν διαθέτει είτε αγαθότητα είτε δύναμη, είτε τίποτα από τα δύο". Αυτή είναι η ουσία του Προβλήματος του Πόνου, σημειώνει ο Lewis στην εισαγωγή.

"Λίγα χρόνια πριν, όταν ήμουν άθεος, αν κάποιος με ρωτούσε "Γιατί δεν πιστεύεις στον Θεό;", η απάντησή μου θάταν περίπου η εξής: "Κοίταξε το σύμπαν γύρω μας... Αν μου ζητάς να πιστέψω ότι αυτό είναι το έργο ενός Αγαθού και Παντοδύναμου Πνεύματος, έχω να σου πω, ότι όλες οι αποδείξεις δείχνουν προς την αντίθετη κατεύθυνση. Ή λοιπόν δεν υπάρχει κανείς πίσω από το Σύμπαν, ή Κάποιο Πνεύμα αδιάφορο στο καλό και στο κακό, ή ένα Πνεύμα Κακό".

Ο Lewis προσεγγίζει το θέμα (με σοβαρότητα, ευαισθησία, έλλειψη οποιασδήποτε πνευματικής οίησης και διάθεσης να κηρύξει από καθέδρας) θέτοντας  κάποια βασικά ερωτήματα:

 

Ποια η σημασία της Πτώσης του ανθρώπου ως αφετηρίας και ερμηνείας της τραγωδίας του;

 

Να λοιπόν η εικόνα που δίνει για την κατάσταση του ανθρώπου πριν από την Πτώση: "Σε μια τέλεια κυκλική κίνηση, ζωή, δύναμη, χαρά, η ίδια η δυνατότητα της ύπαρξης κατέρχονταν από τον Θεό προς τον άνθρωπο σαν ένα δώρο, κι αυτό το δώρο ο άνθρωπος το επέστρεφε στον Θεό σαν προσφορά αγάπης, υπακοής, εκστατικής λατρείας - με αυτή την έννοια ο άνθρωπος ήταν πράγματι υιός Θεού, ένα πρόπλασμα του Χριστού, στον βαθμό που αβίαστα, με χαρά να ξεχειλίζει μέσα από όλο του το είναι, εξέφραζε αυτή την υϊκή παράδοση του εαυτού του, που ο Κύριός μας πραγματοποίησε μέσα στην αγωνία του Σταυρού".

Τι θα μπορούσε να απειλήσει αυτή τη σχέση; "Η καρδιά της πρωταρχικής αμαρτίας,..ήταν το αποτέλεσμα της περηφάνειας, της πρωτοβουλίας δηλαδή που παίρνει ένα δημιούργημα (εξ ορισμού εξαρτώμενο, η αρχή της ύπαρξης του οποίου δεν βρίσκεται μέσα του αλλά σε κάποιο άλλο  Ον) να λειτουργήσει αυθύπαρκτα.. Το αμάρτημα αυτό <να σχεδιάζει δηλ. ο άνθρωπος τη ζωή του αγνοώντας τον Θεό> διαπράττεται καθημερινά από όλους,... - είναι η Πτώση η παρούσα στη ζωή κάθε ατόμου,.. η βασική αμαρτία πίσω από όλες τις επιμέρους αμαρτίες..". Η ολέθρια στιγμή ήρθε όταν "κάποτε οι μακρινοί μας πρόγονοι έπεσαν...Θέλησαν να βρούν μια γωνιά μέσα στο Σύμπαν από όπου θα μπορούσαν να πουν στον Θεό: "Εδώ δεν έχεις καμμιά δικαιοδοσία - αυτό τον χώρο τον ελέγχουμε εμείς". Όμως πουθενά δεν υπάρχει μια τέτοια γωνιά".

Οι συνέπειες ήταν τρομακτικές και καθοριστικές: "Ως τότε, το ανθρώπινο πνεύμα έλεγχε πλήρως τον φυσικό οργανισμό.. Όμως η εξουσία του ανθρώπου πάνω στο σώμα του ήταν η εξουσία ενός αντιπροσώπου - την έχασε παύοντας να 'ναι ο ίδιος αντιπρόσωπος του Θεού... Έτσι τα όργανα του σώματος που δεν εξουσιάζονταν πια από τη θέληση του ανθρώπου περιήλθαν στον έλεγχο των φυσικών βιοχημικών νόμων και άρχισαν να υφίστανται όλες τις συνέπειες που μπορούσε να έχει η αλληλοεπίδραση αυτών των νόμων: πόνο, γηρατειά, θάνατο... Δεν επρόκειτο απλώς για εκφυλισμό - ήταν η απώλεια του status του ανθρώπου ως είδους (species)".

Και βέβαια το ανθρώπινο πνεύμα δεν έχασε απλώς τη δύναμη και τον έλεγχο πάνω στο υλικό σώμα. Μπήκε συγχρόνως σε μια διαδικασία εσωτερικής διάβρωσης και διαφθοράς: "Αλαζονεία, φιλοδοξία, η επιθυμία να καταπιέζει και να ταπεινώνει όποιον απειλεί το αποκλειστικό του προβάδισμα.. . Αυτές είναι οι τάσεις του ανθρώπινου πνεύματος. Αυτή η κατάσταση μεταδίδεται πια από γενιά σε γενιά... Πρόκειται για την εμφάνιση ενός νέου ανθρώπου - ένα "νέο είδος", κάτι που ο Θεός ποτέ δεν δημιούργησε ήρθε στην ύπαρξη μέσω της αμαρτίας".

