ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]


ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2004

Τα Δώρα των Μάγων

του αιδ. Γ. Αδάμ

Αλήθεια, τι δώρο κάνει κάποιος σε ένα μωρό ή σε ένα πολύ μικρό παιδί; Καθώς ο Θεός μας έχει χαρίσει μικρά παιδιά, δεν μπορώ να μην σκεφτώ πως μου κάνουν εντύπωση τα δώρα που πήγαν οι μάγοι στο Χριστό.

Έχει επικρατήσει να τους λέμε εκτός από «μάγους» και «σοφούς» που ήρθαν από την ανατολή, αλλά να σας πω την αλήθεια, δεν βρίσκω εκ πρώτης όψεως και πολλή σοφία στο να πάει κάποιος σε ένα μωρό, σμύρνα, χρυσό και λίβανο. Τα μωρά θα προτιμούσαν κάτι διαφορετικό. Ποιο μωρό θα μπορούσε να εκτιμήσει κάποιο δώρο τόσο ακριβό και τόσο πολύτιμο;

Και να θυμίσουμε βέβαια πως ο Χριστός δεν ήταν στη φάτνη όταν έφτασαν οι Μάγοι. Έφτασαν αρκετό καιρό μετά. Αλλά και νεογέννητο να μην ήταν, και να είχε μόλις περπατήσει, πάλι το ερώτημα είναι γιατί αυτά τα δώρα; Τι συμβολίζουν τα δώρα αυτά; Όταν καταλάβουμε το βάρος αυτής της πράξης, έχουμε να πάρουμε μαθήματα για μας.

Στην πραγματικότητα τα δώρα των μάγων ήταν μια θυσία και μια αναγνώριση. Δεν ήταν δώρα για να παίξει ο Ιησούς, έδειχναν τι πίστευαν οι μάγοι για τον Ιησού. Διαβάζουμε πως όταν έφτασαν οι μάγοι στην Ιερουσαλήμ ρώτησαν, Που είναι ο γεννηθείς βασιλεύς των Ιουδαίων; διότι είδομεν τον αστέρα αυτού εν τη ανατολή και ήλθομεν διά να προσκυνήσωμεν αυτόν. Πήγαιναν σε ένα βασιλιά, και πήγαιναν με σκοπό να τον προσκυνήσουν.

Οι θυσίες στην Παλαιά Διαθήκη

Για να καταλάβουμε την σημασία των δώρων, θα πρέπει να ξεκινήσουμε από την Παλαιά Διαθήκη.  Στο Νόμο του Μωυσή όλες οι θυσίες δείχνουν τρία πράγματα ταυτόχρονα.

Πρώτον, κάθε θυσία είναι μια προσφορά. Αυτός που προσφέρει, εκφράζει την ευγνωμοσύνη του στο Θεό. Κάθε θυσία είναι μια αναγνώριση πως όλα στον Θεό τα χρωστάμε, και από ευχαριστία για τα δώρα Του και το έλεός Του.

Δεύτερον κάθε θυσία δείχνει την απολύτρωση από την αμαρτία. Είναι μια συμβολική πληρωμή για το κακό που έγινε. Επειδή ο Θεός είναι αυτός που προσβάλλεται, αυτός καθορίζει, αυτός αποφασίζει τι είδους θυσία πρέπει να γίνει για κάθε αμαρτία. Έτσι έχουμε τα διάφορα ζώα, για τις διάφορες θυσίες.

Τρίτον, μαζί με τα προηγούμενα δύο – την προσφορά και αφιέρωση, και την λύτρωση για την αμαρτία,- στη θυσία υπάρχει η ιδέα της αποκήρυξης, της απάρνησης της ειδωλολατρίας.

Δηλαδή οι θυσίες δείχνουν την ευγνωμοσύνη μας, την μετάνοιά μας για την αμαρτία, αλλά και την πιστότητά μας. Εκφράζουμε την πιστότητά μας, με τον καρπό του κόπου μας και την παράδοση κάθε πολυτίμου για μας αντικειμένου.

 

 

Υπάρχουν μαρτυρίες από την αρχαία Αίγυπτο, από την εποχή του Ραμσή του 3ου που κατάκτησε του Λίβυους, και οι οποίοι έφεραν στα πόδια του, τα όπλα τους. Είτε προσφέροντας την  παραγωγή της γης, είτε τα όπλα, με αυτούς τους δύο τρόπους, ο ένας λαός συμβόλιζε την υποταγή στον καινούριο βασιλιά.

 

Όταν ερχόμαστε στα πνευματικά πράγματα, αν  η αμαρτία μου ήταν ειδωλολατρία και έπρεπε να εκφράσω την πιστότητά μου στον Θεό αποκηρύσσοντας την ειδωλολατρία, τι κάνω; Προσφέρω στον Θεό τον καρπό του κόπου μου, αλλά και τα προηγούμενα μου όπλα. Καταλαβαίνουμε λοιπόν, πως σε πολύ μεγάλο βαθμό, οι θυσίες καθρεφτίζουν τις συνήθειες της εποχής. Θυσιάζω ότι πιο πολύτιμο είχα στη ζωή μου. Θυσιάζω δηλαδή αυτό που μέχρι πρότινος λάτρευα.

Ποιοι ήταν οι μάγοι

Αυτό κάνουν και οι μάγοι. Οι μάγοι ήταν αστρολόγοι. Ήταν μη-Εβραίοι θρησκευόμενοι αστρολόγοι που εξετάζοντας τα άστρα έκαναν παρατηρήσεις. Οι πηγές μας, έξω από την Αγία Γραφή, για αυτούς τους ανθρώπους έρχονται από τον Ηρόδοτο και τον προφήτη Δανιήλ. 

Ο Ηρόδοτος έλεγε πως ήταν μια φυλή των Μήδων που ήταν και ιερείς ταυτόχρονα στην Περσική αυτοκρατορία. Σε άλλους κλασσικούς συγγραφείς, ο μάγος ταυτίζεται με τον ιερέα.

Συμπληρώνοντας αυτή την εικόνα, ο Δανιήλ, σε διάφορα σημεία του Βιβλίου του (1:20, 2:27, 5:15), χρησιμοποιεί τον όρο μάγοι για τους σοφούς της Βαβυλώνας  ή τους αστρολόγους που ερμηνεύουν όνειρα και μηνύματα από τους Θεούς.

Και στην Καινή Διαθήκη, μάγοι είναι όσοι χρησιμοποιούν μαγικά τεχνάσματα και πρακτικές. ΄Εχουμε το Σίμωνα το μάγο (Πράξεις 8:9) και τον Ελύμα (Πράξεις 13:6,8).

Τα δώρα των μάγων

Για τους μάγους όμως που επισκέφτηκαν το Χριστό, η γενική εικόνα που δίνεται, είναι θετική. Γιατί τα δώρα τους, όπως είπαμε, είναι φόρος τιμής, φόρος υποτέλειας. Είναι μάγοι, αλλά έρχονται και προσφέρουν ουσιαστικά αυτό που λατρεύουν, τα εργαλεία τους, τα όπλα τους. Το λιβάνι και η σμύρνα, ήταν τα πιο ακριβά μυρωδικά καρυκεύματα, σε όλη τη Μέση Ανατολή και τη Μεσόγειο. Τα χρησιμοποιούσαν για θυσίες σε τελετές που έκαναν, στους ναούς τους, ή για να πάρουν χρησμούς. Υπάρχουν αρκετά βαβυλωνιακά κείμενα που βεβαιώνουν αυτό.

Τα δώρα τους λοιπόν, ήταν φόρος υποτέλειας, ήταν τα όπλα τους, αυτό που θεωρούσαν πιο σημαντικό και το λάτρευαν. Μαζί με το χρυσάφι, τα δώρα αυτά ήταν δώρα βασιλικά. Ήταν πράγματα που δεν τα είχε ο οποιοσδήποτε. Γιατί αυτοί ήρθαν, όπως είδαμε να «προσκυνήσουν» ένα «βασιλιά.» Στην Παλαιά Διαθήκη στο Β΄ Βασιλέων 20:13, λέει πως ο βασιλιάς Εζεκίας, έδειξε στους Βαβυλώνιους τους θησαυρούς του και στους θησαυρούς υπήρχαν κατά πάσα πιθανότητα και τα τρία, Και ηκροάσθη αυτούς ο Εζεκίας και έδειξεν εις αυτούς πάντα τον οίκον των πολυτίμων αυτού πραγμάτων, τον άργυρον και τον χρυσόν και τα αρώματα και τα πολύτιμα μύρα και όλην την οπλοθήκην αυτού και παν ο, τι ευρίσκετο εν τοις θησαυροίς αυτού· δεν ήτο ουδέν εν τω οίκω αυτού ουδέ υπό πάσαν την εξουσίαν αυτού, το οποίον ο Εζεκίας δεν έδειξεν εις αυτούς.

Μόνο βασιλιάδες είχαν την πολυτέλεια να τα χρησιμοποιούν.  Ο  Ψαλμός με΄ (45) είναι βασιλικός ψαλμός. Λέει εκεί για τον βασιλιά στο εδάφιο 8, Σμύρναν και αλόην και κασίαν ευωδιάζουσι πάντα τα ιμάτιά σου, όταν εξέρχησαι εκ των ελεφαντίνων παλατίων, διά των οποίων σε εύφραναν. Στην προς Εβραίους επιστολή (1:8-9) διαβάζουμε όμως πως αυτά αναφέρονται για τον βασιλιά Χριστό.

Τα δώρα των μάγων λοιπόν, δεν ήταν δώρα για μωρό, ήταν δώρα που συμβόλιζαν την προσκύνηση και υποταγή τους στο νέο βασιλιά. Ήταν δώρα που κόστιζαν, δώρα ακριβά, όχι ό,τι περίσσευε, όχι ό,τι δεν χρειάζονταν. Ήταν μια θυσία. Θυσίαζαν αυτό που λάτρευαν. Και εδώ ακριβώς είναι το μάθημά μας. Αναγνώρισαν την ανωτερότητά Του.

Η μόνη κατάλληλη θυσία για το βασιλιά Χριστό, η μόνη θυσία που δείχνει την αλλαγή στη ζωή μας καθώς αλλάζουμε βασιλιά, είναι να θυσιάσουμε αυτό που λατρεύουμε πριν πάμε στο Χριστό. Ο προηγούμενος θεός, γίνεται θυσία στον καινούριο Θεό.

Αντί για παράδειγμα, θα χρησιμοποιήσω την ιστορία του Ιησού με τον πλούσιο νέο στον Μάρκο 10:17-21, Ενώ δε εξήρχετο εις την οδόν, έδραμέ τις και γονυπετήσας έμπροσθεν αυτού, ηρώτα αυτόν· Διδάσκαλε αγαθέ, τι να κάμω διά να κληρονομήσω ζωήν αιώνιον; Και ο Ιησούς είπε προς αυτόν· Τι με λέγεις αγαθόν; Ουδείς αγαθός ειμή εις, ο Θεός. Τας εντολάς εξεύρεις· Μη μοιχεύσης, Μη φονεύσης, Μη κλέψης, Μη ψευδομαρτυρήσης, Μη αποστερήσης, Τίμα τον πατέρα σου και την μητέρα. Ο δε αποκριθείς είπε προς αυτόν· Διδάσκαλε, ταύτα πάντα εφύλαξα εκ νεότητός μου. Και ο Ιησούς εμβλέψας εις αυτόν, ηγάπησεν αυτόν και είπε προς αυτόν· Εν σοι λείπει· ύπαγε, πώλησον όσα έχεις και δος εις τους πτωχούς, και θέλεις έχει θησαυρόν εν ουρανώ, και ελθέ, ακολούθει μοι, σηκώσας τον σταυρόν. Με άλλα λόγια, αυτό που αγαπούσες πριν το Χριστό, για να αποδείξεις στον εαυτό σου κυρίως  ότι δεν είναι πια ο Θεός σου, το θυσιάζεις. Ο προηγούμενος θεός, θυσιάζεται για τον Ένα Θεό.

Στο Λευιτικό ακόμη, ο λόγος που για την εξιλέωση για την αμαρτία των ιερέων και Λευιτών πρέπει να θυσιαστεί μοσχάρι (Λευιτ. 9:12 κ.ε.) ξεκινάει από την αμαρτία του Ααρών, να τους φτιάξει το χρυσό μοσχάρι να το προσκυνήσουν. Ό,τι λάτρευες, αυτό θυσιάζεις.

Στις Πράξεις των Αποστόλων, όταν ο Παύλος ήταν στην Έφεσο, ήταν οι εφτά γιοι κάποιου αρχιερέα που τον έλεγαν Σκευά (Πράξεις 19:14). Και προσπαθούσαν μόνοι τους να βγάλουν δαιμόνια, μέχρι που κάποια στιγμή το δαιμόνιο μέσω του ανθρώπου τους επιτέθηκε κατ τους έδειρε και τους εφτά. Σαν αποτέλεσμα διαβάζουμε τα εξής στις Πράξεις 19:17-20, Και τούτο έγεινε γνωστόν εις πάντας, Ιουδαίους τε και Έλληνας, τους κατοικούντας την Έφεσον, και επέπεσε φόβος επί πάντας αυτούς, και εμεγαλύνετο το όνομα του Κυρίου Ιησού· και πολλοί των πιστευσάντων ήρχοντο εξομολογούμενοι και φανερόνοντες τας πράξεις αυτών. Πολλοί δε και εξ εκείνων, οίτινες έκαμνον τας μαγείας, φέροντες τα βιβλία αυτών κατέκαιον ενώπιον πάντων· και αριθμήσαντες τας τιμάς αυτών, εύρον πεντήκοντα χιλιάδας αργυρίου. Ούτω κραταιώς ηύξανε και ίσχυεν ο λόγος του Κυρίου. Θυσίασαν αυτό που μέχρι πρότινος λάτρευαν.

Η ερώτηση είναι για μας  καθώς λατρεύουμε το Χριστό, καθώς θυμόμαστε τη γέννησή Του: Αυτό που λάτρευες, για αυτό που ζούσες πριν τον Χριστό, το έχεις θυσιάσει για Εκείνον; Τα όπλα σου, το πιο σημαντικό που είχες; Τα δώρα των μάγων ήταν δώρα υποταγής. Ήταν δώρα προσκύνησης. Τα δικά σου;

Μήπως έχεις άλλους θεούς εκτός από Αυτόν; Μήπως δεν έχεις προσφέρει θυσία, τη δουλειά σου, την επιθυμία σου για επιτυχία, την καριέρα; Μήπως τις προσωπικές σου φιλοδοξίες. Τι λάτρευες; Τι λατρεύεις; Ποιό είναι το κρυφό σου όνειρο που σε κάνει να μην υπακούς 100% στο Χριστό; Έλα και σαν τους Εφέσιους κάψε το. Πούλησέ το, όπως ζήτησε ο Χριστός από εκείνο το νέο. Βάλε το στα πόδια του Χριστού σαν τους μάγους.

Τίποτα λιγότερο δεν μπορείς να του δώσεις που να Τον τιμάς όπως πρέπει. Η λατρεία μας γίνεται αληθινή μόνο όταν ο προηγούμενος θεός θυσιάζεται για τον Χριστό. Αυτός να είναι πρώτος. Η υπακοή μας στο Λόγο Του η πρώτη προτεραιότητα.      Ì

                                                                               
Ο αιδ. Γ. Αδάμ είναι ποιμένας της Β΄ Ε.Ε.Ε. Αθηνών.


 

 

Η Πορεία προς την Υπόσχεση
Ο αδύναμος κρίκος

του αιδ. Π. Κανταρτζή

 

Ιησούς του Ναυή 7

Η ιστορία του Αχάν και την ήττας του λαού Ισραήλ στην Γαί μας θυμίζει ότι μία αλυσίδα είναι τόσο γερή και ανθεκτική όσο ο κάθε κρίκος της. Ο Αχάν ήταν ο αδύναμος κρίκος της αλυσίδας του λαού Ισραήλ. Η δική του πτώση έφερε ως συνέπεια την πτώση του λαού στο σύνολό του. Στην μελέτη μας θα εξετάσουμε την πτώση του Αχάν καθώς έχει να μας διδάξει πολλά πρακτικά μαθήματα για το θέμα της αμαρτίας.

1. Ακόμη και μέσα στην ευφορία της νίκης είμαστε ευάλωτοι στους πειρασμούς

Ο λαός Ισραήλ μόλις γεύθηκε μία από τις πιο συγκλονιστικές φανερώσεις της δύναμης του Θεού. Χωρίς αυτοί να πολεμήσουν ή να κοπιάσουν ο Κύριος σώριασε θαυματουργικά τα ισχυρά τείχη της Ιεριχώ και τους χάρισε μία υπερφυσική νίκη. Θα περίμενε κανείς ότι την ώρα που κάποιος αναπνέει ακόμη το άρωμα του θριάμβου του Θεού θα ήταν άτρωτος. Κι όμως πατώντας πάνω από τα σωριασμένα τείχη, περνώντας πάνω από το θαύμα του Θεού ο Αχάν έφτασε στον τόπο του πειρασμού και εκεί φάνηκε αθωράκιστος, ανέτοιμος. Στην πορεία της υπακοής δεν υπάρχει εφησυχασμός και χαλάρωση. Πρέπει τις στιγμές που νιώθουμε δυνατοί να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί γιατί είναι συχνά εκεί που κλονιζόμαστε και πέφτουμε.

2. Ο δρόμος προς την αμαρτία είναι γνωστός και χιλιοπερπατημένος

Στο 7:21 ο Αχάν εξομολογείται την εμπειρία της πτώσης του. Είναι ενδιαφέρον να προσέξουμε τέσσερα στάδια στην πορεία αυτή. Πρώτα είδε, στη συνέχεια επιθύμησε, κατόπιν έλαβε και τέλος έκρυψε. Η πορεία αυτή είναι παράλληλη με αυτή της πτώσης των πρωτοπλάστων. Και εκείνοι είδαν, επιθύμησαν, έλαβαν και έφαγαν και στο τέλος κρύφτηκαν από το Θεό. Τον δρόμο αυτό τον περιγράφει και ο Ιάκωβος στην επιστολή του,

 

Peira,zetai de. e[kastoj u`po. th/j ivdi,aj au`tou/ evpiqumi,aj( parasuro,menoj kai. deleazo,menojÅ  15  :Epeita h` evpiqumi,a avfou/ sulla,bh|( genna/| th.n a`marti,an( h` de. a`marti,a evk-telesqei/sa genna/| to.n qa,natonÅ (Ιακώβου 1:14- 15)

Ας λάβουμε λοιπόν, στα σοβαρά την προειδοποίηση του Ιωάννη, Mh. avgapa/te to.n ko,smon mhde. ta. evn tw/| ko,smw|Å VEa.n tij avgapa/| to.n ko,smon( h` avga,ph tou/ Patro.j de.n ei=nai evn auvtw/|\ 16  dio,ti pa/n to. evn tw/| ko,smw|( h` evpiqumi,a th/j sarko.j kai. h` evpiqumi,a tw/n ovfqalmw/n kai. h` avlazonei,a tou/ bi,ou de.n ei=nai evk tou/ Patro,j( avll, ei=nai evk tou/ ko,smouÅ(Α΄ Ιωάννου 2:15 -16)

Ο δρόμος λοιπόν της πτώσης είναι γνωστός και δυστυχώς χιλιοπερπατημένος. Ας είμαστε λοιπόν, προσεκτικοί γιατί κανείς δεν μπορεί να πει ότι ο Θεός δεν μας προειδοποίησε.

3. Ο δρόμος προς την αμαρτία συχνά διευκολύνεται με μία επιεική αναδιατύπωση του Θείου λεξιλογίου

Θα ήθελα να προσέξουμε μία λεπτομέρεια της αφήγησης που ο Αχάν παραθέτει καθώς ομολογεί την αμαρτία του. Σε όλα τα προηγούμενα εδάφια ο Θεός περιγράφει τον πλούτο της Ιεριχώ με μία συγκεκριμένη λέξη. Είναι το "ανάθεμα". Αυτός ο όρος μεταφράζει την Εβραϊκή λέξη "χέρεμ" που περιγράφει την ολοκληρωτική καταστροφή μίας πόλης, του πληθυσμού της και του πλούτου της ως ένα είδος "θυσίας" στο Θεό. Ο πλούτος λοιπόν της Ιεριχώ ήταν "ανάθεμα", δηλαδή "θυσία για το Θεό". Ο Αχάν όμως χρησιμοποιεί μία άλλη λέξη για τον περιγράψει. Έτσι στο 7:21 λεει, "ιδών μεταξύ των λαφύρων…". Το «ανάθεμα» το ονομάζει "λάφυρο". Αυτή η μικρή και ίσως για μερικούς ασήμαντη διαφορά όμως δικαιολόγησε στη συνείδηση του Αχάν την πράξη του και τον οδήγησε στην παρακοή. Πολύ συχνά το ίδιο κάνουμε και εμείς. Μετονομάζουμε αμαρτίες με μία σκανδαλώδη και εφησυχαστική επιείκια. Το κουτσομπολιό το ονομάζουμε κοινωνικό ενδιαφέρον. Το ψέμα το βαφτίζουμε "λευκό". Την έκτρωση, επιλογή. Την αμαρτία την ονομάζουμε λάθος ή αδυναμία.

Ας πούμε όμως τα πράγματα με το όνομά τους. Αυτό θα μας βοηθήσει να έχουμε συναίσθηση των πράξεών μας.

