ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]


ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2000

  1. Ο Ερχόμενος Έρχεται
  2. Εισαγωγή στην Εκκλησιαστική Μουσική
  3. Ευθανασία: Ένα Μεγάλο Δίλημμα
  4. Ο ζυγός που ελευθερώνει
  5. Η Ορθόδοξη Εκκλησία και η Σύχρονη Βιβλική Έρευνα
  6. Οικουμενικό Φόρουμ Χριστιανών Γυναικών της Ευρώπης /2
  7. Η δική μας ταυτότητα
  8. Το δώρο της αγάπης

 

Ο Ερχόμενος Έρχεται

 του Μ. Β. Κυριακάκη

Τα Χριστούγεννα, που μας υπενθυμίζουν την πρώτη έλευση του Χριστού, θα πρέπει να μας υπενθυμίζουν επίσης και τη δευτέρα Του έλευση.

Εκείνος που ήλθε με την ταπεινή μορφή του δούλου και θυσιάσθηκε για τις αμαρτίες μας, υποσχέθηκε ότι θα έλθει πάλι και αυτή τη φορά όχι πια ντυμένος την αδυναμία του ανθρωπίνου σχήματος, αλλά με τη ρομφαία και την ηγεμονική Του δόξα. Τότε η βασιλεία Του θα μπει στην τελική της φάση -όταν οι βασιλείες του κόσμου θα γίνουν του Θεού και του Χριστού Αυτού. Τότε μπροστά Του θα κλίνει παν γόνυ επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων και πάσα γλώσσα θα τον ομολογήσει Χριστόν και Κύριον. Καθώς λοιπόν αναπολούμε την πρώτη έλευση ας ατενίσουμε προς τη δεύτερη.

Την ίδια σύνδεση και τον ίδιο συσχετισμό κάμνει ο Παύλος όταν μας περιγράφει την τελετή της αγάπης: "Κάθε φορά που τρώτε από τον άρτο τούτο και πίνετε από το ποτήριο τούτο, του Κυρίου το θάνατο καταγγέλλετε 'έως ού έλθη'". Μέχρι που να έλθει. Γιατί έρχεται...

Καθώς λοιπόν ο πιστός κάθεται στην Τράπεζα του Κυρίου του και καθώς απολαμβάνει τις ανεκτίμητες ευλογίες της κοινωνίας με τον Σταυρωθέντα και Αναστάντα Λυτρωτή του, προσκαλείται να ατενίσει προς τον ορίζοντα του μέλλοντος και να αντικρύσει τον Ερχόμενο Κύριό του, τον Νυμφίο της Εκκλησίας. Είναι ο ών και ο ήν και ο ερχόμενος.

Σ' αυτή την ενατένιση σας προσκαλώ: Να στρέψουμε τις καρδιές μας και τις σκέψεις μας στη Δεύτερη ένδοξη έλευση του Κυρίου μας. Έως ού έλθη! Εκείνος που ήλθε έρχεται...

Είναι ένα σοβαρό όσο και λεπτό θέμα. Μονάχα ο πιστός μπορεί να το παρακολουθήσει. Είναι σοβαρό γιατί από τη σωστή στάση μας εξαρτάται κατά πολύ η προετοιμασία μας για την ημέρα εκείνη και η απόδοσίς μας στη ζωή σήμερα. Και είναι λεπτό γιατί σχετίζεται με τα σημεία των καιρών και τις προφητείες. Από την κατάχρηση που έγινε και γίνεται στην ερμηνεία των προφητειών και από την πρόχειρη και βεβιασμένη αντίληψη ιστορικών γεγονότων πολλοί διστάζουν να το μελετήσουν και πέφτουν σε αδιαφορία. Δεν επιτρέπεται όμως αδιαφορία σ' ένα θέμα από το οποίο είναι γεμάτη όλη η Καινή Διαθήκη και αποτελούσε από τα κύρια σημεία του αποστολικού κηρύγματος.

Ο Λόγος του Θεού δίνει μεγάλη έμφαση για το γεγονός της δευτέρας έλευσης του Κυρίου τόσο στην Παλαιά όσο και στην Καινή Διαθήκη.

Πολλές από τις παραβολές του Χριστού είναι αφιερωμένες σ' αυτό το θέμα. Η παραβολή των δέκα παρθένων που περιμένουν τον Νυμφίο. Η κραυγή που ακούεται μέσα στη νύχτα: Ιδού ο Νυμφίος έρχεται· εξέλθετε εις απάντησιν αυτού.

Η παραβολή του ανθρώπου που απεδήμησε και ξαναγυρίζει για να ζητήσει λογαριασμό σ' εκείνους που εμπιστεύθηκε τα κτήματά του -μια παραβολή που μας τονίζει πως όταν ο Κύριος έλθει θα μας ζητήσει λογαριασμό.

Η παραβολή του σιταριού που αυξάνει με τα ζιζάνια -και ο Υιός του ανθρώπου επιφυλάσσεται να τα ξεχωρίσει και να τα καθαρίσει όταν θα στείλει τους αγγέλους Του να μαζέψουν όλα τα σκάνδαλα ενώ οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο... (Ματθ. 13:24-43).

Όλες αυτές οι παραβολές υπογραμμίζουν το γεγονός.

Εκτός όμως από τις παραβολές απ' ευθείας έδωσε σαφή την υπόσχεση: Πάλιν έρχομαι και θα σας παραλάβω για να είσθε μαζί μου εκεί όπου εγώ θα είμαι.

Στο Συνέδριο των Ιουδαίων καθώς Τον ανέκριναν είπε:

"Θα ιδήτε τον υιόν του ανθρώπου καθήμενον εκ δεξιών της δυνάμεως και ερχόμενον μετά των νεφελών του ουρανού" (Ματθ. 26:64).

Την ώρα της αναλήψεώς Του οι άγγελοι που παρουσιάστηκαν στο όρος των ελαιών είπαν στους αποστόλους:

"Άνδρες Γαλιλαίοι, τι ίστασθε εμβλέποντες εις τον ουρανόν; ούτος ο Ιησούς, όστις ανελήφθη αφ' υμών εις τον ουρανόν, θέλει ελθεί ούτω, καθ' όν τρόπον είδετε αυτόν πορευόμενον εις τον ουρανόν" (Πράξ. 1:11).

Ο Παύλος γράφει στους Φιλιππησίους: "Το πολίτευμά μας είναι στους ουρανούς απ' όπου και προσμένουμε Σωτήρα τον Κύριον ημών Ιησού Χριστόν" (3:20, 21). Ο ίδιος γράφει στους Θεσσαλονικείς: "Αυτός ο Κύριος θέλει καταβεί απ' ουρανού με κέλευσμα, με φωνήν αρχαγγέλου και με σάλπιγγα Θεού"...

Δεν είναι δυνατόν να αραδιάσω όλες τις περικοπές που αναφέρονται στη Β΄ έλευση του Χριστού. 318 φορές αναφέρεται στα διάφορα βιβλία της Καινής Διαθήκης. Οι επιστολές προς τους Θεσσαλονικείς και το βιβλίο της Αποκαλύψεως έχουν σαν κύριο θέμα τη Β΄ έλευση. Για την Εκκλησία υπήρξε από την πρώτη ώρα η γλυκειά προσδοκία της.

"Προσμένουμε και σπεύδουμε στην παρουσία της ημέρας του Κυρίου", λέει ο Πέτρος στη Β΄ επιστολή του (3:12).

*****

Έως ού έλθη! Βλέπετε με πόση κατηγορηματικότητα ο Κύριος απέφυγε να καθορίσει τους χρόνους ή τους καιρούς της παρουσίας Του. Φυσικό ήταν στους αποστόλους να θέσουν το ερώτημα. Πότε; Τάχα τώρα αποκαθιστάνει την Βασιλεία του Ισραήλ; Και είναι φυσικό και σ' εμάς να θέτουμε το ίδιο ερώτημα. Αν φυσικά το ερώτημα το θέτουμε από πόθο να Τον ιδούμε στο θρόνο Του και τη Βασιλεία Του κραταιωμένη και φανερωμένη.

Δεν είναι όμως πάντοτε αυτό το ελατήριο. Η παράλογη και ένοχη περιέργεια πολλές φορές, η αυθαιρεσία και ασέβεια στο Θείο Λόγο, έκαμαν τους ανθρώπους να τολμήσουν να ορίσουν. Οργίασαν στην ιστορία οι ψευδοπροφήτες. Κάθε φορά που ένα σημείο ή ένα συνταρακτικό γεγονός συμβαίνει σπεύδουν να εξαγγείλουν.

Στον τελευταίο αιώνα μονάχα αναγγέλθηκε επανειλημμένως η χρονολογία της φαντασίας. Οι Σαββατιστές όρισαν στα 1843. Τους ακολούθησαν οι χιλιαστές που στην αρχή καθόρισαν το 1874 ως το έτος που θα ερχόταν ο Κύριος. Έπειτα μετέθεσαν τη χρονολογία στο 1914 και έπειτα αργότερα. Και επειδή οι επανειλημμένες αυτές χρονολογίες διεψεύσθησαν τραγικά, αναγκάσθηκαν -ορισμένες μερίδες απ' αυτούς- να ισχυρισθούν ότι έχει έλθει ήδη ο Κύριος και συντρίβει τα έθνη σαν το αγγείο του κεραμέως. Ξεχνούν όμως πως όταν έλθει θα ιδεί αυτόν πάς οφθαλμός ακόμα και εκείνοι που Τον εξεκέντησαν...

*****

Ας μη παρασυρόμεθα όμως. Αλλά και ας μην αδιαφορούμε. Ας μη μας καταλάβει ο νυσταγμός και ο ύπνος. Ενώ ο κόσμος εμπαίζει και λέγει "πού είναι η υπόσχεση της παρουσίας Του;" -και είναι πολλοί που προσπαθούν να παραβιάσουν το μυστικό του Θεού , το μυστικό που κρατεί αποκλειστικά ο Πατέρας- ας απολαμβάνουμε τα δώρα που μας δίδει ο ερχόμενος Λυτρωτής μας. Έρχεται! Έρχεται όπως η αστραπή που ξαφνικά με τη λάμψη της φωτίζει το στερέωμα· έρχεται όπως απροειδοποίητα έρχεται ο κλέφτης· έρχεται όπως ήλθε ο κατακλυσμός στους ανθρώπους των ημερών του Νώε.

Αλλά, όπως μας παραγγέλλει ο απόστολος Παύλος στην Α΄ Επιστολή του προς Κορινθίους, ας καταγγέλλουμε το θάνατό Του, έως ού έλθη.

Ας είμαστε έτοιμοι να αποδώσουμε λογαριασμό της οικονομίας μας. Με το τέλος του χρόνου μας δίδεται η ευκαιρία να εξετάσουμε τους εαυτούς μας. Είμαστε εκεί που μας θέλει ο Κύρός μας; Ας στεκόμαστε άγρυπνοι προσμένοντες να ακούσωμε την υστερνή σάλπιγγα και έπειτα τη γλυκειά φωνή Του:

"Δεύτε οι ευλογημένοι του Πατρός μου... Κληρονομήσατε την ετοιμασμένη για σας βασιλεία"

Ενώ τα σημάδια που προαναγγέλλουν την έλευσή Του πυκνώνουν στον παγκόσμιο ορίζοντα ας προσέξουμε την παραγγελία Του:

"Όταν ιδήτε όλα αυτά υψώσατε τας κεφαλάς σας· εγγίζει η απολύτρωσή σας!" I

 

 

Εισαγωγή στην Εκκλησιαστική Μουσική

 της κας Έ. Αντωνιάδου

ΓΕΝΙΚΑ

Η μουσική στην Εκκλησία θεωρείται από τους περισσότερους χριστιανούς πολύ σημαντικό στοιχείο για τη ζωή της. Και έτσι είναι. Στις περισσότερες συνάξεις της Εκκλησίας, η μουσική κατέχει εξέχουσα θέση. Όταν μάλιστα χρησιμοποιείται σωστά, αποτελεί δυναμικό και πολύτιμο μέσο λατρείας.

΄Εχει λεχθεί για τη μουσική ότι είναι στην υπηρεσία της λατρείας, ακριβώς επειδή κατέχει τόσο σημαντικό μέρος στο έργο της Εκκλησίας στη λατρεία, στον ευαγγελισμό και στη χριστιανική παιδεία. Η μουσική ελκύει τόσο το νου όσο και τα συναισθήματα του ακροατή. Έχει πνευματική δύναμη και είναι παγκόσμια αποδεκτή.

Η Αγία Γραφή έχει πολλά να πει για τη μουσική, και είναι η κύρια πηγή γνώσεως σχετικά με τις αρχές της εκκλησιαστικής μουσικής, ακόμα και σήμερα. Από ιστορική πλευρά, η μουσική στην Εκκλησία έγινε συχνά αιτία διαφωνίας, έντασης και αντιθέσεων από τον παλιό καιρό μέχρι τον σημερινό. "Είναι γνωστό ότι σε αρκετές εκκλησίες - κι' αυτό σ' όλο τον κόσμο - οι χορωδίες αποτελούν εστίες αναταραχής κι αρκετές οδηγούνται στη διάλυση, ενώ από το άλλο μέρος είναι γνωστό παγκόσμια πόσο πολύ το χορωδιακό τραγούδι προάγει γενικότερα το πνεύμα συναδέλφωσης και συνεργασίας σε μη εκκλησιαστικές, κοσμικές χορωδίες"( Αν και υπάρχει κάποια ωφέλεια από την αντιπαράθεση των διαφορετικών απόψεων, είναι σκόπιμο όλοι οι χριστιανοί να φθάσουν επιτέλους σε κάποια κοινά αποδεκτά σημεία, όσον αφορά τον βασικό σκοπό και τη λειτουργία της μουσικής στις εκκλησίες μας.

Στη μελέτη αυτή δίνεται έμφαση στη μουσική της Ευαγγελικής Εκκλησίας και στις κύριες επιδράσεις της. Θα σταθούμε περισσότερο σε μερικά από τα σοβαρώτερα σημεία της εκκλησιαστικής μουσικής, για να βοηθήσουμε χριστιανούς εργάτες και ηγέτες να εμβαθύνουν περισσότερο στο θέμα. Σκοπός μας είναι να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για τη βαθύτερη κατανόηση και τη σωστότερη αντιμετώπιση της διακονίας της μουσικής στην Εκκλησία. Κι' αυτό επιτυγχάνεται με τη θεμελίωση μιας σωστής βιβλικής φιλοσοφίας παράλληλα με κάποια ιστορική ανασκόπηση της Εκκλησιαστικής μουσικής.

 

Πεποίθησή μας είναι πως η μουσική στην Εκκλησία έχει διπλό στόχο: Να δοξάσει τον Θεό, και να διακηρύξει στους ανθρώπους τι ο Θεός έχει κάνει γι' αυτούς.

ΟΙ ΒΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

Είναι παρατηρημένο πως πολλοί πιστοί στις εκκλησίες μας ενεργούν συχνά χωρίς να σκέφτονται τι κάνουν τη συγκεκριμένη στιγμή και γιατί το κάνουν. Για παράδειγμα: Γιατί ψέλνουμε στην εκκλησία; Πρέπει να χρησιμοποιούμε μουσικά όργανα την ώρα της λατρείας; Τι διδάσκει η Αγία Γραφή για τη μουσική; Οι απαντήσεις σ' αυτές τις ερωτήσεις αποτελούν τη βάση της φιλοσοφίας της μουσικής. Στα κεφάλαια που ακολουθούν θα ασχοληθούμε με τη φύση της μουσικής, το γενικό της χαρακτήρα και τη χρήση της στους βιβλικούς χρόνους.

ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

Ο ΔΕΥΤΕΡΕΥΩΝ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

Μερικές φορές αντί να βάζουμε συγκεκριμένους σκοπούς, που θα προσδιορίζουν και το είδος της μουσικής μας κάθε φορά, συμβαίνει το αντίστροφο: Η μουσική που χρησιμοποιούμε προσδιορίζει το σκοπό μας. Αυτού του είδους οι στόχοι είναι δευτερεύοντες, μολονότι μπορεί να έχουν μεγάλη αξία. Πάντως είναι ατελείς. Μερικά παραδείγματα τέτοιων στόχων είναι:

1. Η διατήρηση της παράδοσης

Είναι πολλοί αυτοί που δεν έχουν καμιά διάθεση να ξεφύγουν απ' αυτά που έχουν μάθει. Οι πιο πολλοί συμφωνούμε όμως, πως το έργο του Θεού ζημιώνεται από τη στείρα εμμονή στο παλιό και την αντίσταση σε κάθε τι καινούργιο. Δε λέμε βέβαια να γίνεται αλλαγή για χάρη της αλλαγής. Όταν κάτι όμως δεν αλλάζει ποτέ, τείνει στη μονοτονία, δίχως κανένα πνευματικό αποτέλεσμα.

 

2. Η ανάπαυλα

Δεν είναι κακό να χρησιμοποιούμε έναν ύμνο για να καλύψουμε κάποιο κενό στη λατρεία ή να συνοδεύσουμε την ώρα της λογείας, που είναι κι αυτή μέρος της λατρείας, ή ακόμα και για να ξεκουράσουμε λίγο το εκκλησίασμα. Όταν όμως αυτό γίνεται απλώς και μόνο για να συνοδεύσει μια σπουδαία δραστηριότητα ή για να καλύψει μια λιγότερο σπουδαία, η μουσική χάνει την πνευματική αξία της και γίνεται απλώς ένας τύπος τελετουργικός.

3. Οι δημόσιες σχέσεις της Εκκλησίας

Αυτός ο σκοπός είναι για να διαφημίσει κατά κάποιο τρόπο το έργο της Εκκλησίας (π.χ. μια συναυλία της χορωδίας). Ούτε κι' αυτό είναι κακό, είναι ανάγκη όμως να πετύχουμε κάτι περισσότερο. Πρωταρχική σημασία δεν έχει η εντύπωση που θα δημιουργήσει μια μουσική αλλά ο απώτερος πνευματικός στόχος που επιδιώκεται.

4. Η ενότητα του σώματος της Εκκλησίας

Πολλές φορές με τη μουσική επιδιώκεται να συμμετάσχουν σ' αυτήν πολλά μέλη της Εκκλησίας. Ιδιαίτερα σε μεγάλες εκκλησίες δίνεται η ευκαιρία να συμμετέχουν πολλά άτομα στη διακονία της μουσικής (λ.χ. χορωδίες, φωνητικά και ορχηστρικά συγκροτήματα κ.λ.π.) Ας μη ξεχνάμε όμως ότι η μουσική δεν είναι μόνο μια ευκαιρία για υπηρεσία, είναι υπηρεσία η ίδια. Μέσω της μουσικής μπορούμε να υπηρετήσουμε και να υπηρετηθούμε.

 

5. Η επιβοήθηση του κηρύγματος

Αυτό σημαίνει πως η μουσική είναι το μέσο προς ένα σκοπό και όχι αυτοσκοπός. Θα πρέπει μ' άλλα λόγια η μουσική να προετοιμάζει το ακροατήριο για το κήρυγμα του Λόγου του Θεού. Αυτό προϋποθέτει, όπως και οι άλλοι δευτερεύοντες σκοποί, πως η μουσική βασίζεται πάνω σε άλλες δραστηριότητες της Εκκλησίας για να έχει νόημα.

 

Η μουσική δεν είναι οπωσδήποτε το μόνο μέσον για το έργο της Εκκλησίας. Πρέπει σαφώς να λειτουργεί σε σχέση με όλες τις άλλες διακονίες της Εκκλησίας. Δεν εξαρτάται όμως από καμιά άλλη διακονία. Έχει τη δική της αξία. Έχει βαθιά επίδραση στην πνευματική ζωή των πιστών και στην ανάπτυξή τους - ατομική και εκκλησιαστική - και είναι ένα σπουδαίο εργαλείο ευαγγελισμού. Είναι ένα κανάλι επικοινωνίας με τον Θεό διά της προσευχής και της δοξολογίας, μια καρποφόρα μαρτυρία, μια θαυμάσια μέθοδος διδασκαλίας των θείων αληθειών, ένα μέσο ενθάρρυνσης και παρακίνησης στη ζωή της πίστεως, ένας τρόπος δοξολογίας που ο Ίδιος ο Θεός τον υποδεικνύει στον Λόγο Του.

Ο ΒΑΣΙΚΟΣ ΣΚΟΠΟΣ

 

Ο βασικός σκοπός της μουσικής είναι η διακονία. Υπάρχουν διάφορες λειτουργίες μέσα σ'αυτή τη διακονία. Συνήθως αντιλαμβανόμαστε τη μουσική σαν διακονία μέσα στην Εκκλησία. Είναι όμως εξ ίσου πολύτιμο αυτό που επιτυγχάνεται με τις διάφορες ηχογραφήσεις ή μαγνητοσκοπήσεις που ακούει ή βλέπει κανείς μόνος του στο σπίτι του από κάποιο στερεοφωνικό συγκρότημα, από το ραδιόφωνο και την τηλεόραση. Μερικές φορές αλλάζει όλη η διάθεση και η συμπεριφορά μας όταν ένας ύμνος ή μια επωδός "κολλήσει" στο μυαλό μας και τον επαναλαμβάνουμε όλη τη μέρα στη δουλειά μας, στο δρόμο ή στο λεωφορείο! Πόσες φορές, την ώρα μιας δοκιμασίας το Πνεύμα του Θεού δε φέρνει στο μυαλό μας τα λόγια ενός ύμνου για να μας ενθαρρύνουν και να μας δυναμώσουν! Οι ύμνοι που ψέλνουμε έχουν βαθιά επίδραση στον εσωτερικό μας κόσμο. Είναι λοιπόν σημαντικό να διαλέγουμε ύμνους με κριτήριο την επίδραση που έχουν τόσο σ' εμάς όσο και στους άλλους.

Πέντε από τις βασικότερες λειτουργίες της εκκλησιαστικής μουσικής είναι:

α. Έκφραση προσευχής και δοξολογίας στον Θεό

β. Μέσο διδασκαλίας των πνευματικών αληθειών

γ. Χρήσιμο μέσο επικοινωνίας με τους άλλους

δ. Ένας τρόπος ομαδικής λατρείας

ε. Προκαλεί και ενθουσιάζει τους πιστούς για δράση

 

Η ΒΙΒΛΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

Οι μουσικοί υπεύθυνοι των εκκλησιών παίρνουν συνήθως δύο θέσεις σχετικά με τη μουσική στην Εκκλησία, είτε την πρακτική πλευρά, είτε την αισθητική.

Η καθαρά πρακτική θεώρηση των πραγμάτων, αν και πρέπει να είναι η σπουδαιότερη, πολλές φορές εξουδετερώνει την αισθητική. Ο σκοπός γίνεται σπουδαιότερος από το μέσον. Οι πέντε δευτερεύοντες σκοποί που προαναφέραμε έχουν προκύψει απ' αυτή τη θεώρηση. (Λ.χ. δε νοιάζονται για το αν τα λόγια ή η μουσική ενός ύμνου είναι τελείως ακατάλληλοι για μια συγκεκριμένη περίσταση, αλλά το μόνο που ενδιαφέρονται είναι να τηρήσουν κάποια παράδοση ή να καλύψουν έν μεσοδιάστημα στη λατρεία και τίποτα περισσότερο!) Κατάλληλη μουσική όμως για την Εκκλησία είναι εκείνη που επιφέρει τα καλύτερα πνευματικά αποτελέσματα.

Από την άλλη μεριά, η αποκλειστικά αισθητική θεώρηση του θέματος δεν είναι καθόλου καλύτερη. Υπάρχει ο κίνδυνος η μουσική αρτιότητα να γίνει αυτοσκοπός. Η μουσική αρτιότητα όμως και η ομορφιά πρέπει να μας οδηγεί στη λατρεία του Θεού και όχι να αποσπά τη λατρεία μας. Η αισθητική πλευρά της μουσικής είναι μέρος μόνο του μουσικού μας συστήματος. (Διατηρούμε λ.χ. πάση θυσία μια ωραία και άρτια χορωδία, χωρίς να ενδιαφερόμαστε αν οι ύμνοι μας εξυπηρετούν τον βασικό ή κάποιον δευτερεύοντα σκοπό).

Τόσο όμως η πρακτική όσο και η αισθητική θεώρηση των πραγμάτων δεν μπορούν ούτε μόνη της καθεμιά, ούτε μαζί από κοινού να μας δώσουν κάποιο ικανοποιητικό αποτέλεσμα. Απαραίτητη είναι και η θεολογική θεώρηση, αν δηλαδή η μουσική μας οικοδομεί την Εκκλησία ή δίνει καθαρό το μήνυμα του Ευαγγελίου στους ακροατές. Χρειάζονται λοιπόν και τα τρία αυτά στοιχεία, ώστε η μουσική στην Εκκλησία να είναι η σωστή από πρακτική, αισθητική αλλά και από θεολογική άποψη. Οι αρχές μας όσον αφορά τη μουσική, πρέπει να έχουν τις ρίζες τους σε μια σωστή θεολογία, που τιμά την αξία του Λόγου του Θεού.

Αν συγκρίνουμε τις περικοπές Εφεσ. 4,11-13, Κολ. 3,14 και Εφεσ.5,18-19, θα δούμε πως η δεύτερη και η τρίτη περικοπή αποτελούν συγκεκριμένα είδη ύμνων, που τους χρησιμοποιούσε η πρώτη χριστιανική Εκκλησία. Αναφέρεται ακόμη ότι οι ύμνοι αυτοί χρησιμοποιούνταν για τη λατρεία του Θεού, για διδασκαλία και για νουθεσία. Μας παραγγέλεται επίσης ότι ο Λόγος του Θεού πρέπει να κατοικεί μέσα μας διά της μουσικής (Κολ.3,16). Τρεις από τις διακονίες που αναφέρονται στην πρώτη περικοπή (Εφεσ. 4,11-13) εξυπηρετούνται από την εκκλησιαστική μουσική.

α. Η διακονία του Προφήτη. Μια πλευρά του έργου της μουσικής είναι να εξαγγέλει ή να κηρύττει το Ευαγγέλιο. ΄Ενας ύμνος μπορεί θαυμάσια να το κάνει αυτό με πολύ καλά αποτελέσματα μάλιστα (Α' Σαμ. 10,5 και Α' Χρον.25,1)

β. Η διακονία του Ευαγγελιστή. Πολλοί από μας γνωρίζουμε ανθρώπους που ελκύστηκαν στον Χριστό από το μήνυμα κάποιου ύμνου. Μεταρρυθμιστές της Διαμαρτύρησης και ευαγγελικοί ιεροκήρυκες έχουν ανέκαθεν αναγνωρίσει την αξία της μουσικής στον ευαγγελισμό (Λούθηρος, Ιωάννης Χους, Ira Sankey,συνεργάτης του Moody, Cliff Barrows και George Beverly Shea συνεργάτες του Billy Graham). Πολύ συχνά άνθρωποι έρχονται στον Χριστό με τη διακονία της μουσικής. Τότε ο μουσικός χρησιμοποιείται από τον Θεό σαν κήρυκας του Ευαγγελίου.

γ. Η διακονία του Διδασκάλου - Ποιμένα. Στο Κολ 3,16 διαβάζουμε πως η μουσική διδάσκει και νουθετεί. Αυτό είναι το έργο του διδασκάλου - ποιμένα. Λέγεται ότι ο Charles Wesley δίδασκε περισσότερη θεολογία με τους ύμνους του απ' ότι ο αδελφός του με τα κηρύγματά του. Το σημαντικό είναι ότι με τη μουσική μπορεί να διδάξεις δογματική, βιβλικές και θεολογικές αλήθειες, ακόμη και εκκλησιαστική ιστορία. Μπορείς να πάρεις για τον εαυτό σου οδηγία για την καθημερινή ζωή, να στηρίξεις την πίστη σου, να ενισχύσεις την ελπίδα σου. Μπορείς να ενθαρρύνεις ή να εμπνεύσεις έναν πιστό ή να τον οδηγήσεις σε βαθύτερη πνευματική αφιέρωση - κι' όλα αυτά με την υμνογραφία! Όταν γίνεται αυτό, ο μουσικός κάνει το έργο του ποιμένα - διδασκάλου.

 

Η μουσική είναι ακόμα ένας πολύ πετυχημένος τρόπος να διδάξει κανείς στα παιδιά τα πράγματα του Θεού. Για παράδειγμα, τα βιβλία της Γραφής, τα ονόματα των 12 μαθητών, μικροί Ψαλμοί του Δαβίδ, σημαντικά εδάφια, όλα αυτά μελοποιημένα βοηθούν το παιδί να τα μάθει ευκολώτερα και καλύτερα. Η πείρα έχει αποδείξει ότι κάτι που έμαθε κανείς με τη μουσική, διατηρήθηκε στη μνήμη του περισσότερο. Η μουσική είναι ένα χρήσιμο εργαλείο στα χέρια τόσο του δασκάλου όσο και του μαθητή.

Στην περικοπή που προαναφέραμε, τονίζεται επίσης ο τρόπος που ψέλνουμε: Πρέπει να ψέλνουμε όμορφα, εκφραστικά, με καλή διάθεση, με αγάπη, με χάρη και ευχαριστία στην καρδιά μας προς τον Κύριο.

Η ΦΥΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

Η εκκλησιαστική μουσική είναι: ένα μουσικό είδος, οργάνωση υμνωδίας, ευκαιρία για συμμετοχή, επάγγελμα, διακονία, τρόπος προσέλκυσης και μέσο έμπνευσης. Όλα μαζί αποτελούν ένα γοητευτικό μα και πολύπλοκο είδος τέχνης.

Ως επιστήμη, η εκκλησιαστική μουσική αποτελείται από μελωδία, από αρμονία και από ρυθμό. Τα σύμβολα της μουσικής, όπως είναι γνωστό, είναι οι νότες, οι αλλοιώσεις και τα κλειδιά που χρησιμοποιούνται για να γραφτεί η μουσική.

Ως τέχνη η εκκλησιαστική μουσική γίνεται αντιληπτή όταν τα παραπάνω σύμβολα με τη βοήθεια μουσικών οργάνων και / ή ανθρώπινων φωνών γίνουν ήχοι. Η εκτέλεση της μουσικής βασίζεται στον εκτελεστή, στο όργανό του, στην τεχνική του και στο ύφος της μουσικής εκτέλεσης.

Ως μέσο επικοινωνίας η εκκλησιαστική μουσική χρειάζεται τρεις ανθρώπινους παράγοντες που θα συνεργαστούν μεταξύ τους: Τον συνθέτη, τον εκτελεστή και τον ακροατή. Μ' άλλα λόγια, όταν υπάρχει σωστή σχέση ανάμεσα στους τρεις αυτούς παράγοντες, τότε το αποτέλεσμα θα είναι ικανοποιητικό. Διαφορετικά μια κακή σύνθεση, ένας απροετοίμαστος εκτελεστής ή ακόμα κι' ένας κακοπροαίρετος ακροατής γίνονται ανασταλτικοί παράγοντες στο να λειτουργήσει η μουσική σαν μέσο επικοινωνίας, να μεταδοθεί δηλαδή κάποιο μήνυμα.

ΜΟΥΣΙΚΗ ΜΕ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ

Η Εκκλησιαστική μουσική είναι ΜΟΥΣΙΚΗ και σαν τέτοια δεν είναι δυνατόν κανείς, ακούγοντάς την χωρίς λόγια, τίτλο ή άλλα στοιχεία, να προσδιορίσει αν έχει κοσμικό ή θρησκευτικό χαρακτήρα. Κάποιο κομμάτι που ακούμε, μπορεί να μοιάζει με θρησκευτική μουσική, όμως τίποτα δεν είναι βέβαιο, αν δεν υπάρχει κάποιο στοιχείο πιο συγκεκριμένο. Η μουσική όμως είναι έννοια αφηρημένη. Δεν καταλαμβάνει χώρο, αλλά χρόνο. Δεν μπορεί κανείς να τη νιώσει, να την αγγίξει, να τη δει. Δεν μπορεί κανείς να την ακούσει μονομιάς, δεν μένει ακίνητη, ούτε μπορεί να χωριστεί σε κομμάτια. Πρέπει κανείς να ζήσει κάθε της δευτερόλεπτο. Η μουσική είναι περιγραφική, μπορεί να μεταδώσει ιδέες, να προκαλέσει συναισθήματα (λύπη, χαρά, αγωνιστικότητα).