 

Η τελική κατάληξη: "ο άνθρωπος ως είδος καταστράφηκε", ενώ οι συνακόλουθες επιπτώσεις αυτής της καταστροφής οριοθετούν την πραγματικότητα που βιώνουμε καθημερινά: "Η δυνατότητα του πόνου είναι εγγενής σ' έναν κόσμο συνάντησης ψυχών...Όταν οι ψυχές διαβρώνονται από το κακό, είναι βέβαιο ότι θα μεταχειρισθούν αυτή τη δυνατότητα για να βλάψουν η μια την άλλη.." "Βεβαίως", παρατηρεί ο Λιούις, "παραμένουν πάμπολλες περιπτώσεις δυστυχίας για τις οποίες δεν ευθυνόμαστε. Ακόμη δε και αν κάθε πόνος προερχόταν από τον άνθρωπο, θα θέλαμε τελικά να μάθουμε γιατί ο Θεός επιτρέπει τόσο συχνά οι χειρότεροι και πιο διεστραμμένοι άνθρωποι να κάνουν κακό στον διπλανό τους". Κι έτσι οδηγούμαστε στο δεύτερο ερώτημα:

 

Γιατί ένας Παντοδύναμος και Πανάγαθος Θεός δεν εξουδετερώνει τις συνέπειες του κακού;

 

Η βάση, πάνω στην οποία ο Lewis βασίζει τους συλλογισμούς του προκειμένου να το προσεγγίσει στηρίζεται σε δύο κύρια σκέλη. Το πρώτο συνιστά η ελευθερία βούλησης και εκλογής που διαθέτουν τα έλλογα όντα: "η ελεύθερη βούληση, την οποία ο Θεός δημιούργησε περικλείει εξ ορισμού τη δυνατότητα εκλογής του κακού". Έτσι το γεγονός ότι ο Θεός δεν παρεμβαίνει συστηματικά (κάποτε το κάνει) για να ακυρώνει τις συνέπειες του κακού δεν αντιφάσκει προς την παντοδυναμία του. "Βεβαίως θα μπορούσαμε ενδεχομένως να φανταστούμε έναν κόσμο, στον οποίο ο Θεός κάθε στιγμή θα διόρθωνε τα αποτελέσματα κακής χρήσης της ελευθερίας,... Όμως σ΄ έναν τέτοιο κόσμο, όπου οι άδικες πράξεις θα 'ταν αδύνατες, θα 'ταν ανύπαρκτη και η ελευθερία βούλησης".

Φυσικά όλες αυτές οι επισημάνσεις είναι σαφές ότι δεν αρκούν για να πνίξουν το επίμονο, αγωνιώδες ερώτημα: "γιατί ο Θεός δείχνει τουλάχιστον να ανέχεται τόσο κακό επιτρέποντάς το να πλήττει ενόχους και αθώους εξίσου;". Η απελπισμένη διαπίστωση του Εκκλησιαστή είναι πάντα επίκαιρη: "Τότε εγώ εστράφην και είδον πάσας τας αδικίας τας γινομένας υπό τον ήλιον- και ιδού δάκρυα των αδικουμένων.. η δε δύναμις ήτο εν τη χειρί των αδικούντων αυτούς και δεν υπήρχεν εις αυτούς ο παρηγορών (4.1). Και πέρα από την αδικία: γιατί η αρρώστια, ο θάνατος να χτυπά τόσο συχνά νέους, παιδιά; Έτσι το δεύτερο σκέλος, στο οποίο στηρίζεται η απάντηση που αποδέχεται ο Lewis σχετίζεται άμεσα με το τρίτο ερώτημα:

 

Ποια σκοπιμότητα μπορεί να έχει ο πόνος στη ζωή του ανθρώπου; Ποιο είναι το τελικό σχέδιο του Θεού για την ανθρώπινη ύπαρξη;

 

Ο Lewis συνειδητοποιεί βαθιά με πόσο δέος, ταπείνωση και αγάπη πρέπει να αρθρώσει τις σκέψεις του. Το αποτολμά όμως και δηλώνει πως σ' ένα κόσμο ηθικά κατεστραμμένων ανθρώπων: Ο Θεός ψιθυρίζει μέσα από την ευτυχία μας, μιλά στις συνειδήσεις μας, φωνάζει όμως μέσα στις θλίψεις - ο πόνος είναι το μεγάφωνο του Θεού για να ξυπνήσει έναν κόσμο κουφών". Στα χέρια του Θεού ο Πόνος είναι ένα εργαλείο που ο άνθρωπος είναι αδύνατον να αγνοήσει.

Ναι- ο Θεός θέλει πάση θυσία να ξυπνήσει αυτόν τον κουφό κόσμο από τον πνευματικό του ύπνο, θέλει πάση θυσία να φέρει κάθε άνθρωπο στο σημείο να αναγνωρίσει ότι Εκείνος, ο Δημιουργός Του, αποτελεί την αληθινή απόλαυση και ολοκλήρωση της ύπαρξής του. "...Ο Θεός που μας δημιούργησε γνωρίζει τη φύση μας, γνωρίζει πως η ευτυχία μας βρίσκεται εν Αυτώ. Κι όμως δεν ζητούμε την ευτυχία κοντά Του, όσο υπάρχουν γύρω μας άλλες πηγές όπου την αναζητούμε. Τι άλλο μπορεί να κάνει ο Θεός για το συμφέρον μας παρά.. ν' απομακρύνει αυτές τις πηγές της απατηλής ευτυχίας; Εδώ είναι που η Πρόνοια του Θεού φαίνεται εκ πρώτης όψεως πιο σκληρή, εδώ είναι που η Θεία Ταπείνωση, η Συγκατάβαση του Υψίστου αξίζει περισσότερο τη λατρεία μας".

Κι αυτό, γιατί "σκύβει για να μας κατακτήσει, είναι πρόθυμος να μας πάρει στην αγκαλιά Του, ακόμα κι αν εμείς έχουμε δείξει ότι προτιμούμε κάθε τι άλλο εκτός από Εκείνον, ακόμα κι αν Τον πλησιάζουμε όταν γύρω μας δεν βλέπουμε  τίποτα καλύτερο'."