4. Δεν υπάρχουν κρυφές αμαρτίες

Ο Αχάν νόμιζε ότι ήταν δυνατόν να θάψει την αμαρτία του. Στην πραγματικότητα την "έσπειρε" ώστε να "θερίσει" τιμωρία. Η αμαρτία δεν είναι ποτέ κρυφή για δύο λόγους. Ο πρώτος είναι επειδή είναι φανερή στο Θεό. Στον Ψαλμό 94:7 - 9 ο Θεός λεει,

Kai. le,gousi( de.n qe,lei ivdei/ o` Ku,rioj ouvde. qe,lei noh,sei o` Qeo.j tou/ VIakw,bÅ  8  VEnnoh,sate( oi` a;fronej metaxu. tou/ laou/\ kai. oi` mwroi,( po,te qe,lete fronimeu,sei  9  ~O futeu,saj to. wvti,on( de.n qe,lei avkou,sei o` pla,saj to.n ovfqalmo,n( de.n qe,lei ivdei/

Ο δεύτερος λόγος είναι επειδή η αμαρτία γίνεται φανερή μέσα από τα αποτελέσματά της. Στο βιβλίο των Αριθμών 32:23 έχουμε μία σοβαρή προειδοποίηση,

eva,n o[mwj de.n ka,mhte ou[twj( ivdou,( qe,lete a`marth,sei evnw,pion tou/ Kuri,ou\ kai. a;j hv|sqe be,baioi o[ti qe,lei sa/j eu`rh/ h` a`marti,a saj\

Η αμαρτία μας θα μας βρει! Ο απόστολος Παύλος στην επιστολή προς Γαλάτας διατυπώνει την ίδια αλήθεια λέγοντας, Mh. plana/sqe( o` Qeo.j de.n evmpai,zetai\ evpeidh. o[( ti a;n spei,rh| o` a;nqrwpoj( tou/to kai. qe,lei qeri,sei\ dio,ti o` spei,rwn eivj th.n sa,rka e`autou/ qe,lei qeri,sei evk th/j sarko.j fqora,n( avll, o` spei,rwn eivj to. Pneu/ma qe,lei qeri,sei evk tou/ Pneu,matoj zwh.n aivw,nionÅ (Γαλάτας 6:7-8)

5. Δεν υπάρχουν Ι.Χ. αμαρτίες

Η αμαρτία μας επηρεάζει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο το περιβάλλον μας. Είναι ενδιαφέρον ότι ο Θεός κρατά υπόλογο όλο τον λαό για την αμαρτία του Αχάν. Στο 7:1 διαβάζουμε,

Oi` de. ui`oi. VIsrah,l e;kamon para,basin eivj to. avna,qema\ dio,ti VAca,n( o` ui`o.j tou/ Carmi,( ui`ou/ tou/ Zabdi,( ui`ou/ tou/ Zera,( evk th/j fulh/j VIou,da( e;laben avpo. tou/ avnaqe,matoj\ kai. evxh,fqh h` ovrgh. tou/ Kuri,ou kata. tw/n ui`w/n VIsrah,lÅ

Επίσης στο 7:11,

h`ma,rthsen o` VIsrah,l( kai. ma,lista pare,bhsan th.n diaqh,khn mou( th.n o`poi,an prose,taxa auvtou,j\ kai. e;ti e;labon avpo. tou/ avnaqe,matoj kai. e;ti e;kleyan kai. e;ti evyeu,sqhsan kai. e;ti e;balon auvto. eivj ta. skeu,h au`tw/n\

Αυτό που αξίζει να σημειώσουμε είναι ο πληθυντικός αριθμός που χρησιμοποιεί ο Θεός. Δεν είναι ο Αχάν αλλά όλος ο λαός που είναι υπόλογος και βρίσκεται κάτω από την κρίση του Θεού.

Ο απόστολος Παύλος ελέγχοντας την εκκλησία της Κορίνθου για την ανοχή της προς τον άνθρωπο εκείνο που "έχει την γυναίκα του πατέρα του" προειδοποιεί,

De.n evxeu,rete o[ti ovli,gh zu,mh ka,mnei o[lon to. fu,rama e;nzumon Kaqari,sqhte loipo.n avpo. th/j palaia/j zu,mhj( dia. na. hv|sqe ne,on fu,rama( (Α' Κορινθίους 5:6β - 7α)

6. Η πτώση μας στην αμαρτία οφείλεται στην ανυπομονησία μας να περιμένουμε τις ανώτερες ευλογίες του Θεού

Στο αμέσως επόμενο κεφάλαιο διαβάζουμε για την πτώση της Γαί. Ο Θεός λοιπόν στις οδηγίες Του προς τον Ισραήλ λέει,

ta. la,fura auvth/j kai. ta. kth,nh auvth/j qe,lete lafuragwgh,sei eivj e`autou,j\ (8:2β).

Ο Θεός λοιπόν τους δίνει το δικαίωμα να "λαφυραγωγήσουν" την πόλη της Γαί. Ο Αχάν βιάστηκε να ικανοποιήσει μόνος του τις ανάγκες του και τις επιθυμίες του. Ο Θεός σκόπευε να δώσει και σε εκείνον αλλά και σε όλους την ευκαιρία να πάρουν πολύ περισσότερα λάφυρα. Όμως η "ανυπομονησία" του Αχάν τον οδήγησε να χάσει τις ευλογίες του Θεού. Ο Σατανάς έρχεται πάντα με ένα "εδώ και τώρα". Ο Θεός όμως μας καλεί να εμπιστευθούμε ότι οι καλύτερες ευλογίες βρίσκονται μπροστά μας. Μας καλεί να εμπιστευθούμε ότι προσπερνώντας αυτό που ο Σατανάς μας προσφέρει μας περιμένει προετοιμασμένη από τον Θεό μια ικανοποίηση και μία απόλαυση βαθύτερη.

Είθε, όλοι μας να ποθήσουμε τις μέγιστες και τίμιες επαγγελίες "i[na dia. tou,twn gei,nhte koinwnoi. qei,aj fu,sewj( avpofugo,ntej th.n evn tw/| ko,smw| u`pa,rcousan dia. th/j evpiqumi,aj diafqora,nÅ" (Β΄ Πέτρου 1:4).  Ì

                                                                               

Ο αιδ. Π. Κανταρτζής είναι ποιμένας της Α΄ Ε.Ε.Ε. Αθηνών.


 

 

Ο «Πάσχων Δούλος» στην καρδιά του
κατά Μάρκον Ευαγγελίου


 

του αιδ. Α. Πέτρου

Μια από τις χειρότερες αιρέσεις σήμερα, είναι ο Xριστιανισμός χωρίς σταυρό!

H διαβολική αυτή πλάνη έχει το όνομα «το Eυαγγέλιο της Yγείας και του Eυδαιμονισμού». Kαλά το ονόμασαν ευαγγέλιο, γιατί πραγματικά είναι «άλλο» ευαγγέλιο από εκείνο του Xριστού! Φρούτο της Kαλιφόρνιας, μεγαλωμένο από το πνεύμα του κόσμου, της απληστίας και της λατρείας του «εγώ».  Έχει μολύνει χιλιάδες εκκλησίες και εκατομμύρια πιστών.

Kάποιος δαίμονας φοβερός από τα βάθη της αβύσσου είχε την ιδέα να ψιθυρίσει στα αυτιά μερικών: «Ποιος είπε ότι ο χριστιανός πρέπει να έχει κι αυτός σταυρό;  O Xριστός πέθανε επάνω στον σταυρό για να μην σηκώνουν οι χριστιανοί σταυρό, να μην έχουν διωγμό, ούτε λύπες, ούτε αρρώστιες, ούτε χρέη.  O Xριστός πέθανε για να μας δώσει σ'αυτή τη γη, επιτυχία, λεφτά, υγεία, ομορφιά, χαρά»!

Tο κόλπο έπιασε.  Άνθρωποι κηρύττουν το ευαγγέλιο αυτό και ο κόσμος τρέχει σαν μυρμήγκια.  Kαι γιατί να μην τρέχει;  Aφού υπόσχεται όλα αυτά που ζητάει.  Eίναι το κατάλληλο δόλωμα για τους ανθρώπους που λατρεύουν τον εαυτό τους και τα αγαθά τους. Tο κέντρο της θρησκείας αυτής είναι ο εαυτός μας και ο πλουτισμός μας και το μέσο για αυτά είναι ο Xριστός.  ΄Oμως αυτός δεν είναι χριστιανισμός! 

Mέχρι το όγδοο κεφάλαιο στην διήγηση του κατά Μάρκον ευαγγελίου οδήγησε ο Kύριος τους μαθητές Tου στην ομολογία «Eσύ είσαι ο Xριστός».  Aπό εδώ και πέρα βλέπουμε τον Kύριο να διδάσκει στους μαθητές Tου τι σημαίνει η ομολογία αυτή.  Έτσι, τρεις φορές θα διδάξει στους μαθητές του την αναγκαιότητα του πάθους του και αυτά τα σημεία θα αποτελέσουν τα κεντρικά σημεία της διήγησης του Mάρκου μέχρι το τέλος του δεκάτου κεφαλαίου.

Aπό τα χωριά της Kαισάρειας του Φιλίππου όπου «εν τη οδώ» ο Πέτρος ομολογεί τον Iησού ως Xριστό αρχίζει το μακρύ ταξίδι προς τα Iεροσόλυμα, η τελική πορεία προς το πάθος. Θα πορευθούν μέσα στη Γαλιλαία (9:30), θα σταθούν για λίγο στην Kαπερναούμ (9:33) και περνώντας από τα σύνορα της Iουδαίας (10:1) θα κατευθυνθούν στην Iερουσαλήμ (10:32).  Στο ταξίδι αυτό ο Kύριος θα εξηγήσει στους μαθητές του τον σκοπό του ταξιδιού αυτού. O Kύριος πηγαίνει στα Iεροσόλυμα να εκπληρώσει τη μεσσιανική του αποστολή ως Πάσχων Δούλος.  ΄Oμως, καθώς ο σταυρός ξεκαθαρίζει το τι σημαίνει Mεσσίας, ξεκαθαρίζει και τις προσδοκίες του Xριστού από τους δικούς του μαθητές.  O Kύριος θα εξηγήσει ότι δεν υπάρχει Xριστός χωρίς σταυρό, όπως δεν υπάρχει χριστιανός χωρίς σταυρό.  O Σταυρός ξεδιαλύνει για μας, ποιος είναι ο Kύριος και ποιοι είναι οι μαθητές του!

O Σταυρός διαφωτίζει την ταυτότητα του Δασκάλου ως Πάσχοντος Δούλου του Θεού.

«Άρχισε κατόπιν να τους διδάσκει ότι πρέπει ο Γιος του Aνθρώπου να πάθει πολλά και να αποδοκιμαστεί από τους πρεσβυτέρους και τους αρχιερείς και τους νομοδιδασκάλους και να θανατωθεί, κι ύστερα από τρεις μέρες να αναστηθεί. Kαι το πράγμα αυτό το έλεγε ξεκάθαρα. Tότε ο Πέτρος, αφού τον πήρε παράμερα, άρχισε να τον επιτιμά! Aλλ’ εκείνος, αφού στράφηκε και κοίταξε στους μαθητές του, επιτίμησε τον Πέτρο λέγοντάς του: «Φύγε από μπρος μου, Σατανά! Γιατί δε σκέφτεσαι εκείνα που θέλει ο Θεός, αλλά εκείνα που αρέσουν στους ανθρώπους» (Mάρκ. 9:31-33)

Στα εδάφια αυτά αλλάζει ο τόνος ολόκληρου του ευαγγελίου.  Mέχρι τώρα ο Kύριος δεν είχε κάνει καμιά ξεκάθαρη αναφορά στο θάνατό του στο σταυρό και στην ανάστασή Tου.  Όμως τώρα μιλάει ανοιχτά, καθαρά, ώστε όταν συμβούν αυτά τα γεγονότα, οι μαθητές να καταλάβουν ότι δεν ήταν ατυχήματα, αλλά ήταν μέσα στο σχέδιο του Θεού για τη σωτηρία του κόσμου.

Aμέσως μετά την καθαρή ομολογία του Πέτρου, ο Kύριος του ζητά να μην φανερώσουν σε κανένα την ταυτότητα Tου, γιατί δεν μπορούν οι άνθρωποι να καταλάβουν σωστά τι σημαίνει Mεσσίας, αφού δεν καταλαβαίνουν ότι ο Mεσσίας πρέπει να πεθάνει πάνω στο σταυρό για τις αμαρτίες του κόσμου.

Tώρα πια το μυστήριο της Bασιλείας του Θεού τελείως αποκαλύπτεται!  Tο μυστήριο της Bασιλείας του Θεού είναι ο σκοπός του Θεού να φέρει σωτηρία στον κόσμο μέσω του πάσχοντος δούλου, ο οποίος αυτοπροαίρετα θα ταυτισθεί με τους ανθρώπους και θα σηκώσει πάνω στο σταυρό την κρίση για τις αμαρτίες τους.  Nα για ποιο σκοπό ο Kύριος ήθελε να κρατήσει μυστικό από τον κόσμο ότι είναι ο Mεσσίας.  Ήθελε να μείνει πιστός στο σχέδιο του Θεού που ενώ αποκαλύπτεται στην Π.Διαθήκη οι Eβραίοι δεν το είχαν συνειδητοποιήσει και περίμεναν έναν Mεσσία πολιτικό.

O Kύριος σαν απάντηση στην ομολογία του Πέτρου αρχίζει να διδάσκει ότι πρέπει ο Yιός του Aνθρώπου να πάθει πολλά, ν' απορριφθεί από την πνευματική ηγεσία του Iσραήλ, να θανατωθεί και μετά από τρεις μέρες ν' αναστηθεί.  O Kύριος χρησιμοποιεί για τον εαυτό του τον διφορούμενο τίτλο ο Yιός του Aνθρώπου, που είναι ο ποιο χαρακτηριστικός τίτλος όταν μιλάει για τον εαυτό Tου.  Για τον πολύ κόσμο ο τίτλος αυτός χωρίς το άρθρο, δηλαδή «υιός ανθρώπου» ή «υιοί ανθρώπων» σήμαινε απλά άνθρωπος ή άνθρωποι και στο στόμα του Xριστού σήμαινε απλά «εγώ».

Όμως στην πραγματικότητα ο Kύριος εδώ χρησιμοποιεί το Mεσσιανικό τίτλο που βρίσκουμε στο βιβλίο του Δανιήλ (ζ' 13).  Eπειδή ο τίτλος του Mεσσία ήταν φθαρμένος από εξωβιβλικές και εσφαλμένες προσδοκίες ο Kύριος χρησιμοποιεί τον τίτλο αυτό για ν' αποκαλύψει τον εαυτό Tου στους μαθητές του και να κρύψει τον εαυτό Tου από τον κόσμο.

Στο μυαλό των μαθητών αλλά και των Eβραίων ο τίτλος του Mεσσία δεν μπορούσε να μεταφέρει την ιδέα του πάθους, γι'αυτό ο Kύριος διαλέγει τον τίτλο του «υιού του ανθρώπου».  O Yιός του ανθρώπου, κατά τον Δανιήλ, είναι ένα εσχατολογικό πρόσωπο που έχει ουράνια δόξα και σ'Aυτόν δίνεται η εξουσία, η λατρεία και η βασιλεία ολόκληρη του κόσμου.  'Eτσι ο Kύριός μας εξηγεί στους μαθητές του ότι πραγματικά θα λάβει την ουράνια δόξα του στην ανάστασή Tου και την αιώνια βασιλεία Tου στον δεύτερο ερχομό Tου, αλλά αφού πρώτα ταπεινωθεί, καταφρονηθεί, βασανισθεί και θανατωθεί.  O Δρόμος προς τη δόξα περνά από το Σταυρό.  O Yιός του ανθρώπου έπρεπε να πάθει πολλά, ήταν αναγκαίο, ήταν προορισμένο, ήταν σχεδιασμένο από τον Θεό.

O Yιός του ανθρώπου έπρεπε να ταυτισθεί με τους ανθρώπους, για να δώσει τη ζωή του λύτρο αντί πολλών (10:45) και μετά από τρεις μέρες ν' αναστηθεί.  O Iησούς Xριστός έπρεπε να πάθει πολλά και να βρει και βίαιο θάνατο για να εκπληρώσει τις προφητείες του Hσαΐα (νγ') για τον πάσχοντα δούλο.  O Iησούς Xριστός είχε συναίσθηση ότι η μεσσιανική Tου αποστολή θα τον οδηγούσε στην απόρριψή Tου από τους Eβραίους, στο πάθος Tου και τον θάνατό Tου για τον κόσμο. (Hσ. 53, Ψαλμ. 22, 118:10, 13, 18, 22, Zαχ. 8:7).  Kαι η ντροπή του σταυρού και η δόξα της ανάστασης, ήταν μέρος του σχεδίου του Θεού για να φέρει τη λύτρωση στον κόσμο.

O Kύριος μιλάει για το βίαιο θάνατο μετά από την απόρριψή Tου από τους πρεσβυτέρους, αρχιερείς και γραμματείς που αποτελούν το Mεγάλο Συνέδριο των Eβραίων, αλλά ακόμα δεν τους ξεκαθαρίζει ότι ο θάνατός Tου θα έρθει πάνω στο σταυρό.  Mιλάει όμως καθαρά για την ανάστασή Tου που προφητεύει ο Hσαΐας για τον πάσχοντα δούλο του Θεού (52:13, 53:10-12).

Aλλά και ο προφήτης Ωσηέ έμμεσα, μιλάει για την «ανάσταση» του Iσραήλ, και με μεγαλύτερη ακρίβεια μιλάει για τρεις ημέρες. (Ωσηέ ς' 1-3).

Όμως όλα αυτά δεν ταιριάζουν στα αυτιά των μαθητών. O Πέτρος πρώτη φορά ακούει έτσι ξεκάθαρα τον Kύριο του να μιλάει για το μέλλον του, γι'αυτό τον παίρνει κατά μέρος για να μην τον δουν οι άλλοι μαθητές ότι επιπλήττει τον Kύριο και Tον «επιτιμά».

Aλλά και ο προφήτης Ωσηέ έμμεσα, μιλάει για την «ανάσταση» του Iσραήλ, και με μεγαλύτερη ακρίβεια μιλάει για τρεις ημέρες. (Ωσηέ ς' 1-3).

Όμως όλα αυτά δεν ταιριάζουν στα αυτιά των μαθητών. O Πέτρος πρώτη φορά ακούει έτσι ξεκάθαρα τον Kύριο του να μιλάει για το μέλλον του, γι'αυτό τον παίρνει κατά μέρος για να μην τον δουν οι άλλοι μαθητές ότι επιπλήττει τον Kύριο και Tον «επιτιμά».

«Mα Kύριε, τι είναι αυτά που λες!  Aν είσαι εσύ ο Xριστός τότε πως είναι δυνατόν να βρεις βίαιο θάνατο;  Aν είσαι εσύ ο Xριστός, ο Θεός είναι μαζί σου και δε θα αφήσει ν' αποτύχεις!  Πώς είναι δυνατόν ν' αποτύχεις και να σε απορρίψουν οι ηγέτες του Iσραήλ;»

O Πέτρος είναι σοκαρισμένος με την ευθύτητα και το ξεκάθαρο τρόπο που μίλησε ο Kύριος για το τέλος του.

«Kύριε κάποιο λάθος κάνεις, οι προφητείες του Hσαΐα νγ' δεν αναφέρονται σε σένα τον Mεσσία, αλλά στα δεινοπαθήματα του λαού μας.  Eσύ ο Mεσσίας βασιλιάς θα μας ελευθερώσεις από αυτά τα δεινοπαθήματα».

O Iησούς στρέφεται σε όλους τους μαθητές που και αυτοί τα ίδια σκεφτόντουσαν και λέει στον Πέτρο: «Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά, ότι ου φρονείς τα του Θεού, αλλά τα των ανθρώπων».

O Kύριος μέσα στα λόγια του Πέτρου, βλέπει τον πειρασμό του Σατανά, να τον φέρει σε ανυπακοή στο θέλημα του Πατέρα.

«Φύγε από μπροστά μου, Σατανά!  Φύγε από μπροστά μου, πειραστή Πέτρο, γιατί έγινες όργανο στα χέρια του εχθρού!  Φύγε από μπροστά μου, πειραστή, γιατί δεν παίρνεις το μέρος του Θεού!  Φύγε από μπροστά μου, πειραστή Πέτρο, γιατί δε σκέφτεσαι όπως θέλει ο Θεός, αλλά όπως θέλουν οι άνθρωποι!  Φύγε από μπροστά μου, Πέτρο, γιατί δεν κατάλαβες ακόμα ότι είναι στο σχέδιο του Θεού να νικήσω τον Σατανά ανεβαίνοντας πάνω στο Σταυρό!  Aν αποφύγω το σταυρό, θα ματαιώσω το σχέδιο της σωτηρίας του Θεού!  Aυτός είναι ο πειρασμός του Σατανά!»

Tι φοβερό!  O μαθητής που πρώτος έκανε την ομολογία τη σωστή, λίγα λεπτά αργότερα να γίνει όργανο του Σατανά. O Kύριος δεν κάνει καμιά προσπάθεια να απολογηθεί για το σχέδιο του Θεού, απλώς διακηρύττει ότι το θέλημα του Θεού είναι ο σταυρός και οποιαδήποτε άλλη σκέψη είναι παγίδα του εχθρού.

Xριστιανισμός χωρίς σταυρό είναι σατανικός ουμανισμός.  Xριστός χωρίς σταυρό, είναι διδασκαλία δαιμονίων.  Mήπως και συ προσπαθείς να βγάλεις από το ευαγγέλιο το σταυρό, να κάνεις το ευαγγέλιο πιο καλό, πιο μοντέρνο, πιο πιστευτό; Eυαγγέλιο χωρίς σταυρό είναι ψέμα από τα βάθη της κόλασης.  Aλίμονο, δεν υπάρχει ευαγγέλιο χωρίς σταυρό, γιατί το ευαγγέλιο είναι ο σταυρός.  Mήπως αυτά που ο Kύριος είπε τόσο ξεκάθαρα στους μαθητές Tου εσύ δεν μιλάς καθαρά στους φίλους σου; Xωρίς το σταυρό θα είναι αιώνια χαμένοι οι φίλοι σου!  Mήπως ντρέπεσαι το σταυρό του Xριστού και το θάνατό Tου για σένα; Mήπως ο σταυρός του Kυρίου σε φέρνει σε αμηχανία, ή δυσκολία; O σταυρός είναι ο μόνος τρόπος σωτηρίας!  Ì

                                                             

Ο αιδ. Α. Πέτρου είναι ποιμένας της Ε.Ε.Ε. Πειραιώς

 

 


 

 


 

Η Ενότητα της Ελληνικής Γλώσσας
και ο Αντίκτυπός της στην
Εξηγητική της Καινής Διαθήκης 


 

του κ Χρυσόστομου Καραγκούνη

 

συνέχεια από το προηγούμενο

4. Η Καινή Διαθήκη και η Νεοελληνική

 

Θ

α επιχειρήσω τώρα να δείξω πιο συγκεκριμένα τη σχέση μεταξύ της Νεοελληνικής και της Καινής Διαθήκης. [24] Το 1908-09 ο Χατζιδάκις επεχείρησε να εξετάσει το λεξιλόγιο του Ομήρου και της Καινής Διαθήκης. Σχετικά με τον Όμηρο, ο σκοπός του ήταν να ανακαλύψει πόσες από της λέξεις του Ομήρου χρησιμοποιούνταν από τους Ίωνες και Αθηναίους πεζογράφους των κλασσικών χρόνων, και πόσες χρησιμοποιούνται ή γίνονται αντιληπτές από τους σύγχρονους Έλληνες. Σχετικά με την Καινή Διαθήκη, ο σκοπός του ήταν να ανακαλύψει πόσες από τις λέξεις που αυτή χρησιμοποιεί χρησιμοποιούνται ακόμη και σήμερα, πόσες γίνονται αντιληπτές όταν διαβάζονται ή ακούγονται, και πόσες έχουν πάψει να χρησιμοποιούνται.