Σύμφωνα με τις απόψεις διακεκριμένων μουσικολόγων (J.Ashton, P.H.Lang, D.W.Nordin) η διάκριση ανάμεσα στην εκκλησιαστική μουσική και στη μουσική στην εκκλησία έχει σχέση με τη λειτουργία της και όχι με τον τίτλο της. Δεν μπορεί να μετατρέψεις μια μουσική ιερή, με βάση κάποιους κανόνες. Βέβαια, ορισμένα είδη μουσικής, είτε από παράδοση, είτε από συνήθεια, έγιναν "ιερά". Αυτό όμως προέκυψε όχι από τη φύση της μουσικής αλλά από τη στενή της σχέση με τη λατρεία. Ο Howard Johnson λέει πως η μουσική κάθε είδους είναι αισθησιακή. Απευθύνεται δηλαδή κυρίως στις αισθήσεις. Εάν διακρίνουμε στον άνθρωπο ένα αγνό και πνευματικό μέρος (πνεύμα ή ψυχή) και ένα κατώτερο μέρος (σώμα και αισθήσεις), είναι σαν να ξεχνάμε πως είναι ο Θεός που έπλασε ολόκληρο τον άνθρωπο, δηλαδή σώμα και ψυχή. Και μπορούμε να φθάσουμε στην ψυχή του ανθρώπου μέσω των αισθήσεων.

ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΒΛΟΣ

Είναι γνωστό ότι σε 44 τουλάχιστον βιβλία από τα 66 κανονικά της Αγίας Γραφής γίνεται λόγος για τη μουσική. Μουσικοί όροι όπως "μουσικός", "ψάλλω", "ψάλλατε", καθώς και ονομασίες διαφόρων μουσικών οργάνων, απαντώνται τουλάχιστον 570 φορές! Ολόκληρο το βιβλίο των Ψαλμών είναι αφιερωμένο στη μουσική. Στην αρχική του μορφή μάλιστα, το βιβλίο αυτό δεν ήταν παρά ένα υμνολόγιο. Δεν είναι γνωστό πόσα κομμάτια από τα προφητικά βιβλία ψάλλονταν, ξέρουμε όμως ότι πολλές από τις προφητείες δόθηκαν με τη μορφή ποίησης και πολλές απ' αυτές τις έψελναν. Ο ίδιος ο Λόγος του Θεού αρχίζει με αυτό που πολλοί αποκαλούν "υμνο της δημιουργίας" στο πρώτο κεφάλαιο της Γένεσης και τελειώνει με το αποκορύφωμα της δοξολογίας των ουρανών, ύμνους που βρίσκονται στην Αποκάλυψη 5,6^ 14,3^ 15,3 και 19,4-8.

 

Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ

Η Νομαδική Περίοδος (1300 π.Χ.). Είναι η πρώτη περίοδος της ιστορίας των Εβραίων. Καλύπτει την εποχή των περιπλανήσεών τους και τη νομαδική ζωή τους στην έρημο, την υποδούλωσή τους στην Αίγυπτο και την απελευθέρωσή τους με την καθοδήγηση του Μωϋσή. Η μουσική σ' αυτή την περίοδο ήταν κυρίως φωνητική. Η μελωδία ήταν ασυνόδευτη και απλή και το θέμα της τραγούδια της δουλειάς. Η χρήση μουσικών οργάνων ήταν περιορισμένη. Όργανα της εποχής αυτής ήταν το "σοφάρ" και διάφορα απλά κρουστά (Γεν.4,21 και Έξ. Κεφ.15).

Η πρώτη περίοδος στη Χαναάν. Από το 1300 ως το 1000 π.χ. οι Εβραίοι ήταν απασχολημένοι με την κατάκτηση της Χαναάν. Η μουσική τους αντανακλούσε το πνεύμα εκείνης της περιόδου και ήταν φυσικό να θυμίζει στρατιωτικά εμβατήρια (Ιησ.Ναυή 6,4-5). Ο ύμνος της Δεβόρρας εξάλλου (Κριτ.κεφ.5) σχετίζεται με τις άλλες στρατιωτικές νίκες. Τραγούδια του τρύγου, του πατητηριού και άλλων εργασιών αποτελούν μέρος των πνευματικών προϊόντων της εποχής (Αριθ.21,17-18. Κριτ.5,14-31. Ψλ. 4,7. Ησ,9,3).

Η περίοδος της Μοναρχίας. Από το 1000 ως το 500 π.Χ. παρατηρήθηκε μεγάλη μουσική δραστηριότητα και συστηματική οργάνωση με επίκεντρο τη λατρεία του Θεού. Ο βασιλιάς Δαβίδ ήταν ο αρχιμουσικός (Α' Χρον.25,2-6 και 16,5-6). Οι Λευίτες με την καθοδήγηση του Ασάφ, του Ιεδουθούν και του Αιμάν είχαν την ευθύνη για τη μουσική στο ναό. Στο Α' Σαμ. 10,15 και 16,15-23 διαβάζουμε για δυο διαφορετικές χρήσεις της μουσικής αυτή την περίοδο. Παρατηρούμε ακόμη ότι έχουν προστεθεί καινούργια όργανα στη λατρεία, όπως το ψαλτήριο, η κιθάρα, τα κύμβαλα, οι σάλπιγγες. Τέλος, στο Β' Χρον. 5,11-14 βρίσκουμε ένα υπέροχο υπόδειγμα λατρείας. Είναι λοιπόν αξιοσημείωτο πόσα στοιχεία αποτελούν τη σωστή λατρεία του Θεού στην περίοδο αυτή.

Η περίοδος μετά την Αιχμαλωσία. Η περίοδος από το 500 π.Χ. μέχρι το 70 μ.Χ., αμέσως μετά τη βαβυλωνιακή αιχμαλωσία, ήταν περίοδος θλίψης και δυσκολιών για τους Εβραίους. Χρησιμοποιούνται πλέον μεγάλες ομάδες τραγουδιστών και πολλά όργανα (Εσδ. 2,65). Παράλληλα η μουσική στις συναγωγές είναι πιο απλή, με έμφαση στη χρήση των Ψαλμών.

Το βιβλίο των Ψαλμών. Είναι η πιο σοβαρή πηγή μουσικών κειμένων στην ιστορία. Οι Ψαλμοί δεν ήταν μόνο ποίηση αλλά και υμνολογία. Οι περισσότεροι ύμνοι είναι γραμμένοι από τον Δαβίδ. Οι Ψαλμοί μπορούν να διαιρεθούν σε τρεις κατηγορίες:

1. Ψαλμοί δοξολογίας

2.Ψαλμοί ικεσίας (ψάλλονταν σε περιόδους νηστείας)

3. Ψαλμοί εύχαριστίας (ψάλλονταν στις διάφορες γιορτές)

Τους ίδιους αυτούς ψαλμούς έψελνε και ο Χριστός, όταν στην επίγεια ζωή Του βρισκόταν στη συναγωγή ή στις διάφορες γιορτές του έθνους Του. Πιστεύεται πως η πρώτη χριστιανική εκκλησία έψελνε τους ψαλμούς αντιφωνικά μεταξύ του ποιμένα και του εκκλησιάσματος ή της χορωδίας με ορχηστρικά διαλείμματα στα σημεία που σημειώνεται "Διάψαλμα". Το διάψαλμα συνήθως παρεμβαλλόταν ανάμεσα σε δυο διαφορετικές σκέψεις. Στον Ψαλμό 24, για παράδειγμα, η πρόσκληση σε δοξολογία ακολουθείται από μια ομολογία για την καλοσύνη του Θεού. Το ίδιο συμβαίνει στους Ψαλμούς 47 και 81. Στον Ψαλμό 50 το διάψαλμα σημειώνεται ανάμεσα στα λόγια του Ψαλμωδού και στα λόγια του Θεού.

Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΚΑΙΝΗ ΔΙΑΘΗΚΗ

Αν και δεν υπάρχουν στην Καινή Διαθήκη τόσες πολλές αναφορές στη μουσική όσες στην Παλαιά, εν τούτοις είναι φανερό ότι τα μουσικά μέρη της λατρείας ήταν καλά οργανωμένα και κατείχαν σημαντική θέση σ' αυτήν. Επειδή όμως οι χριστιανοί ήταν κάτω από τον ρωμαϊκό διωγμό, δεν έκριναν ασφαλές να συγκεντρώνονται πολλοί στο ίδιο μέρος. Ήταν υποχρεωμένοι να κρύβονται, και εξαιτίας αυτού δεν εθάρρυναν τη χρήση και την ανάπτυξη της ενόργανης μουσικής. Στις πιο κάτω περικοπές αναφέρεται η μουσική και ο τρόπος χρήσης της: Μτ.26,30^ Μκ.14,26^ Πρ. 16,25^ Ιακ.5,13^

Α' Κορ.14,26.

ΕΙΔΗ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

1. Ψαλμοί. Το κύριο θέμα τους είναι προσευχή, δοξολογία, καλύπτουν όμως και μια μεγάλη ποικιλία θεμάτων. Αφού το κείμενό τους είναι η θεόπνευστη Γραφή, οι Ψαλμοί έχουν κάτι το εντελώς μοναδικό σε σύγκριση με τα άλλα είδη μουσικής. Οι ψαλμοί ψάλλονται με διάφορους τρόπους. Είτε όπως ακριβώς είναι στη Γραφή, είτε σε ρυθμικό και έμμετρο ομοιοκατάληκτο στίχο. Σήμερα υπάρχουν ύμνοι που αποτελούν παράφραση ψαλμών (π.χ. Θεός το φρούριον ημών, Καλός Ποιμήν με οδηγεί, Της γης τα έθνη πανταχού, κ.ά.)

2. Ύμνοι. Ο ύμνος είναι ένα τραγούδι δοξολογίας με κατακόρυφη κατεύθυνση. Απευθύνεται προς τα επάνω, στον Θεό. Βασίζεται συνήθως στη Γραφή και έχει επιβλητικό και μεγαλόπρεπο χαρακτήρα. Τόσο ο στίχος όσο και η μουσική είναι μεγάλων καλλιτεχνικών αξιώσεων (π.χ. Θεέ των φώτων ο πληρών, ΄Αγιος, Άγιος, Άγιος, Υψώσατε στον Ύψιστο κ.ά)

3. Πνευματικές ωδές. Σύμφωνα με την Καινή Διαθήκη, οι πνευματικές ωδές είναι εμπνευσμένες από το Άγιο Πνεύμα. Έχουν λατρευτικό χαρακτήρα και εκφράζουν τα συναισθήματα της καρδιάς του πιστού

4. Gospel Songs. Είναι ένα δημιούργημα του 18ου αιώνα και είναι κυρίως ένα τραγούδι μαρτυρίας, που συνήθως μιλάει για την προσωπική εμπειρία κάποιου με τον Χριστό. Είναι ένα είδος θρησκευτικής δημοτικής μουσικής, που εκφράζει τη χαρά και την ελπίδα που βρίσκει κανείς στον Χριστό. Το είδος αυτό έχει συνήθως οριζόντια κατεύθυνση, απευθύνεται δηλαδή στον άνθρωπο. Έχει προσωπικό χαρακτήρα και συνήθως εκφράζει τα συναισθήματα αυτού που έγραψε τον ύμνο ή αυτού που τον ψάλλει.

Συνέχεια και τέλος στο επόμενο

 

 

Ευθανασία: Ένα Μεγάλο Δίλημμα

του κ. Χ. Νταγκουνάκη

Πολλή συζήτηση και θόρυβος έγινε στην περασμένη δεκαετία αλλά και στην τρέχουσα, σχετικά με το ζήτημα της λεγόμενης ευθανασίας. Αν δηλαδή μπορεί ένας άνθρωπος που υποφέρει αλλά έχει ακόμα σώας τας φρένας, να τερματίσει με επιστημονικό τρόπο τη δική του ζωή ή κάποιου άλλου, για να γλιτώσει από μια κατάσταση (φοβερού πόνου ή αγωνίας κλπ.) Πόσα περιθώρια απομένουν -ιδιαίτερα σε έναν άνθρωπο που θέλει να είναι συνειδητός χριστιανός- να προβεί ο ίδιος ή να παρακαλέσει άλλους για μια τέτοια λύση στο αδιέξοδό του; Το ερώτημα αυτό θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε με μεγάλη συντομία στις σελίδες που ακολουθούν.

 

1. Η συζήτηση σε φιλοσοφικό επίπεδο

Στη γλώσσα των φιλοσόφων, οι δύο διαμετρικά αντίθετες απόψεις περί ευθανασίας ονομάζονται η μία "τελολογική ηθική" και η άλλη "δεοντολογική ηθική".

Οι απόψεις της τελολογικής ηθικής είναι γνωστές και με τον όρο "συνεπειοκρατία" (consequentialism). Σύμφωνα με αυτήν, κάθε πράξη είναι σωστή ή λανθασμένη ανάλογα με τα αποτελέσματά της, το "τέλος" της, στον εξωτερικό χώρο. Καμιά πράξη δεν μπορεί να είναι από μόνη της καλή ή από μόνη της κακή. Αυτό θα εξαρτηθεί από το αποτέλεσμα.

Σε αντίθεση έρχεται η δεοντολογική ηθική, που θέλει τις ηθικές αποφάσεις να βασίζονται σε σταθερές αρχές ή κανόνες. Κατά την άποψη των δεοντολόγων, κάποιες πράξεις είναι πάντοτε σωστές και κάποιες άλλες πάντοτε λάθος, και ποτέ κανένα κλίμα περιστάσεων δεν μπορεί να τις αλλάξει.

Ανάμεσα σ' αυτές τις δύο απόψεις ορισμένοι ηθικιστές προβάλλουν μια "τροποποιημένη" συνεπειοκρατία, που αφήνει χώρο για ποικίλες εξαιρέσεις στους κανόνες. Κι όλες αυτές οι θεωρητικές διατυπώσεις, βέβαια, παύουν να είναι θεωρίες, όταν προκύπτει το πιεστικό πρόβλημα αν π.χ. θα πρέπει να κάνουμε σε έναν ασθενή ευθανασία ή όχι.

α) Η σχολή της "συνεπειοκρατίας"

1. Οι οπαδοί της "συνεπειοκρατίας" δεν θα μπορούσαν να είναι εναντίον της ευθανασίας. Βασική τους φιλοσοφία, όπως προαναφέραμε, είναι όχι αν αυτή καθεαυτή η πράξη της θανάτωσης -έστω και κάτω από ειδικές συνθήκες- ενός ανθρώπου είναι επιλήψιμη ή όχι, αλλά τι αποτέλεσμα επέρχεται σ' αυτόν τον άνθρωπο και στο περιβάλλον του.

Ο αιδέσ. Τζόζεφ Φλέτσερ, Αμερικανός επισκοπελιανός ιερέας, είναι αυτός που ανέπτυξε ολόκληρη φιλοσοφική σχολή προς αυτή την κατεύθυνση με το όνομα "situation ethics" -σε ελεύθερη απόδοση θα μπορούσαμε να την πούμε "ηθική της περίστασης", που βέβαια οδηγεί σε μια "κατά περίσταση" ηθική. Κι αυτή η ηθική αντιτίθεται στην παραδεδεγμένη άποψη, ότι στη ζωή μας η ηθική πρέπει να ορίζεται από αντικειμενικούς κανόνες, και ειδικότερα αυτούς του ευαγγελίου. Κατά τον Φλέτσερ, ηθικό είναι με απλά λόγια ό,τι κάθε φορά "εξυπηρετεί" την εκάστοτε περίσταση. Οι θεωρίες του αυτές έχουν επηρεάσει και την όλη συζήτηση γύρω από την ευθανασία.