Ο πόνος μας βγάζει, έστω βίαια, μέσα από την ύπνωση μιας απατηλής αίσθησης αυτάρκειας και  μας οδηγεί στην αναγνώριση της αλήθειας που μοναδικά διατύπωσε ο Ιερός Αυγουστίνος: "Θεέ, μας δημιούργησες για τον Εαυτό Σου, και πουθενά αλλού δεν είναι δυνατόν να βρει η ψυχή μας ανάπαυση παρά κοντά Σου". Αυτός είναι και ο αληθινός στόχος της ύπαρξης, για να έρθουμε στο τελευταίο ερώτημα, αυτός όπως και η απόλυτη πραγμάτωσή του στην αληθινή μας Πατρίδα, τον Ουρανό, πέρα από τη Χώρα της Σκιάς.

 

Συνέχεια στο επόμενο

                 

Η κα Β. Κάλφογλου-Καλοτεράκη  είναι Λέκτωρ του Τμήματος Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

 

 

 

 

H ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ

 ΩΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΡΗΝΗΣ

 

 

του  κ. Χ. Νταγκουνάκη

  

Εισαγωγικά

 

Κάποτε έγινε ένας διαγωνισμός ζωγραφικής με θέμα την Ειρήνη. Θα βραβευόταν ο πίνακας εκείνος που θα απεικόνιζε κατά τον καλύτερο τρόπο την ειρήνη. Πολλοί ζωγράφοι έτρεξαν να λάβουν μέρος στον διαγωνισμό. Το θέμα ήταν ενδιαφέρον, και πάνω απ' όλα επίκαιρο. Τι πιο όμορφο θέμα από την ειρήνη για κάθε εποχή! Θέμα διαχρονικό.

Έτσι παρουσιάστηκαν διάφοροι πίνακες που απεικόνιζαν την ειρήνη. Υπήρχαν εκεί μαγευτικά ηλιοβασιλέματα, πολύχρωμες ανατολές, ήρεμες παραλίες, και ακύμαντες θάλασσες, μεγάλα, αιωνόβια δάση, με τις ηλιαχτίδες να παίζουν κρυφτό ανάμεσα στις κορφές των πανύψηλων δέντρων...

Όμως, το βραβείο το κέρδισε ένας πίνακας που έδειχνε μια φοβερή θαλασσοταραχή, μια ασέληνη, σκοτεινή νύχτα στον ωκεανό. Θεόρατα κύματα απειλούσαν να καταπιούν τα πάντα κι ένα δέος πλημμύριζε την καρδιά του θεατή, και μόνο που έβλεπε αυτό το έρεβος, που μόνον οι κεραυνοί το διέσχιζαν με τις δυνατές αστραπές τους. Και κάπου στην άκρη του πίνακα, ο ζωγράφος είχε βάλει έναν σκοτεινό βράχο, που σε μια σχισμή του είχε κουρνιάσει ένα λευκό γλαροπούλι και κοιμόταν ατάραχο. Κι αυτό ήταν "Ειρήνη".

ΛΙΓΟ πριν ο Χριστός αποχωριστεί από τους μαθητές του για να πορευτεί στο δικό του Πάθος, το σταυρικό, τους άφησε ακριβώς αυτή την παρακαταθήκη: Τη δική του ειρήνη. Ειρήνην την εμήν δίδωμι υμίν* ... μη ταρασσέσθω υμών η καρδία, μηδέ δειλιάτω (Τη δική μου ειρήνη σας δίνω...  Μην ανησυχείτε και μη δειλιάζετε -κατά τη Νέα Μετάφραση της Βίβλου).

Τι είναι, αλήθεια, "ειρήνη"; Για πολλούς είναι η απουσία πολέμων. Είναι κάποια συμφωνία ή συνθήκη τερματισμού των εχθροπραξιών. Αν και, χιλιάδες τέτοιες συνθήκες έχουν υπογραφεί στην ανθρώπινη Ιστορία και άλλες τόσες έχουν παραβιαστεί και καταπατηθεί. Για κάποιους άλλους "ειρήνη" είναι η εξάλειψη κάθε είδους φιλονικίας ή διαφωνίας ανάμεσα στους ανθρώπους, αυτό που λέμε απόλυτη ομοφωνία και συμφωνία, η συνύπαρξη, ή ανοχή. Και για κάποιους τελευταίους είναι η απόλυτη γαλήνη, η νιρβάνα, η ειρήνη του πνεύματος.

Η ελληνική κατανόηση του όρου είναι "δένω κάτι μαζί με κάτι άλλο" ή "τα υφαίνω μαζί", "τα συνυφαίνω". Μ' άλλα λόγια, ειρήνη ανάμεσα σε δύο ή περισσότερα άτομα υπάρχει, όταν ενώνονται το ένα με το άλλο αρμονικά.

Η εβραϊκή κατανόηση εξ άλλου είναι shalom, που δινόταν και σαν χαιρετισμός, ένας όρος που συμπεριλάμβανε τις έννοιες της απαλλαγής από κάθε πρόβλημα, την ολοκλήρωση, την ευημερία, την ειρήνη, την ασφάλεια, την ηρεμία, την υγεία, την απόλαυση των αγαθών της ζωής. Κι όλα αυτά τα ευχόταν κανείς με τον χαιρετισμό shalom. Τον ίδιο χαιρετισμό χρησιμοποίησε τυπικά και ο Ιησούς, αλλά εκείνος έσπευσε να διευκρινίσει: Τη δική μου ειρήνη σας δίνω. Δε σας τη δίνω όπως τη δίνει ο κόσμος!

Κι εννοούσε την ειρήνη που απορρέει από την ένωση του ανθρώπου μαζί του: Όταν τελείωσε τη συνομιλία του με τους μαθητές του, τους είπε: Ταύτα λελάληκα υμίν ίνα εν εμοί ειρήνην έχητε -Αυτά σας τα είπα, ώστε ενωμένοι μαζί μου να έχετε ειρήνη (-ΝΜΒ).