Τα αποτελέσματα του Χατζιδάκι είναι αρκετά εντυπωσιακά. [25]

Από το σύνολο των 6.844 λέξεων του λεξιλογίου του Ομήρου, οι Αττικοί και οι Ίωνες πεζογράφοι, τέσσερεις αιώνες μετά τον Όμηρο, χρησιμοποιούν 3.617 λέξεις (ενώ 3.327 λέξεις έχουν πάψει να χρησιμοποιούνται). Τώρα, από τις 3.617 Ομηρικές λέξεις που χρησιμοποιούνταν στους κλασσικούς χρόνους, η Νεοελληνική, 24 αιώνες αργότερα, ακόμη χρησιμοποιεί 1.979 λέξεις, δηλ.54.71%.

Οι αριθμοί για την Καινή Διαθήκη είναι ακόμη πιο εντυπωσιακοί: από το σύνολο των 4.906 λέξεων του λεξιλογίου της Καινής Διαθήκης, οι 2.300 λέξεις ομιλούνται ακόμη και σήμερα, 2.226 γίνονται αρκετά αντιληπτές όταν διαβάζονται ή ακούγονται, και μόνο 380 λέξεις δε γίνονται αντιληπτές. Αυτό σημαίνει ότι ένα 92.25% από το λεξιλόγιο της Καινής Διαθήκης είτε ομιλείται είτε γίνεται αντιληπτό στη Νεοελληνική.

Ο ακόλουθος πίνακας που παρουσιάζει το κείμενο του Ιωάν.3:3 σε παράλληλες στήλες, δείχνει ότι όχι μόνο η παράφραση της Καθαρεύουσας του 1851, αλλά ακόμη και η Νεοελληνική μετάφραση του 1967 είναι πιο κοντά στο αρχικό κείμενο από ό,τι η παράφραση του Νόννου[26], που έζησε μόνο 400 χρόνια μετά. Η αιτία για αυτό είναι ότι ο Νόννος έγραψε όχι στην Ελληνική των ημερών του, αλλά στην Ελληνική του Ομήρου. Για άλλη μία φορά βλέπουμε ότι η Ελληνική άλλαξε ολιγότερο κατά τη διάρκεια των τελευταίων 2000 ετών, από ό,τι κατά τη διάρκεια των 800 ετών μεταξύ του Ομήρου και της Καινής Διαθήκης.

5. Μερικά Δύσκολα Προβλήματα της Καινής Διαθήκης, που φωτίζονται από την Ύστερη Ελληνική

 

Η συνάφεια της ύστερης Ελληνικής για την εξηγητική της Κ.Δ. έχει αναπτυχθεί με λεπτομέρεια στην προσφάτως εκδοθείσα έρευνά μου, Η Ενότητα της Ελληνικής Γλώσσας και η Καινή Δια- Μορφολογία, Συντακτικό, Φωνολογία, και Μεταβίβαση του Κειμένου (βλέπε υπος. 11 ανωτέρω). Εδώ, θα επεξηγήσω με μερικά σύντομα παραδείγματα:

 

1. Το πρώτο παράδειγμα είναι το Λουκάς 16:25. Ο Αβραάμ λέει στον πλούσιο: «Te,knon( mnh,sqhti o[ti avpe,labej ta. avgaqa, sou evn th/| zwh/| sou( kai. La,zaroj o`moi,wj [avpe,labe] ta.  kaka,». Ένας έλεγχος 25 περίπου μεταφράσεων έδειξε ότι το «avpe,labej» έχει εκληφθεί και γίνει αντιληπτό, με την έννοια του «δέχομαι–αποδέχομαι». Οι σχολιαστές το μεταφράζουν παρομοίως. Αυτή είναι η κανονική σημασία και έννοια του ρήματος «avπολαμβάνω». Αυτό, ωστόσο, που δεν έχει παρατηρηθεί είναι ότι γύρω από τους χρόνους της Κ.Δ. το ρήμα «απολαμβάνω» αρχίζει να συγχέεται με το ρήμα «avπολαύω», που έχει την έννοια του «ευχαριστιέμαι, απολαμβάνω–χαίρομαι πολύ», ένα ρήμα που δε συναντάται στην Κ.Δ. Σε μερικούς χρόνους τα δύο ρήματα επιδεικνύουν σχεδόν πανομοιότυπο τύπο, οι οποίοι προφέρονται με τον ίδιο τρόπο. Χάρη σε μία εξέλιξη στην οποία δε μπορώ να αναφερθώ εδώ, αλλά που έχω πλήρως εξηγήσει στο μνημονευθέν βιβλίο μου, το ρήμα «avπολαμβάνω» (λαμβάνω), με το πέρασμα του χρόνου εξέλαβε την έννοια του «avπολαύω» (απολαμβάνω–χαίρομαι πολύ). Η απόδειξη για αυτή την εννοιολογική εξέλιξη βρίσκεται σε συγγράμματα από την εποχή του Πλούταρχου, σύγχρονου του Λουκά, διαρκώς μέχρι σήμερα. Στους Παπύρους έχω βρει μόνο ένα παράδειγμα. Η εξέλιξη αυτή οδήγησε στο σημείο, το «avπολαύω» στη Νεοελληνική να έχει δύο βασικές σημασίες, (1) «απολαμβάνω, χαίρομαι πολύ» και (2) «να είμαι παραλήπτης» (π.χ. τιμών). Με την πρώτη σημασία του, συμπληρώνει το ρήμα «avπολαμβάνω» στους διάφορους χρόνους του, του οποίου η κύρια σημασία τώρα είναι «απολαμβάνω, χαίρομαι πολύ». Είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι το ρήμα «avπολαμβάνω», με την έννοια της «απόλαυσης, βαθιάς χαράς», μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί και για κάποια αρνητική εμπειρία, στην οποία περίπτωση θα μπορούσαμε να έχουμε την τάση να το αποδώσουμε ως  «έχω εμπειρία» (πειραματίζομαι). Αυτή η λεπτομέρεια είναι ιδιαιτέρως σημαντική για το κείμενό μας, καθώς δείχνει το πώς το ίδιο ρήμα, «avπολαμβάνω», μπορεί να χρησιμοποιηθεί για δύο διαφορετικές εμπειρίες, τη βαθιά χαρά του πλουσίου και την κακή εμπειρία του Λάζαρου. Με το «mnh,sqhti o[ti avpe,labej ta. avgaqa, sou evn th/| zwh/| sou( kai. La,zaroj o`moi,wj [avpe,labe] ta. kaka,», ο Αβραάμ δε διαγράφει μία αντίθεση μεταξύ της πραγματικότητας του πλούτου και της φτώχιας του πλούσιου και του Λάζαρου αντίστοιχα, αλλά δίνει έμφαση στην προσωπική εμπειρία στο τι ο καθένας τους βίωσε κατά τη διάρκεια της ζωής του: ο πλούσιος απόλαυσε τα καλά του πλούτη κι αγαθά, ενώ ο Λάζαρος απόλαυσε (δηλ. βίωσε) κακά πράγματα μέσα στη δυστυχία του!

2. Το πολύ γνωστό κείμενο στο Ιωάν.15, της «αμπέλου» και των «κλημάτων», ποτέ δεν έχει αντιμετωπιστεί ως προβληματικό, απλώς διότι οι σχολιαστές λαμβάνουν ως δεδομένο ότι αυτές οι λέξεις χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις παλαιές τους, καλά προσδιορισμένες έννοιες, και, έτσι, έχουν άγνοια οποιασδήποτε εναλλακτικής σημασίας που να συνδέεται με αυτές τις λέξεις. Αυτό εξηγεί γιατί το γεγονός ότι η συμβατική ερμηνεία του χωρίου τούτου είναι τόσο γεμάτη με δυσκολίες και η εξήγηση των λεπτομερειών του κειμένου τόσο βεβιασμένη, δε φαίνεται να εγείρει ερωτήματα. Η Νεοελληνική, από την άλλη πλευρά, μας πληροφορεί για τις μεταβολές της σημασίας που έγιναν σε σχέση με τους όρους αυτούς. Οι μαρτυρίες φανερώνουν ότι οι μεταβολές αυτές στη σημασία πραγματοποιήθηκαν ήδη στους προ-χριστιανικούς χρόνους. Η λέξη «a;mpeloj» έχασε την έννοια αυτού που έμεις σήμερα ονομάζουμε «κλήμα» και κατέληξε να σημαίνει αυτό που τότε ελέγετο «αμπελών.» Η δε καινοδιαθηκική λέξη «κλήμα» έχασε την έννοια της κληματόβεργας και κατέληξε να υποδηλοί το φυτό ενώ τη θέση του αρχαίου «κλήματος» πήρε η νέα λέξη «κληματόβεργα». Έτσι, η Νεοελληνική βεβαιώνει για τις αλλαγές που πραγματοποιήθηκαν στην περίοδο πριν το Χριστό, και η μαρτυρία της αυτή (μαζί με άλλες διαχρονικές μαρτυρίες) είναι πρωτεύουσας σημασίας για την ορθή εξήγηση του παραπάνω κειμένου (Ιωάν.15) με όλες του τις λεπτομέρειες: «εγώ είμαι το αμπέλι εσείς τα κλήματα».

 

3. Σύμφωνα με το Ιωάν.21:5, μετά από μία νυκτερινή προσπάθεια χωρίς επιτυχία, ο Ιησούς απευθύνεται στους εξαντλημένους και απογοητευμένους μαθητές με τα λόγια: «Paidi,a( mh, ti prosfa,gion e;ceteÈ» – που συνήθως μεταφράζεται: «Παιδάκια μου, μήπως έχετε τίποτε να φάμε;». Σχολιαστές του Ευαγγελίου του Ιωάννη έχουν γενικά μεταχειριστεί τη λέξη «paidi,a» ως ένα συνηθισμένο πληθυντικό, δηλ. ως ένα συνηθισμένο υποκοριστικό: «παιδιά» ή «παιδάκια» (όπως στο Α΄ Ιωάν.2:18), χωρίς κάποιον ιδιαίτερο τόνο [27].

Η Νεοελληνική, η οποία διατήρησε αυτό που θα έπρεπε να αποτελεί προφορική μορφή ομιλίας (δηλ. ένα στοιχείο Δημοτικής) σε άτομα υποδεέστερης ή ίσης κοινωνικής τάξης, προσφέρει τη μόνη υπαρκτή μαρτυρία. Δείχνει ξεκάθαρα ότι ο Ιησούς δεν απευθύνεται στους μαθητές του με το προσφιλές «παιδάκια», αλλά με τη λαϊκή έκφραση (γλώσσα της καθημερινότητας) «παιδιά», «φίλοι» και η οποία χρησιμοποιείται μόνο για την προσφώνηση ατόμων χαμηλότερης κοινωνικής θέσης ή της ίδιας υπό μορφήν οικειότητας.[28] Αυτό προσδίδει μία ιδιαίτερη σημασία στην προσφώνηση του Ιησού προς τους μαθητές του. Η έκφραση προφανώς υπήρχε κατά την περίοδο της Κ.Δ., αλλά επειδή ήταν μία (λαϊκή) έκφραση της καθημερινότητας, δεν διατηρήθηκε στο γραπτό λόγο[29]. Διατηρήθηκε, ωστόσο, στα χείλη των Ελλήνων για δύο χιλιάδες χρόνια. [30]

 

4. Το πολύ επίμαχο πρόβλημα της Α΄ Κορ.7:21, στο κατά πόσο ο Παύλος συμβουλεύει υπέρ της παραμονής των δούλων στη σκλαβιά ή ν’ αδράξουν της ευκαιρίας και ν’ απελευθερωθούν, λαμβάνει σημαντικό φως από τις διαχρονικές εξελίξεις της Ελληνικής γλώσσας. Οι ερμηνευτές των Γραφών είναι διηρημένοι.[31] Εκλαμβάνοντας την έκφραση «eiv kai.» ως παραχωρητική η τελευταία Σουηδική μετάφραση το αποδίδει: «Ήσουν δούλος όταν εκλήθης;  Μη σε νοιάζει γι’αυτό. Και αν ακόμη μπορείς να ελευθερωθείς, μείνε όπως είσαι (δηλ. δούλος)». Η δική μου έρευνα κατέδειξε ότι ήδη κατά τη διάρκεια των κλασσικών χρόνων, εκτός από την παραχωρητική της σημασία «ακόμη και εάν», το «eiv kai.» συχνά φέρει το νόημα του «εάν μάλιστα», «εάν επίσης». Περαιτέρω εξελίξεις κατά τη διάρκεια των μετα-κλασσικών χρόνων οδήγησε στην εν μέρει απώλεια της παραχωρητικής σημασίας και για την άλλη έκφραση με παραχωρητικό νόημα, «kai. eiv.», που έτσι μετατράπηκε στο νόημα των επί μέρους λέξεών της: «και εάν». Αυτές οι εξελίξεις στη χρήση των «eiv kai.» και «kai. eiv.», λαμβανόμενα μαζί με τις άλλες λεπτομέρειες στην πρόταση, προσδιορίζουν το νόημα του κειμένου, που απολαμβάνει την υποστήριξη της γραμματικής. Η πρόταση μπορεί να παραφρασθεί: «Κλήθηκες ως σκλάβος; Μην επιτρέπεις αυτό να σε στενοχωρεί. Αλλά εάν όμως μπορείς να κερδίσεις την ελευθερία σου, κάνε το ευχαρίστως και χρησιμοποίησέ το ακόμη περισσότερο για να υπηρετήσεις τον Θεό».

 

5. Τέλος, το πολύ σημαντικό κείμενο του Ματθ.12:28, έχει χρησιμοποιηθεί από τον C. H. Dodd ως ένας από τους στύλους για να στηρίξει τη διδασκαλία του, περί «Πραγματοποιημένης Εσχατολογίας» (Realized Eschatology) – μία πολλή σημαντική θέση στην έρευνα της Καινής Διαθήκης. Αυτή η θέση σχετικά με την κεντρική διδασκαλία του Ιησού περί Βασιλείας του Θεού, είναι πολλή διαδεδομένη σήμερα. Εδώ, ο αόριστος «e;fqasen» έχει αποδοθεί με έναν ξερό τρόπο κατά το σύνηθες, μιας παρελθοντικής πράξης, και έτσι, η ιδιωματική του χρήση, με την οποία εκφράζει ‘μελλοντική’ πράξη (!), αν και επαρκώς βεβαιώνεται από έγγραφα ακόμη και στην αρχαιότητα (από τους χρόνους του Ευριπίδη και του Αριστοφάνη), έχει  ολοκληρωτικά χαθεί. Η Νεοελληνική, που διατηρεί την αρχαία αυτή χρήση με αυτό το συγκεκριμένο ρήμα (e;fqasen), όπως και με πολλά άλλα ρήματα επίσης, και έχει αυξήσει ακόμη περισσότερο τη συχνότητα που συναντάται, ρίχνει σημαντικό φως στην αρχαία μαρτυρία, κάτι που μας οδηγεί σε κάποιο άλλο νόημα στο λόγιο αυτό του Ιησού, ένα νόημα που αντιτίθεται στην ιδέα της πραγματοποιηθείσης εσχατολογίας.

Η ανωτέρω συζήτηση και τα παραδείγματα που παρουσιάσθηκαν, δείχνουν το πόσο σημαντικό είναι να λάβουμε υπόψη όλες τις μαρτυρίες, δηλ. τις μετέπειτα εξελίξεις της Ελληνικής γλώσσας, με σκοπό να ερμηνεύσουμε την Καινή Διαθήκη ακριβέστερα. Εγκαταλείποντας το λάθος του Έρασμου και προσεγγίζοντας την Ελληνική γλώσσα ως μία ενότητα, λαμβάνοντας την ωφέλιμη γνώση της μεταγενέστερης Ελληνικής, αναμφίβολα, θα ανοίξει πολύτιμες δυνατότητες  για την κατανόηση του κειμένου της Καινής Διαθήκης, το οποίο, τελικά, αποτελεί τη βασική προϋπόθεση κάθε έρευνας στην Καινή Διαθήκη.  Ì

                                                               

Ο κ. Chrys Caragounis είναι καθηγητής της Καινής Διαθήκης στο Πανεπιστήμιο του Lund στη Σουηδία. Τελευταίο του έργο είναι το μνημειώδες «The Development of Greek and the New Testament» (Tübingen: Mohr 2004)

Μετάφραση: Σταύρος Δεληγιάννης

 


 

 

 
Μάρθα
Μεριμνούσε για πολλά

 

Στη μικρή πόλη της Βηθανίας, το σπίτι του Λάζαρου ξεχώριζε. Ζούσε με τις δύο αδελφές του, τη Μάρθα και τη Μαρία. Η Μάρθα, η μεγαλύτερη από  τις δύο αδελφές  είχε αναλάβει την ευθύνη του νοικοκυριού. Ήταν πιο δυναμική και δραστήρια από τις δύο και τελειομανής. 

Την ημέρα εκείνη, η Μάρθα είχε πολλή δουλειά. Είχε ξαφνικές επισκέψεις. Ο Κύριος με τους μαθητές του είχαν έρθει στο σπίτι της και αποφάσισαν να μείνουν να ξεκουραστούν. Η οικοδέσποινα ήταν φιλόξενη, το σπίτι της πάντα ανοικτό για τους άλλους.  Όμως ξαφνικά 13 άτομα, όλοι άντρες, ήρθαν επίσκεψη, κι εκείνη έπρεπε να τους περιποιηθεί. Γεμάτη υπερένταση και άγχος έτρεχε μέσα έξω να ετοιμάσει φαγητό, να προσφέρει κρύο νερό στους οδοιπόρους, να βεβαιωθεί ότι κάθονται αναπαυτικά, να σιγουρευτεί σαν καλή νοικοκυρά που σέβεται τον εαυτό της και τους επισκέπτες της, ότι όλα είναι  υπό  έλεγχο!

Τι κρίμα όμως! Ένας τόσο σημαντικός επισκέπτης στο σπίτι της, κι εκείνη δεν μπορούσε να απολαύσει τη συντροφιά του! Δεν έκατσε να ακούσει τι Εκείνος είχε να πει!  Η μόνη στιγμή που πλησίασε τον σημαντικό επισκέπτη, ήταν για να του παραπονεθεί ότι αγωνίζεται μόνη της χωρίς τη βοήθεια της αδελφής της! Είχε μάθει να μιλάει έξω απ’ τα δόντια, να λέει αυτό ακριβώς που σκέφτεται. Το άγχος της όμως για τα πρακτικά πράγματα, την έκανε να αφήσει το μεγαλείο της περίστασης να φύγει.

Λίγο αργότερα, όταν πια είχε πεθάνει ο αδελφός της ο Λάζαρος,  το ίδιο άγχος και ο αυθορμητισμός της την έκαναν να τρέξει εκείνη πρώτη, όταν άκουσε ότι ο Κύριος ερχόταν. Πάλι όμως για να παραπονεθεί:

-Κύριε, αν ήσουν εδώ, ο αδελφός μου δεν θα είχε πεθάνει!

Ας μη βιαστούμε να την κρίνουμε και να την καταδικάσουμε γιατί η  επόμενη κουβέντα της εκφράζει την ελπίδα της και τη βαθιά της πίστη στο Θεό:

-Ξέρω όμως πως και τώρα, ό,τι κι αν ζητήσεις από τον Θεό, αυτός θα σου το δώσει!

Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα σ’ εκείνη πρώτα να πει ο Κύριος: «Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή».

Και σε μια εποχή που όλοι γύρω αναρωτιόνταν για τον Χριστό, άραγε ποιος να είναι – να είναι τάχα ο Μεσσίας – η Μάρθα δηλώνει με θάρρος και παρρησία:

- Εγώ έχω πιστέψει πως εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού, που περιμέναμε να ’ρθεί στον κόσμο!

Μια από τις πιο δυνατές ομολογίες πίστεως σ’ ολόκληρη τη Βίβλο βγήκε από τα χείλη της Μάρθας. Πριν ακόμη και από την ομολογία του Πέτρου!

Μπροστά στον τάφο του αδελφού της η Μάρθα άλλη μια φορά αφήνει το άγχος της να εκδηλωθεί:

- Κύριε, μην ξεχνάς ότι είναι τέσσερις μέρες εκεί μέσα, θα μυρίζει τώρα!

Εκείνη την ημέρα η Μάρθα είδε τον Κύριο να δακρύζει . Ο Κύριος δάκρυσε για τον αγαπημένο φίλο του, δάκρυσε για την απιστία του λαού του, ίσως όμως να δάκρυσε και για την ίδια τη Μάρθα, γιατί πίστευε σ’ αυτόν κι όμως δεν τον εμπιστευόταν.

Μα αυτή δεν ήταν που είχε δείξει μόλις πριν λίγο την εμπιστοσύνη και τον θαυμασμό της στον Υιό του Θεού; Πού ήταν τώρα η πίστη της; Ο χαρακτήρας της δεν την άφηνε να διακρίνει πέρα από τα φαινόμενα.

  Εκείνη την ημέρα η Μάρθα είδε και κάτι ακόμα. Πρώτες αυτή και η αδελφή της η Μαρία έγιναν μάρτυρες αυτού που σε λίγο καιρό θα συνέβαινε στον ίδιο τον Κύριό τους. Ένα παρόμοιο θαύμα μ’ αυτό του αδελφού τους θα συνέβαινε και με τον Κύριο!

Η Μάρθα δεν έπαψε να υπηρετεί. Ήταν μια γυναίκα καταπληκτική, πρόθυμη, φιλόξενη, πιστή, θαραλέα, έξυπνη, ενεργητική, πρακτική και καθόλου συναισθηματική. Σκεφτόταν και ενεργούσε γρήγορα. Υπέφερε όμως εξ αιτίας του χαρακτήρα της.   

 

Μάρθα: Είχε πολλά προσόντα μα το άγχος της να υπηρετήσει τον Κύριό της δεν την άφηνε να απολαύσει την ομορφιά της φιλίας και της συντροφιάς του. 

της κας Έρσης Αντωνιάδου


 

Text Box:  
 

 
 

Text Box:                  

Μαρία

  Διάλεξε την αγαθή μερίδα

 

Σ’ένα σπίτι γεμάτο κόσμο, ανθρώπους που πάνε κι’ έρχονται, η οικοδέσποινα πνιγμένη στις δουλειές τρέχει πάνω κάτω, προσπαθώντας να τα προλάβει όλα ενώ μια αθόρυβη αλλά και τολμηρή παρουσία ανάμεσα σε τόσους άντρες, η Μαρία κάθεται στα πόδια του εκλεκτού επισκέπτη και ρουφάει τα λόγια του σαν το στεγνό σφουγγάρι. Τι μεγάλη τιμή να θεωρεί αυτήν και τα αδέλφια της φίλους του ο Κύριος! Στην κοινωνία που ζούσε ήταν πράγμα σπάνιο ένας άντρας, και μάλιστα τόσο σημαντικός να τιμά με τη φιλία του μια γυναίκα.