Πίσω από τη φιλοσοφική σχολή της "συνεπειοκρατίας", βρίσκεται ο επαναπροσδιορισμός της έννοιας του προσώπου -της προσωπικότητας. Τι είναι εκείνο που καθορίζει κάποιον ως προσωπικότητα; Συνεπώς, πότε παύει κάποιος να είναι προσωπικότητα; Για τον Φλέτσερ το κύριο στοιχείο και συνεπώς αυτό που καθιστά κάποιον πρόσωπο, είναι η ικανότητα να σκέφτεται και να διαλογίζεται. "Χωρίς υγιή λειτουργία του εγκεφάλου", διατείνεται, "δεν υπάρχει πρόσωπο".1 Έτσι, όταν ένας γίνει "φυτό" από μια οποιαδήποτε αιτία, πρέπει να εξοβελίζεται από την κοινωνία. Δεν υπάρχει καμιά υποχρέωση εκ μέρους μας να τον διατηρήσουμε στη φυσική του λειτουργία. Δεν υπάρχει προσωπικότητα, άρα μπορούμε να τερματίσουμε τη φυσική ύπαρξη ενός τέτοιου ανθρώπου.

Είναι προφανές ότι, για να φτάσει ο Φλέτσερ σ' αυτό το συμπέρασμα, απομακρύνεται από τη χριστιανική πίστη, απορρίπτοντας την ιδέα του Θεού ως ενεργού προσωπικότητος μέσα σε έναν κόσμο που ο ίδιος δημιούργησε. Και το γράφει ξεκάθαρα: "Πρέπει να απαλλαχθούμε από την προκατάληψη ότι ο Θεός είναι ο κτίστης της φύσεως και των λειτουργιών της και όχι μόνον το αίτιο? ο κατευθυντήριος νους και όχι απλώς ο δημιουργός".2 Έτσι, ο άνθρωπος μπαίνει στον ρόλο του Θεού, παίζοντας τον "μηχανικό" της κοινωνικής τάξης.

 

2. Η Εταιρία υπέρ του Δικαιώματος στον Θάνατο. Η επίδραση αυτών των θεωριών του Φλέτσερ στο κοινωνικό σύνολο δεν θα μπορούσε να υλοποιηθεί καλύτερα από την ίδρυση αυτής της εταιρίας, που εδρεύει στη Νέα Υόρκη.

Σύμφωνα με διάφορα έντυπά της η Εταιρία "πιστεύει ότι τα βασικά δικαιώματα του ατόμου, δηλ. η αυτεξουσιότητα και η προστασία της ιδιωτικής ζωής, περιλαμβάνουν και το δικαίωμα του ελέγχου των αποφάσεων, που σχετίζονται με την προσωπική του ιατρική φροντίδα". Όπως δηλ. είναι ελεύθερος να μπει ή να μην μπει σε ένα νοσοκομείο και να αφήσει τον εαυτό του να πεθάνει, έτσι είναι ελεύθερος και να ζητήσει να του γίνει ευθανασία. Επιπλέον η Εταιρία είναι αντίθετη με κάθε ιατρική αγωγή που μεταθέτει χρονικά τον θάνατο, "προκαλώντας έτσι άσκοπο πόνο, ταλαιπωρία και απώλεια κάθε αξιοπρέπειας".

Τέτοιες "εταιρίες" με παρόμοιους στόχους έκαναν την εμφάνισή τους πριν και μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο: Το 1938 ιδρύθηκε στις ΗΠΑ η Euthanasia Society of America, το 1967 η Euthanasia Education Fund (Ταμείο για την Ενημέρωση σχετικά με την Ευθανασία), που στο μεταξύ άλλαξε οργάνωση και ονομασίες, και η Hemlock Society (από το hemlock, που σημαίνει "κώνειο" και χρησιμοποιήθηκε ως γνωστόν για τη θανάτωση του Σωκράτη). Έχουν εκδοθεί και σχετικά βιβλία για τη θεωρητική και νομική υποστήριξη ενός τέτοιου διαβήματος (π.χ. Ντέρεκ Χάμφρεϋ: Let me die before I wake - Αφήστε με να πεθάνω πριν ξυπνήσω). Δυστυχώς ο χώρος δεν μας επιτρέπει να τα παραθέσουμε όλα.

 

3. Ο Τζέιμς Ράκελς, καθηγητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Αλαμπάμα στο Μπέρμιγχαμ, χρησιμοποιεί μια διαφορετική προσέγγιση: Αντί να μετράει την αξία της φυσικής ζωής του ασθενή σε σχέση με άλλες αξίες, όπως κάνουν ο Φλέτσερ και ο Χάμφρεϋ, αυτός προτείνει "μια άλλη θεώρηση της ιερότητας της ζωής".3 Αναγνωρίζει την ανάγκη να σεβαστούμε τον κανόνα της κοινωνίας να μη φονεύουμε αλλά σε μερικές περιπτώσεις, λέει, ο κανόνας αυτός μπορεί να παραβιαστεί. Όπως λ.χ. -εξηγεί ο ίδιος- πρέπει όταν οδηγούμε να πηγαίνουμε όλοι δεξιά? όταν όμως δούμε έναν οδηγό να μπαίνει στο αντίθετο ρεύμα και να έρχεται κατά πάνω μας, τότε επιτρέπεται να πεταχτούμε αριστερά για να γλιτώσουμε! Κάτι τέτοιο συμβαίνει και με την ευθανασία. "Μερικές φορές", λέει, "ο φόνος δεν είναι πάντοτε καταστροφή μιας ζωής. Όταν ένας έχει πέσει σε κώμα μη αναστρέψιμο ή όταν ένα μωρό έχει μεγαλώσει χωρίς παράλληλα ν' αναπτυχθεί και ο εγκέφαλός του, δεν πρόκειται για κανονική ζωή. Έτσι τα άτομα αυτά δεν πρέπει να εμπίπτουν στο προστατευόμενο είδος ζωής, όπως το αντιλαμβάνεται ο νόμος".4

Σαν μια πρώτη απάντηση σε όλες αυτές τις θεωρίες, θα μπορούσε κανείς να αντιτείνει απόψεις αντίθετων θεολόγων, ότι η φιλοσοφική θέση των συνεπειοκρατών είναι αυθαίρετη, εξαιρετικά επικίνδυνη και διαβιβρώσκει τον χαρακτήρα μιας κοινωνίας, όπου όλοι θέλουμε συμπαράσταση, εμπιστοσύνη του ενός προς τον άλλο και φροντίδα για τον ανήμπορο. Οι αξίες και τα "θετικά" της ανθρώπινης ύπαρξης προβάλλονται επιλεκτικά από τον Φλέτσερ και τον Χάμφρεϋ, και περιορίζονται εσφαλμένα μόνο στην ευτυχία και στην καλή κατάσταση της υγείας, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τους την αξία που έχουν π.χ. οι θλίψεις για τον άνθρωπο ή ο φυσικός πόνος.

Η επίδραση εξάλλου που θα έχει ο εθισμός της κοινωνίας στην ευθανασία, μολονότι μικροπρόθεσμα μοιάζει να έχει δήθεν ευεργετικά αποτελέσματα, ο ίδιος αυτός αφορισμός κρύβει τον κίνδυνο να εθίσει τους ανθρώπους στην ιδέα ακόμα και της αφαίρεσης της ζωής (δολοφονίας).

 

β) Η μέση λύση

Ορισμένοι ηθικιστές ακολουθούν μια μέση οδό. Υποστηρίζουν ότι είναι περισσότερα αυτά που διακυβεύονται από ηθική άποψη, απ' ό,τι μόνον οι συνέπειες μιας ενέργειας. Η ζωή θεωρείται απ' αυτούς "βασικό" αλλά όχι απόλυτο αγαθό. Πρόκειται για έναν συνδυασμό αποδοχής της ελευθερίας επιλογής και του σεβασμού προς τον Θεό για τον ρόλο του και τους σκοπούς του στον κόσμο μας σήμερα.

Για παράδειγμα, ο Ντάνιελ Μαγκουάιαρ, θεολόγος της ηθικής και καθηγητής πανεπιστημίου βρίσκεται πλησιέστερα προς το ένα άκρο, αυτό των συνεπειοκρατών. Καλεί τους χριστιανούς να εργάζονται μέσα στην κοινωνία έτσι που να δημιουργούν συνθήκες, οι οποίες όλο και λιγότερο θα απαιτούν την ύστατη λύση της ευθανασίας.5

Ο πατήρ Ρίτσαρντ Α. Μακ Κόρμικ, εξάλλου, ένας από τους γνωστότερους θεολόγους της βιο-ηθικής και καθηγητής στο πανεπιστήμιο της Νοτρ Νταμ, σε αντίθεση με τον Μαγκουάιαρ, βρίσκεται πλησιέστερα σ' όσους υποστηρίζουν την ιερότητα της ζωής, διατηρεί όμως την άποψη της εξισορρόπησης ανάμεσα στη μεγάλη αξία της ζωής και στις άλλες αξίες.6

 

γ) Εκ διαμέτρου αντίθετοι με την Ευθανασία

Κατευθυντήρια αρχή για τους ηθικιστές, τους θεολόγους και όσους αντιτίθενται στην ευθανασία είναι η ιερότητα της ζωής. Υπάρχει και εδώ μια ολόκληρη γκάμα γνωμών, που όλες όμως βρίσκονται σε ένα πλαίσιο όπου η ζωή θεωρείται απείρως πολυτιμότερη σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη εφήμερη αξία.

Η επίσημη Ρωμαιοκαθολική διδασκαλία, ο Διαμαρτυρόμενος ηθικιστής Πωλ Ράμσεϋ, οι Ευαγγελικοί ηγέτες Σ. Έβερετ Κούουπ και ο αείμν. Φράνσις Σέφφερ, καθώς και η Εθνική Επιτροπή για το Δικαίωμα στη Ζωή, των Η.Π.Α. μαζί με πολλούς άλλους -πρόσωπα και φορείς- συμμερίζονται την εκ διαμέτρου αντίθετη προς την ευθανασία άποψη.

Ορισμένοι πάντως προτείνουν δύο εξαιρέσεις, όπου θα μπορούσε να εφαρμοστεί μια μορφή ευθανασίας. Η μία είναι όταν ο ασθενής φτάσει στο σημείο να είναι παντελώς αδιάφορο αν θα εφαρμοστεί μια συγκεκριμένη θεραπεία ή αν θα επιχειρηθεί μια απλή ανακούφιση ή η επίσπευση του θανάτου π.χ. με μια ένεση λιθίου, εδώ η ηθική διαφορά ανάμεσα στον απ' ευθείας θάνατο και έμμεσα προς την επίσπευσή του εξαφανίζεται. "Δεν είναι ασυνέπεια", λέει ο Ράμσεϋ, "αν παρακρατήσουμε κάτι που είναι αδύνατο να προσφέρουμε και αδύνατο να γίνει αποδεκτό" (δηλ. τη θεραπεία).7 Μια δεύτερη επιφύλαξη είναι όταν οι ίδιες οι θεραπευτικές μέθοδοι γίνονται επώδυνες και αφόρητες. Η ιδέα είναι να σταθεί κανείς κοντά στον άνθρωπο που έχει φτάσει στα τελευταία του με την παρουσία του, τον παρηγορητικό του λόγο και τη φροντίδα, αφού η επώδυνη θεραπεία δεν του προσφέρει τίποτε.8

Μια άλλη εξαίρεση προβάλλεται από τον Ε. Κούουπ, ο οποίος κάνει διάκριση ανάμεσα στη χορήγηση προς τον ασθενή "όλης της ζωής που δικαιούται να έχει" και "στην παράταση (λανθασμένα) της διαδικασίας του θανάτου". Αν δηλ. δεν μπορούμε να του χορηγήσουμε πλήρη θεραπεία ας μην τον βασανίζουμε με μια θεραπεία (π.χ. χημειοθεραπεία σε παιδάκι 2 ετών), που θα του δώσει μια σύντομη φρικτή ζωή π.χ. 3 μηνών με προοπτική να γίνει φυτό, να χάσει ενδεχομένως την όρασή του και την ακοή του, χωρίς και να μπορούμε να αντιμετωπίσουμε την όλη κατάσταση με παυσίπονα.9

2. Μικρή ιστορική αναδρομή

Ένας παράγων που έχει παίξει αποφασιστικό ρόλο στο όλο ζήτημα της ευθανασίας είναι η εξέλιξη της φαρμακευτικής και της ιατρικής επιστήμης μόλις το τελευταίο μισό του περασμένου πια, του 20ού αιώνα. Μ' άλλα λόγια, όσο δεν υπήρχαν φάρμακα, επιστημονική γνώση και ιατρική τεχνολογία, που παρατείνουν τη ζωή, δεν υπήρχαν και τα διλήμματα που αντιμετωπίζουμε σήμερα!

Η ιστορική ανασκόπηση μπορεί να δείξει, ωστόσο, πως το ζήτημα της ευθανασίας είναι και καινούριο και παλιό. Καινούριο, λόγω της σύγχρονης επιστημονικής εξέλιξης που προαναφέραμε? και παλιό, αφού έχει απασχολήσει από τα αρχαία χρόνια τις ανθρώπινες κοινωνίες.

Ξεκινώντας από την παράδοση των αποστόλων και της αρχέγονης Εκκλησίας, που στην εποχή τους, στον εθνικό κόσμο, η ευθανασία ήταν κάτι το αυτονόητο, διαπιστώνουμε ότι ο Χριστός έσπασε κάθε τέτοια παράδοση θεραπεύοντας τους ασθενείς, ακόμη και τους αποξεχασμένους λεπρούς, που ούτως ή άλλως ήταν καταδικασμένοι, αλλά και ανασταίνοντας νεκρούς.

Έτσι, ο χριστιανισμός έφερε μια τεράστια αλλαγή στον κόσμο, αφού ήρθε σαν θρησκεία θεραπείας, σαν το χαρμόσυνο άγγελμα του Λυτρωτή για απελευθέρωση από κάθε είδους δεσμά -και της αρρώστιας (ιδρύθηκαν τον 4ο μ.Χ. αιώνα τα πρώτα νοσοκομεία κλπ.) Όμως, η ασθένεια δεν είναι πια όνειδος αλλά επίσκεψη του Θεού στον άνθρωπο, που τον δημιούργησε "κατ' εικόνα και ομοίωσή του", τελειοποιεί τον πιστό ιδιαίτερα άνθρωπο, ο πόνος είναι ο φίλος της ψυχής, ο οποίος αναπτύσσει τις πνευματικές δυνάμεις μας και κατευθύνει την προσοχή μας στον σταυρό και στα ίχνη του Χριστού. Ο κάθε χριστιανός είχε χρέος να προσέχει και να φροντίζει τους ασθενείς γύρω του και τους φτωχούς της κοινωνίας.

Η νέα αυτή αντίληψη πέρασε σε όλους τους μετέπειτα αιώνες: Πολύκαρπος, Ιουστίνος ο Μάρτυς, Τερτυλλιανός, Ιερώνυμος, Κλήμης Αλεξανδρείας, ιερός Αυγουστίνος κλπ. ήταν οι μεγάλοι δάσκαλοι που αντιτάχθηκαν σε κάθε μορφή φόνου και συνέστησαν την υπομονή στις θλίψεις και στους διωγμούς και όχι την αυτοκτονία ως τρόπο διαφυγής.

Το ίδιο συνέβη στην περίοδο του μεσαίωνα, όταν η Καθολική Εκκλησία κυριαρχούσε στην Ευρώπη. Οι αρρώστιες ακόμα και πιο βαριές ήταν η παιδαγωγία του Θεού για την τελειοποίηση των πιστών του.