Ρίχνοντας όμως κανείς μια ματιά στη σημερινή κατάσταση, αναρωτιέται εύλογα: Πού είναι αυτή η ειρήνη που έδωσε ο Χριστός στους δικούς του; Πού βλέπουμε σήμερα αυτή την ειρήνη στη χριστιανική Εκκλησία; Γιατί η κατάσταση σήμερα δεν παραλλάζει στο παραμικρό από την κατάσταση εκείνου του κόσμου, της εποχής του Χριστού; Γιατί είναι ακόμα και σήμερα επίκαιρα τα λόγια του Ιησού, που θα μπορούσε να τα πει και σ' εμάς αν εμφανιζόταν ξαφνικά ανάμεσά μας τώρα: "Τη δική μου ειρήνη σας δίνω. Δε σας τη δίνω όπως τη δίνει ο κόσμος!";

Σήμερα έχουμε πόλεμο στον έξω κόσμο, διαμάχες και στην Εκκλησία του Χριστού. Διαφωνίες και εχθρότητες ανάμεσα στα έθνη της γης, διχόνοια κι ανάμεσα στις χριστιανικές Ομολογίες. Αντικρουόμενα συμφέροντα κάθε είδους ανάμεσα στους κοσμικούς οργανισμούς, σκοπιμότητες κάθε είδους μέσα στις χριστιανικές διακονίες. Πού είναι η υπόσχεση του Χριστού;

Τα αίτια γι' αυτή τη θλιβερή κατάσταση, η αναζήτησή τους και η ανάλυσή τους δεν είναι αντικείμενο του θέματός μας. Εκείνο που θέλουμε να τονίσουμε είναι ότι στην πατρίδα μας, ευχαριστούμε τον Θεό, γιατί υπάρχει ένας χώρος, ένας οικουμενικός χώρος, ένα forum αν θέλετε, όπου κυριαρχεί αυτό που ο Χριστός είπε στους μαθητές του: η δική του Ειρήνη. Και ο χώρος αυτός είναι η Ελληνική Βιβλική Εταιρία. Μια διομολογιακή προσπάθεια των τριών χριστιανικών Ομολογιών, δηλαδή της Ευαγγελικής, της Ορθόδοξης και της Καθολικής, να διαδώσουν από κοινού, με κοινή προσπάθεια και συνεργασία, τον γραπτό Λόγο του Θεού, την Αγία Γραφή, στην πατρίδα μας.

Ιστορικά

Είναι ιστορικά γνωστό πως η πρώτη προσπάθεια διάδοσης της Βίβλου σε ευρύτερο κοινό, στον λαό, με κοινή δράση των Εκκλησιών πρωτοεμφανίστηκε στη Γερμανία τον 18ο αιώνα, κατόπιν μεταλαμπαδεύτηκε στην Αγγλία το 1804, με την ίδρυση της Βρετανικής Βιβλικής Εταιρίας, και στη συνέχεια απλώθηκε στην Αμερική, την Ολλανδία και την υπόλοιπη Ευρώπη και σ' όλο τον κόσμο, με αποκορύφωμα την ίδρυση των Ηνωμένων Βιβλικών Εταιριών το 1946.

Στην Ελλάδα το έργο της Βιβλικής Εταιρίας πρωτοξεκίνησε από την Κέρκυρα το 1817, ως παράρτημα της Βρετανικής Βιβλικής Εταιρίας, που είχε και την επικυριαρχία των Επτανήσων.

Στη μεγάλη, διομολογιακή αυτή οικογένεια συμμετέχουν σήμερα περί τις 130 τοπικές Βιβλικές Εταιρίες -μαζί και η Ελλάδα- με κοινό σκοπό τη μετάφραση, την έκδοση και τη διάδοση της Αγίας Γραφής σε τιμές που να μπορεί κανείς να πληρώσει.

Η σημερινή Κατάσταση

Από το Δεκέμβριο του 1992, η Βιβλική Εταιρία στην πατρίδα μας, που μέχρι τότε, όπως είπαμε, ήταν παράρτημα της Βρετανικής Βιβλικής Εταιρίας, "ανεξαρτητοποιήθηκε" διοικητικά σε τοπικό επίπεδο με δικό της, ελληνικό Καταστατικό Αστικής Εταιρίας μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, και νέα επωνυμία, ως "Ελληνική Βιβλική Εταιρία".

Αποτελείται από Γενική Συνέλευση Μελών 33 προσώπων από τις τρεις Ομολογίες της χώρας, όπως προαναφέρθηκε, η οποία αναδεικνύει ένα Διοικητικό Συμβούλιο 10 μελών, όπου επίσης συμμετέχουν οι τρεις Ομολογίες (Ευαγγελική, Ορθόδοξη και Καθολική).

Η δομική αυτή αλλαγή του 1992 έφερε, όπως ήταν αναμενόμενο, την παραπέρα ενθάρρυνση και ενδυνάμωση της συνεργασίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας με την Εταιρία, η οποία μάλιστα επιτάθηκε με την έκδοση ολόκληρης της Αγίας Γραφής στη δημοτική, με έγκριση και ευλογία της Ιεράς Συνόδου, όπως θα δούμε παρακάτω.

Ακολούθησαν επανειλημμένες εκδόσεις αυτής της "Νέας Μετάφρασης της Βίβλου" (ΝΜΒ) όπως ονομάστηκε, και σήμερα έχουμε τη χαρά, πέρα από τις χιλιάδες Καινών Διαθηκών, να μετράμε την 5η επανεκτύπωση ολόκληρης της Αγίας Γραφής από τον Νοέμβριο 1997 (από 10.000 τη φορά). Μιλάμε για κυκλοφορία πάνω από 7.000 αντίτυπα τον χρόνο -κάθε χρόνο!

Εδώ πρέπει να θυμίσουμε ότι τα τελευταία 2-3 χρόνια η Ελληνική Βιβλική Εταιρία τυπώνει τη νέα μετάφραση της Καινής Διαθήκης (σε δίγλωσση έκδοση) για λογαριασμό 7-10 Μητροπόλεων κάθε χρόνο σε τιράζ από 2 έως και 5.000 αντίτυπα τη φορά.