      Όλοι γύρω ήταν κουρασμένοι και πεινασμένοι. Η αδελφή της η Μάρθα φρόντιζε για το φαγητό όλων. Όμως εκείνη δεν ένοιωθε πείνα. Ή μάλλον ένοιωθε πείνα πνευματική. Δεν την ένοιαζε καθόλου αν θα φάει από το φαγητό που θα έτρωγαν οι άλλοι. Εκείνη χόρταινε με τα λόγια του Κυρίου της. Εκεί, στα πόδια του έβρισκε την καλύτερη τροφή για την ψυχή της.

      Η Μάρθα, είχε διαφορετική άποψη. Με το να κάθεται η Μαρία ώρες ατέλειωτες και να ακούει τον Κύριο, οι δουλειές δεν θα τελείωναν ποτέ. Έπρεπε κάποιος να την βοηθήσει. Η Μαρία όμως δεν ήταν τεμπέλα. Ούτε αγαπούσε τον Κύριο περισσότερο από τη Μάρθα. Απλώς τον αγαπούσε με τον δικό της τρόπο. Και η ανάγκη της ήταν να είναι κοντά του, να τον ακούει και να σκέπτεται τα λόγια του. Ο Κύριος,  αγαπούσε και τις δύο για τον διαφορετικό χαρακτήρα τους. Ήταν και οι δύο φίλες του.

      Η συμπεριφορά της Μαρίας, έκανε μερικές φορές τους γύρω της να την παρεξηγούν. Όταν η Μάρθα έτρεχε να τα προλάβει όλα, η Μαρία «τεμπέλιαζε» στα πόδια του Χριστού. Όταν μετά την ανάσταση του Λαζάρου, στο σπίτι της έσπασε το μπουκάλι και έχυσε το μύρο στα πόδια του Χριστού, ο Ιούδας την κατηγόρησε για σπατάλη.

Η Μαρία όμως καθώς περνούσε ήρεμη τις ώρες της κοντά στον Κύριο, είχε όλο το χρόνο να σκεφτεί και να διακρίνει μακρύτερα. Ένοιωθε ότι πολλές φορές τα λόγια του Κυρίου είχαν βαθύτερο νόημα απ’ αυτό που οι άλλοι καταλάβαιναν. Καθώς τον άκουγε να μιλά, και έβλεπε τα έργα του, συνειδητοποιούσε ότι πολύ σύντομα, πολλά θα άλλαζαν στη ζωή όλων τους.

Και τις δυο φορές που οι άλλοι την παρεξήγησαν, ο Χριστός πήρε το μέρος της. Στην πρώτη περίπτωση η Μαρία είχε διαλέξει την καλή μερίδα που κανείς δεν θα της την αφαιρούσε, και στη δεύτερη περίπτωση είχε κάνει μια καλή πράξη για τον Κύριο. Σίγουρα η Μαρία είχε διαλέξει από το καλό το καλύτερο, μήπως όμως είχε καταλάβει ότι ο Κύριος θα ήταν ανάμεσά τους για λίγο ακόμη; Το μύρο που είχε το μπουκάλι της ήταν ένα πολύ ακριβό αρωματικό λάδι που χρησιμοποιούσαν στις κηδείες. Όμως ήθελε να το προσφέρει στον Κύριο όσο ήταν ζωντανός. Πώς αλλιώς να εκφράσει την ευχαριστία της σ΄ Εκείνον;

Κι ενώ άλλοι την κατέκριναν, τα λόγια του Κυρίου έβαλαν τα πράγματα στη θέση τους. Ο Κύριος κατάλαβε ότι η Μαρία είχε διακρίνει μακρύτερα. Τη στιγμή που η Μάρθα αγωνιζόταν για το φαγητό, εκείνη είχε διακρίνει τον Γολγοθά. Και ο Κύριος τίμησε τη διορατικότητα της Μαρίας. Στο πρόσωπο της Μαρίας ο Κύριος τίμησε όλες τις γυναίκες που στάθηκαν στο πλάι του σαν πραγματικές μαθήτριες. Αυτές φρόντισαν για πράγματα που οι μαθητές του δεν μπορούσαν καν να σκεφθούν. Ήταν ο διδάσκαλός τους και ήταν μαθήτριές του.

Όταν έχεις συνήγορο τον ίδιο τον Κύριο, τότε κανείς δεν μπορεί να σε κρίνει. Δεν χρειάζεται να αποτραβιέσαι και να μένεις στην αφάνεια, ούτε να απολογείσαι γι’ αυτό. Η καλύτερη γνώση της προσωπικότητας του Χριστού μας οδηγεί στην καλύτερη γνώση και  ολοκλήρωση της δικής μας προσωπικότητας.

 

Μαρία: Μια ήρεμη αλλά παρεξηγημένη προσωπικότητα. Διάλεξε από το καλό το καλύτερο.

 

Βιβλιογραφία:

 All the Women of the Bible, Edith Deen, Harper & Collins - Clothed with the Sun, Joyce Hollyday, Westminster John Knox Press

She is Worthy, Marjorie L. Kimbrough, Abingdon Press - Το όνομά της είναι Γυναίκα, Gien Karssen, Ο Λόγος


 

 


 

Η Εφημερίς των Παίδων
και η λογοτεχνία για παιδιά :

το εγχείρημα διάχυσης του ευαγγελικού λόγου στην ελληνική κοινωνία του 19ου αιώνα μέσω ενός παιδικού περιοδικού

 

της κας Βασιλικής Βασιλούδη 

 

Τ

ον Ιανουάριο του 1868 ο Μ.Δ. Καλοποθάκης, πρωτεργάτης στη θεμελίωση του ελληνικού Προτεσταντισμού και εκδότης του ευαγγελικού περιοδικού Αστήρ της Ανατολής, προχώρησε στην έκδοση της Εφημερίδος των Παίδων, ενός περιοδικού για παιδιά.  Οι λόγοι που τον οδήγησαν να αναλάβει αυτό το εγχείρημα διατυπώνονται από τον ίδιο στις προγραμματικές δηλώσεις του, όπως αυτές εμφανίζονται στο πρώτο τεύχος του περιοδικού:

α) Η μεταξύ όλων των τάξεων επικρατούσα δίψα προς μάθησιν, ήτις, αν μη σβεσθή διά καθαρού και υγιεινού διανοητικού ύδατος, θα πληρωθή με ακάθαρτον και σεσηπός.

β)  Η παντελής έλλειψις καταλλήλων παιδικών αναγνωσμάτων εις την γλώσσαν μας, και

γ) Η καθ’ εκάστην αυξάνουσα κυκλοφορία εξαχρειωτικών μυθιστορημάτων μεταφραζομένων εξ άλλων γλωσσών χάριν κερδοσκοπίας.[32]

Στην πραγματικότητα, πέραν από τους παραπάνω λόγους, η έκδοση της Εφημερίδος των Παίδων, ενός παιδικού ευαγγελικού περιοδικού στην Ελλάδα τη συγκεκριμένη περίοδο, μπορεί να εκληφθεί και ως απόσταγμα της δεκάχρονης εμπειρίας του εκδότη στον χώρο του θρησκευτικού εντύπου, καθώς ήδη από το 1858 εκδίδει τον Αστέρα της Ανατολής και πλήθος θρησκευτικών εγχειριδίων.[33] Επιπλέον, οι σχέσεις του Μ.Δ. Καλοποθάκη με αμερικανικές και αγγλικές θρησκευτικές εταιρείες, οι οποίες δραστηριοποιούνταν ήδη από τις αρχές του αιώνα στον ελληνόφωνο χώρο της Ανατολής, έπαιξαν καίριο ρόλο στην έκδοση της Εφημερίδος των Παίδων, καθώς οι ιεραπόστολοι αυτών των εταιρειών θεωρούσαν την έκδοση βιβλίων και περιοδικών απαραίτητη για την πνευματική αναμόρφωση του ελληνικού λαού.[34] 

Για να αντιληφθούμε καλύτερα πώς ο Μ.Δ. Καλοποθάκης οδηγήθηκε στο εκδοτικό αυτό εγχείρημα, το οποίο ο ίδιος στήριξε με απαράμιλλο ζήλο για είκοσι έξι ολόκληρα χρόνια, θα ήταν σκόπιμο να παραθέσουμε κάποιες πληροφορίες για την προσωπικότητά του, οι οποίες όμως σχετίζονται άμεσα με την πορεία και τον προσανατολισμό του εκδοτικού έργου.  Σημαντικός σταθμός στη ζωή του στάθηκε η οικείωση με τον ευαγγελικό λόγο στα χρόνια της νεότητάς του, όταν ακόμα ήταν μαθητής των Αμερικανών ιεραποστόλων G.W. Leyburn και S. Houston στην Αρεόπολη.[35] Αργότερα, όταν πια σπούδαζε ιατρική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, γνωρίστηκε με τον Αμερικανό ιεραπόστολο J. King, ο οποίος, κατά ομολογία του Καλοποθάκη, έπαιξε καίριο ρόλο στη στροφή του τελευταίου προς τον Προτεσταντισμό.[36]  Είναι η εποχή που η Ελλάδα κλυδωνίζεται από γενικευμένο κύμα θρησκευτικών διώξεων, που στρέφονται εναντίον των ετεροδόξων και καλύπτουν χρονικά την εικοσαετία 1840-1860. Ο νεαρός Καλοποθάκης εμφανίζεται ως μάρτυρας στη δίκη του King στα 1851, όταν ο τελευταίος δικάζεται με την κατηγορία της βλασφημίας εναντίον του Θεού και της Παρθένου Μαρίας. Η καταδικαστική απόφαση του δικαστηρίου εκλαμβάνεται από τον Καλοποθάκη ως εμπαιγμός κατά της θρησκείας, οπότε αποφασίζει να αγωνιστεί ο ίδιος για τη διάδοση του ευαγγελίου στον λαό και την περιφρούρηση της ανεξιθρησκίας.  Εγκαταλείπει την ιατρική σταδιοδρομία και σπουδάζει θεολογία στην Αμερική. Στα 1858 χειροτονείται πάστορας και επιστρέφει στην Αθήνα, όπου αρχίζει να εκδίδει τον Αστέρα της Ανατολής.  Καθώς οι Αθηναίοι εκδότες τού αρνούνται τις υπηρεσίες τους, ιδρύει το τυπογραφείο της Λακωνίας, μέσω του οποίου εξέδωσε όχι μόνο τα δύο περιοδικά του, αλλά και πλήθος θεολογικών έργων και θρησκευτικών φυλλαδίων, όπως προαναφέρθηκε. Δραστηριοποιείται προς κάθε κατεύθυνση για τη διάδοση του ευαγγελικού λόγου: ιδρύει την Α΄ Ευαγγελική Εκκλησία, καθώς και Κυριακό Σχολείο, συμμετέχει σε φιλανθρωπικούς και φιλολογικούς συλλόγους, αναλαμβάνει την εκπροσώπηση της Αμερικανικής Βιβλικής Εταιρείας στην Ελλάδα και δραστηριοποιείται στον χώρο των εκδόσεων. Στα πλαίσια του σχεδίου του για τη διάχυση της ευαγγελικής πίστης στους ομοεθνείς του εντάσσεται και η έκδοση της Εφημερίδος των Παίδων, μέσω της οποίας προσπαθεί να καταστήσει σαφές το ευαγγελικό μήνυμα στους μικρούς αναγνώστες του και να διαμορφώσει τους πολίτες της Βασιλείας του Θεού.

Η Εφημερίς των Παίδων άρχισε να εκδίδεται τον Ιανουάριο του 1868 και συνέχισε την έκδοσή της μέχρι τον Δεκέμβριο του 1893.  Ως το 1873 έβγαινε μία φορά τον μήνα τετρασέλιδη, αλλά κατά την περίοδο 1874-1893 κυκλοφορούσε οκτασέλιδη.[37]  Από το 1881 και μετά προστέθηκε δισέλιδο παράρτημα.[38] Η διακίνησή της γινόταν με το σύστημα των ανταποκριτών στις μεγάλες πόλεις, ενώ στις επαρχίες τη διανομή της ανέλαβαν οι περιοδεύοντες βιβλιοπώλες των Αγίων Γραφών. Το περιοδικό συνοδευόταν από πλούσια εικονογράφηση, γεγονός σπάνιο για τα δεδομένα της εποχής, λόγω του κόστους των εικόνων.[39]

Η τιμή της Εφημερίδος των Παίδων δεν παρουσίασε σημαντικές διακυμάνσεις στην πορεία της έκδοσής της. Η συνδρομή ήταν ετήσια και προπληρωτέα και ορίστηκε αρχικά στα 50 λεπτά «διά τους εντός του κράτους», σε 60 λεπτά για τις επαρχίες, σε 1 δραχμή «διά τους εν Τουρκία» και σε 3 δραχμές «διά τους εν Ευρώπη εν γένει», ενώ η τιμή κάθε φύλλου ανερχόταν σε 5 λεπτά.  Οι παραπάνω τιμές διπλασιάστηκαν από το 1874 κ.ε., όταν  το περιοδικό κυκλοφορούσε πια ως οκτασέλιδο. Η τιμή, σε σύγκριση με άλλα σύγχρονά της περιοδικά για παιδιά και νέους, όπως η Φιλόστοργος Μήτηρ, η Αθηναΐς, η Διάπλασις των Παίδων και το Παιδικόν Περιοδικόν, ήταν εξαιρετικά χαμηλή.  Το γεγονός αυτό μπορεί να ερμηνευθεί ως αποτέλεσμα της προσπάθειας του εκδότη «να σβήση διά καθαρού πνευματικού ύδατος την μεταξύ όλων των τάξεων της κοινωνίας επικρατούσαν δίψαν προς μάθησιν».[40]  Εφόσον ο εκδότης προσδοκά να διαβάζεται από όλες τις κοινωνικές τάξεις, διατηρεί την τιμή του περιοδικού χαμηλή.  Επιπλέον, στη διατήρηση της τιμής συνέβαλε και το γεγονός ότι ο Μ.Δ. Καλοποθάκης δεχόταν οικονομική υποστήριξη από την Presbyterian Church of the United States Mission to Athens για κάποια περίοδο της έκδοσης τόσο της Εφημερίδος των Παίδων όσο και του Αστέρος της Ανατολής.[41]

Την έκδοση του περιοδικού ανέλαβε ο Μ.Δ. Καλοποθάκης αρχικά μαζί με τον Γ. Κωνσταντίνου και τον Δ. Σακελλάριο.[42] Από το 1872 όμως ο Καλοποθάκης επωμίστηκε μόνος του το έργο της έκδοσης, συνδυάζοντας την ιδιότητα του εκδότη με εκείνη του διευθυντή. Στους πρώιμους συνεργάτες της Εφημερίδος των Παίδων ανήκει η πρώτη σύζυγος του Μ.Δ. Καλοποθάκη, Martha Hooper-Blackler, η οποία φέρεται να συνέδραμε στην έκδοση του περιοδικού μέχρι τον θάνατό της στα 1872.  Ένα άλλο πρόσωπο που εμφανίζεται ως τακτικός συνεργάτης για τα χρόνια 1870-1873 είναι ο επίτροπος της Βρετανικής Αποθήκης των Αγίων Γραφών στην Αθήνα, Ιάκωβος Σ. Δούαρ, Σκωτσέζος στην καταγωγή.  Η κόρη του εκδότη Μαρία-Minnie Καλοποθάκη, πρώτη Ελληνίδα γιατρός, εμφανίζεται να αρθρογραφεί τόσο στον Αστέρα της Ανατολής όσο και στην Εφημερίδα των Παίδων.[43] Ανάμεσα στους τακτικούς συνεργάτες της Εφημερίδος των Παίδων συγκαταλέγεται ο Γ. Καζάκος, επίσης Ευαγγελικός, ο οποίος συμμετέχει στο περιοδικό με μακροσκελή αινίγματα σε μορφή ποίησης. Δε γνωρίζουμε με σαφήνεια όσα αφορούν στους υπόλοιπους συνεργάτες, καθώς δε σώθηκαν ή δε βρέθηκαν αρχεία που να σχετίζονται με αυτό το ζήτημα, ενώ πολλά κείμενα υπογράφονταν μόνο με αρχικά ή ψευδώνυμα. Ωστόσο, ανάμεσα στους επώνυμους συγγραφείς-συνεργάτες ξεχωρίζουν οι: Ι.Κ. Καρασούτσας, Αχιλλεύς Παράσχος, Α.Ρ. Ραγκαβής, Θεόδωρος Ορφανίδης, Ανδρέας Λασκαράτος, Κωνσταντίνος Σκόκος, Παναγιώτης Φέρμπος, Αριστοτέλης Βαλαωρίτης, Κωστής Παλαμάς, Βλάσης Γαβριηλίδης και Ν.Γ. Ιγγλέσης.  Άλλοι λιγότερο γνωστοί ήταν οι: Αγάπη Λαμπίση, Κ. Νεστορίδης, Ε. Στρατουδάκης, Μαριέττα Μπέτσου, Κ.Δ. Χρυσοβέργη και Γ. Μαρτινέλλης.

H Εφημερίς των Παίδων αποτελεί δείγμα περιοδικού του 19ου αιώνα που υπήρξε καρπός συνδυασμού ποικίλων παραδόσεων γραφής: του οικογενειακού-φιλολογικού περιοδικού, είδους που γνώρισε άνθηση στον ελληνικό χώρο κατά τον 19ο αιώνα, του ελληνικού παιδικού περιοδικού, του ελληνικού προτεσταντικού εντύπου και των ευαγγελικών παιδικών περιοδικών, τα οποία πλημμύρισαν την Αμερική και την Αγγλία ήδη από τις αρχές του 19ου αιώνα και είχαν μεγάλη απήχηση σε ένα ευρύ αναγνωστικό κοινό στα μέσα του αιώνα.[44]  Η Εφημερίς των Παίδων συνιστά επομένως τυπικό παράδειγμα ερανιστικού εντύπου, καθώς συνδύαζε στοιχεία από όλους τους παραπάνω τύπους περιοδικών. Δεν πρόκειται για πρωτότυπο περιοδικό, αλλά για έντυπο το οποίο ερανιζόταν στοιχεία και ύλη, παρουσιάζοντας για τον λόγο αυτό μεγάλη θεματική ποικιλία.[45]

 

Διατρέχοντας κανείς το σύνολο του περιοδικού, διαπιστώνει θεματικό εύρος, καθώς ποικίλα είδη γραφής αντιπροσωπεύονται στις σελίδες του.  Το ίδιο το περιοδικό δεν προτείνει κατηγοριοποίηση της ύλης, αλλά με βάση τις κατηγορίες που απαντούν σε άλλα περιοδικά του 19ου αιώνα μπορούμε να διακρίνουμε τις ακόλουθες θεματικές ομάδες: α) επιστημονικά άρθρα – σχετικά με την αστρονομία, γεωλογία, αρχαιολογία, γεωγραφία, ιστορία, ζωολογία και φυτολογία β) βιογραφίες ανδρών, κυρίως μεγάλων μορφών του Προτεσταντισμού γ) θρησκευτικά, ηθικά και εκκλησιαστικά άρθρα δ) ηθογραφίες, ε) επιστολές-αλληλογραφία στ) ποικίλα στα οποία εντάσσονται παντός είδους πληροφορίες - από γνωμικά και επιγράμματα ως ανέκδοτα και επιστημονικές ανακαλύψεις ζ) βιβλιοπαρουσιάσεις η) ειδήσεις και ειδοποιήσεις θ) περιηγητικά άρθρα ι) παιδικοί ύμνοι με μουσική σε νότες ια) νεκρολογίες και ιβ) λογοτεχνία.  Οι μορφές με τις οποίες παρουσιάζεται η λογοτεχνία στην Εφημερίδα των Παίδων είναι: διήγημα, ποίηση, σύντομη ιστορία, μυθολογία, παραμύθι και μυθιστόρημα, αν και το τελευταίο αρχικά είχε αποκλειστεί ως «ανήθικο».

Κοινός παρονομαστής σε όλα τα άρθρα του περιοδικού είναι η παρουσία του βιβλικού λόγου, ο οποίος διαπερνά όλα τα είδη λόγου που εμφανίζονται στις σελίδες του. Οι αναφορές στη Βίβλο, άμεσες και έμμεσες, κατευθύνουν τον εννοούμενο αναγνώστη σταθερά προς το κέντρο της ευαγγελικής ηθικής: προσανατολισμός στη μέλλουσα ζωή και κατάλληλη προετοιμασία του παιδιού κατά την επίγεια ζωή.  Η παρουσία των βιβλικών αναφορών τοποθετεί το περιοδικό στη σφαίρα του ηθικού, χρίοντάς το αυτομάτως ως κατάλληλο ανάγνωσμα.

Το ζήτημα των κατάλληλων αναγνωσμάτων για παιδιά, θέμα που απασχολεί τον παιδικό περιοδικό τύπο της εποχής, δεν απουσιάζει και από την Εφημερίδα των Παίδων.[46] Η φιλαναγνωσία και η προώθησή της θεωρούνται δεδομένες· τα παιδιά οφείλουν να διαβάζουν, αλλά το είδος των αναγνωσμάτων που προορίζονται γι’ αυτά πρέπει να τηρεί ορισμένες προδιαγραφές, ώστε τα παιδιά να ωφελούνται.  Ο Μ.Δ. Καλοποθάκης αναπτύσσει κι ο ίδιος επιχειρηματολογία γύρω από το ζήτημα της καταλληλότητας, εκθέτοντας τις απόψεις του τόσο μέσα από τις σελίδες του Αστέρος της Ανατολής, όσο και από τις στήλες της Εφημερίδος των Παίδων.  Εργάζεται με σθένος προς την κατεύθυνση ενίσχυσης της φιλαναγνωσίας, μόνο που η φιλαναγνωσία, όπως ορίζεται στην Εφημερίδα των Παίδων, είναι συγκεκριμένη: παίρνει τη μορφή πρότασης από την οποία το μυθιστόρημα, αρχικά τουλάχιστον, αποκλείεται, γιατί βλάπτει τους αναγνώστες.  Απορρίπτεται ως είδος, γιατί θεωρείται πονηρό, βλάσφημο, φθοροποιό, ρομαντικό (αισχρός έρωτας), πλαστό, ανθυγιεινή αναψυχή, σπατάλη χρόνου και χρήματος και κυρίως ως ανάγνωσμα που δε συμβάλλει καθόλου στην ηθική και θρησκευτική διαπαιδαγώγηση του νεαρού ατόμου.[47]

Ωστόσο, ο Καλοποθάκης παρεκκλίνει με την πάροδο του χρόνου από τη γραμμή που αρχικά χάραξε: επιτρέπει τη δημοσίευση μυθιστορημάτων στην Εφημερίδα των Παίδων, αλλά με κάποιους όρους σιωπηρούς.[48]  Τα μυθιστορήματα που δημοσιεύονται χαρακτηρίζονται «διηγήματα αληθή», υπογραμμίζοντας έτσι την ανωτερότητα της ρεαλιστικής γραφής έναντι της μυθοπλασίας, η οποία απογειώνεται από την πραγματικότητα και δημιουργεί κόσμους φανταστικούς.  Επιπλέον, επιλέγονται μυθιστορήματα ιστορικά, με θέματα που συνδέονται άμεσα με την ευαγγελική θρησκεία.  Εφόσον το μυθιστόρημα δεν έχει ερωτικό θέμα και δεν είναι «φανταστικό», επιτρέπεται η ανάγνωσή του.  Στο Ημερολόγιον του έτους 1890 μεταξύ άλλων αναφέρεται: «[η Εφημερίς των Παίδων] σύγκειται από 8 μεγάλας σελίδας.  Ωραίαι εικόνες, ύλη ποικίλη και διδακτική, μυθιστορήματα τερπνά και ηθικά, ποιήματα, αληθής εγκυκλοπαιδεία.» Ο φόβος του μυθιστορήματος έχει κατασιγάσει και το μυθιστόρημα από απαγορευμένο είδος ανάγεται σε ανάγνωσμα που συμβάλλει τόσο στην ψυχαγωγία (τερπνά) όσο και στην ηθικοποίηση του παιδιού (ηθικά).