Στην Διαμαρτύρηση, οι μεγάλοι μεταρρυθμιστές Λούθηρος, Καλβίνος, και στη συνέχεια μεγάλοι κήρυκες του ευαγγελίου, όπως ο Σπέρτζον, όντας οι ίδιοι φιλάσθενοι στον ύψιστο βαθμό και πολύ πονεμένοι, εντούτοις έβλεπαν τις ασθένειές τους σαν ευλογία από τον Θεό, "πολλές φορές πιο χρήσιμες κι από την υγεία" (Σπέρτζον). Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκαν τόσο οι Άγγλοι Καλβινιστές όσο και η "Ομολογία του Ουέστμίνστερ" (1647).

Στην Ανατολή εξάλλου, η θεολογία θεωρούσε -και σωστά- τον πόνο και συνεπώς τον θάνατο ως απόρροια της πτώσης των πρωτοπλάστων. Μεγάλοι πατέρες της Εκκλησίας, όπως ο Μ. Βασίλειος, ο Ι. Χρυσόστομος, ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, ο Μ. Αθανάσιος κ.ά. αντιτάσσουν στις θλίψεις και στους σωματικούς πόνους την πίστη στον Θεό, την καρτερία και την ελπίδα της αιωνίου ζωής. Γράφει χαρακτηριστικά για την επιλογή του θανάτου ως λύτρωση ο Χρυσόστομος:

"Ο Θεός τον πόθον της ζωής ενέσπειρεν, κωλύων εαυτούς αναιρείν... και μήτε αυτομάτως επί τον θάνατον ιέναι ποτέ, καν μύρια αν έχη δεινά".

3. Το μεγάλο δίλημμα σήμερα

Όπως αναφέρουμε και στην εισαγωγή, μεγάλος προβληματισμός και συζήτηση έχει ανακύψει στον καιρό μας. Μεγάλα ερωτήματα και διλήμματα ανακύπτουν, στα οποία ακόμα ούτε η Ελλαδική Εκκλησία ούτε το Οικουμενικό Πατριαρχείο έχουν δώσει απάντηση. Πότε λ.χ. "ξεψυχάει" ένας άνθρωπος; Αν η καρδιά είναι ακόμα το κέντρο της ζωής, τι συμβαίνει όταν αυτή σταματήσει και με ιατρικές επεμβάσεις επανέλθει; Επανέρχεται και η ζωή ή πρέπει να περιμένουμε να αποκατασταθούν πλήρως οι εγκεφαλικές λειτουργίες; Ποιο είναι το κέντρο της ζωής: η καρδιά ή ο εγκέφαλος; Αυτά και πολλά άλλα "ρωτάει" ο γιατρός Αθ. Β. Αβραμίδης, επίκουρος καθηγητής στο παν/μιο Αθηνών σε μια πολύ κατατοπιστική σύντομη μελέτη του με τίτλο "Ευθανασία" (εκδόσεις "Ακρίτας" 1995).

Το θέμα στη νομική επιστήμη αμφισβητήθηκε σθεναρά. Κατά την επικρατούσα άποψη στην ευθανασία δεν αίρεται το άδικο της πράξεως. Επομένως η ευθανασία θα συνιστά είτε το ιδιώνυμο έγκλημα της συμμετοχής σε αυτοκτονία (άρθρο 301 Π.Κ.), εάν ο δράστης παρέχει στο θύμα τα μέσα για ν' αυτοκτονήσει (χάπια, δηλητήριο κλπ.) είτε συνιστά ανθρωποκτονία "εξ οίκτου" (άρθρ. 300 Π.Κ.) Ο καθηγητής Ν. Χωραφάς αντιθέτως, κορυφαίος Έλληνας ποινικολόγος των αρχών του 20ού αι. θεωρούσε ότι η ευθανασία πρέπει να κριθεί σαν πράξη που επιχειρείται "προς το αληθές συμφέρον του παθόντος" και συνεπώς δεν μπορεί να θεωρηθεί άδικη πράξη. Για περισσότερα παραπέμπουμε εις Αλ. Ηλ. Κατσαντώνη: Ποινικόν Δίκαιον (Γενικόν Μέρος), εκδ. Γρηγ. Παρισιάνος, 1969, σελ. 169-170.

Από ιατρική άποψη, να αναφέρουμε ότι κατά τον όρκο του Ιπποκράτη οι γιατροί ορκίζονται επί λέξει:

 

"ου δώσω φάρμακον ουδενί αιτηθείς θανάσιμον ουδέ υφηγήσομαι ξυμβουλίην τοιήνδε".

Τέλος πρόσφατα, οι εκπρόσωποι των ιατρικών συλλόγων απ' όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ψήφισαν ομόφωνα ένα κοινό κείμενο επαγγελματικής δεοντολογίας, τον λεγόμενο "Ιατρικό Οδηγό Ιατρικής Ηθικής", στο οποίο υπό τον τίτλο "Βοήθεια στον Ετοιμοθάνατο" (άρθρ. 12) αναφέρεται (χωρίς καθόλου τη λέξη "ευθανασία") πως η ιατρική σε όλες τις περιστάσεις υπηρετεί τον συνεχή σεβασμό της ζωής, της ηθικής αυτονομίας και της επιλογής του αρρώστου. Ο γιατρός έχει επιτακτικό καθήκον να συνδράμει τον ετοιμοθάνατο ως το τέλος. Μοναδική εξαίρεση είναι, όταν η θεραπεία προεκτείνεται σε βάθος χρόνου χωρίς αποτέλεσμα με αποτέλεσμα την καταρράκωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, την οικονομική αιμορραγία ή κατάρρευση κλπ. και γενικά όπου επικρατεί το στοιχείο της υπερβολής.10

Συμπεράσματα

Τι πρέπει με δυο λόγια να γνωρίζει σήμερα κάποιος που θέλει να έχει μια σαφή εικόνα για το όλο ζήτημα της ευθανασίας από βιβλική άποψη;

Πιστεύουμε ότι η στάση του απέναντι στο θέμα μπορεί να καθοριστεί από την απάντηση που θα δεχτεί πάνω στα εξής 5 ερωτήματα, με βάση τη Βίβλο: (1) Σε ποιον ανήκει η ζωή μας; (2) Θεραπεύει πάντοτε ο Θεός; (3) Τι είναι ο Θάνατος; (4) Ποια η αξία των θλίψεων; (5) Ποιο είναι το χρέος μας ως χριστιανών απέναντι στον ανήμπορο, τον γέροντα ή τον εξαρτημένο;

Η Βιβλική αντιμετώπιση αυτών των ερωτημάτων μπορεί να μας οδηγήσει στις σωστές απαντήσεις και στην εξαφάνιση κάθε διλήμματος στο μεγάλο ζήτημα της Ευθανασίας. I

Συνέχεια και τέλος στο επόμενο

Το άρθρο αυτό αποτελεί σύμπτυξη ομώνυμης μελέτης που έγινε για λογαριασμό της Επιτροπής για την Ιερότητα της Ζωής της Συνόδου της Ελληνικής Ευαγγελικής Εκκλησίας, στα γενικότερα πλαίσια ενημέρωσης της Ευαγγελικής κοινότητας. Υπάρχει πρόθεση η μελέτη αυτή μαζί με άλλες να εκδοδεί στην πλήρη της μορφή

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. BETH SPRING & ED LARSON: "Euthanasia - Spiritual, medical and legal issues in terminal helth care". MULTNOMAH Press, 1988.

2. ΓΕΩΡΓΙΑΣ Π. ΚΟΥΝΑΒΗ: "Ο Πόνος". Εκδ. ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΑΣ.

3. ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Β. ΑΒΡΑΜΙΔΗ: "Ευθανασία". Εκδ. ΑΚΡΙΤΑ

Υποσημειώσεις

1 Joseph Fletcher, Humanhood: Essays in Biomedical Ethics (N. York: Prometheus Books, 1979), σελ. 16.

2 Αυτόθι, σελ. 152.

3 James Rackels, The end of Life: Euthanasia and Morality (London, Oxford University Press, 1986) σελ. 27.

4 Αυτόθι, σελ. 28.

5 Daniel C. Maguire, Death and the Moral Dominion, St. Luke's Journal of Theology (June 1977): σελ. 216...

6 Richard A. McCormick, How Brave a Νew World: Dilemmas in Bioethics (Washington DC: Georgetown University Press, 1981).

7 Paul Ramsey, The Patient as a Person (New Heaven, Conn.: Yale University Press, 1970), σελ. 161.

8 Αυτόθι σελ. 162.

9 Από ανέκδοτες διαλέξεις του C. Everett Koop, U.S. Surgeon General, 1985 και 1986.

10 Για περισσότερα παραπέμπουμε στη μελέτη Αβραμίδη Ευθανασία που προαναφέραμε.

 

 

Ο ζυγός που ελευθερώνει

του κ. Ιω. Έρτσου

Ο άνθρωπος, σαν δημιούργημα του Θεού, προορίστηκε να ζήσει οπωσδήποτε κάτω από κάποιο ζυγό, τον οποίο ο ίδιος θα διάλεγε σαν ελεύθερο όν που ήταν. Η ελευθερία του αυτή θα δεσμευόταν κάτω από κάποιους νόμους, κάποιες αρχές, κάποιες οδηγίες, ή του Θεού, οπότε σ' αυτή την περίπτωση θα ήταν ένα ευτυχισμένο όν με θείους προορισμούς, ή του διαβόλου, οπότε θα ήταν ένα δυστυχισμένο όν με προορισμούς κατάρας κι απωλείας. Μόνο υπ' αυτή την έννοια θα 'ταν ελεύθερος να διαλέξει δηλαδή.

Μέσα στην Αγία Γραφή υπάρχουν μόνο δύο ζυγοί, που αφορούν στον άνθρωπο και τη ζωή του. Ο ζυγός της αμαρτίας κι ο ζυγός του Χριστού. Τρίτος δεν υπάρχει. Όπου ισχύει ο πρώτος δεν ισχύει ο δεύτερος, κι όπου ισχύει ο δεύτερος δεν ισχύει ο πρώτος. Είναι και λογικά απαράδεκτο κάποιος να υπηρετεί συγχρόνως και τους δυο ζυγούς. Και την αμαρτία, δηλαδή, και τον Κύριο. "Δεν δύνασθε να δουλεύητε δύο κυρίους", είπε κάποτε ο Χριστός, κι εννοούσε σ' αυτή την περίπτωση κάτι παρόμοιο με την αμαρτία, "τον μαμμωνά", το χρήμα δηλαδή, και τον Θεό.

Κάνοντας τις σκέψεις αυτές, αναρωτιέμαι ποια είναι η σημερινή σημασία της ελευθερίας εν Χριστώ, για πάρα πολλά απ' τα τέκνα του Θεού. Σ' αυτές τις μέρες της επιπόλαιας εκτίμησης αξιών και της ελαφρότητας με την οποία σκεφτόμαστε για τα πράγματα του Θεού και τη σχέση μας μαζί Του, τείνουμε να ξεχάσουμε πως η ελευθερία την οποία ο Χριστός χορηγεί στα τέκνα του Θεού, για την απόκτηση της οποίας απέθανε στο Γολγοθά, εξασφαλίζεται μόνο μέσω ΥΠΑΚΟΗΣ μας στις άγιες απαιτήσεις του Κυρίου. "Ελεύθερος", δηλαδή, κατά τον Λόγο του Θεού είναι μόνο εκείνος, που εθελούσια υποτάσσεται στον Θεό, σηκώνοντας μόνο του το ζυγό του Χριστού στους ώμους του. "Άρατε τον ζυγόν μου εφ' υμάς και μάθετε απ' εμού...", είπε ο Κύριος (Ματθ. 11:29).

Παράδειγμα κλασικό και πρότυπο είναι η ΥΠΑΚΟΗ του Ίδιου του Χριστού, ως Υιού ανθρώπου, στον Πατέρα Του, η οποία πράγματι Τον καθιστούσε ελεύθερο από κάθε επιρροή αμαρτίας για τον Εαυτό Του και για μας ως Εκπρόσωπό μας. Μια Υπακοή, την οποία μάλιστα διαρκώς μάθαινε στο διάστημα της ενανθρώπησής Του, μέχρις ότου κατεστάθη "τέλειος" προς σωτηρία, για να μπορέσει να τελειοποιήσει άλλους. Στην προς Εβραίους 5:8-10 διαβάζουμε: "καίτοι ων υιός έμαθε την υπακοή αφ' όσων έπαθε. Και γενόμενος τέλειος κατεστάθη αίτιος σωτηρίας αιωνίου εις πάντας τους υπακούοντας εις αυτόν".

Η διαρκής αυτή νίκη του Χριστού δια της υπακοής Του χορηγούσε συγχρόνως και τη δύναμη "να διδάσκει ως έχων εξουσίαν και ουχί ως οι γραμματείς" (Ματθ. 7:29). Αλλ' ας δούμε πώς η Αγία Γραφή εκθέτει το μεγάλο αυτό θέμα.

1. "Εάν σεις μείνητε εν τω λόγω τω εμώ, θέλετε είσθαι αληθώς μαθηταί μου και θέλετε γνωρίσει την αλήθεια και η αλήθεια θέλει σας ελευθερώσει" (Ιωάν. 8:31β-32). Αυτό είναι το βασικό στοιχείο, κατά τη διδασκαλία του Κυρίου, που φέρνει τον άνθρωπο στη ζωή της ελευθερίας. Η Υπακοή του σ' έναν Κύριο που είναι Αυτός η Αλήθεια, και τον Οποίο όταν κανείς γνωρίσει ελευθερώνεται απ' το ζυγό της αμαρτίας και θέτει τον εαυτό του κάτω απ' το ζυγό του Χριστού, που είναι ζυγός ελευθερίας και όχι δουλείας.

2. "Άρατε τον ζυγόν μου εφ' υμάς και μάθετε απ' εμού... και θέλετε ευρεί ανάπαυσιν εν ταις ψυχαίς υμών" (Ματθ. 11:29-30).

Η σειρά την οποία ο Κύριος ακολουθούσε στη διδασκαλία Του, καθώς μετέδιδε τις αιώνιες αλήθειες Του, ήταν ότι χορηγεί πρώτα ανάπαυση στη συνείδηση του κουρασμένου αμαρτωλού, "Ελάτε σε μένα όλοι οι κουρασμένοι και φορτωμένοι κι εγώ θα σας αναπαύσω" (11:28), και μετά ανάπαυση βαθιά μες στην ψυχή του, "Άρατε τον ζυγόν μου εφ' υμάς και θα βρήτε ανάπαυσιν στις ψυχές σας" (11:29). Η πρώτη ανάπαυση αφορά απαλλαγή από ελέγχους και εφιάλτες για πράξεις αμαρτωλές, η δεύτερη αφορά απελευθέρωση απ' τη δύναμη της αμαρτίας που κατοικεί μέσα σε κάθε απόγονο του Αδάμ. Ερχόμενος, δηλαδή, στον Χριστό ο αμαρτωλός συγχωρείται και καθαρίζεται και σε συνέχεια σηκώνει ένα ζυγό, το ζυγό του Χριστού. Ζει, δηλαδή, μια ζωή ΥΠΑΚΟΗΣ που ελευθερώνει. Ο δε Απόστολος Παύλος λέει: "Εν εμοί δεν κατοικεί ουδέν αγαθόν... Ευχαριστώ τον Θεό δια Ιησού Χριστού του Κυρίου ημών" , και συνεχίζει, "όστις με ηλευθέρωσε από του νόμου της αμαρτίας και του θανάτου..." (Ρωμ. 7:18, 25, 8:2).

3. "Εγώ είμαι η Θύρα... δι' εμού εάν τις εισέλθη θέλει σωθή, και θέλει εισέλθει και εξέλθει και θέλει ευρεί βοσκήν" (Ιωάν 10:9). "Εγώ είμαι ο ποιμήν ο καλός. Ο ποιμήν ο καλός την ψυχήν αυτού βάλλει υπέρ των προβάτων" (10:11).