Αποκορύφωμα της εκδοτικής αυτής δραστηριότητας είναι η έκδοση (σε 40.000 αντίτυπα) του λεγόμενου Εκλογαδίου (Έκδοση του αρχαίου κείμενου με την αντίστοιχη μετάφραση στη δημοτική, των περικοπών των Ευαγγελίων και των Επιστολών που αναγιγνώσκονται στην ορθόδοξη λατρεία κάθε Κυριακή, όλο τον χρόνο, με βάση το ημερολόγιο).     

Υπάρχουν και άλλες μορφές συνεργασίας  με την κρατούσα Εκκλησία, όπως π.χ. η συμμετοχή Μελών της Εταιρίας σε ορθόδοξα Συνέδρια και Επιστημονικές συναντήσεις, όπου πραγματοποιούν εισηγήσεις και παρεμβάσεις σ' αυτές, καθώς και συναντήσεις που οργανώνει η Εταιρία με συμμετοχή παραγόντων της κρατούσας Εκκλησίας1. Σε όλα αυτά τα φόρα το όνομα της Εταιρίας ακούγεται, γίνεται αγαθή μνεία των εκδόσεών της και σφυρηλατούνται καλές σχέσεις και συνεργασίες. Βασικό ρόλο σε όλη αυτή την κίνηση παίζουν ο πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης της Εταιρίας Μητροπολίτης Δημητριάδος κ.κ. Ιγνάτιος και ο διευθυντής της Εταιρίας, κ. Μιχ. Χατζηγιάννης, ο οποίος ως ορθόδοξος θεολόγος έχει πολύ καλές δυνατότητες και προσβάσεις σε πρόσωπα και φορείς που θα βοηθήσουν την ευρύτερη εξάπλωση της Βίβλου στην Ελλάδα2.

Ο διεθνής Αντίκτυπος

Η Ελλάδα ήταν αναπόφευκτο να αποτελέσει παράδειγμα στις Ηνωμένες Βιβλικές Εταιρίες, τόσο για την Κύπρο όσο και για τις άλλες Βιβλικές Εταιρίες της Ορθόδοξης Ευρώπης.

Έτσι, με πρωτοβουλία της Ελληνικής Βιβλικής Εταιρίας και σε συνεργασία με τις Ηνωμένες Βιβλικές Εταιρίες, έχει αρχίσει τα τελευταία 3-4 χρόνια ένας διάλογος της Ορθόδοξης Εκκλησίας με τις Ηνωμένες Βιβλικές Εταιρίες, που διεξάγεται μέσα από μια "Επιτροπή Συντονισμού  του Ορθόδοξου Διαλόγου" (Orthodox Dialog Coordinating Committee -ODCC). Στην επιτροπή αυτή μετέχει ο διευθυντής της Εταιρίας και ο καθηγητής της Παλαιάς Διαθήκης κ. Μ. Κωνσταντίνου (μέλος της Εταιρίας). Ο διάλογος αυτός έχει σκοπό την προώθηση της συνεργασίας των Ηνωμένων Βιβλικών Εταιριών με τα Πατριαρχεία (Κων/πόλεως, Αντιοχείας, Αλεξανδρείας, Ιεροσολύμων και την Αρχιεπισκοπή της Κύπρου). Ενώ δηλαδή οι Ηνωμένες Βιβλικές Εταιρίες τόσα χρόνια δεν ήξεραν ούτε μπορούσαν να διανοηθούν τίποτε για μια τέτοια δυνατότητα, μέσα από την αλλαγή της κατάστασης της Εταιρίας στην Ελλάδα, που προαναφέραμε, δημιουργούνται προοπτικές τόσο για τη διάδοση της Γραφής στον Ορθόδοξο χώρο με εταίρους τα Ορθόδοξα Πατριαρχεία, όσο και για μεταφράσεις των Γραφών στις σύγχρονες γλώσσες (π.χ. αρμενική, ρωσική κλπ.)

Μια άλλη δραστηριότητα με διεθνή διάσταση είναι η κριτική έκδοση του βυζαντινού κειμένου από το επιστημονικό τμήμα των Ηνωμένων Βιβλικών Εταιριών. Στην προσπάθεια αυτή συμμετέχει ο καθηγητής της Καινής Διαθήκης κ. Ι. Καραβιδόπουλος, που είναι ένας από τους κορυφαίους διεθνώς σε θέματα κριτικού κειμένου της Καινής Διαθήκης -μέλος επίσης της Ελληνικής Βιβλικής Εταιρίας. Για την έκδοση αυτή, μάλιστα, πρόκειται να υπάρξει επίσημη συνεργασία με την Ιερά Σύνοδο, ώστε η έκδοση να μπορεί άνετα να χρησιμοποιηθεί και στην Ελλάδα.

Το αποτέλεσμα της Συνεργασίας

Κι εδώ θα ρωτούσε κανείς, ποιο είναι το πρακτικό αποτέλεσμα αυτής της οικουμενικής συνεργασίας στην Ελλάδα; Υπάρχουν συγκεκριμένα, χειροπιαστά αποτελέσματα, ιδιαίτερα στη διάδοση της Βίβλου στην Ελλάδα; Ωφελήθηκε η διάδοση της Βίβλου στην Ελλάδα απ' αυτή τη συνεργασία;

Η αξιοθαύμαστη εξέλιξη είναι προφανής: Στον μεταφραστικό τομέα, ήδη από το 1850 κυκλοφορούσε η γνωστή μετάφραση του αρχιμανδρίτη και καθηγητή της Φιλοσοφικής Σχολής του Παν/μίου Αθηνών Νεόφυτου Βάμβα σε μια αρχαϊκή γλώσσα, που σήμερα είναι νεκρή. Το 1967 η τότε Βιβλική Εταιρία κυκλοφόρησε μετάφραση της Καινής Διαθήκης σε μια απλή καθαρεύουσα, από ομάδα Καθηγητών του Παν/μίου υπό τον αείμν. Βασίλειο Βέλλα. Το 1985 κυκλοφόρησε επίσης η Καινή Διαθήκη στη δημοτική πια, και σε μονοτονικό σύστημα, από τους Καθηγητές Αγουρίδη, Βασιλειάδη, Γαλάνη, Γαλίτη, Καραβιδόπουλο και τον αείμν. Βασίλη Στογιάννο. Τέλος, το 1997 ολοκληρώθηκε και η Παλαιά Διαθήκη στη δημοτική από το εβραϊκό πρωτότυπο, που μαζί με την αναθεωρημένη μετάφραση της Καινής Διαθήκης στη δημοτική, συναποτέλεσαν την Αγία Γραφή στη δημοτική, τη γνωστή ως Νέα Μετάφραση της Βίβλου. Η Αγία Γραφή στην καθομιλουμένη γλώσσα κυκλοφορούσε για πρώτη φορά στην Ελλάδα!