Πέρα από τα μυθιστορήματα, τα οποία νομιμοποιούνται με την πάροδο του χρόνου, τα κατάλληλα αναγνώσματα, έτσι όπως ορίζονται στην Εφημερίδα των Παίδων, περιλαμβάνουν την ύλη του ίδιου του περιοδικού και την Αγία Γραφή. Επιπλέον, στα πλαίσια της αναγνωστικής πρότασης που καταθέτει το περιοδικό εντάσσονται ο Αστήρ της Ανατολής, από τον οποίο είναι ερανισμένα πολλά άρθρα, αλλά και όλα εκείνα τα περιοδικά ή ημερολόγια από τα οποία ο Καλοποθάκης αντλεί υλικό για το παιδικό περιοδικό του, καθώς και όσα έργα προτείνονται από τις σελίδες του.  Στον κατάλογο των κατάλληλων αναγνωσμάτων συγκαταλέγονται και τα Παιδικά Διηγήματα, καθώς και τα θρησκευτικά φυλλάδια.

Αυτές οι δύο κατηγορίες εντύπων εκδίδονταν από τον Καλοποθάκη με τη συνδρομή της Religious Tract Society of London και εξυπηρετούσαν διττό σκοπό: τόσο να προσελκύσουν νέους συνδρομητές, καθώς αρχικά διανέμονταν δωρεάν, όσο και να ενισχύσουν το ευαγγελικό μήνυμα, το οποίο επιδίωκε να «κοινωνήσει» η Εφημερίς των Παίδων στους αναγνώστες της.

Αναφέρθηκε προηγουμένως η έμφαση που δίνει το περιοδικό στην Αγία Γραφή.  Αξίζει επομένως να ασχοληθούμε περισσότερο με την παρουσία της Βίβλου στο περιοδικό.  Η ανάγνωσή της θεωρείται η καλύτερη ενασχόληση και το περιοδικό βρίθει από άρθρα που επιχειρούν να ωθήσουν τον εννοούμενο αναγνώστη να εντρυφήσει στη μελέτη του Ευαγγελίου, προβάλλοντας παράλληλα και τα θετικά αποτελέσματα που προκύπτουν από αυτήν.  Στην τακτική που ακολουθεί το περιοδικό για να προωθήσει την ανάγνωση της Βίβλου, μπορεί να ενταχθεί και ο διαγωνισμός των Ιερογραφικών ερωτήσεων, ο οποίος εγκαινιάζεται από τα πρώτα χρόνια της έκδοσης του περιοδικού.[49] Οδηγίες για τον τρόπο ανάγνωσης της Βίβλου παρέχονται στα παιδιά, τα οποία οφείλουν να την διαβάζουν, γιατί είναι αμαρτωλά και γιατί «η παιδική και νεανική ηλικία είναι η καταλληλότερη περίοδος προς απόκτησιν…θρησκευτικής πίστεως, και η Αγία Γραφή το προσφορώτερον μέσον προς χορηγίαν αυτής».[50]  Η Αγία Γραφή επομένως αποτελεί, τόσο σε μακροσκοπικό όσο και μικροσκοπικό επίπεδο, τον θεμέλιο λίθο της αναγνωστικής πρότασης που καταθέτει το περιοδικό. Λειτουργεί πάντα ως «διακείμενο», που τέμνει τον λόγο της Εφημερίδος των Παίδων προς κάθε κατεύθυνση.

Ποιο ήταν το όραμα της Εφημερίδος των Παίδων για τους αναγνώστες της ή τι προσδοκούσε από αυτούς;  Το παραπάνω ερώτημα, εντάσσεται στη σφαίρα της ιδεολογίας που προβάλλει το περιοδικό και αποτελεί εξ ορισμού ζήτημα ερμηνείας.[51]    Ο εννοούμενος αναγνώστης του περιοδικού είναι τα παιδιά, «αγόρια και κοράσια των Ελλήνων», χωρίς όμως να αποκλείονται και οι γονείς, προς τους οποίους απευθύνονται αρκετές φορές κάποια άρθρα.  Το παιδί, όπως και ο ενήλικος, στην Εφημερίδα των Παίδων, θεωρείται αμαρτωλό, κληρονόμος του προπατορικού αμαρτήματος.  Η διαφθορά ενυπάρχει στο παιδί πριν ακόμα αυτό πράξει το κακό, ενώ το κακό είναι απόδειξη της αμαρτωλής φύσης του παιδιού: δηλαδή οι κακές πράξεις δεν διαφθείρουν το παιδί, αλλά αποτελούν ενδείξεις μιας προϋπάρχουσας κατάστασης. Ωστόσο, η ειδοποιός διαφορά παιδιού και ενηλίκου εντοπίζεται στο γεγονός ότι το παιδί, όσο διανύει το στάδιο της παιδικής ηλικίας, έχει ακόμα τη δυνατότητα να «αλλάξει», δηλαδή να συναισθανθεί την εγγενή αμαρτωλή του φύση και να αποκτήσει νέα συνείδηση, «καθαρή καρδία», η οποία αποτελεί και τον θεμέλιο λίθο της σωτηρίας του. 

Η σωτηρία ανάγεται σε βασικό ζητούμενο της παιδικής ηλικίας.  Το παιδί παρουσιάζεται να μπορεί να «αναγνώσει» μόνο του την αμαρτωλή του φύση και να αντιληφθεί την ανάγκη για αλλαγή, για «αναγέννηση».  Αυτή η έμφαση του ευαγγελικού λόγου στην ατομικότητα του παιδιού συνιστά ένα από τα στοιχεία που διαφοροποιούν την ευαγγελική παράδοση λόγου για παιδιά από άλλες παραδόσεις γραφής.  Μια άλλη διαφορά έγκειται στο ότι ενώ στην περίπτωση της Εφημερίδος των Παίδων η σωτηρία ανάγεται σε προσωπική υπόθεση και ο καθένας, παιδί ή ενήλικος, φέρει την ευθύνη της σωτηρίας του, σε άλλες περιπτώσεις γραφής ο ενήλικος βλέπει το παιδί ως μέσο της δικής του κοινωνικής σωτηρίας.  Η σωτηρία στο περιοδικό ορίζεται ως μετάβαση στη Βασιλεία των ουρανών, ως συνέχιση της ζωής στην ουράνια ευδαιμονία που επιτυγχάνεται με τον «κάλλιστον οδηγόν», τον Ιησού Χριστό.[52]  Ο ενήλικος δεν αποτελεί το πρότυπο προς το οποίο οφείλει να συμμορφωθεί το παιδί.  Αντίθετα, τα παιδιά αποτελούν το πρότυπο, σύμφωνα με το οποίο ο ενήλικος πρέπει να διευθετήσει τη ζωή του: «…ο δε Χριστός προσφέρει τα παιδία ως τύπον νομιμοφροσύνης και παραγγέλλει πάντας να ταπεινωθώσι και γείνωσιν ως αυτά εάν θέλωσι να εισέλθωσιν εις την βασιλείαν των ουρανών.  Αλλ’ ίνα μη γείνωσι τα παιδία κακοί άνθρωποι όταν ηλικιωθώσι πρέπει να ανατρέφωνται με το γάλα του Ευαγγελίου».[53]

Άμεσα συνδεδεμένο με το θέμα της σωτηρίας είναι και το θέμα του θανάτου.  Ο θάνατος αποτελεί πάντα μια πιθανότητα στη ζωή του παιδιού.  Το παιδί θα κληθεί να λογοδοτήσει στον Θεό-κριτή για όσα έπραξε στη διάρκεια της επίγειας ζωής του και ο Θεός θα αποφασίσει για την τιμωρία ή τη σωτηρία του, ανάλογα με το είδος της ζωής του στη γη.  Η αναβολή του θανάτου αποτελεί ένδειξη ελέους από τον Θεό προς τον άνθρωπο, και το παιδί πρέπει να θεωρεί κάθε νέο έτος που το βρίσκει στη Text Box: ζωή ως μια επιπλέον ευκαιρία κατάλληλης προετοιμασίας για την ώρα της Κρίσεως. Το περιοδικό δεν ασχολείται με τη φυσική πλευρά του θανάτου, ούτε τον προσεγγίζει κοινωνιολογικά ή από την άποψη της ιατρικής.  Κυριαρχεί μια μεταφυσική θέαση του θανάτου, ο οποίος θεωρείται το κατώφλι για την ουράνια ζωή ευδαιμονίας ή κακοδαιμονίας.  Ο θάνατος δεν προκαλεί απέχθεια, αλλά χαρά στον «αναγεννημένο νου».  Η εσχατολογική και σωτηριολογική συζήτηση διαπερνούν την ύλη του περιοδικού, σε μια προσπάθεια να στραφεί ο εννοούμενος αναγνώστης σε αναθεώρηση της ζωής του στη βάση της κατάκτησης μιας άλλης καλύτερης ζωής, όχι κοσμικού αλλά πνευματικού χαρακτήρα.

Εύλογα λοιπόν τίθεται το ερώτημα, αν το περιοδικό, εξαιτίας των ευαγγελικών του πεποιθήσεων προκάλεσε αντιδράσεις, αφού έζησε σε ένα ισχυρά ορθόδοξο περιβάλλον.  Η Εφημερίς των Παίδων δέχτηκε επιθέσεις από πληθώρα εντύπων, αλλά ο εκδότης της συστηματικά κράτησε τις διενέξεις αυτές έξω από τις σελίδες της.[54] Η μοναδική διαμάχη που μεταφέρεται εντός του περιοδικού είναι εκείνη με ένα άλλο παιδικό περιοδικό, τη Διάπλασιν των Παίδων.  Οι εκδότες της τελευταίας, ήδη από το πρώτο φύλλο του περιοδικού προχωρούν σε επίθεση κατά της Εφημερίδος των Παίδων, τονίζοντας ότι έχει απαγορευτεί από την Ιερά Σύνοδο της Ελλάδος.[55]  Κατηγόρησαν τον Καλοποθάκη ως τρόφιμο «ξενικής τινός εταιρίας»[56] και προσπάθησαν να πείσουν το αναγνωστικό κοινό ότι η Εφημερίς των Παίδων συνιστούσε απειλή για το θρησκευτικό φρόνημα των Ελληνοπαίδων. Η Διάπλασις των Παίδων επιχείρησε να μεταφέρει τη διαμάχη της με την Εφημερίδα των Παίδων στον τύπο της εποχής, σε μια προσπάθεια να δώσει πολιτική και θρησκευτική χροιά στην αντιπαράθεση που η ίδια ξεκίνησε.[57]  Ο Καλοποθάκης απάντησε σε αυτές τις αιτιάσεις, κρατώντας αμυντική στάση και υπερασπίστηκε το περιοδικό του σθεναρά, αλλά με προσεκτικούς χειρισμούς, καθώς το θέμα θα μπορούσε να πάρει διαστάσεις και να αναζωπυρώσει τη συζήτηση περί ετεροδοξίας.  Η διαμάχη έληξε στα τέλη του 1879, αλλά αποτελεί ένδειξη του ενδιαφέροντος για την αγοραστική δύναμη του παιδιού και πρέπει να αναγνωσθεί στα πλαίσια του οικονομικού ανταγωνισμού μεταξύ των δύο περιοδικών. Η Διάπλασις, πρωτοεμφανιζόμενο περιοδικό, μοιάζει να διεκδικεί τμήμα του παιδικού αναγνωστικού κοινού όχι στη βάση της δικής της ποιότητας, αλλά στη βάση της υπεράσπισης της εθνικής θρησκείας.  Αν μάλιστα λάβει κανείς υπόψη του την προσπάθεια της Διαπλάσεως να μιμηθεί κατά το πρώτο έτος της την Εφημερίδα των Παίδων ως προς τα θέματα που πραγματεύεται, γίνεται αντιληπτό ότι η επίθεση αυτή είχε σκοπό να μετριάσει την επιτυχία της Εφημερίδος των Παίδων.  Η επίθεση αυτή μπορεί να εκληφθεί ως ένδειξη της επιτυχίας της, εφόσον αν αποτελούσε ένα ασήμαντο περιοδικό δεν θα απασχολούσε τους εκδότες της Διαπλάσεως από το πρώτο κιόλας τεύχος.

Η διαμάχη με τη Διάπλασιν των Παίδων δεν ανέκοψε την εκδοτική πορεία της Εφημερίδος των Παίδων, όπως εσφαλμένα κάποιοι μελετητές υποστηρίζουν.[58] Αντίθετα, το περιοδικό συνέχισε να εκδίδεται απρόσκοπτα ως το 1893, οπότε ο Μ.Δ. Καλοποθάκης αποχαιρέτισε τους αναγνώστες του, αναγγέλλοντας ταυτόχρονα την επανέκδοση του Αστέρος της Ανατολής.[59]  Ο Καλοποθάκης υποστήριξε ότι λόγω της κρατικής πτώχευσης του 1893 ήταν αδύνατο να συνεχίσει την έκδοση της Εφημερίδος των Παίδων με την ίδια τιμή και για τον λόγο αυτό προχώρησε στη διακοπή της. 

Για είκοσι έξι ολόκληρα χρόνια το περιοδικό ακολούθησε απαρέγκλιτα τις αρχές τις οποίες είχε θέσει ο εκδότης του, προσδοκώντας να προσφέρει κατάλληλα αναγνώσματα στα παιδιά και να προετοιμάσει πολίτες για την Ουράνια Βασιλεία του Θεού.  Ì

 

                                                                               

Η κα Β. Βασιλούδη είναι διδάκτωρ του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης. Το θέμα της διδακτορικής της διατριβής ήταν: «Η εφημερίς των Παίδων και ο Μ. Δ. Καλοποθάκης –Παράμετροι ενός παιδικού περιοδικού (2004).

    


 

Ο «εύσημος λόγος» και οι
«εις αέρα λαλούντες»



 

του κ. Γ. Α. Γαλίτη

«Α

ν, αδελφοί μου, τώρα σας επισκεφθώ λαλώντας γλώσσες, σε τι θα ωφελήσω; εκτός αν σας μεταδώσω με τα λόγια μου κάποια αποκάλυψη ή κάποια γνώση ή ένα μήνυμα από το Θεό ή κάποια διδασκαλία. Πάρτε για παράδειγμα τα μουσικά όργανα, όπως μια φλογέρα ή μια άρπα. Αν οι ήχοι τους δεν ξεχωρίζουν ο ένας από τον άλλο, πώς θα καταλάβει κανείς ποια μελωδία παίζει το καθένα; Και αν η σάλπιγγα δεν ηχήσει το γνωστό σε όλους προσκλητήριο, ποιος θα ξεσηκωθεί για πόλεμο; Παρόμοια και σεις, αν δεν μιλήσετε με λόγια κατανοητά («εύσημον λόγον»), πώς θα καταλάβουν οι άλλοι αυτό που λέτε; Θα είναι σαν να μιλάτε στον αέρα («εις αέρα λαλούντες»). Υπάρχουν στον κόσμο τόσες γλώσσες όσα και τα έθνη των ανθρώπων, και δεν υπάρχει έθνος χωρίς τη γλώσσα του· όταν όμως δεν ξέρω τη σημασία της γλώσσας, γι’ αυτόν που μου μιλάει είμαι βάρβαρος το ίδιο και εκείνος για μένα. […] Αλλά στην εκκλησία προτιμώ να λέω πέντε λόγια κατανοητά για να καθοδηγήσω και άλλους στην πίστη, παρά μύρια λόγια που κανείς δεν θα καταλάβει». (Α΄ Κορ. 14, 6-11,19).

 

Αυτά είναι λόγια, όχι δικά μου, αλλά του Πρώτου μετά τον Ένα, του θείου αποστόλου Παύλου. Άρα θεόπνευστα.

Γράφτηκαν για να συνετίσουν τους χριστιανούς της Κορίνθου, που έθεταν την άσκηση του θείου χαρίσματος της γλωσσολαλίας πάνω από την ποιμαντική ανάγκη να είναι κατανοητός ο λόγος του Θεού στην εκκλησία. Και επειδή ο λόγος της Γραφής είναι διαχρονικός και αιώνιος, γράφτηκαν και για τους Χριστιανούς κάθε εποχής, που βρίσκονταν μπροστά στο δίλημμα, να επιλέξουν ανάμεσα στο προνόμιο της οποιασδήποτε «γλωσσολαλίας» και στις ποιμαντικές ανάγκες του λαού του Θεού.

Συνεπώς γράφτηκε και για τους Έλληνες του 2004, που ανήκουν στη μοναδική εκκλησία που έχει το μέγα και ζηλευτό προνόμιο να αναγινώσκει το ευαγγέλιο στο πρωτότυπο κείμενο, και στη μοναδική επίσης εκκλησία που έχει το θλιβερό προνόμιο, οι πιστοί της στη μέγιστη πλειοψηφία τους να καταλαβαίνουν τα αναγνώσματα της εκκλησίας ελάχιστα, εν πάση περιπτώσει λιγότερο από οποιοδήποτε άλλο έθνος που έχει την αγία Γραφή μεταφρασμένη στη γλώσσα του.

Προς Θεού, μη νομίσει κανείς ότι με όλα αυτά υποτιμώ τη μεγίστη δωρεά προς το ελληνικό έθνος και την ελληνική εκκλησία, να έχουν το θείο και πανίερο αυτό Δώρο στη γλώσσα τους. Αυτό όμως δεν σημαίνει, ότι ο προορισμός του κειμηλίου αυτού είναι η λατρεία και η τιμή. Όχι, ο προορισμός του είναι να γίνεται αέναος πηγή ζωής, μάννα ουράνιο, οδηγός και πύρινη στήλη και νεφέλη για τους δια μέσου της ερήμου πορευομένους προς την άνω Ιερουσαλήμ. Όταν ο χαλκούς όφις που ύψωσε ο Μωυσής στην έρημο, το ιερότατο αυτό σύμβολο των Εβραίων, έγινε αντικείμενο λατρείας, ο ευσεβής βασιλιάς Εζεκίας, «ποιών το ευθές εν οφθαλμοίς Κυρίου κατά πάντα» (Γ΄ Βασ. 18, 3), διέταξε την καταστροφή του, για να μην είναι εμπόδιο στην αληθινή λατρεία του μόνου Θεού. Δεν εννοώ να καταστρέψουμε κάτι στη λατρεία, άπαγε! Αλλά ο Θεός ζητεί να παραμερίσουμε κάθε εμπόδιο που υπάρχει κίνδυνος να ειδωλοποιήσουμε, για να εξομαλύνουμε την πρόσβασή μας στη λατρεία του Θεού «εν πνεύματι και αληθεία». Τι ωραιότερο, από το να μην έχουμε ανάγκη βοηθημάτων στην κατανόηση του θείου λόγου! Όμως, η ασύνετη τακτική ανεύθυνων πολιτικών, που απομάκρυνε την παιδεία από το πνεύμα και θεοποίησε την τεχνολογία, έφερε τα δυσάρεστα αποτελέσματά της, που τα γεύονται εκατομμύρια συνελλήνων σήμερα. Αν μείνουμε προσκολλημένοι στο ιδανικό και αγνοήσουμε το πραγματικό, θα δούμε σύντομα τις απώλειες, όχι μόνο στον αριθμό των πιστών, αλλά και κυρίως στην ποιότητα της πίστεώς τους.

Ας είμαστε τίμιοι με τον εαυτό μας, και ειλικρινείς απέναντι στον Θεό! Ας βάλει ο καθένας το χέρι στην καρδιά και ας απαντήσει χωρίς υπεκφυγές στο ερώτημα: Από τον απόστολο της τελευταίας Κυριακής, της οιασδήποτε Κυριακής, πόσο ποσοστό κατάλαβε; Και μη μου πεις, φταίει ο ψάλτης, που τα διάβαζε ακατανόητα. Φταίει, ναι, κι αυτός. Αλλά και μόνος σου όταν το διαβάζεις, πόσο καταλαβαίνεις;

Συλλαμβάνουμε, ναι, το νόημα. Δεν μας είναι ξένη η γλώσσα, είναι η δική μας, οικεία και όχι ξένη. Δεν είναι όμως αυτή, που εκατό τοις εκατό κατανοούμε. Και η γνώση του λόγου του Θεού δεν είναι ένα ασήμαντο πράγμα, που μπορούμε να αρκεστούμε σε ατελείς κατανοήσεις του τύπου «μέσες-άκρες». Για να εννοήσουμε «τι το πλάτος και μήκος και βάθος και ύψος» του μυστηρίου της σωτηρίας (Εφ. 3, 18), χρειάζεται να προηγηθεί η κατανόηση. […]

 

«Ζων γαρ ο λόγος του Θεού και ενεργής και τομώτερος υπέρ πάσαν μάχαιραν δίστομον και διϊκνούμενος άχρι μερισμού ψυχής τε και πνεύματος, αρμών τε και μυελών, και κριτικός ενθυμήσεων και εννοιών καρδίας». Και σε μετάφραση: «ο λόγος του Θεού και ζωντανός και δραστικός, πιο κοφτερός κι από κάθε δίστομο σπαθί· εισχωρεί βαθιά, ως εκεί που χωρίζει την ψυχή απ’ το πνεύμα, το κόκκαλο απ’ το μεδούλι, και κρίνει τους διαλογισμούς και τις προθέσεις της καρδιάς» (Εβρ. 4, 12). Πώς θα είναι όλα αυτά ο λόγος του Θεού, αν δεν είναι κατανοητός;

 

Και μην πει κανείς, ότι αυτά όλα τα πετυχαίνει το πρωτότυπο κείμενο μόνο, γιατί έτσι θα περιορίσει την ενέργεια του θείου λόγου σε μερικά εκατομμύρια και θα αποκλίσει τα δισεκατομμύρια των Χριστιανών, που ακούν το Ευαγγέλιο σε μετάφραση· ούτε να αντιτείνει κανείς, ότι τα παραπάνω κείμενα, που παρέθεσα στο πρωτότυπο, είναι κατανοητά. Δεν ομιλούμε για μερικά χωρία ούτε για τη μερική κατανόηση, ούτε για τους συστηματικούς μελετητές της Γραφής, ούτε για τους μορφωμένους αναγνώστες. Αναφερόμαστε στο μέγιστο μέρος της Κ. Διαθήκης και στη συντριπτική πλειονότητα των συμπατριωτών μας, για τους οποίους η γνώση της αγίας Γραφής, αλλά και της βιβλικής γλώσσας, είναι απελπιστικά ελλιπής.