Μια είναι η θύρα που σε μπάζει στην ποίμνη του Χριστού, ο Ίδιος ο Χριστός. Κι ένας είναι ο Ποιμένας, ο Οποίος, ενώ Τον εμπιστεύεσαι να σε τρέφει και ποτίζει και αναπαύει και προστατεύει, αναλαμβάνει να τα κάνει όλα αυτά. Ο Χριστός είναι και η μεγάλη εγγύηση για σένα, δεδομένου ότι "έβαλε την ψυχή του υπέρ των προβάτων".

4. "Σπούδασον να παραστήσης σεαυτόν δόκιμον εις τον Θεόν... εργάτην ανεπαίσχυντον ορθοτομούντα τον λόγο της αληθείας" (Β΄ Τιμ. 2:15).

Πρώτο σου μέλημα, λέει ο Παύλος στον Τιμόθεο, είναι να αποδείξεις σεαυτόν υπακουο μαθητή, γιατί μόνο αυτός θεωρείται απ' τον Κύριο "δόκιμος" (πετυχημένος και κατάλληλος, δηλαδή) για να τον διορίσει "εργάτη" Του (μάρτυρά Του, δηλαδή), που να μπορεί "να ορθοτομεί τον λόγο της αλήθειας". Μ' άλλα λόγια, ο ζυγός του Χριστού καθιστά κάποιον ελεύθερο από κάθε δουλεία και κακή έξη και απρέπεια και αντίθετη δύναμη, για να τον καταστήσει μετά χρήσιμο για τον Θεό και για τους άλλους.

5. "Ταπεινώθητε λοιπόν υπό την κραταιάν χείρα του Θεού...δια να σας υψώση εν καιρώ" (Α΄ Πέτρ. 5:6).

Ο Πέτρος μας λέει τις ίδιες αλήθειες με άλλα λόγια. Ταπείνωση στον Κύριο σημαίνει ΥΠΑΚΟΗ, και ύψωση απ' τον Κύριο σημαίνει ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ.

Η βασική μας, λοιπόν, σκέψη: Ο άνθρωπος μπορεί να βιώνει την πραγματική ελευθερία μόνο μέσω της ΥΠΑΚΟΗΣ. Της υπακοής στους νόμους της πολιτείας για την κοινωνική του ζωή, της υπακοής στις εντολές του Θεού για τη σχέση του μαζί Του.

Οι άνθρωποι μισούν την ΥΠΑΚΟΗ στον Θεό και, σαν αποτέλεσμα, υποτάσσονται σ' ό,τι χειρότερο υπάρχει. Στην αμαρτία, στο εγώ, στο διάβολο. Το να συζητάς δε το θέμα αυτό με ανθρώπους που ποτέ δεν επιστράφησαν στον Χριστό, είναι σαν να προσπαθείς ν' ανοίξεις τα μάτια ενός τυφλού με το να του ρίχνεις στο πρόσωπο εκθαμβωτικό φως. Ή σαν να προσπαθείς να κάμεις έναν κουφό ν' ακούσει, με το να μεγαλώνεις την ένταση των ήχων στ' αυτιά του. Ή σαν να προσπαθείς ν' αναστήσεις ένα νεκρό με δυναμωτικές ενέσεις ή με σκληρά ραπίσματα στο κορμί του. Ο Απόστολος Παύλος μας λέει: "Ο φυσικός άνθρωπος δεν δέχεται τα του Πνεύματος του Θεού, διότι είναι μωρία εις αυτόν" (Α΄ Κορ. 2:14). Ο δε Κύριος είχε τότε ήδη τονίσει στο Νικόδημο: "Εάν δεν γεννηθής άνωθεν δεν δύνασαι να ίδης την βασιλείαν του Θεού" (Ιωάν. 3:3). Η Αναγέννηση έρχεται εκ των άνω, δεν πηγάζει εκ των κάτω, κι είναι αποτέλεσμα Υπακοής του αμαρτωλού στους ελέγχους και τις προτροπές του Πνεύματος, "μετανόησε και πίστεψε στον Χριστό". Έτσι κι η Απελευθέρωση απ' τη δύναμη της αμαρτίας έρχεται με Υπακοής την εντολή "άρατε τον ζυγόν μου εφ' υμάς".

Όμως, έτσι κι η ΑΝΑΖΩΠΥΡΗΣΗ του πιστού του Χριστού, ενώ η φλόγα του κοντεύει να σβήσει και δε θα το 'θελε, έρχεται μόνο μ' ένα νέο ξεκίνημα ζωής Υπακοής στις εντολές του Κυρίου, "ενθυμού.. μετανόησε... και κάμε..." (Απ. 2:5), δηλαδή με μια νέα απόφαση να σηκώσει ξανά το ζυγό του Χριστού στους ώμους, που μόνος Αυτός χορηγεί την πραγματική ελευθερία, εκείνη που στο Λόγο του Θεού ορίζεται ως "η ελευθερία της δόξης των τέκνων του Θεού" (Ρωμ. 8:21).

Συμπερασμα, ό,τι ο τίτλος μας λέει. Ο ζυγός του Χριστού είναι ο ζυγός που ελευθερώνει. Ο Κύριος ας μας μιλήσει. I

 

 

Η Ορθόδοξη Εκκλησία και η Σύχρονη Βιβλική Έρευνα

 του κ.  Σ. Αγουρίδη

Β. Στο επόμενο βήμα των παρατηρήσεών μου θα προσπαθήσω να είμαι συντομότερος! Αμφότερα τα θέματα στα οποία τώρα θα στραφώ, είναι προϊόντα της Πολιτικής Ορθοδοξίας ή σχετίζονται άμεσα με αυτήν. Στοχεύοντας πάντα να σας δείξω μια εικόνα των βιβλικών σπουδών στον ορθόδοξο κόσμο σήμερα, θα ήθελα να μιλήσω σχετικά με την επίδραση που άσκησε η παραδοσιοκρατία (traditionalism) πάνω στην έρευνα και τη σπουδή της Βίβλου. Ενώ ο όρος "παράδοση" έχει θετική σημασία, η "παραδοσιοκρατία" έχει αρνητική, επειδή δηλώνει τη δουλική αφοσίωσή της στο παρελθόν, με την πεποίθηση ότι το μέλλον δεν μπορεί να μας δώσει τίποτα καλό όπως το παρελθόν, και σίγουρα τίποτα καλύτερο. Δυστυχώς η παραδοσιοκρατία ασκεί σοβαρή επίδραση στην ορθόδοξη θεολογική σκέψη και στην προσπάθεια να κατευθυνθεί το ερευνητικό έργο προς τα κείμενα της Γραφής - οπουδήποτε μια τέτοια προσπάθεια έχει γίνει ή είναι υπό τις παρούσες συνθήκες καθ' οδόν.

Εξαιτίας ενός παρατεινόμενου κλίματος πολιτικής και στρατιωτικής αβεβαιότητας στα Βαλκάνια, επικρατεί ένα ισχυρό συναίσθημα ανασφάλειας και αστάθειας, και οι άνθρωποι έχουν πάψει να εμπιστεύονται τις όποιες υποσχέσεις σχετικά με το μέλλον τους. Μία αμυντική τακτική έχει εγκατασταθεί στις καρδιές των ανθρώπων, ενισχυόμενη από τη γενικότερη απογοήτευση. Όταν αυτό συνεχίζεται επί αιώνες, όπως στην περίπτωση των Βαλκανίων και της Μέσης Ανατολής, ο κόσμος σταματάει να πιστεύει σε ο,τιδήποτε και οποιονδήποτε. Και αυτή η κατάσταση επαναλαμβάνεται σταθερά για τους λαούς της περιοχής.

Ευρισκόμενοι σε αυτή την απελπιστική κατάσταση οι άνθρωποι, πέφτουν θύματα σε παραδοσιοκρατικές ομάδες, οι οποίες, για να παρηγορήσουν τους απελπισμένους πολίτες, επικαλούνται πρότυπα κοινωνίας από το παρελθόν εξιδανικευμένα και εξωραϊσμένα. Τους θυμίζουν ιδανικά του παρελθόντος προ πολλού ξεπερασμένα, ιδανικά που πιθανόν ποτέ δεν υπήρξαν, όπως οι προπαγανδιστές τους τα παρουσιάζουν, και που πιθανόν ακόμη και κατά τη διάρκεια της περιόδου της δόξας τους, δεν ήταν τόσο σωτήρια όσο παρουσιάζονται.

Κατ' αυτόν τον τρόπο οι παραδοσιοκράτες έχουν επιτύχει: α) να στρέψουν, όσο μπορούν, την προσοχή του κόσμου μακριά από το ζοφερό παρόν, για το οποίο οι ίδιοι είναι υπεύθυνοι, αποπροσανατολίζοντάς τον έτσι, και β) να επικαλούνται κάποιο ιδεώδες που ανήκει στο παρελθόν και συνήθως δεν μπορεί να μεταφερθεί στο παρόν, εξαιτίας της ιστορικής αναγκαιότητας. Αυτή η αναφορά σε κάποιο υποθετικά λαμπρό παρελθόν δίνει στους ανθρώπους μια ψευδή και επιφανειακή ικανοποίηση, ενώ τα πραγματικά προβλήματα του παρόντος παραμένουν χωρίς να κατονομάζονται, και συνήθως βαίνουν επί τα χείρω.

Οι παραδοσιοκράτες παραπέμπουν τη θεολογία και τους βιβλικούς θεολόγους στην πατερική και τη βυζαντινή εποχή, για τις οποίες αξιώνουν απόλυτη αυθεντία και μεγαλείο, κατά τρόπο που να μην αφήνει περιθώρια για ανάπτυξη και εξέλιξη στο μέλλον. Στην παραδοσιοκρατία αυτές οι ένδοξες εποχές δεν αποτελούν απλώς πρότυπα προς μίμηση. Έχουν καταστεί το μέτρο και το κριτήριο για όλα όσα ακολουθούν μετά απ' αυτές στην Ιστορία.

Κάποτε, μετά από ένα συνέδριο, επισκέφθηκα ένα γειτονικό μοναστήρι συνοδευόμενος από μια αρκετά μεγάλη παρέα φοιτητών. Συναντηθήκαμε τυχαία με τον ηγούμενο, ο οποίος έδειχνε εξοικειωμένος με το έργο μου. Αφού μας πρόσφερε το συνηθισμένο κέρασμα, ζήτησε την άδεια να πει λίγα λόγια στους φοιτητές, με τα οποία φυσικά συμφωνούσα. Αυτό που ακολουθεί είναι μια πολύ σύντομη περίληψη της συμβουλής που μας έδωσε. Είπε: "Η ιδιαίτερη συμβολή των Πατέρων της Εκκλησίας όσον αφορά την εξήγηση της Γραφής, έχει να κάνει με το ότι "μάσησαν" για χάρη μας την Αγία Γραφή με τέτοιο τρόπο, ώστε να απαλλάξουν όσους ακολουθήσαμε μετά απ' αυτούς από τις δυσκολίες και τα προβλήματα ερμηνείας και, πάνω απ' όλα, από τις πρόσθετες δυσκολίες του προσδιορισμού του νοήματος της Γραφής από την άποψη μερικών θεωριών που εισήχθησαν τα τελευταία χρόνια στο βιβλικό πεδίο. Είμαστε πολύ τυχεροί που έχουμε στα χέρια μας αυτήν την κληρονομιά από τους Πατέρες, καθώς δεν είναι αναγκαίο για μας να "μασήσουμε" τη διδασκαλία της Βίβλου, όπως έκαναν αυτοί. Μας έχουν προπαρασκευάσει ένα έτοιμο συμπόσιο. Γιατί θα έπρεπε να μασήσουμε εκ νέου το βιβλικό φαγητό, αφού υποδείγματα εμπνεύσεως και αγιότητος, όπως οι Πατέρες, επιτέλεσαν αυτό το έργο πριν από μας και για μας;".

Αυτό είναι το απόσταγμα της νουθεσίας του ηγουμένου.

Τα επιχειρήματα αυτά σημαίνουν ότι η κληρονομιά που έχουμε από το παρελθόν θα πρέπει να τύχει της ιδιαίτερης φροντίδας μας ως θεολόγων και ως βιβλικών. Έχουμε το στοιχειώδες καθήκον κατά πρώτο λόγο να λάβουμε πολύ σοβαρά υπ' όψη την πατερική εξήγηση. Το λάθος του ηγουμένου ήταν η αδυναμία του να μετρήσει τη σπουδαιότητα της ιστορικής στιγμής κατά την παραγωγή της πατερικής γραμματείας.

Οι Πατέρες της Εκκλησίας, όσο λαμπροί κι αν ήταν, ήταν τα παιδιά της δικής τους εποχής, όπως κι εμείς τα παιδιά της δικής μας. Η μίμηση του πνεύματος αγάπης κατά την προσέγγισή τους και κατά την αφοσίωσή τους στην ολοκλήρωση του έργου του Χριστού παραμένει σταθερός οδηγός μας στο βιβλικό μας έργο. Ένα άλλο λάθος που έκανε ο ηγούμενος ήταν εκείνο που είπε σχετικά με τους Πατέρες της Εκκλησίας, ότι έχουν ήδη μασήσει το βιβλικό υλικό για μας. Οι Πατέρες απορρόφησαν το υλικό για τη δική τους εποχή και για τα τότε τρέχοντα προβλήματα. Δεν θα μπορούσαν να κάνουν αυτό το μάσημα για μας, όπως δεν θα μπορούσαν να γνωρίζουν την ακριβή μας κατάσταση. Επιπροσθέτως, υπάρχει η πνευματική αρχή που συνεστήθη από αυτούς, ότι καθένας/καθεμία πρέπει να κάνει το δικό του/της μάσημα. Πράττοντας κανείς έτσι, εμπλέκεται προσωπικά στην προσπάθεια κατανόησης του λόγου του Θεού, αντί να βασίζεται στο δώρο κάποιου άλλου να μπορεί να κατανοεί για τους άλλους. Οι Πατέρες της Εκκλησίας, αν ερωτώνταν, θα αρνούνταν αυτόν το ρόλο για τον εαυτό τους στον πνευματικό χώρο.

Τι συνέβη εν τέλει αναφορικά με το ζήτημα αυτό και με την ορθόδοξη βιβλική θεολογία; Με επιχειρηματολογία παρόμοια με εκείνη που εκτέθηκε πιο πάνω, ο καθ. Γεώργιος Φλωρόφσκυ έπλασε τον όρο "νεοπατερική εξήγηση" της Βίβλου, ο οποίος δεν σημαίνει κάτι επαναληπτικό του παρελθόντος, αλλά μάλλον τη μίμηση των Πατέρων στο να τεθεί η Βίβλος στο κέντρο της ζωής της Εκκλησίας. Αυτό είναι κάτι που μάλλον φαίνεται κατανοητό στο αυτί. Στην πράξη, ωστόσο, θεολόγοι που υφίστανται την επίδραση άλλων, παλαιότερων παραγόντων, ακόμη και όταν μιλάνε για μη επαναληπτική πατερική παράδοση, συνεχίζουν να χρησιμοποιούν τους Πατέρες με επαναληπτικό τρόπο.

Ο καθηγητής μου της Δογματικής στην Αθήνα έκανε μεγάλη προσπάθεια, ώστε να καταφέρει να παραθέτουμε όσο το δυνατόν περισσότερες πατερικές πηγές για κάθε θέμα. Έκανε συγκινητικές εκκλήσεις από αυτή την άποψη: "Να παραθέτετε όσο περισσότερους Πατέρες μπορείτε. Ποτέ να μη νομίζετε ότι παραθέτετε πάρα πολλούς. Να καταχωρίζετε στα κείμενά σας όσο περισσότερα πατερικά αποσπάσματα μπορείτε". Στην αγωνία του αυτή μπορεί κανείς να διακρίνει την έντονη επιθυμία του να αντλήσει κύρος από το παρελθόν, καθώς ήταν ένας άνθρωπος που -παρότι ένα καλό και σεμνό πρόσωπο ήταν εντελώς κλειστός στη σύγχρονη σκέψη. Ήταν περίοδος πολέμου, 1942. Κάποιο απόγευμα, ενώ δίδασκε το μάθημα της Δογματικής, έγινε διακοπή ρεύματος. Διέκοψε την ομιλία του διαβεβαιώνοντάς μας ότι του ήταν αδύνατον να συνεχίσει, καθώς η Δογματική ήταν συνδεδεμένη με μια ορισμένη φρασεολογία και με τη χρήση των σωστών λέξεων στο σωστό μέρος! Μετά από τόσες δεκαετίες δεν έχω ξεχάσει αυτό το συμβάν και το πόσο συγκλονίστηκα τότε πνευματικά.