Οι εγκρίσεις της Ιεράς Συνόδου και των Πατριαρχείων που εκδόθηκαν, όπως προαναφέρθηκε, γι' αυτή την τελευταία μετάφραση, εκτίναξαν την κυκλοφορία των εκδόσεων της Ελληνικής Βιβλικής Εταιρίας σε ύψη δυσθεώρητα.  Πρόκειται για την πιο ουσιαστική συμβολή της Ορθόδοξης Εκκλησίας στο έργο της Ελληνικής Βιβλικής Εταιρίας.

Να σημειωθεί ότι από τον Δεκέμβριο του 1992 μέχρι σήμερα (Δεκέμβριος 2003) έχουν κυκλοφορήσει (στα ελληνικά) 150.515 Άγιες Γραφές και 775.615 Καινές Διαθήκες (διαφόρων εκδόσεων), από τις οποίες 76.463 Άγιες Γραφές (σε περίοδο μόνο 6 ετών) και 747.652 Καινές Διαθήκες (σε περίοδο 11 ετών) είναι των δύο νέων μεταφράσεων: αυτής στη δημοτική και της παλαιότερης του Βέλλα. Μ' άλλα λόγια, πιο απλά, οι μισές Γραφές είναι της Νέας Μεταφράσεως στη δημοτική (μόνο στα 6 τελευταία χρόνια), και από τις Καινές Διαθήκες, μόνο το 3,5% είναι της μετάφρασης Βάμβα στα 11 χρόνια! Ιδιαίτερα, από τη μετάφραση στη δημοτική, τα 79.600 αντίτυπα είναι δίγλωσσες Καινές Διαθήκες στη νέα μετάφραση, που στα χρόνια 1999-2003 τυπώθηκαν ειδικά για συγκεκριμένες Μητροπόλεις, όπως έχει ήδη παραπάνω αναφερθεί.

Τέλος, φοβερή ώθηση του βιβλικού έργου στην πατρίδα μας αναμένεται να δώσει η μετάφραση της Παλαιάς Διαθήκης από το κείμενο των Εβδομήκοντα, το οποίο για την Ορθόδοξη Εκκλησία αποτελεί "πρωτότυπο" (base text). Για έναν Ευαγγελικό (Ελλάδας και Εξωτερικού) που έχει μάθει ότι το εβραϊκό είναι το "αυθεντικό" πρωτότυπο, αυτό ίσως να είναι πρωτάκουστο. Όμως, υπάρχουν σοβαρά επιχειρήματα για το αντίθετο, αφού οι Εβδομήκοντα στηρίχτηκαν σε προγενέστερο, και άρα αυθεντικότερο εβραϊκό, που σήμερα δεν υπάρχει!

Είτε το θέλουμε είτε όχι, η πραγματικότητα είναι ότι οι Ορθόδοξοι μπορούν εκεί που δεν μπορούν οι Ευαγγελικοί (διαθέτουν επιστημονικές μεταφράσεις, διασυνδέσεις, προβολή ακόμη κι από την τηλεόραση3, πλατιά αγορά, στήριξη και προβολή του έργου στη συνείδηση του Έλληνα). Απ' την άλλη μεριά και οι Ορθόδοξοι δεν μπορούν εκεί που μπορούν οι Ευαγγελικοί (οι τελευταίοι έχουν πιο "κατάλληλη" θεολογία, που θεωρεί κύρια πηγή αλήθειας τη Βίβλο, έχουν τον ενθουσιασμό να συνεισφέρουν οικονομικά και να διαδώσουν τη Γραφή, αλλά και μια Ιστορία 150 ετών πίσω τους διεξαγωγής του Βιβλικού έργου στην Ελλάδα από το 1817).

Τι πρέπει να γίνει; Αυτές οι δύο Ομολογίες είναι καταδικασμένες να συνεργαστούν στον οικουμενικό χώρο  της Ελληνικής Βιβλικής Εταιρίας.  Ο αιδέσ. Στέλιος Καλοτεράκης, πρώην αντιπρόεδρος της Εταιρίας και από τα ιδρυτικά της μέλη, είπε κάποτε πως "η Ελληνική Βιβλική Εταιρία είναι ο μόνος οικουμενικός χώρος που λειτουργεί κανονικά και έμπρακτα". Έτσι, η Ελληνική Βιβλική Εταιρία γίνεται ένας οικουμενικός χώρος Ειρήνης.

Μέσα στη θύελλα και στον ανταριασμένο ωκεανό του σημερινού μας κόσμου, όπου όλοι μιλούν για ειρήνη αλλά κανένας δεν είναι διατεθειμένος να βιώσει την ειρήνη του Χριστού, η Ελληνική Βιβλική Εταιρία εξακολουθεί να είναι ένας οικουμενικός χώρος ειρήνης. Κι ας ευχηθούμε, κι ας προσευχηθούμε, κι ας εργαστούμε όλοι, ώστε να παραμείνει ένας τέτοιος χώρος συνεργασίας, με αποτέλεσμα την ευρύτερη διάδοση της Βίβλου στην πατρίδα μας.