Τι θα κάνουμε μ’ αυτούς; Θα τους καταδικάσουμε να περιορισθούν στην ακρόαση των ενίοτε επιδεικτικών και ακατανόητων μινυρισμάτων των ψαλτών; Ωραία, οι ιερείς τα λένε πιο στρωτά, πιο φυσικά, και εξ άλλου τα ευαγγελικά αναγνώσματα είναι στην πλειονότητά τους πιο κατανοητά, γιατί στο μεγαλύτερο μέρος τους πρόκειται για αφηγήσεις, που είναι λίγο-πολύ γνωστές. Τι θα γίνει όμως με τον Απόστολο; Δεν ξέρω τι συμβαίνει με άλλους, εγώ όμως, κάθε φορά που ακούω το αποστολικό ανάγνωσμα, αισθάνομαι μια μαχαιριά να με πληγώνει κατάστηθα και μια σκέψη να καταδυναστεύει τον νου μου: αυτά τα υπέροχα νοήματα, αυτό το ανεπανάληπτο μεγαλείο· αυτές τις απαραίτητες για τη σωτηρία μας αλήθειες, πόσοι από τις εκατοντάδες ή χιλιάδες που τις ακούν, κι έτσι όπως τις ακούν, τις εννοούν; Κι αν υπάρχουν αυτοί που τις εννοούν, πόσοι είναι; Στα δάχτυλα πόσων χειρών μετρούνται; Και σε ποιο βαθμό φθάνει η κατανόηση; Ερωτήματα, που με βασανίζουν, γιατί παράλληλα ακούω τη φωνή του Θεού: εσύ, τι κάνεις γι’ αυτό; Ο απόστολος Παύλος έγινε «τα πάντα τοις πάσιν, ίνα πάντως τινάς σώσει». Εσύ τι κάνεις;

Καυτά ερωτήματα

 

- Εγώ… Εγώ φοβούμαι τις αντιδράσεις εκείνων, που, από αξιέπαινο ζήλο βέβια, θεωρούν νεωτερισμό την εισαγωγή της αναγνώσεως και από μετάφραση.

- Μα δεν είναι νεωτερισμός! Είπαμε! Μετά τα αναγνώσματα, έπεται το κήρυγμα, έστω όταν και όπως γίνεται. Τι βλάπτει, αν προηγηθεί η απόδοση των ακουσθέντων στη σύγχρονη γλώσσα, για να γίνει το κείμενο οικείο στον ακροατή; Αν δώσουμε λίγο παραπάνω Λόγο Θεού, θα ζημιώσουμε το εκκλησίασμα; Εξ άλλου, το κήρυγμα ποτέ σχεδόν δεν αφορά και στα δύο αναγνώσματα, και συνήθως περιορίζεται σε ένα μόνο νόημα και σε λίγους στίχους. Αντί κηρύγματος ή προ του κηρύγματος, δεν είναι ωφέλιμο να αναγινώσκεται η μετάφραση; […]

 

- Μήπως όμως έτσι ανοίγουμε τον ασκό του Αιόλου, και σε λίγο θα επακολουθήσουν άλλα, που θα αλλοιώσουν τη μορφή και την υφή της θείας λατρείας;

- Μη γένοιτο! Σε μια τέτοια υποθετική ερώτηση, η απάντηση είναι, ότι και χωρίς αυτό το βήμα και ανεξάρτητα από αυτό, θα μπορούν να γίνουν πολλά ανεπίτρεπτα. Δεν έχουμε όμως καμία ένδειξη ότι θα γίνει κάτι τέτοιο. Εξ άλλου, εδώ δεν πρόκειται για αλλοίωση, προσθήκη ή αφαίρεση στη δομή, τη μορφή ή την υφή της θείας λειτουργίας. Πρόκειται απλώς για επεξήγηση του αποστολικού και ευαγγελικού μηνύματος, στη θέση του κηρύγματος, ή εισαγωγικά σ’ αυτό.

 

- Ναι, αλλά η Εκκλησία έχει χρέος να διαφυλάξει τη γλώσσα μας, τις ρίζες μας, τον «έλληνα λόγον».

- Ασφαλώς! Όχι όμως εις βάρος της διαποιμάνσεως. Το χρέος της διαποιμάνσεως υπερτερεί του χρέους προς τη γλώσσα και το έθνος. Πρώτα είμαστε πολίτες της βασιλείας των ουρανών και ύστερα της επίγειας πατρίδας μας. Η Εκκλησία, για να διαφυλάττει τις ρίζες και τις παραδόσεις μας, πρέπει να είναι ζωντανή, να έχει συνειδητά μέλη, που να τρέφονται πνευματικά από τον θείο λόγο. Προηγείται η ζωή μέσα στην Παράδοση, για να ακολουθήσει η διαφύλαξη των παραδόσεων. Μην το κάνουμε όπως η καλή εκείνη εφημερίδα, η οποία, όταν, επί αρχιεπισκοπίας του μακαριστού Ιερωνύμου, η ελληνική αντιπροσωπεία εψήφιζε, σε διορθόδοξη συνάντηση, υπέρ ορισμένων απόψεων της ρωσικής εκκλησίας, έγραφε περίπου τα εξής: «Είναι αντεθνικό, οι Έλληνες αντιπρόσωποι να ψηφίζουν υπέρ των ρωσικών απόψεων. Την Ορθοδοξία την θέλουμε για να στηρίζει το έθνος. Κι αν δεν το κάνει αυτό, τότε, ερρέτω η Ορθοδοξία»!! Ερρέτω, ε; Οποία διαστροφή! Ποιος είναι θεράπων τίνος; Ποιο αγαθό προηγείται; Πού βρίσκονται οι ρίζες του έθνους μας;

Αν δεν καλλιεργήσουμε την πίστη μας, τότε θα χάσουμε τις ρίζες μας, όχι το αντίθετο. Οι «καραμανλήδες» της Μικράς Ασίας έχασαν τη γλώσσα τους, μετέφρασαν τη Γραφή (και τη θεία λειτουργία!) στα «καραμανλίδικα» κι έσωσαν τον ελληνισμό τους. Αν έχαναν την επαφή με την πίστη τους, θα είχαν γίνει Τούρκοι. Παρέμειναν Έλληνες γιατί διδάχτηκαν την πίστη τους και προσεύχονται στον Θεό τους στη γλώσσα τους. Αντίθετα, η ελλιπής γνώση της πίστεως και η προσκόλληση στους τύπους, που αμαύρωσε την «επίγνωση της αληθείας», εξηγεί εν πολλοίς και το πλήθος των εξισλαμισμών, τις στρατιές των ανθρώπων που απαρνήθηκαν την πίστη τους. Το λεγόμενο Βυζάντιο είχε, επί συνολικού παγκόσμιου πληθυσμού 600 εκατομμυρίων, 45 εκατομμύρια κατοίκους. Τι απέγιναν όλες αυτές οι ψυχές;

Η ενίσχυση της πίστεως αποτρέπει τις αποσκιρτήσεις από την Εκκλησία. Για να ενισχυθεί όμως η πίστη, χρειάζεται διδασκαλία, με αλφαβητάρι την αγία Γραφή· αν δεν κατανοώ τα νοήματά της, γίνεται η πορεία μου προς την πίστη, στην καλλίτερη περίπτωση, δρόμος μετ’ εμποδίων. Τότε οι αιρέσεις οργιάζουν, ο λαός αδιαφορεί, ο λόγος του Θεού είναι ανενεργός.

 

- Υποτιμώ έτσι τη συμβολή της ελληνικής γλώσσας στη διάδοση του Χριστιανισμού και τη σημασία και θέση της στη χριστιανική παράδοση;

- Καθόλου! Αυτό όμως είναι άλλο ζήτημα και άλλο οι αδήριτες ποιμαντικές ανάγκες του λαού μας. Η γλώσσα είναι το όχημα για να μεταφερθεί το θείο μήνυμα. Είναι το κέλυφος, το περίβλημα, που περιέχει το θείο λόγο. Κάθε άλλη θεώρησή της είναι ειδωλολατρία. Με τη στροφή προς το περιεχόμενο μήνυμα, επιστρέφουμε στην παράδοση. Οι απόστολοι, ενώ η «επίσημη» ελληνική γλώσσα ήταν άλλη, αυτοί μίλησαν και έγραψαν στη γλώσσα που μιλούσε ο λαός. Οι αιώνες κατέστησαν την ανάγνωση του πρωτοτύπου κειμένου ιερή και αξιοσέβαστη, η εμμονή όμως στην ανάγνωση του πρωτοτύπου μόνον, έστω και αν αυτή ζημιώνει την πνευματική προκοπή των πιστών, θυμίζει εκείνους, που έθεταν παλιά το Ευαγγέλιο στο εικονοστάσι, από βαθύτατο σεβασμό βεβαίως, αλλά διαπράττοντας έτσι τρομερό λάθος με φοβερές για την πνευματική ζωή συνέπειες.

Κι αυτοί ακόμη οι Δυτικοί, που θεωρούσαν το ιερό κείμενο απαραβίαστο στη λατινική του μετάφραση και διάβαζαν στις ακολουθείες (κι αυτές στη λατινική!) λατινικά το κείμενο, απομακρύνθηκαν από την «παράδοση», γιατί κατάλαβαν τη βλάβη που προερχόταν από την εμμονή σε αυτήν. Δεν είναι μουσειακό αντικείμενο το ιερό κείμενο. Δεν είναι όργανο διαφυλάξεως εθνικών ή γλωσσικών ή άλλων εγκοσμίων αξιών. Είναι ζωντανός ο λόγος του Θεού, όσο κι αν θέλουμε να τον θέσουμε σε καλούπια. Είναι οίνος νέος, όσο κι αν εμείς τον θέτουμε σε ασκούς παλαιούς. Οι ασκοί διαρρηγνύονται αν είναι παλαιοί και ο λόγος του Θεού χάνεται, είναι ανίσχυρος να δράσει. Και τότε, πώς θα εμφανισθούμε στο κριτήριο του Θεού; Τι απολογία θα δώσουμε; Ότι φροντίσαμε να διατηρήσουμε αμώμητο τη γλώσσα και καταστήσαμε μωμητή την πίστη; Πώς ησυχάζουμε, έχοντας αφήσει τον λαό ακατήχητο; Οι ψυχές των απολεσθέντων λόγω της προσκολλήσεώς μας σε ιδεολογήματα θα είναι οι κατήγοροί μας. […]

 

- Αλλά η μετάφραση δεν μπορεί να έχει λάθη;

- Καμία μετάφραση δεν είναι τέλεια. Όπως, καμία μετάφραση δεν μπορεί να υποκαταστήσει το πρωτότυπο κείμενο. Γι’ αυτό, το έργο της μεταφράσεως δεν είναι εύκολο. Πρέπει να γίνει με φόβο Θεού, με προσοχή και με αγάπη προς την Εκκλησία. Όμως χρειάζεται ο μεταφραστής να έχει και ειδικές γνώσεις, της γλώσσας, του περιβάλλοντος, των κοινωνικών και ιστορικών συνθηκών, των περιστατικών της συγγραφής και πολλών άλλων παραμέτρων. Με άλλα λόγια, είναι έργο των ειδικών. Ένας μη ειδικός, μπορεί να έχει αντιρρήσεις για την απόδοση ενός χωρίου ή μιας λέξεως, τελικά όμως ο ειδικός θα κρίνει αν έχει δίκιο στις παρατηρήσεις αυτές. Και, πάνω απ’ όλα, η Εκκλησία θα κρίνει αν η μετάφραση έχει ορθώς από πλευράς πίστεως. […]

Η Εκκλησία, ζωντανός οργανισμός

 

Η Εκκλησία είναι ζωντανός οργανισμός, η πίστη δεν είναι σύνολο κανόνων, συνονθύλευμα ιδεολογημάτων, δεν είναι συλλογή προσκυνουμένων ειδώλων, δεν είναι κωνωποβριθής βάλτος. Καμία δύναμη δεν μπορεί να τιθασεύσει τα κύματα του ωκεανού της εκκλησιαστικής ζωής, όταν τα ριπίζει η βιαία Πνοή που κυβερνά την Εκκλησία. Αφήστε, σεβαστοί και φίλτατοι ανησυχούντες, το άγιο Πνεύμα να δράσει στις ψυχές, άφετε τον κόσμο να ακούσει τον λόγο του Θεού κατανοώντας τον πλήρως «και μη κωλύετε αυτόν». Οι απόστολοι δεν μιλούσαν στην καθαρεύουσα της εποχής. Ο Χριστός δεν μιλούσε στους Εβραίους άλλη γλώσσα από τη μητρική τους. Η Καινή Διαθήκη δεν γράφτηκε στη λόγια γλώσσα της εποχής, Τι πειράζει αν, μετά το πρωτότυπο κείμενο ακούσει ο σημερινός Έλληνας, αντί για ένα, πολλάκις ανούσιο και τετριμμένο, κήρυγμα, ή πριν από αυτό, τον αυθεντικό λόγο της Γραφής με τρόπο που να τον καταλαβαίνει, δεν αξίζει, για μια ψυχή, για την οποία πέθανε ο Χριστός, να γίνουν τα πάντα; Η γλώσσα είναι κάτι το μαγικό; Η γλώσσα ή το πνεύμα υπερέχει; Οι τυποι ή η ουσία; Η διαφύλαξη αξιών ή η κτήση της υπέρτατης Αξίας; […]

 

Οι καιροί ου μενετοί

 

Κοντολογίς: Οι καιροί ου μενετοί. Ωραία, πολύ ωραία θα ήταν, αν όλοι εννοούσαν τα αναγνώσματα της λατρείας. Κι ακόμη πιο ωραία θα ήταν, αν μιλούσαμε κι όλας τη γλώσσα των προγόνων μας. Τότε, δεν θα είχαμε ανάγκη από άλλα μέσα προσβάσεως στην προγονική σοφία και αρετή. Όμως η πραγματικότητα δεν γνωρίζει ουτοπίες. Το ποτάμι της ιστορίας ρέει, πολλά πράγματα παρέρχονται ανεπιστρεπτί. Κι αν, πράγμα σοφό και ενθουσιωδώς επικροτήσιμο, η εκκλησία ανελάμβανε σταυροφορία για την εκμάθηση της γλώσσας των λειτουργικών κειμένων, πάλι η αναπόφευκτα περιορισμένη σε έκταση και χρονοβόρος διαδικασία δεν θα ακύρωνε την αναγκαιότητα της αναληφθείσης προσπάθειας. Μακάρι να γίνει η σταυροφορία, κι εμείς ανεπιφύλακτα στο πλευρό των σταυροφόρων. Μέχρι τότε όμως; Μέχρι να αποδώσει καρπούς; Θα αφήσουμε ανερμάτιστο τον λαό, αναμένοντας τα αμφίβολα αποτελέσματα των τιτάνιων αγώνων;

Ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας. Ο «άρχων του κόσμου τούτου» είναι ικανός να αξιοποιήσει προς όφελός του και της αγαθότατες των προθέσεών μας ακόμη, ματασχηματοζόμενος «εις άγγελον φωτός» (Β΄ Κορ. 11, 14), «ώστε πλανήσαι, ει δυνατόν, και τους εκλεκτούς» (Ματθ. 24, 24). Εμείς όμως, δεν πέφτουμε στην παγίδα. «Ου γαρ τα νοήματα αυτού αγνοούμεν» (Β΄ Κορ. 2, 11). Δεν αφήνουμε να είναι «οι υιοί του αιώνος τούτου φρονιμώτεροι υπέρ τους υιούς του φωτός εις την γενεάν την εαυτών» (Λουκ. 16, 8). Αιρέσεις και ιδεολογίες αντιχριστιανικές διαδόθηκαν και επιβλήθηκαν γιατί κατάλαβαν το αυτονόητο: ότι, αν θέλεις να κερδίσεις τον άλλον, μίλησέ του στην απλή και κατανοητή γλώσσα της καθημερινότητάς του. Αυτό έκανε και ο Χριστός, αυτό και οι απόστολοι και οι πρώτοι κήρυκες του Χριστιανισμού. Γι’ αυτό και ακούστηκαν στα «πέρατα της οικουμένης τα ρήματα αυτών». Γι’ αυτό και η Ιερά σύνοδος, εκφράζουσα το φιλόστοργο και φιλάνθρωπο πνεύμα της πάντοτες ζωντανής και μητέρας του λαού Εκκλησίας, έκρινε ορθό να υπερβεί την έως τώρα πράξη και να εισαγάγει το μέτρο αυτό της υποβοηθήσεως της κατανοήσεως των αναγνωσμάτων της θείας λειτουργίας.

Σχετικά με το θέμα μπορεί να υπάρχουν πολλά επιχειρήματα, κατά: σεβαστά κατά πάντα και αξιάκουστα, όταν εκφέρονται χωρίς φανατισμούς, φωνασκίες και απολυτότητες. Και υπάρχουν επίσης άλλα επιχειρήματα υπέρ: αυτά προσπαθήσαμε να εκθέσουμε, με την πεποίθηση, ότι υπερτερούν των αντιθέτων απόψεων.

Κατά τα άλλα, η σημασία και η σπουδαιότητα του εχειρήματος θα φανούν στην πράξη. Το ευχόμεθα ολόψυχα, και μαζί με μας όλος ο υποσιτιζόμενος από τον ζωντανό Λόγο λαός του Θεού.   Ì

 

                                                                               

Ο  κ. Γεώργιος  Αντ. Γαλίτης είναι ομότιμος  καθηγητής  της Κ.Διαθήκης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, μέλος του Δ. Σ. της Ελληνικής Βιβλικής Εταιρίας και εκ των Μεταφραστών της Ν.Μ.Β.

 Αναδημοσιεύεται από το περιοδικό «Ανάπλασις» με την ευγενική άδεια του συγγραφέα και εκδότη του περιοδικού.


 


 

Η Νύχτα του
Αγίου Βαθολομαίου
 

του κ. Στ. Κατσάρκα

 

Σ

το μουσείο καλών τεχνών της Λωζάνης της Ελβετίας, ένας απ’ τους πίνακες που εκτίθενται εκεί φιλοτεχνημένος απ’ το γάλλο ζωγράφο του 16ου αιώνα Φραγκίσκο Ντυμπουά (Dubois) συγκεντρώνει την προσοχή και προκαλεί το θαυμασμό για τον ασυνήθιστο για την εποχή του ρεαλισμό, την παραστατικότητα και την ζωντάνια του.

Ένα τμήμα του Παρισιού σε διαρρύθμιση σχηματική και μάλλον φανταστική. Στ’ αριστερά ο ποταμός Σηκουάνας. Στην αριστερή του όχθη ο πύργος του Νελ, η εκκλησία Γκράνζ  Ωγκουστέν (Grands Augustins).Στη δεξιά του όχθη το ανάκτορο του Λούβρου. Στο κέντρο το σπίτι του ναυάρχου Γκασπάρ ντε Κολινύ (Gaspar de Coligny), απ’ όπου οι δολοφόνοι είναι έτοιμοι να τον πετάξουν μισοπεθαμένο απ’ το παράθυρο του πρώτου πατώματος. Ολούθε ο τόπος σπαρμένος από πτώματα, ο Σηκουάνας ξεχειλίζει απ’ αυτά, σπαθιά, μαχαίρια και ρόπαλα υψωμένα, γυναίκες, παιδιά, γέροι σφάζονται με μανία. Στα δεξιά δυο κρεμασμένοι, στο κέντρο ένας γέροντας γονατιστός παρακαλεί το δήμιο του για έλεος. Πτώματα σέρνονται απ’ τους δολοφόνους για να ριχτούν στο ποτάμι. Η νύχτα η απαίσια της 24ης Αυγούστου του 1572, γνωστή σα νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου, παραμένει εδώ και τετρακόσια χρόνια το αξεθώριστο σύμβολο της εγκληματικής μισαλλοδοξίας, ταυτόσημη με τα πιο πρωτόγονα και πιο κτηνώδη πάθη και μ’ όλες τις δαιμονικές δυνάμεις που κρύβει η ανθρώπινη ψυχή, όταν ο φανατισμός και το τυφλωμένο μίσος την κυριαρχήσει και την καθοδηγήσει.