Πριν από όχι πολύ καιρό, ο πολύ γνωστός θεολόγος Χρήστος Γιανναράς, καθηγητής της φιλοσοφίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, έκανε την εξής εκτίμηση για τους καινοδιαθηκικούς συγγραφείς όταν αυτοί δεν διαβάζονται στην ερμηνεία τους από τους Πατέρες της Εκκλησίας: "Ποιος είναι για μας ο Παύλος και ποιος ο Ιωάννης, ποιος ο Ματθαίος και ο Λουκάς; Τιμώνται ως απόστολοι του Χριστού, η άμεση προσέγγισή τους, ωστόσο, είναι εξαιρετικά δύσκολη. Η δυσκολία αυτή έγινε ολοφάνερη από αυτό που συνέβη στην προτεσταντική θεολογία όταν αυτή αποπειράθηκε την άμεση προσέγγιση. Ο ορθόδοξος θεολόγος εξοικειώνεται μαζί τους μόνο με τη μεσολάβηση των Πατέρων, οι οποίοι αναμφίβολα τους κατανόησαν ορθά, και οι οποίοι έτσι καθίστανται απαραίτητοι στο να μας βοηθήσουν, ώστε να καταλήξουμε να τους γνωρίσουμε".

Αυτός ο "επαναληπτικός" ρόλος προς εξυπηρέτηση των σκοπών των παραδοσιοκρατών ξεκίνησε με τους Βυζαντινούς.

Γι ' αυτούς εθεωρείτο απαραίτητο να πολεμήσουν την αίρεση, η οποία για αιώνες απείλησε να διχάσει την αυτοκρατορία, διακινδυνεύοντας την ενιαία μορφή της και την ενότητα της κουλτούρας της. Οι Βυζαντινοί χρησιμοποίησαν το θρησκευτικό παράγοντα για να εξασφαλίσουν την ενότητα και την ενιαία μορφή του κράτους, το οποίο για ποικίλους λόγους βρισκόταν σε διαρκή κίνδυνο διάλυσης. Για το λόγο αυτό οι Βυζαντινοί επέμειναν στην ομοιομορφία ακόμη και στις πλέον ασήμαντες λεπτομέρειες της λατρείας. Ήταν απόλυτοι σ' αυτό. Θα μπορούσε κανείς ακόμη και να ισχυριστεί ότι, αν είχαν καταλήξει στη μέθοδο σχολιασμού της Αγίας Γραφής μέσω του συστήματος των Εκλογών (τουτέστιν μιας επιλογής εξηγήσεων των ιερών κειμένων από διαφόρους συγγραφείς της πατερικής περιόδου: Ωριγένη, Χρυσόστομο, Θεοδώρητο κ.λπ.), αυτό δεν οφείλεται ίσως σε κάποιο αίσθημα κατωτερότητας έναντι των παλαιών εποχών από ανθρώπους του αναστήματος ενός Θεοφύλακτου ή ενός Ζιγαβηνού. 'Ηταν περισσότερο πιθανό ότι δεν ήθελαν, μέσω των δικών τους εξηγήσεων της Γραφής, να προκληθούν περισσότερες διαμάχες μέσα στην Εκκλησία. Στο άλλο σύστημα ερμηνευτικών σχολίων της Βίβλου -εκείνο των Ερωτήσεων (ή Αποκρίσεων)- έχουμε ένα άλλο μοντέλο, την άμεση εξήγηση κυρίως των αγιογραφικών σημείων, που ο κοινός αναγνώστης θα μπορούσε να βρει πάρα πολύ δύσκολα στην κατανόηση. Οι ειδικοί της βυζαντινής γραμματείας πιστεύουν ότι αυτό το σύστημα υπηρέτησε τις ανάγκες της αστικής τάξης του Βυζαντίου. Το σύστημα των Εκλογών καλλιεργήθηκε από τις ανώτερες τάξεις της εκκλησιαστικής ιεραρχίας. Τα γεγονότα που σκιαγραφήθηκαν παραπάνω, τα οποία επιλεκτικά μνημονεύθηκαν, δείχνουν πολύ καθαρά ότι η βυζαντινή επανάληψη των εξηγήσεων των Πατέρων επιβλήθηκε από τις ανάγκες της αυτοκρατορίας. Και οι λόγοι που την έκαναν τότε αναγκαία είναι παντελώς άσχετοι με τη σημερινή μας κατάσταση και με τις ανάγκες της εποχής μας.

* **

Γ). Ας προχωρήσουμε τώρα σ' έναν τρίτο παράγοντα κατά την εξήγηση του γιατί οι βιβλικές σπουδές στην Ορθόδοξη Εκκλησία είναι τόσο πεσμένες. Ο παράγοντας είναι ο σχολαστικισμός, ο οποίος εξακολουθεί να κυριαρχεί στην ορθόδοξη θεολογία. Με εξαίρεση την πάρα πολύ σημαντική απόκλιση της ρωσικής θεολογίας από το σχολαστικισμό κατά τον 19ο αιώνα και την περίοδο της εξορίας, που ακολούθησε, η ορθόδοξη θεολογία παρέμεινε στενά προσκολλημένη στα παλαιά δυτικά σχολαστικά πρότυπα, τα οποία η Δύση είχε αρχίσει να εγκαταλείπει από τον 18ο αιώνα. Η μερική απόσταση της ρωσικής θεολογίας από τον καθιερωμένο σχολαστικισμό οφειλόταν στην επίδραση των φιλοσοφικών και θρησκευτικών ρευμάτων που αναπτύχθηκαν στο δυτικό κόσμο. Εμείς στα Βαλκάνια, για ιστορικούς και πολιτικούς λόγους, μείναμε έξω και από αυτές τις εξελίξεις.

Ο σχολαστικισμός συνδεόταν με τη Βίβλο, κυρίως επειδή οι σχολαστικοί θεολόγοι χρησιμοποιούσαν τα ούτω καλούμενα "αποδεικτικά κείμενα", γραφικά χωρία που συνήθως ήταν άσχετα με τα συμφραζόμενά τους. Χρησιμοποιούνταν, ωστόσο, για να υποστηρίξουν και να επιχειρηματολογήσουν υπέρ των βασικών διδασκαλιών της Εκκλησίας ως βασιζόμενων στη Γραφή. Με άλλα λόγια, για τους σχολαστικούς, η Γραφή σε τελική ανάλυση δεν ήταν τίποτα περισσότερο από αποδεικτικό κείμενο. Αμφότερες η βιβλική ιστορία στην ολότητά της και η βιβλική θεολογία, όπως αποκαλύφθηκαν κατά την ανάλυση ποικίλων θεμάτων στους διαφορετικούς τύπους των ιερών κειμένων , παρέμειναν πέρα από τα ενδιαφέροντα των σχολαστικών θεολόγων, μοναδική έγνοια των οποίων ήταν τα αποδεικτικά κείμενα που επικύρωναν τις διδασκαλίες του εκκλησιαστικού δόγματος. Αλλά μπορούμε να πούμε ότι, ακόμη και όταν η σύγχρονη επιστημονική σκέψη που περιβάλλει τα ιερά κείμενα είναι εκείνη που ανέπτυξε την ευαισθησία μας στη σπουδαιότητα των συμφραζομένων και της συνάφειας στα αγιογραφικά κείμενα, η τεχνική της απομόνωσης των αποδεικτικών κειμένων, με σκοπό την απόδειξη μιας άποψης, συνεχίζει, παρ' όλα αυτά, να εφαρμόζεται. Μια τέτοια χρήση των ιερών κειμένων είναι μη αποδεκτή από την άποψη της βιβλικής επιστήμης, για τους λόγους που εν συντομία παρατέθηκαν νωρίτερα, καθώς τέτοια κείμενα επιλέγονται πρωτίστως ως απόδειξη, χωρίς να κατανοείται σαφώς η συνάφειά τους.

Σύμφωνα με τους θεολόγους αυτής της νοοτροπίας, τα βιβλικά αποδεικτικά κείμενα ακολουθούνται από πατερικά αποδεικτικά κείμενα, και έτσι η ανέλιξη των εκκλησιαστικών δογμάτων εξηγείται εν συγκρίσει με άλλες απόψεις διαφορετικές ή αιρετικές, θεολογικές ή φιλοσοφικές απόψεις του παρελθόντος ή του παρόντος. Εκείνο που είναι δυσάρεστο στο σχολαστικισμό είναι ότι σε μια μέθοδο διδασκαλίας όπως αυτή που εκτέθηκε συνοπτικά παραπάνω, κοιτάζει κανείς προς την Αγία Γραφή, την εκτιμά και την κρίνει. Θυμάμαι, κάποτε είχαμε μια διδακτορική διατριβή με θέμα την εσχατολογική σημασία που έδινε ο απόστολος Παύλος στις πολλές δοκιμασίες του. 'Ηταν μια καλή διατριβή. Παρά ταύτα, μόνο μετά από πολύ κόπο και προσπάθεια κατάφερε να εγκριθεί, καθώς πολλοί από τους καθηγητές πίστευαν ότι η εσχατολογία αποτελεί το τελευταίο κεφάλαιο της Δογματικής, το οποίο ασχολείται με τα έσχατα του κόσμου και της ιστορίας, και ότι επομένως η ενασχόληση κάποιας πραγματείας με την εσχατολογική σημασία των δοκιμασιών του αποστόλου Παύλου συνιστούσε σοβαρό σφάλμα! Παράλληλα με το σχολαστικισμό, κατά τα τελευταία χρόνια ένας νέος θεολογικός άνεμος έχει αρχίσει να πνέει στην Ελλάδα, προερχόμενος αυτή τη φορά από την επίδραση της ρωσικής θεολογικής σκέψης του αγ. Σεργίου στο Παρίσι.

Πράγματι, η έκδοση των έργων του αγ. Γρηγορίου του Παλαμά από το μακαρίτη Iωάννη Μάγιεντορφ, ο οποίος έχαιρε μεγάλης εκτιμήσεως, έδωσε την ώθηση για το ξεκίνημα μιας παρόμοιας προσπάθειας στη Θεσσαλονίκη. Ωστόσο, όπως θα δούμε, εθνικοί παράγοντες της μεταπολεμικής Ελλάδας συνέβαλαν ώστε να έλθει στο προσκήνιο ένα νέο θεολογικό κίνημα, και να εκδοθεί ένας αριθμός κειμένων πάνω σε παλαμικά ζητήματα: θεία ουσία και ενέργειες, κτιστό και άκτιστο στη θεότητα, θέα του Θεού και θέωση του ανθρώπου εδώ και τώρα μέσω της μετοχής στην άκτιστη ενέργεια του Θεού. Μπορεί κανείς κάλλιστα να ρωτήσει: τι σχέση έχουν όλα αυτά με τη Βίβλο και τις βιβλικές σπουδές; Η απάντηση είναι ότι έχουμε ένα πρόβλημα, καθώς η ασκητική ζωή των πιστών και η μετοχή τους στις άκτιστες ενέργειες είναι απολύτως άσχετα με τη μελέτη της Γραφής, ή με οποιαδήποτε βιβλική διδασκαλία πάνω στο θέμα. Δηλαδή, σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, κάποιος θα μπορούσε -χωρίς τη Βίβλο, και με την ορθή καθοδήγηση από έναν πνευματικό σύμβουλο - να φτάσει στο σημείο της θέας του θείου φωτός και στη θέωση. Όσο χρήσιμη κι αν είναι η Γραφή, σ' αυτές τις θαυμαστές εμπειρίες της θέας του θείου φωτός και της θέωσης, δεν παίζει κανέναν αποφασιστικό ρόλο.

Μπορεί κανείς εύλογα να διερωτηθεί: τί στο καλό συνέβη στη σχολαστική Ελλάδα, ώστε τώρα να χρειάζεται εκστάσεις και θείο φως; Η απάντηση μπορεί να δοθεί σε λίγες λέξεις: Ο εμφύλιος πόλεμος στην Ελλάδα τελείωσε το 1949, και από τότε, τόσο επίσημα όσο και κατ' ουσίαν, η χώρα μας έχει συνδεθεί οριστικά με τη Δύση στη στρατιωτική, την οικονομική και την πολιτική σφαίρα. Δεν είναι τυχαίο το ότι αυτό το θεολογικό κίνημα, το οποίο έκανε την εμφάνισή του αμέσως μετά τον εμφύλιο πόλεμο, εστιάστηκε όχι μόνο στην έκσταση και τη θέωση, αλλά, πολύ έντονα επίσης, και στις εχθρικές σχέσεις μεταξύ Ανατολής και Δύσης, Ορθοδοξίας και δυτικής αίρεσης. Εκείνο τον καιρό η Δύση ήταν απασχολημένη με μια έντονη συζήτηση σχετικά με τον Μπούλτμαν. Ξαφνικά στην Ελλάδα αρχίσαμε, εντελώς απροσδόκητα, να μιλάμε για τις ενέργειες του Θεού, για τη θέωση του ανθρώπου και για τη δυτική αίρεση. Οι Έλληνες βιβλικοί ένοιωσαν σαν να τους τράβηξαν το χαλί κάτω από τα πόδια. Επιπροσθέτως αυτά τα ζητήματα δεν ήρθαν προς συζήτηση ως ένα εσωτερικό ελληνικό πρόβλημα, όπως ήταν στην περίπτωση του 14ου αιώνα στη Θεσσαλονίκη μεταξύ του αγ. Γρηγορίου του Παλαμά και των αντιπάλων του, τουτέστιν μεταξύ ενός μάλλον παραδοσιακού νεοπλατωνικού ρεύματος και ενός αριστοτελικού νεωτεριστικού. Όχι. Της εμφάνισης της Νεορθοδοξίας -όπως το νέο ρεύμα ονομάστηκε- δεν προηγήθηκαν διαμάχες μεταξύ νεοπλατωνικών και αριστοτελικών θεολόγων. Τίποτα τέτοιο. Η κύρια θεολογική ιδέα της Νεορθοδοξίας ήταν ότι η επικρατούσα θεολογία στην Ελλάδα είχε εισαχθεί από τη Δύση, όπως ακριβώς τα κοινά καταναλωτικά προϊόντα, και έτσι η Δύση -και ειδικότερα η δυτική ορθολογιστική θεολογία αφάνισε την ορθόδοξη πνευματικότητα, φέρνοντας μαζί της όλα τα δεινά. Με άλλα λόγια, το κεντρικό σημείο στη νεορθόδοξη εκστρατεία ήταν η αντίθεση μεταξύ της Ορθόδοξης Ανατολής και της αιρετικής Δύσης. Για την Ελλάδα, ιδιαίτερα μετά τον εμφύλιο πόλεμο, το σύνθημα "Ανήκομεν εις την Δύσιν" εξέφραζε το γενικότερο πνεύμα. Έτσι, ακριβώς εξαιτίας του γεγονότος ότι πολιτικά "ανήκαμε" στη Δύση, η Νεορθοδοξία ανέλαβε το έργο να τονίσει με έμφαση την πνευματική άβυσσο που χωρίζει την Ορθοδοξία - που είναι της Ανατολής- από την αίρεση -που είναι της Δύσης. Όλ ' αυτά θυμίζουν κάπως Ντοστογιέφσκυ.

Σύντομα έγινε σαφές ότι αυτή η θεολογική φούσκα βασιζόταν πάνω σε εσφαλμένη πληροφόρηση σχετικά με την ορθόδοξη πίστη, όπως επίσης και για τη δυτική θεολογία, ιδίως τη σημερινή. Για το λόγο αυτό, η Νεορθοδοξία όλο και πιο πολύ καταντάει να είναι μια εκδήλωση ορισμένων θεολόγων που συναγωνίζονται ο ένας τον άλλον σε διάφορα μονότονα θέματα της δικής τους θεολογικής επιλογής. Αξίζει να σημειωθεί ότι όλοι αυτοί -με πολύ λίγες εξαιρέσεις- έχουν γίνει εθνικιστές, ενώ σταθμίζουν με το νου τους πότε τα σώματα των αγίων και τα οστά τους αναδίδουν ευωδία, και πότε όχι.