Ο απόστολος Παύλος διατύπωσε μια παράκληση όταν έγραφε στους Εφεσίους (4,3): "Να προσπαθείτε να διατηρείτε, με την ειρήνη που σας συνδέει μεταξύ σας, την ενότητα που δίνει το Πνεύμα του Θεού. Χρειάζεται καθημερινή προσπάθεια για να διατηρείται αυτός ο δεσμός της Ειρήνης, που μας δίνει το Πνεύμα του Θεού. Ειρήνη στις καρδιές μας, ειρήνη στις εκκλησίες μας, ειρήνη και συνεργασία μεταξύ μας.

      Είθε "ο Θεός της ειρήνης" να το χαρίσει αυτό σε όλους μας. Αμήν.  I

                             

Το ανωτέρω κείμενο αποτελεί ομιλία που έγινε στη Γερμανόφωνη Ευαγγελική Εκκλησία Θεσσαλονίκης (ίδρυμα Γκαίτε, 25.01.2004) στα πλαίσια της "Οικουμενικής Συμπροσευχής για την Ειρήνη (Εβδομάδα Παγκόσμιας Προσευχής για την Ενότητα των Χριστιανών)" με γενικότερο θέμα "Τη δική μου Ειρήνη σάς δίνω" (Ιω 14,27).

Ο κ. Χ. Νταγκουνάκης, νομικός,  είναι στέλεχος της Ελληνικής Βιβλικής Εταιρίας.

 

 

 

 

Ο Κύριος η σημαία μου

 

 

 

του κ. Ιω. Έρτσου

 

  

Έξοδος ιζ΄ 15

Ας πούμε την αλήθεια. Είναι, βέβαια, πικρή, ασύμφορη, ασυμβίβαστη. Όμως, είναι η αλήθεια. Η αλήθεια που μόνη σωστά ζυγίζει, ελέγχει, διαπιστώνει και φέρνει το κάποιο ευλογημένο αποτέλεσμα. Κι αν πρόκειται κάποιος άρρωστος να γίνει καλά, μόνο με μια σωστή διάγνωση της αρρώστιας του, με σωστούς τρόπους θεραπείας και με τα σωστά για την περίπτωσή του φάρμακα θα θεραπευτεί. Ο Κύριος κάποτε είπε: "Εγώ είμαι η αλήθεια" (Ιωάν. ιδ΄ 6), δίνοντάς μας έτσι τη σωστότερη εικόνα του Προσώπου Του. Διότι πράγματι Αυτός είναι η πηγή της κάθε ζωής και της κάθε δημιουργίας. Τα μάτια Του είναι ικανά τα πάντα να διακρίνουν, η δε καρδιά Του, βάσει των όσων έχει πει και κάμει για μας, μπορεί και θέλει αληθινά να γιατρέψει, να σώσει, να αναζωοποιήσει.

Όσοι ακόμα βρισκόμαστε στη ζωή τούτη και φέρουμε το Όνομά Του επάνω μας, μοιάζουμε μ' ένα μεγάλο στράτευμα, όπως ο Λόγος του Θεού μας λέει. Άλλος νωρίτερα, άλλος αργότερα, άλλος όταν ήταν νέος, άλλος στα μεγάλα του χρόνια, μ' ένα φυλλάδιο ή μ' ένα κήρυγμα, κάποτε, κάπως όλοι μας κληθήκαμε να γνωρίσουμε τον Κύριο Ιησού, να Τον αφήσουμε να γιατρέψει την άρρωστη ψυχή μας και "με το αίμα Του να μας πλύνη και να μας καθαρίση από πάσης αμαρτίας" (Α΄ Ιωάν. α΄ 7-9). Έτσι στρατευθήκαμε εθελοντικά στο δικό Του στρατό, για ν' ανήκουμε πια στο στράτευμά του Κυρίου, του οποίου σκοπός είναι να μάχεται με τη δύναμη του Κυρίου τις μάχες εναντίον της αμαρτίας, εναντίον του εχθρού της ψυχής μας κι εναντίον του πνεύματος του κόσμου και της σάρκας. Ένα στράτευμα τούτο που με τον Κύριο Αρχηγό προχωράει να δίνει σ' ένα χρεοκοπημένο κόσμο, σφόδρα αμαρτωλό, τα αγαθά μηνύματα της σωτηρίας του Χριστού. Να ευαγγελισθεί τους ταλαίπωρους συνανθρώπους του την Αγάπη, που διαρκώς τους περιμένει να τους χαρίσει ζωή, σωστή ζωή, ατέλειωτη ζωή.

Αλλ' ας ρίξουμε μια ματιά στην τωρινή εικόνα αυτού του στρατεύματος. Ας κάνουμε μια αληθινή διαπίστωση. Ας πούμε πάση θυσία και χωρίς υπεκφυγές την αλήθεια. Το στράτευμα του Κυρίου βρίσκεται αναστατωμένο, μισονικημένο, σε κατάσταση ατάκτου φυγής. Τι συνέβηκε;  Ποιος έφταιξε; Τι μπορεί να σώσει την κατάσταση; Ερωτήματα που μπορεί να σ' απασχολήσουν και να μ' απασχολήσουν και που την απάντησή τους εύκολα μπορούμε να βρούμε στον Λόγο του Θεού, με συνέπεια να προσαρμοστούμε σ' αυτήν, ταπεινούμενοι μπρος στο θρόνο της χάρης και του ελέους.