    Ποιος απ’ όλους μας, έχοντας έστω κι επιπόλαια και φευγαλέα προβληματιστεί πάνω στα θρησκευτικά θέματα, κι έχοντας έστω και λίγο στοχαστεί πάνω στα πατροπαράδοτα, δε λαχτάρησε περισσότερη ουσία, περισσότερο πνεύμα και λιγότερο τύπο; Ποιος δεν αγανάκτησε και δεν αγανακτεί μπροστά στην πνευματική ακαμψία στ’ όνομα μιας νεκρής θρησκευτικής παράδοσης, στην αυθαιρεσία και στην απόλυτη εξουσία μιας ομάδας πιο ανελέητης και πιο αμείλικτης από κάθε άλλο ανθρώπινο κατεστημένο, στ’ όνομα δήθεν του Χριστού; Ποιος δε νοστάλγησε να τυλιχτεί στο ευγενικό άρωμα των ευαγγελίων  ανόθευτο και να συναντήσει τον Κύριο χωρίς τη μεσολάβηση άχρηστων μεσολαβητών, με μόνο γνώμονα τον λόγο Του και τη φωνή τη θεϊκή μέσα του; Κι ακόμα, ποιος δε θεώρησε αυτονόητη κι απαραίτητη την κατανόηση του Λόγου του Θεού, σε μια γλώσσα που να την καταλαβαίνει κι ο πιο απλός άνθρωπος, μια και σ’ αυτόν –κι ακόμα περισσότερο σ’ αυτόν- απευθύνθηκε Εκείνος που ήρθε «να ζητήσει και να σώσει το απολωλός»; Φαίνεται πως είναι νόμος απαράβατος της ανθρώπινης φύσης, το δρόμο το σωστό πολλοί να τον γνωρίζουν και λίγοι να τον ακολουθούν. Κι ακόμα πιο λίγοι να’ χουν την παλικαριά να διαλαλήσουν την αλήθεια, που πολλοί την υποψιάζονται μέσα τους, κι ωστόσο από φόβο και προκατάληψη δεν τολμούν  να την ομολογήσουν ούτε καν στον εαυτό τους. Κι αν κάποτε κανείς απ’ αυτούς τους τρελούς κι ασυμβίβαστους που αποζητά την καυτερή ουσία της αλήθειας, σηκωθεί  και διακηρύξει πως ο Χριστός δε μίλησε έτσι όπως τον παριστάνουν, πως δεν ίδρυσε ιεραρχίες και κοσμικές εξουσίες, πως δε ζήτησε προσκυνήσεις λατρευτικές λειψάνων και εικόνων, παρά μόνο την πίστη σ’ Αυτόν και την ολοκληρωμένη παραχώρηση της καρδιάς, τότε παίρνει το χαρακτηρισμό του «αιρετικού», τότε γίνεται αλλόκοτο πλάσμα, «ευαγγελιστής» ή διαμαρτυρόμενος ή προτεστάντης ή …ουγενότος, καλικαντζαράκι…Κι αν σήμερα μόνο ίσως τον κακολογούν στα κρυφά ή τον στραβοκοιτάζουν, ήταν εποχή που τον έκαιγαν, τον κρεμούσαν και τον βασάνιζαν, μόνο και μόνο επειδή λαχταρούσε την αλήθεια και το φως μεσ’ στα πηχτά σκοτάδια, και την απελευθέρωση του πνεύματος μεσ’ στην πιο στυγνή ιδεολογική σκλαβιά.  Κι είναι τούτο το τελευταίο που τον κάνει ακόμα πιο δικό μας, πιο κοντά μας, πιο μοντέρνο, εμάς που αποζητάμε στην εποχή μας πιο πολύ από κάθε άλλη φορά την ελευθερία στο πνεύμα και στη σκέψη, κι όπου ο σπόρος της μεταρρύθμισης θα καρποφορούσε ακόμα περισσότερο, αν η θρησκευτικότητα δεν είχε δώσει τη θέση της – αλίμονο, δικαιολογημένα τις περισσότερες φορές - στη θρησκευτική αδιαφορία και στην άρνηση…

 **************************

Στα πρώτα χρόνια του 16ου αιώνα, με την επίδραση της αναγέννησης που κλονίζει το στέρεο μονολιθικό ιδεολογικό οικοδόμημα του μεσαίωνα, η Ευρώπη ζει μια έντονη περίοδο θρησκευτικής αναταραχής και ανακατάταξης στις μέχρι τότε παραδεκτές αξίες. Το ατράνταχτο μέχρι τότε οικοδόμημα της ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας κλονίζεται κι αυτό επικίνδυνα. Η απεριόριστη παπική εξουσία που ζητεί να επιβάλει τη θελησή της με τη δύναμη των όπλων, σκανδαλίζει όλο και περισσότερο. Λόγιοι και σοφοί ζητούν όλο και πιο απαιτητικά την επιστροφή στις πηγές της πίστης, στις Άγιες Γραφές, που ζηλότυπα ο φανατικός κλήρος έχει αποκλείσει το λαό από κάθε επαφή μ’ αυτές κρατώντας τες στην αποκλειστική του εξουσία κι απαγορεύοντας αυστηρά κάθε μετάφραση από το λατινικό κείμενο.

Η προσκύνηση της Παρθένου Μαρίας, των αγίων, των λειψάνων, των εικόνων, θεσμός ολοκάθαρα αντίθετος με το πνεύμα της Αγίας Γραφής και προ πάντων ο θεσμός της εξαγοράς των αμαρτιών με τα συγχωροχάρτια, συναντούν όλο και περισσότερη αντίδραση.

Στη Γαλλία, τη χώρα που κατέχει στους νεότερους αιώνες τα σκήπτρα της πνευματικής πρωτοπορίας, οι καινούργιες ιδέες διαδίδονται ευρύτερα ακόμη κι ανάμεσα στον ανώτερο κλήρο, χωρίς ενόχληση κι εμπόδια στην αρχή. Εννιά χρόνια προτού ο Λούθηρος καρφώσει στη Βιτεμβέργη τις περίφημες θέσεις του, δηλ. στα 1508, ένας καθηγητής στο Πανεπιστήμιο των Παρισίων, ο Ιάκωβος Λεφέβρ ντ’ Ετάπλ, δημοσιεύει μιαν επίκληση για την ανάγνωση των βιβλικών κειμένων: «Τα’ χουν εγκαταλείψει, για τούτο τα μοναστήρια χάλασαν, γι’ αυτό χάθηκε η ευσέβεια και προτιμούν τ’ αγαθά του κόσμου απ’ τα επουράνια αγαθά». Πολύ τολμηρός ο ντ’ Ετάπλ, διδάσκει τη σωτηρία της ψυχής με την πίστη κι όχι με τα έργα, το αποκλειστικό κύρος των Αγίων Γραφών, το συμβολικό χαρακτήρα της λειτουργίας. Κατακρίνει την προσευχή στη λατινική γλώσσα, την αγαμία των ιερέων και τη λατρεία των αγίων.  «Έξι χρόνια πριν από το Λούθηρο», γράφει ο μεγάλος ιστορικός Μισελέ, «ο σεβάσμιος Λεφέβρ ντ’ Ετάπλ διδάσκει το λουθηρανισμό στο Παρίσι». Τέλος στα 1523 εκδίδει την πρώτη μετάφραση της Αγίας Γραφής στη γαλλική γλώσσα. Ωστόσο η ειρηνική τούτη μεταρρύθμιση δεν μπορεί να συνεχιστεί για πολύ. Η έντονη αντίδραση που συναντά στην Γερμανία το κίνημα του Λούθηρου, επηρεάζει και τους καθολικούς δασκάλους της Σορβόννης, που δεν μπορούν πια ν’ ανεχτούν τον ντ’ Ετάπλ και τους μαθητές του, διακηρύττουν πως «μια μετάφραση της Αγίας Γραφής ήταν κάτι απαράδεκτο για ένα τόσο χριστιανικό βασίλειο», καίνε δημόσια την Καινή Διαθήκη του, κι ο ίδιος ο ντ’ Ετάπλ αναγκάζεται μαζί με τους στενότερους φίλους του να ζητήσει καταφύγιο στο Στρασβούργο.

Όμως μια τόσο μεγάλη φωτιά δεν μπορεί να σβύσει τόσο εύκολα. Οι καινούργιες ιδέες έχουν βρεί πρόσφορο έδαφος κυρίως ανάμεσα στους διανοούμενους, στους καθηγητές, στους γιατρούς, στους δικηγόρους, στους ευγενείς, ακόμη και στη βασιλική αυλή, όπου η πριγκίπισσα Μαργαρίτα, αδελφή του βασιλιά Φραγκίσκου Α΄, αποδέχεται την καινούργια πίστη, επηρεάζοντας ως ένα βαθμό και τον ίδιο το βασιλιά. Κι είναι τούτη ακριβώς η αξιοσημείωτη διαφορά ανάμεσα στη γερμανική και στη γαλλική μεταρρύθμιση. Εκεί, στη Γερμανία, ο Λούθηρος με την ορμητικότητα και το λαϊκό του πνεύμα ξεσηκώνει τον απλό λαό και τους χωρικούς. Εδώ, στη Γαλλία, τη μεταρρύθμιση την ακολουθεί μια πολυάριθμη, εκλεκτή όμως πνευματική μερίδα του γαλλικού λαού: επιστήμονες, ευγενείς, καλλιτέχνες. Ο γάλλος χωρικός έμεινε πιστός στον πατροπαράδοτο καθολικισμό. Να ‘ναι ίσως αυτό η αιτία που η μεταρρύθμιση δε μπόρεσε να στεριώσει τελικά στη χώρα αυτή αντίθετα με πολλές άλλες χώρες της Δυτικής Ευρώπης;

Στα μέσα της δεκαετίας του 1530, το κίνημα των μεταρρυθμιστών στη Γαλλία βρίσκει τον ουσιαστικό θεμελιωτή κι οργανωτή του στο πρόσωπο του Ιωάννη Καλβίνου. Ανεξάρτητα απ’ τις αμφισβητήσεις και τα ερωτηματικά που θα μπορούσε να γεννήσει η προσωπικότητα του μεγάλου γάλλου μεταρρυθμιστή, κανείς δεν μπορεί ν’ αρνηθεί την τεράστια επίδρασή του στο γαλλικό ευαγγελικό κίνημα –κι όχι μόνο σ’ αυτό- που από τότε φέρει έντονη τη σφραγίδα της ισχυρής προσωπικότητάς του, καθώς και της διδασκαλίας του όπως διατυπώνεται  στο βιβλίο του «Institutio Religionis Christianae» («Διδαχή της Χριστιανικής Θρησκείας») που εκδίδεται στη Γαλλία στα 1536.

Από τότε το κίνημα των μεταρρυθμιστών στη Γαλλία διαποτίζεται από το αυστηρό, σχεδόν ασκητικό πνεύμα του Καλβίνου, σ’ αντίθεση με τον πληθωρικό και χαρούμενο χαρακτήρα του Λούθηρου, που χαρακτηρίζει και τη γερμανική μεταρρύθμιση. Αυστηρός και λιτός σ’ όλες του τις εκδηλώσεις κι ιδέες, ο Καλβίνος απαιτεί από τη μοναδική τέχνη που μόλις αποδέχεται για τη λατρεία του Θεού, τη μουσική, να μην είναι υπερβολικά ωραία και στολισμένη,  για να μη προσελκύει την προσοχή των πιστών και τους αποτραβά από το πνεύμα του κειμένου. Κι ενώ στη Γερμανία η μεταρρύθμιση ανοίγει το δρόμο σε μια πλουσιότατη μουσική παραγωγή που κορυφώνεται με το Συτς, τον Πραιτόριους και προπάντων τον Ιωάννη Σεβαστιανό Μπαχ, στη Γαλλία οι πιστοί περιορίζονται σε ύμνους λιτούς κι αυστηρούς μ’ απλή αρμονία, τους ψαλμούς. Τους περισσότερους απ’ αυτούς τους επεξεργάζεται ο κορυφαίος από τους συνθέτες της γαλλικής μεταρρύθμισης, ο Κλαύδιος Γκουντιμέλ, που χάθηκε κι αυτός στη σφαγή της νύχτας του Αγίου Βαρθολομαίου. Τούτη η λιτή κι αυστηρή μουσική είναι το μοναδικό  λειτουργικό  στοιχείο στις συναθροίσεις των μεταρρυθμιστών, που στο μεταξύ παίρνουν τ’ όνομα «ουγενότοι». Σύμφωνα με μιαν εκδοχή, το όνομα προέρχεται από κάποιο κακό πνεύμα, τον «Roi Hugon», ένα είδος καλικάντζαρου, που πλανιέται τη νύχτα κατά τη λαϊκή παράδοση. Οι μεταρρυθμιστές συναθροίζονται κρυφά τις νύχτες στα χρόνια των διωγμών. Κι η φαντασία του λαού οργιάζει, δημιουργώντας κάθε είδους φοβερές δαιμονικές τελετές, και βαφτίζει τους πιστούς με τ’ όνομα του «Roi Hugon»: «Huguenots»,δηλ. καλικαντζαράκια.

Όπως και να’ ναι, σύντομα η Γαλλία έχει γεμίσει από τούτα τα «καλικαντζαράκια», προς μεγάλο κακοφανισμό κι ανησυχία των διαφόρων «ζηλωτών» χριστιανών και του φανατικού κλήρου, που φυσικά πολύ λίγο νοιάζεται για τη σωστή πίστη και πολύ περισσότερο φοβάται μη χάσει τα προνόμια και δικαιώματά του. Στα 1547, χρονιά που πεθαίνει ο βασιλιάς Φραγκίσκος ο Α΄, οι ουγενότοι καλύπτουν κιόλας το ένα έκτο του γαλλικού πληθυσμού. Μερικά χρόνια αργότερα ο γάλλος πολιτικός και δικαστικός Μιχαήλ Λ’ Οπιτάλ, γράφοντας στον πάπα, ανεβάζει το ποσοστό των ουγενότων  στο ένα τέταρτο του πληθυσμού, και στα 1566, έξι χρόνια πριν από τη σφαγή του Αγίου Βαρθολομαίου, ο καρδινάλιος του Αγίου Σταυρού διαπιστώνει μ’ ανησυχία πως το βασίλειο ανήκει τουλάχιστον κατά το ήμισυ στους ουγενότους. Ανεξάρτητα απ’ τις υπερβολές που μπορεί να κρύβουν οι εκτιμήσεις αυτές, γεγονός είναι πως οι μεταρρυθμιστές ξεπερνούν τα τρία εκατομμύρια. Την ίδια χρονιά, δηλ. στα 1566, ο ναύαρχος Κολινύ, ο μεγάλος ήρωας του δράματος του Αγίου Βαρθολομαίου, παρουσιάζει στο βασιλιά ένα κατάλογο από 2150 εκκλησίες. Υπολογίζει τους ποιμένες των εκκλησιών σε τέσσερις μ’ έξι χιλιάδες, κι αναφέρει πως μερικές εκκλησίες αριθμούν μέχρι και 25000 μέλη. Αν σκεφτούμε ότι την εποχή αυτή η Γαλλία έχει μόλις 15 εκατομμύρια κατοίκους, δηλαδή μιάμιση φορά περίπου τον πληθυσμό της σημερινής Ελλάδας, εύκολα καταλαβαίνουμε πως η μεταρρύθμιση έχει στεριώσει για καλά στη χώρα, ανεξάρτητα από τους αντίθετους ισχυρισμούς μερικών.

Εκεί που το αληθινό ευαγγέλιο καταδιώκεται, εκεί υπάρχει ο ζήλος, η ευλογία και οι αληθινοί καρποί του Αγίου Πνεύματος. Μέχρι πρόσφατα, με τη δίωξη της θρησκευτικής πίστης στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, ζούσαν οι χριστιανοί ξανά τα ηρωϊκά χρόνια των πρώτων χριστιανών της κατακόμβης, απαράλλακτα όπως και τούτοι οι ουγενότοι που τους πιάνουν, τους φυλακίζουν, τους βασανίζουν, τους καίνε, κι αυτοί περισσεύουν σε πείσμα όλων των μέτρων, κι ο ζήλος τους γίνεται όλο και μεγαλύτερος, κι η πίστη τους γιγαντώνεται. Κάθε τόπος χρησιμεύει σαν τόπος συνάθροισης : ένα δωμάτιο, μια αίθουσα πύργου, ένα καλύβι, ένα υπόγειο, μια σιταποθήκη, ένα υπόστεγο, η καρδιά ενός δάσους, η κοίτη ενός χειμάρρου. Εκεί, λευτερωμένοι από τα πνευματικά δεσμά της επίσημης εκκλησίας, ενώνουν τη φωνή τους ψάλλοντας τους όμορφους ύμνους του Γκουντιμέλ, και νιώθουν έντονη την παρουσία του Θεού με την ώρα της προσευχής. Η αυστηρότητα και η συνέπεια στη ζωή τους σύντομα τραβάει την προσοχή, κι αναγνωρίζεται από εχθρούς και φίλους. Το ειρωνικό όνομα «ουγενότος» γίνεται σε λίγο συνώνυμο της τιμιότητας, της αυστηρότητας και του ηρωϊσμού.

Κάποιος καθολικός συγγραφέας της εποχής, με σκοπό να τους ειρωνευτεί, πλέκει άθελά του το εγκώμιό τους που διαφαίνεται μεσ’ απ’ τις ειρωνικές του εκφράσεις: «Δηλώνουν», γράφει, «πως είναι ενάντια στην πολυτέλεια, στα δημόσια γλέντια και στις ευτράπελες κουβέντες. Στις συγκεντρώσεις και στις γιορτές τους, αντί να χορεύουν με τους ήχους του αυλού, διαβάζουν τη Βίβλο που πάντα βρίσκεται πάνω στο τραπέζι, και ψάλλουν θρησκευτικούς ύμνους, προ πάντων ψαλμούς έμμετρους. Οι γυναίκες, με συμπεριφορά κι εμφάνιση σεμνή, εμφανίζονται δημόσια σαν μετανοούσες Μαγδαληνές, όπως ονόμαζε ο Τερτυλλιανός τις παρόμοιες του καιρού του. Οι άντρες, όλοι σκληραγωγημένοι, μοιάζουν σαν κτυπημένοι από το Άγιο Πνεύμα. Θυμίζουν Άγιους Ιωάννηδες στην έρημο. Μ’ αυτή την υπερβολική σεμνότητα, συνυπάρχει πάντα η ταπεινοφροσύνη. Προσπαθούν να επιβληθούν όχι με τη σκληρότητα, αλλά με την υπομονή. Όχι σκοτώνοντας, αλλά πεθαίνοντας, έτσι ώστε φαίνεται πως ο χριστιανισμός ξαναγύρισε σ’ αυτούς με την πρώτη του αθωότητα, και πως κι αυτή η άγια μεταρρύθμιση θα ξαναφέρει στη γη το χρυσό αιώνα…»

«Προσπαθούν να επιβληθούν όχι σκοτώνοντας, αλλά πεθαίνοντας…» Τούτη τη φράση του γάλλου καθολικού συγγραφέα επαληθεύουν στο ακέραιο οι μαρτυρίες και τα γεγονότα της εποχής. Γιατί μια τέτοια αποδιοργάνωση και φθορά της επίσημης εκκλησίας δεν μπορεί παρά να προκαλέσει την αντίδρασή της. Κι όχι μόνο της εκκλησίας. Μα και του κράτους ολόκληρου. Ο κλήρος, η πανίσχυρη θεολογική σχολή της Σορβόννης, τα κρατικά συμβούλια κι η βασιλική αυλή, όλοι μαζί συνασπισμένοι, κτυπούν με μανία τη μεταρρύθμιση και τους οπαδούς της, που το μόνο έγκλημά τους είναι πως επιθυμούν να λατρέψουν τον Κύριο μ’ ένα κάπως διαφορετικό και πιο γνήσιο τρόπο από εκείνον που μέχρι τότε τους έχει επιβληθεί. Κι όταν διάφορες επιδέξιες πολιτικές ομάδες εκμεταλλεύονται το κίνημα δίνοντάς του μια κάποια πολιτική απόχρωση, ενάντια στις αυθαιρεσίες και στην απόλυτη εξουσία του βασιλιά, τότε πια ο εξολοθρεμός των ουγενότων  γίνεται ζήτημα επιβίωσης για το κατεστημένο της εποχής.

Βασιλιάδες που στην αρχή τρέφουν ευνοϊκά αισθήματα προς το μεταρρυθμιστικό κίνημα, όπως ο Φραγκίσκος ο Α΄, που αρχικά βλέπει με καλό μάτι τους ουγενότους κάτω από την επίδραση της μητέρας του και της αδελφής του Μαργαρίτας, μεταβάλλονται σε αδιάλλακτους πολέμιους της νέας πίστης, παρασυρμένοι απ’ τους κακούς τους συμβούλους. Έτσι, μ’ ένα ασήμαντο επεισόδιο, συλλαμβάνει ο Φραγκίσκος 150 μεταρρυθμιστές, κόβει τη γλώσσα από δεκαοχτώ απ’ αυτούς, και μέσα σ’ έξι μήνες καταδικάζει 102 στον δια πυρός θάνατο εκτελώντας ωστόσο μόνο τους 27. Στα 1543 συστήνει τα λαϊκά δικαστήρια για τους αιρετικούς, και στα 1545, άρρωστος κι ετοιμοθάνατος, επιτρέπει τον εξολοθρεμό των βαλδίνων, παλιών μεταρρυθμιστών, που χρόνια συνυπήρχαν ειρηνικά με την επίσημη εκκλησία.

Όλα όμως αυτά είναι σταγόνα στον ωκεανό μπροστά στις αμέτρητες άλλες ομαδικές και ατομικές περιπτώσεις που μαρτυρεί η σκοτεινή εκείνη εποχή. Οι φυλακές γεμίζουν από τους μεταρρυθμιστές. Σε πολλές περιπτώσεις που δεν μένει χώρος γι’ άλλους, απολύουν τους κακοποιούς για να βάλουν στη θέση τους τους αιρετικούς. Εκεί μέσα τους δένουν με αλυσίδες στον τοίχο για να μη δραπετεύσουν. Τους περισσότερους τους κατεβάζουν σε σκοτεινά μπουντρούμια, αληθινούς τάφους, όπου η πείνα και τα σκουλήκια ολοκληρώνουν τον αργό τους θάνατο. Στο Παρίσι υπήρχε ένα υπόγειο κελί στο σχήμα ανεστραμμένου κώνου, όπου κατέβαζαν το φυλακισμένο μ’ ένα σχοινί. Εκεί μέσα δεν μπορούσε να ξαπλώσει, ούτε να μείνει όρθιος, παρά μόνο καθισμένος στις φτέρνες του, με μαζεμένο όλο το σώμα και με τα πόδια και μέρος του κορμού βουτηγμένα στο νερό. Σε μερικές μέρες ο φυλακισμένος έβγαινε από κει μέσα τρελός. Οι μαστιγώσεις κι οι βασανισμοί ήτανε στην ημερήσια διάταξη. Γιατί άλλωστε ν’ απορούμε και να φρίττουμε, όταν τέσσερις αιώνες από τότε παρόμοιες μέθοδοι, πιο τελειοποιημένες όμως επιστημονικά και με σύγχρονα μηχανικά μέσα, εξακολουθούν κι εφαρμόζονται σε πολυάριθμα σημεία του πλανήτη μας, και μάλιστα μερικές φορές και για λόγους θρησκευτικών πεποιθήσεων; Οι κρεμάλες κι οι φωτιές δουλεύουν ασταμάτητα.Οι μάρτυρες δοξάζουν το Θεό μεγαλόφωνα κι ακατάπαυστα, καθώς πορεύονται στον τόπο του μαρτυρίου τους. Μερικούς τους κόβουν τη γλώσσα για να πάψουν να μιλούν. Μα τούτοι εξακολουθούν με νοήματα και χειρονομίες και με τα μάτια στραμμένα στον ουρανό. Η εφευρετικότητα των βασανιστών σε ποικιλία εκτελέσεων με το θάνατο στην πυρά είναι αξιοθαύμαστη. Δε θα θέλαμε να παίξουμε με τα νεύρα των ακροατών μας περιγράφοντάς τες.