Αδελφέ μου, που για σένα και για μένα ορθώθηκε στην ιστορία της γης ένας σταυρός, με θύμα τον Υιόν του Θεού. Δεν υπάρχει για τον "ταπεινωμένο στην καρδιά και τον συντετριμμένο στο πνεύμα", πιστό, περίπτωση που να μη μπορεί ν' αποκατασταθεί στη σχέση του με τον Κύριο. Αλλά για ν' αποκατασταθείς: Αναγνωρίζεις πως δεν στάθηκες ένας πιστός και υπάκουος στρατιώτης του Χριστού; Πως εύκολα λιγοψύχησες, κουράστηκες, πέταξες κάτω τα όπλα σου; Πως, ακόμα, ίσως λιποτάκτησες από το στράτευμα του Κυρίου σου και κατά ένα φυσικό λόγο βρέθηκες ντροπιασμένος μέσα σε ξένο στρατόπεδο, εχθρικό προς Εκείνον; Πως συμμεριζόμενος ξένες χαρές και ζεσταίνοντας την παγωμένη καρδιά σου σε ξένες φωτιές, συνθηκολόγησες σ' ένα σωρό σημεία με τον εχθρό σου;

Αν ναι, ξέρε πως ποτέ αργά δεν είναι να ξεκινήσεις να περπατάς στο μονοπάτι που θα σε φέρει στα παλιά σου λημέρια, στους παλιούς ένδοξους αγώνες σου, στην ανανέωση της υπόσχεσης μιας υποτακτικής ξανά θητείας στο στράτευμα του Κυρίου σου.

Είναι πάντα εκεί ο ίδιος, ένδοξος, γεμάτος αγάπη και κατανόηση Αρχηγός σου. Σε περιμένουν τα όπλα σου "του φωτός, τα δεξιά και τα αριστερά" για να οπλιστείς, "η πανοπλία" σου η παλιά για να ντυθείς (Εφεσ. ς΄ 14), και πηγές δυνάμεως ακαταλύτου ζωής για να ενισχύσουν "τα παραλελυμένα σου χέρια" (Εβρ. ιβ΄ 12). Κοίταξε τη σημαία σου, την παραμελημένη σημαία σου και τόλμησε να τη σηκώσεις ξανά. Ας ακουστεί άλλη μια φορά η δυνατή φωνή σου, ας νιώσει η γη άλλη μια φορά το σταθερό βάδισμά σου, ας δουν οι φτωχοί και ταλαίπωροι συνάνθρωποί σου τον Κύριο στη ζωή σου, στον Κύριο σαν ορθωμένο λάβαρο στα χέρια σου (Εξ. ιζ΄ 15).

Τη ζωή μια φορά τη ζούμε, ποτέ δυο. Τις ευκαιρίες μια φορά μόνο τις έχουμε. Τις ευθύνες μας μια φορά μπορούμε να κρατήσουμε. Η ζωή κυλάει και φεύγει τόσο γρήγορα! Ο θάνατος, ή μάλλον ο ερχομός του Κυρίου σου, είναι έξω απ' το κατώφλι σου. Από ώρα σε ώρα, από στιγμή σε στιγμή. Και τότε; Τι θα σκεφτείς; Τι θα μπορείς πια να κάμεις; Τι θα τολμήσεις να πεις; Ποια λόγια θα βρεις να δικαιολογηθείς; Θα 'χεις μπροστά σου για πάντα Εκείνον, που ενώ "αυτός σε αγάπησε μέχρι τέλους" (Ιωάν. ιγ΄ 1), εσύ τόσο επιπόλαια και άπιστα Του φέρθηκες.

Πριν φτάσεις εκεί. Πριν αστοχήσεις περισσότερο στους σκοπούς σου. Πριν ασχοληθείς άλλο με τα όσα ασχολείσαι. Σταμάτησε για μια στιγμή. άφησε τη ματιά σου να πλανηθεί για λίγο δεξιά κι αριστερά, σ' έναν αγρό που αρνήθηκες και που είναι τόσο έτοιμος για θερισμό (Λουκ. ι΄ 2). Δώσε προσοχή στις καρδιές της απόγνωσης ενός κόσμου που χάνεται, που σαν το ξερό κλαδί καίγεται μέσα στη φωτιά της αμαρτίας. Αναλογίσου ποιος είσαι, ποιους τίτλους ο Κύριος σου 'χει δώσει, ποιες δυνάμεις σου παρέχει να γεύεσαι. Θυμήσου ποιο γλυκύ μήνυμα έχει μαλάξει την καρδιά σου και μπορεί να γεμίζει το στόμα σου. Λογάριασε ακόμα ποιες ευθύνες έχεις απέναντι σ' αυτό το δυστυχή κόσμο που σε περιβάλλει. Και σαν τίμιος χριστιανός που λογαριάζει πιο πολύ τις σκέψεις και τα σχέδια του Κυρίου απ' τα δικά του και σαν τίμιο κύτταρο της κοινωνίας στην οποία ανήκεις, πέσε στα γόνατα και πάρε τη σωστή θέση.

Θα βρεις ανταπόκριση στην καρδιά Εκείνου. Θα ξανανιώσεις τη φωτεινή παρουσία Του μέσα σου. Θα ξαναβρεθείς στρατευμένος στις τάξεις "των ευαγγελιζομένων αγαθά".

Είθε ο Κύριος να σου μιλήσει και να σε βοηθήσει. Και θα σου μιλήσει και θα σε βοηθήσει αν τίμια και καθαρά πρώτα Του μιλήσεις εσύ. Θα σκύψει να σε υπηρετήσει για άλλη μια φορά, και παίρνοντάς σε απ' το χέρι θα σ' οδηγήσει στους ίδιους πάντα δικούς Του σκοπούς, εκεί που απόλαυση και ησυχία σε περιμένει. Όπως ακριβώς μας το λέει στο Λόγο Του: "Πόσον ωραίοι είναι επί των ορέων οι πόδες του ευαγγελιζομένου, του κηρύττοντος ειρήνην! Του ευαγγελιζομένου αγαθά, του κηρύττοντος σωτηρίαν, του λέγοντος προς την Σιών, ο Θεός σου βασιλεύει!" (Ης. νβ΄ 7), του λέγοντος "έδωκας εις τους φοβουμένους σε σημαίαν δια να υψώνηται υπέρ της αληθείας" (Ψαλμ. ξ΄ 4).  I

 

 

 

 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]
Send mail with questions or comments about this web site. to webmaster- Copyright © 2006 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Last modified: 04/11/2006