Γεμάτες είναι ακόμα οι διηγήσεις της εποχής με τα τελευταία λόγια των μελλοθανάτων. Οι περισσότεροι πεθαίνουν απαγγέλλοντας εδάφια από τη Βίβλο ή με τ’ όνομα του Ιησού Χριστού στα χείλη ή  παρακαλώντας το Θεό για τους δικαστές και τους δήμιους που τους  υποβάλλουν στο σκληρό τούτο μαρτύριο. Ένας νεαρός ευγενής, μόλις δέκα οκτώ χρονών, ο Θωμάς ντε Σαιν-Πωλ, ρίχνεται μέσα στις φλόγες, ύστερα τον αρπάζουν πίσω με διαταγή κάποιου δασκάλου της Σορβόννης, που του χαρίζει τη ζωή αν αρνηθεί την πίστη του. «Μια και βρίσκομαι στο δρόμο που οδηγεί στο Θεό», απαντά ο νεαρός μάρτυρας, «ρίξτε με και πάλι στις φλόγες κι αφήστε με να πάω κοντά Του». Κάποιος άλλος δηλώνει στους δικαστές του που τον στέλνουν στην πυρά: «καημένοι άνθρωποι, τι νομίζετε πως κάνετε; Θέλετε να με καταδικάσετε σε θάνατο. Κάνετε λάθος, αυτό δεν είναι θάνατος, είναι ζωή». Κάποια γυναίκα ανακράζει: «Θεέ μου, μη μ’ εγκαταλείπεις καθόλου, για να μη μ’ αφήσεις να σ’ εγκαταλείψω». Και κάποιος άλλος που του προσφέρουν το … ευεργέτημα να τον στραγγαλίσουν προτού τον ρίξουν στην πυρά για να μην υποφέρει, φτάνει ν’ αρνηθεί την πίστη του, απαντά λέγοντας στο δήμιο: «Ας φύγουμε λοιπόν για την ουράνια πατρίδα, στην παρουσία του Θεού».

Δε θα’ βλεπα κανένα λόγο να μη πιστέψουμε στις μαρτυρίες τούτες της εποχής, σαν τάχα εξογκωμένες και υπερβολικές. Καμιά σκοπιμότητα δε θα υπαγόρευε κάτι τέτοιο. Ούτε για εξιδανίκευση, ούτε για θεοποίηση. Βλέπετε, οι μάρτυρες τούτοι δεν εμφανίζονται επώνυμα σε κανένα εορτολόγιο αγίων.

Να και μερικά απ’ τα «εγκλήματα» των μαρτύρων: πως πιάστηκαν να συμμετέχουν στη λατρεία ουγενότων, πως μοίρασαν ή είχαν στην κατοχή τους ένα απ’ τα απαγορευμένα από τη θεολογική σχολή της Σορβόννης βιβλία, όπως π.χ. τη μεταφρασμένη Γραφή ή οποιοδήποτε αιρετικό βιβλίο, πως μίλησαν ενάντια στην καθολική πίστη, πως έμειναν με καλυμμένο το κεφάλι στην ώρα της θείας κοινωνίας, κι ακόμα πως βιβλιοδέτησαν ένα αιρετικό βιβλίο. Το ένα τέταρτο απ’ την περιουσία του θύματος, αργότερα το ένα τρίτο, ανήκει στον καταδότη, το υπόλοιπο το καρπώνεται ο βασιλιάς. Όσο περισσότερα λοιπόν θύματα στην πυρά, τόσο πιο γεμάτα τα βασιλικά ταμεία. « Εν τη κατανάλωσει το κέρδος»…

Μέσα σε τούτη την αφόρητη κατάσταση δεν είναι εκπληκτικό που οι ουγενότοι, που διαθέτουν και σημαντική πολιτική δύναμη, ξεσηκώνονται ενάντια στην αυθαιρεσία και στην τυραννία. Οι θρησκευτικοί πόλεμοι, μια απ’ τις πιο θλιβερές περιόδους της γαλλικής ιστορίας, θα συνταράξουν και θα ρημάξουν τη χώρα για πάνω από 14 χρόνια, από το 1562 μέχρι το 1576, κι ακόμα η αναταραχή θα συνεχιστεί γι’ άλλα είκοσι δύο χρόνια, μέχρι το διάταγμα της Νάντης του 1598.

Στο θλιβερό τούτο σημείο θα οδηγήσει τη Γαλλία μια οικογένεια ευγενών, που ένας εκπρόσωπός της θα παίξει πρωταρχικό ρόλο στη σφαγή του Αγίου Βαρθολομαίου: η οικογένεια των Γκιζ, που πανίσχυρη κατέχει τις κυριότερες θέσεις-κλειδιά στον κρατικό μηχανισμό και που οδηγεί το κράτος στο έσχατο σημείο της εξαχρείωσης, της διαφθοράς και της συναλλαγής, και προκαλεί την αγανάκτηση όλων των υγιών στοιχείων της χώρας. Τούτοι οι Γκιζ επιδιώκουν να καθαρίσουν οριστικά τη Γαλλία απ’ τους ουγενότους, προκαλώντας έτσι μεγαλύτερη την αντίδραση των τελευταίων.

Οι Γκιζ είναι φανατικοί καθολικοί, αλλά άσχετοι προς την ουσία της χριστιανικής πίστης και προς την Αγία Γραφή. Το Μάρτιο του 1562, ένας απ’ αυτούς, ο δούκας του Γκιζ, περνώντας με τους στρατιώτες του απ’ την πόλη Βασύ, πέφτει πάνω σε μια θρησκευτική συνάθροιση ουγενότων. Στη μάχη που επακολουθεί, σκοτώνονται είκοσι τρεις ουγενότοι και τραυματίζονται εκατόν τριάντα. Κάποιος φέρνει στο δούκα την Αγία Γραφή που χρησιμοποιούν οι μεταρρυθμιστές στη συνάθροισή τους. Μη γνωρίζοντας ο δούκας τι είναι τούτο το βιβλίο, το δίνει στον αδελφό του καρδινάλιο Λουδοβίκο ντε Γκιζ λέγοντας: «διάβασε, αδελφέ μου, τον τίτλο απ’ το βιβλίο τούτο των ουγενότων». Ο καρδινάλιος ανοίγει το βιβλίο, διαβάζει και λέει: «είναι η Αγία Γραφή». «Πώς! Η Αγία Γραφή;», απαντά ο δούκας, «για όνομα του Θεού! Τούτο το βιβλίο δεν αξίζει τίποτε!»

Η ιστορία επαναλαμβάνεται πολλές φορές απαράλλαχτη. Ο Γκιζ ισχυρίζεται πως δεν άρχισε την επίθεση αυτός, μα οι ουγενότοι, κι είναι ολοφάνερο το ψέμα στον ισχυρισμό του, γιατί στις περιπτώσεις αυτές το δίκιο βρίσκεται με το μέρος του καταπιεζομένου, και ξέρουμε πια πολλά παρόμοια τέτοια από τότε. Όπως και να’ ναι, τούτη η σφαγή του Βασύ είναι που δίνει τη φωτιά στο μπαρούτι. Προσωπικά, δεν επικροτώ κανενός είδους βία και πολέμους. Ωστόσο φοβάμαι πως η νηφαλιότητα κι η μετριοπάθεια είναι πάντα τόσο σπάνια σε τούτη τη γη, κι ακόμα πιο σπάνια την εποχή εκείνη, όσο συχνό το μίσος κι η εμπάθεια, έστω και δικαιολογημένα κατά κάποιο τρόπο. Σήμερα που βλέπουμε τα πράγματα ψύχραιμα κι από τόσο μακριά αναρωτιόμαστε μήπως το γνήσιο πνεύμα του Χριστού, ανόθευτο από αμφίβολες ερμηνείες της Βίβλου κι αμφισβητήσιμους τρόπους εφαρμογής της, θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια ειρηνική λύση. Δεν έλειψαν άλλωστε οι λογικές φωνές και στις δυο παρατάξεις, όπως εκείνη του Λ’ Οπιτάλ, καθολικού, μεγάλου σφραγιδοφύλακα του κράτους. «Η πραότητα θα ωφελήσει περισσότερο από τη βιαιότητα. Ας παρατήσουμε αυτές τις διαβολικές ονομασίες, που αναφέρονται σε κόμματα, σε φατρίες, σ’ αντιλήψεις: λουθηρανοί, ουγενότοι, παπικοί· ας μην αλλάξουμε την ονομασία χριστιανοί.» Δυστυχώς –κι είναι τούτο μοίρα αναπότρεπτη και τραγική της ανθρωπότητας- στις πιο πολλές φορές αυτοί που έχουν τη λογική και τη μετριοπάθεια δεν έχουν τη δύναμη, κι αυτοί που συνήθως προκαλούν, σέρνουν από πίσω τους ένα ολόκληρο λαό που δε φταίει σε τίποτε. Κι ακόμα, όπως πολύ σωστά παρατηρεί ο γνωστός γάλλος ιστορικός και συγγραφέας Αντρέ Μωρουά, «οι λογικοί άνθρωποι έχουν πάντα μια τάση να πιστεύουν πως η ανθρωπότητα τούς μοιάζει, πράγμα που δεν είναι λογικό. Η ζωή αναλαμβάνει να τους βγάλει από την πλάνη». Η ιστορία, το ξαναλέμε, επαναλαμβάνεται πολλές φορές απαράλλαχτη. Ποιος όμως από τους μεγάλους και τους δυνατούς διδάσκεται απ’ αυτήν;…

 

Συνέχεια και τέλος στο επόμενο

                                                                               

Ο κ. Στ. Κατσάρκας είναι π. μηχανικός και διευθυντής της χορωδίας της Ελευθέρας Ε.Ε. Θεσσαλονίκης. 


 

 
 


[24] Χατζιδάκι, «Περί της Ενότητος της Ελληνικής Γλώσσης» στην Επιστημονική Επετηρίς, Εθνικόν Πανεπιστήμιον, τομ. Ε΄, VEn VAqh,naij, 1910, 47-151.

[25] Οι ακόλουθοι αριθμοί έχουν κάπως τροποποιηθεί από εμένα ακολουθώντας μία νέα σύγκριση με το πιο πρόσφατο Λεξικό της Νεοελληνικής. Για τον Όμηρο, οι αριθμοί του Χατζιδάκι είναι: κλασσικοί χρόνοι: 3.515 λέξεις. Σε αυτές πρόσθεσα 100 λέξεις. Νεοελληνική: 1.267 λέξεις, στις οποίες ακολουθώντας έναν έλεγχο στο Λεξικό του Μπαμπινιώτη, πρόσθεσα άλλες 612 λέξεις. Για την Κ.Δ., πρόσθεσα άλλες 26 λέξεις, που είτε ομιλούνται είτε γίνονται αντιληπτές σήμερα. 

[26] Ο Νόννος (5ος αιών. μ.Χ.) από την Πανόπολι της Αιγύπτου, συγγραφεύς του επικού έργου «Διονυσιακά», λέγεται ότι έγινε Χριστιανός κατά την γεροντική του ηλικία, οπότε ασχολήθηκε με το Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον, παραφράζοντάς το σε ποιητική μορφή στην Ομηρική διάλεκτο. 

 

[27] Π.χ. Lindars, John, 626, Το ίδιο είναι ουσιαστικά αληθές και με τον Morris, John, 862, Beasley-Murray, John, 394 and Barrett, John, 579, παρά την αναφορά τους στα Prolegomena του Moulton, 170, που παραθέτει ένα παράδειγμα από τη Νέα Ελληνική. Ο λόγος γι’ αυτό είναι ότι ο ίδιος ο Moulton δεν εξηγεί τη Νεοελληνική χρήση, την οποία, με τη σειρά του, παραθέτει από τον Abbott. Είναι έτσι συμπτωματικό ότι ο Brown, John, II, 1070, συγχέει την έκφραση με τα «τεκνία». Το πόσο πολύ αυτή η λέξη έχει γίνει αντικείμενο παρανόησης μπορεί να μετρηθεί με βάση το ακόλουθο παράθεμα από μία σημασιολογική συζήτηση: «η λέξη ‘paidi,a’ δηλώνει άτομα που βρίσκονται μεταξύ νηπιακής ηλικίας και ενηλικίωσης. Ωστόσο, η χρήση της λέξης από τον Ιησού στο Ιωάν.21:5 μοιάζει να υπονοεί ότι τα άτομα που τα αφορά (οι μαθητές του) επίσης είναι πιθανόν να είναι δύσκολοι χαρακτήρες, ανώριμοι, ισχυρογνώμονες και παρορμητικοί. (D. Black, Linguistics for Students of New Testament Greek, 131). Περιττό να αναφέρω ότι είναι μάταιο για κάποιον να ψάξει για τέτοιες έννοιες στο συγκεκριμένο πλαίσιο κειμένου.        

[28] Πρβλ. Χατζιδάκι, Γλωσσολογικαί Μελέται, Ι, σελ. 212: «η λέξις παιδιά περιήλθεν εις τύπον προσφωνήσεως, ώστε σήμερον δι’ αυτού προσφωνούμεν ανθρώπους πάσης ηλικίας και παντός γένους». Το Ιωάν. 21:5 προφανώς του διέφυγε.

[29] Εδώ θα πρέπει να μνημονεύσουμε την Ελληνική γλωσσική διμορφία των Ελληνιστικών χρόνων–ένας Ελληνικός τύπος για την ομιλία, αλλά διαφορετικός για τη γραφή–που μας αποστέρησε από πολλούς τύπους, συντακτικές δομές, ιδιωματισμούς και εκφράσεις που χρησιμοποιούνταν κατά τον 1ο αιώνα μ.Χ. Είναι προφανές ότι η αναφορά στη Νεοελληνική μπορεί να διασώσει μέρος της απώλειας αυτής.     

[30] Ας μου επιτραπεί να συσχετίσω το ακόλουθο περιστατικό που συνέβη τη Μεγάλη Παρασκευή του 1996. Βρισκόμουν έξω από την Εκκλησία της Αγίου Γεωργίου στο Λυκαβηττό, όταν γινόταν η περιφορά του Επιταφίου. Ο ιερέας, ένας δυνατός, ρωμαλέος άνδρας ο οποίος απέπνεε μία βαθειά συναίσθηση ηγέτη και πατρικής πρωτοβουλίας, σε μία στιγμιαία παύση της μουσικής του ζωντανού ύμνου της περιφοράς, απηύθυνε, παρενθετικά, μια σύντομη προτροπή στο μαζεμένο πλήθος (άντρες, γυναίκες και παιδιά) με τα λόγια: «όλοι μαζί παιδιά!», (εννοώντας «ας ψάλλουμε όλοι μαζί!»), και μετά συνέχισε στην επόμενη στροφή του ύμνου.      

[31] Ένας σχολιαστής των Γραφών (Fee, First Corinthians, 316) θεώρησε ότι η γραμματική δε μπορεί να λύσει το πρόβλημα.

[32] Εφημερίς των Παίδων, έτος 1868, τχ. 1, σ. 1.

[33] Βασιλούδη Βασιλική (2004), Η Εφημερίς των Παίδων και ο Μ.Δ. Καλοποθάκης: παράμετροι ενός παιδικού περιοδικού του 19ου αιώνα. Διδακτορική διατριβή (δακτυλόγραφο): Αλεξανδρούπολη. Βλ. παράρτημα V, σ. 387-403, τον κατάλογο των έργων που εξέδωσε ο Καλοποθάκης κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα.

[34] Αναφέρουμε κάποιες από τις ιεραποστολές που δρούσαν στον ελληνόφωνο χώρο της Ανατολής: Church Missionary Society, London Missionary Society, American Board of Commissioners for Foreign Missions, British and Foreign Bible Society, η ιεραποστολή της Episcopal Church και American Baptist MissionΟ Μ.Δ. Καλοποθάκης ανέπτυξε σχέσεις με τη Religious Tract Society of London και με τις American and Foreign Christian Union και Presbyterian Church of the United States.

[35] Οι ιεραπόστολοι είχαν σταλεί από το American Board of Commissioners for Foreign Missions στη Μάνη, όπου και ίδρυσαν σχολεία. Βλ. Kalopothakes D.M., Biographical Sketch (πολυγραφημένο κείμενο, χ.χ.), Αρχείο Αστέρος της Ανατολής.

[36] Kalopothakes M., Evangelical Effort in Greece.  A Brief History of the Greek Evangelical Work. Αρχείο Αστέρος της Ανατολής, όπου ο αναγνώστης μπορεί να ανατρέξει για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις συνθήκες θεμελίωσης του Προτεσταντισμού στην Ελλάδα.

[37] Ο διπλασιασμός του αριθμού των σελίδων της Εφημερίδος των Παίδων πραγματοποιήθηκε κατόπιν πίεσης που ασκήθηκε στον εκδότη από το αναγνωστικό κοινό για δεκαπενθήμερη έκδοση.  Ο εκδότης δεν ενέδωσε στις πιέσεις του κοινού – ίσως για οικονομικούς λόγους – αλλά προτίμησε την αύξηση της ύλης του περιοδικού.

[38] Η μία σελίδα των παραρτημάτων ήταν αφιερωμένη στην ψυχαγωγία, ενώ η άλλη παρουσίαζε ειδήσεις της τρέχουσας επικαιρότητας.

[39] Ο Καλοποθάκης στην αποχαιρετιστήρια επιστολή του προς τους αναγνώστες της Εφημερίδος των Παίδων, όπου αναγγέλει τη διακοπή της έκδοσής της, μεταξύ άλλων αναφέρει: «Η Εφ. των Παίδων, ως γνωστόν, ήτο η πρώτη εφημερίς διά παιδία και η πρώτη η εισαγαγούσα εν Ελλάδι το εικονογραφημένο είδος των περιοδικών…», Εφημερίς των Παίδων, έτος 1893,  τχ. 312, σ. 2125: «Προς τους μικρούς συνδρομητάς της Εφημερίδος των Παίδων».

[40] Εφημερίς των Παίδων, έτος 1868, τχ. 1, σ. 1.

[41] Αρχείο Ι. Τσεβά, Account Book for a 1874-1878 P.C.U.S. mission to Athens.

[42] Ο Γ. Κωνσταντίνου και ο Δ. Σακελλάριος ήταν μαθητές του J. King. Ο Γ. Κωνσταντίνου εξέδωσε το ευαγγελικό περιοδικό για νέους, την Αθηναΐδα.

[43] Αστήρ της Ανατολής, τχ. 1408, Εν Αθήναις 1 Ιανουαρίου 1885, σ. 13211, «Προς τους συνδρομητάς του Αστέρος».

[44] Τέτοια ήταν τα περιοδικά The Childs Paper και Childrens Companion, από τα οποία το περιοδικό αντλούσε υλικό.  Άλλα γνωστά ευαγγελικά παιδικά περιοδικά του 19ου αιώνα ήταν τα Childrens Prize, Childrens Friend, Chatterbox και BoysOwn Paper.

[45] Χαρακτηριστικός είναι ο τίτλος του περιοδικού που αποτελεί προσαρμογή στα ελληνικά του αμερικανικού ευαγγελικού περιοδικού για παιδιά Τhe Childs Paper.

[46] Η καταλληλότητα των αναγνωσμάτων ως θέμα εμφανίζεται συχνά στον παιδαγωγικό λόγο της εποχής και αφορά τις «ασθενείς» ομάδες: γυναίκες, παιδιά και λαό.

[47] Η επιχειρηματολογία αυτή αναπτύσσεται στον Αστέρα της Ανατολής, έτος Γ΄, 10 Σεπτεμβρίου 1860, τχ. 139, σ. 1105-1106: «Τα κακά αποτελέσματα της αναγνώσεως των μυθιστορημάτων».

[48] Ενδεικτικά αναφέρουμε μερικούς τίτλους μυθιστορημάτων: Ο Μαρτίνος και ο Ουάλτερ. Διήγημα αναφερόμενον εις την πολιορκίαν του Στρασβούργου, Τα παιδία εις το πανέριον ή η Κυρά Καλή και η παρακαταθήκη της, Το Σπήλαιον των Ληστών, η Χάιδη, η Μαύρη Ωραιότης ή η αυτοβιογραφία ενός ίππου κ.ά.

[49] Πρόκειται για έναν διαγωνισμό στον οποίο οι αναγνώστες καλούνται σε κάθε τεύχος να απαντήσουν τρεις ερωτήσεις από την Αγία Γραφή.  Στο τέλος του έτους αναδεικνύεται ο νικητής, ο οποίος συνήθως βραβεύεται με ένα βιβλίο θρησκευτικού περιεχομένου.  Ο διαγωνισμός αυτός αποτελεί εύρημα, το οποίο ο εκδότης αντιγράφει από τα αντίστοιχα παιδικά ευαγγελικά περιοδικά που εκδίδονταν στην Αγγλία και την Αμερική.

[50] Εφημερίς των Παίδων, έτος 1875, τχ. 92, σ. 443: «Είναι σπουδαίον διά πάντα άνθρωπον να μορφώση εις εαυτόν σταθεράν θρησκευτικήν πίστιν».

[51] Η ιδεολογία εδώ παρουσιάζεται όπως την αντιλαμβάνεται ο μελετητής με βάση το ιδεολογικό του υπόβαθρο, το οποίο δομείται από το φύλο, την κοινωνική τάξη, την εθνικότητα, τη θρησκεία και το μορφωτικό επίπεδο.

[52] Εφημερίς των Παίδων, έτος 1869, τχ. 18, σ. 73: «Ο κάλλιστος οδηγός των παίδων».

[53] ό.π., έτος 1871, τχ. 47, σ. 188: «Μικρά παιδία».

[54] Αναφέρουμε ενδεικτικά μερικά περιοδικά ή εφημερίδες που εξαπέλυσαν επίθεση εναντίον της Εφημερίδος των Παίδων: Οικονομική Επιθεώρησις, Τηλέγραφος, Εφημερίς.

[55] Διάπλασις των Παίδων, Φεβρουάριος 1879, τχ. 1, σ. 2: «Τοις φιλοστόργοις γονεύσιν».

[56] ό.π., Μάρτιος 1879, τχ. 2, σ. 31-32: «Ανταπάντησις».

[57] Ένας από τους ιδρυτές της Διαπλάσεως, ο Ν. Σπυλιόπουλος αρθογραφεί εκτενώς στον Τηλέγραφο, όπου καταφέρεται εναντίον του Καλοποθάκη και των εκδόσεών του.

[58] Χανός Δ. (1991), Το παιδικό λαϊκό φυλλάδιο-περιοδικό-βιβλίο. Αθήνα: Αίολος, σ. 5 και Χατζηδημητρίου-Παράσχου Σ. (2000), «Ο Ελληνικός περιοδικός τύπος για παιδιά και νέους», Περίπλους, Περίοδος Β΄, Έτος 16, τχ. 49, σ. 48-58.

[59] Η έκδοση του Αστέρος της Ανατολής είχε ανασταλεί από το 1886.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]
Send mail with questions or comments about this web site. to webmaster- Copyright © 2006 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Last modified: 04/11/2006