Όσον αφορά τη Βίβλο, η Νεορθοδοξία είναι περισσότερο επιζήμια από το σχολαστικισμό. Η ιστορία και η χριστιανική ιστορία είναι μεγάλης σπουδαιότητας για τη Βίβλο. Αλλά τί μπορεί να σημαίνει η ιστορία για κάποιον που μπορεί να επιτύχει τη θέωση μέσω μιας ορισμένης πνευματικής τεχνικής; Σχεδόν τίποτα. Δεν είναι να απορεί κανείς ότι πολλοί βιβλικοί θεολόγοι αντέδρασαν έντονα εναντίον αυτού του κινήματος. Η σπουδαιότητα της χριστολογίας τονίστηκε επίσης με έμφαση από τους βιβλικούς, για να πολεμήσουν τη ρωσική θεολογία για την Τριάδα, η οποία χρησιμοποιήθηκε ως θεμέλιο γι' αυτές τις νεορθόδοξες κατασκευές. Τονίστηκαν η ιστορία, ο λαός του Θεού και το ανθρώπινο ον, ενάντια στον έντονο αποφατισμό, στην προσπάθεια να διατηρηθεί η κατάλληλη ισορροπία μεταξύ της εσχατολογίας στο παρόν και στο παρελθόν. Εκτός αυτού, τονίστηκε ότι η τελείωση συνίσταται όχι μόνο από υπερφυσικές εμπειρίες, αλλά από όλες τις καλές μας προσπάθειες και τους αγώνες εφ ' όσον ζούμε προ του τέλους.

Είναι λυπηρό το γεγονός ότι η νεορθοδοξία συνέπεσε (χρονολογικά μόνο;) με το χειρότερο τύπο εξαχρείωσης που έχουμε δοκιμάσει στην Εκκλησία τα τελευταία 150 χρόνια! Ενώ οι νεορθόδοξοι έβγαζαν κηρύγματα για τη θεία ουσία και ενέργειες, τη θέωση και το θείο φως, την αίρεση της Δύσης, η Ελληνική Εκκλησία έπεφτε χαμηλότερα απ' όσο είχε πέσει ποτέ πριν, κατά την πρόσφατη ιστορία της.

***

Καθώς η ώρα μου τελείωσε, θα ήθελα να κλείσω τη διάλεξή μου με δυο - τρεις παρατηρήσεις: α) Η ηλικία μου ξεπερνάει τα τρία τέταρτα του αιώνα, και μπορώ ειλικρινά να σας βεβαιώσω ότι σ' αυτό το διάστημα κάποια πρόοδος έχει γίνει στο βιβλικό πεδίο στην Ελληνική Εκκλησία. Δεν είναι ωστόσο τόσο μεγάλης έκτασης και ισχύος, ώστε να ασκήσει επίδραση και να ανατρέψει το καθεστώς που εξακολουθούν να επιβάλλουν η Πολιτική Ορθοδοξία, οι παραδοσιοκράτες, η νεορθοδοξία και άλλες αντιδραστικές θεολογικές μέθοδοι. Και, στο σημείο αυτό, θα ήθελα να παραθέσω το παράδειγμα των ρωμαιοκαθολικών συναδέλφων πριν από έναν αιώνα και πλέον, επικές μορφές όπως οι pere Μ. Lagrange, Pierre, και πολλοί άλλοι, που τίμησαν τη Βίβλο με το έργο τους και αποτελούν μια μεγάλη πηγή ανακούφισης για μας. Η αφοσίωσή τους στην Εκκλησία και το θάρρος τους έχουν υπάρξει για μας πάντοτε μια ανεξάντλητη πηγή εμπνεύσεως και δυνάμεως.

β) Ζώντας σε μια μεταβατική περίοδο γεμάτη με πολλούς κινδύνους, αλλά που επίσης προσφέρει πολλές δυνατότητες, επέλεξα να δώσω έμφαση σε μερικούς αρνητικούς παραδοσιακούς παράγοντες, οι οποίοι σε τελική ανάλυση έχουν προσδώσει ιδιαίτερη μορφή και χρώμα στην Ελλάδα μέχρι τις μέρες μας. Προσωπικά πιστεύω ότι η ελληνική κοινωνία περνάει μια βαθειά αλλαγή, η οποία, από κοινού με το δυτικό μας προσανατολισμό, θα υποχρεώσει την ελληνική κυβέρνηση να βρει ένα διαφορετικό τρόπο, ώστε να ρυθμίσει τα ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων αναφορικά με θρησκευτικές και άλλες μειονότητες στο εσωτερικό, και να δει με πιο ρεαλιστικό μάτι το κοινό υπόβαθρο που ως Έλληνες και χριστιανοί μοιραζόμαστε με τη Δύση.

γ) Ο χρόνος δεν επιτρέπει περαιτέρω συζήτηση σχετικά με τη στενή σχέση μεταξύ Βίβλου και Λειτουργίας. Αυτό είναι ένα ζήτημα πάνω στο οποίο η Ορθοδοξία, λόγω των ιστορικών της περιπετειών , συνάντησε δυσκολίες, το οποίο ωστόσο μπορεί να υπερνικηθεί. Αυτό που απαιτείται είναι μεγαλύτερη γνώση των λόγων για τους οποίους ο ρόλος της Βίβλου στη Λειτουργία έχει περιοριστεί και μεταβληθεί. Και τώρα είναι η σειρά της Ορθόδοξης Εκκλησίας να αναλάβει τη βιβλική και λειτουργική αναγέννηση. Δεν αποτελεί σύμπτωση το ότι στην Καθολική Εκκλησία η βιβλική και η λειτουργική αναγέννηση ακολούθησε η μία την άλλη.

Μαζί με την έκφραση της βαθύτατης ευγνωμοσύνης μου προς το Ίδρυμα Μακκάρθυ και προς το Βιβλικό Ινστιτούτο, το οποίο με τίμησε με την πρόσκληση να διδάξω κατά τη διάρκεια αυτού του εαρινού εξαμήνου και να δώσω αυτή τη διάλεξη, θα ήθελα ακόμη να ευχαριστήσω όλους εσάς που με τιμήσατε με την παρουσία σας. Είθε ο Θεός να φωτίζει αυτό το Ινστιτούτο και να χορηγεί έμπνευση, υγεία και δύναμη σ' εκείνους που το διευθύνουν, σε ανθρώπους σαν τον Μακκάρθυ, και τις ευλογίες Του σε όλους εσάς. I

(Μετάφραση από τα Αγγλικά: Ανδρέας Μοράτος)

 

Ο κ. Σ. Αγουρίδης είναι Ομότιμος Καθηγητής Θεολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Η ομιλία, που δημοσιεύουμε με την ευγενική του άδεια, υπάρχει στο βιβλίο "Θεολογία και Κοινωνία σε Διάλογο" των εκδόσεων ΑΡΤΟΣ ΖΩΗΣ, ΑΘΗΝΑ 1999

 

 

Οικουμενικό Φόρουμ Χριστιανών Γυναικών της Ευρώπης /2

 

Συνέδριο 2000

Ελλάδα - Θεσσαλονίκη

29 Ιουνίου - 3 Ιουλίου 2000

Τα κείμενα που παρουσιάζονται παρακάτω είναι περιλήψεις α) της κύριας ομιλίας (κα Χιωτέλλη), β) εισηγήσεων (Α. Λαγουρού, Ζ. Μήτσου) σε ειδικά θέματα και αναφοράς των ομάδων εργασίας "Ικανότητες για το Μέλλον" (Μ. Φατούρου)

Η ταυτότητα της Ευρωπαίας γυναίκας

στην αρχή της νέας χιλιετίας

Η είσοδος της ανθρωπότητας στη νέα χιλιετία αποτελεί μια κρίσιμη καμπή. Χαρακτηριστικά αυτής της χρονικής στιγμής: 1) Η ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη με απρόβλεπτες συνέπειες, δυνατότητες και κινδύνους για τον άνθρωπο και το περιβάλλον και η δυσανάλογη ανάπτυξη συνειδήσεως ευθύνης για τη γνώση και αντιμετώπιση των θεμάτων αυτών, 2) Τα συνεχιζόμενα θλιβερά φαινόμενα πολέμων, βίας, εκμετάλλευσης, παρά την ύπαρξη διεθνών οργανισμών και διακηρύξεων για αλληλοσεβασμό μεταξύ ατόμων και λαών, 3) Η σύγχυση που προκαλούν παρόμοιες καταστάσεις γίνεται ευρύτερα αισθητή και ειδικότερα στη νοοτροπία των νέων.

Η Ευρώπη προσφέρει σήμερα το όραμα μιας ειρηνικής συνεργασίας των λαών της για την πρόοδο, αλλά και την πρόκληση μιας οικονομικής ανάπτυξης, συχνά σε βάρος των πνευματικών αξιών και της ιδιαιτερότητας του κάθε λαού. Μεγαλύτερη ακόμα πρόκληση, η ένοπλη και καταστροφική επέμβαση με θύματα αμάχους μέσα στα γεωγραφικά της σύνορα. Οι κοινές χριστιανικές ρίζες των λαών της μοιάζουν απούσες στην αντιμετώπιση των δύσκολων νέων προβλημάτων, όπως και της νέας πολυεθνικής, πολυθρησκειακής και ποικιλοπολιτισμικής σύνθεσης του πληθυσμού της.

Το ευαγγελικό κήρυγμα για ενότητα, οικουμενικότητα και αγάπη θα μπορούσε ν' αποτελέσει για την ευρωπαία γυναίκα τον πυρήνα μιας προσπάθειας 1) να διαφυλαχθεί η μοναδικότητα του ανθρώπινου προσώπου τόσο βιολογικά όσο και συνειδησιακά, 2) Να καλλιεργηθεί μια οικουμενική νοοτροπία όπου οι διαφορές θα γίνονται ελεύθερα αποδεκτές και δεν θα προκαλούν εχθρότητες και αντιπαλότητες, ούτε όμως και ισοπεδωτικές τάσεις διαμόρφωσης ομοιόμορφων μονάδων.

Η προσφορά της ευρωπαίας γυναίκας σ' ένα τέτοιο όραμα πραγματικής, τριαδικής ενότητας, με διάλογο και συνεργασία, χωρίς αποκλεισμούς, αυτή θα της διαμορφώσει ουσιαστικά και την ταυτότητά της.

Καίτη Χιωτέλλη

Η κα Καίτη Χιωτέλλη είναι φαρμακοποιός, φιλόλογος, μεταφράστρια. Επεξεργάστηκε το ύφος των κειμένων της Νέας Μετάφρασης της Βίβλου, της Βιβλικής Εταιρίας.

 

Αποκωδικοποίηση του ανθρωπίνου γονιδιώματος, βιοηθικοί προβληματισμοί και θέσεις χριστιανών γυναικών

Ο πανηγυρισμός γύρω από την αποκωδικοποίηση του ανθρωπίνου γονιδιώματος, συνίσταται στο ότι οι επιστήμονες κατάφεραν να διαβάσουν ένα προς ένα τα γράμματα, από τα οποία αποτελείται το βιβλίο της ζωής (θα λέγαμε απλά). Κατορθώθηκε μια στατική καταγραφή. Αγνοούμε ακόμη πολλά και κυρίως τη λειτουργία μεταξύ των "γραμμάτων" για να σχηματίσουν τις "λέξεις" και τις "φράσεις" δηλαδή την "γονιδιωματική λειτουργική". Διότι κατά τις λειτουργίες μεταξύ τους αναπτύσσονται ποικίλες συσχετίσεις, απρόβλεπτες διαπλοκές με απρόβλεπτες συνέπειες, για τον άνθρωπο και την ανθρώπινη ζωή. Είναι οι περιπτώσεις που ονομάζονται "μεταλλάξεις". Εάν αλλάξει η θέση έστω και ενός "γράμματος" ή παραλειφθεί ένα "γράμμα" το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μια ανωμαλία στον οργανισμό, μια ασθένεια σοβαρή και ανίατη, ακόμη και ο θάνατος.

Η γνώση όμως προχωρεί, η τεχνολογία καλπάζει και ανοίγεται δρόμος μεγάλος προσφοράς τρομακτικών και πρωτόγνωρων δυνάμεων στα χέρια του ανθρώπου.

Να μπορεί ο άνθρωπος, βάσει της γνώσεως του ανθρωπίνου γονιδιώματος να προλαβαίνει και να θεραπεύει ασθένειες, να μπορεί σιγά-σιγά να επιλέγει το φύλο, τα χαρακτηριστικά του ανθρώπου κατά βούληση, να παρεμβαίνει τελικά στη διαμόρφωση, τροποποίηση, βελτίωση(;), επιμήκυνση της ανθρώπινης ζωής και φύσεως.

Γεννιούνται βέβαια πολλά ερωτηματικά, προβληματισμοί αλλά κι ελπίδες. Ποιοι θα είναι αυτοί που θα διαχειρίζονται τις τρομακτικές δυνάμεις και θα παρεμβαίνουν στην διαμόρφωση της ύπαρξής μας, στη βιολογική μας ταυτότητα και για ποιους σκοπούς; Ήδη εμφανίστηκαν τα πρώτα δυσάρεστα κρούσματα. Μερικά απ' αυτά: Αχόρταγο κυνηγητό της εξουσίας επί της φύσεως που από τη χρήση γλυστράει στην κατάχρηση, τρελό παιχνίδι αυτοκαταστροφής, παθολογική αλαζονεία που φθάνει στη θεοποίηση της ύλης και την αντικατάσταση του Θεού, εμπορευματοποίηση της γνώσης για απάνθρωπο κέρδος (ασφαλιστικές εταιρίες), ρατσισμός και ανισότητα στη διαχείρηση του ανθρωπίνου προσώπου (εργασία, εργοδότης, πλούσιοι και φτωχοί) και άλλα πολλά.

Οι ίδιοι οι γενετιστές φοβούνται και είναι διχασμένοι. Μήπως οδεύουμε σε μια Γενετική Χιροσίμα;

Ποιες θα μπορούν να είναι οι δικές μας θέσεις σε όλα αυτά, σαν γυναίκες της Ευρώπης, σαν μητέρες, σαν εργαζόμενες, σαν επιστήμονες, σαν Χριστιανές γυναίκες;

1) Χαιρόμαστε την προχωρημένη γνώση και τεχνολογία, και ευγνωμονούμε το Δημιουργό μας για την Πανσοφία Του.

2) Σεβόμαστε τη Δημιουργία και την ανθρώπινη ζωή και νοιώθουμε το χρέος μας να την διασφαλίζουμε με κάθε θυσία.

3) Χαιρόμαστε κι ευχαριστούμε τον Θεό για το δώρο του ανθρώπινου μυαλού, να μπορεί να ερευνά, να διεισδύει στα μυστήρια της φύσεως και της ζωής και να πλησιάζει τον Θεό.

4) Ακόμη, διεισδύοντας στο μυστήριο της όλης Δημιουργίας συνειδητοποιούμε τη μικρότητά μας μέσα στο άπειρο σύμπαν και την φθαρτότητά μας μπροστά στην αφθαρσία του Δημιουργού.

5) Χαιρόμαστε και αισιοδοξούμε για τους καινούριους ορίζοντες που διανοίγονται για το καλό της ανθρωπότητας, στους τομείς της ιατρικής, της φαρμακολογίας με τη βοήθεια των βιοτεχνολογικών Επιστημών.

6) Και προσευχόμαστε για όλους αυτούς τους εργάτες της Επιστήμης για να φωτίζεται ο νους τους και να αποδίδουν και να επιτυγχάνουν ακόμη εκπληκτικότερα αποτελέσματα για την ευτυχία των ανθρώπων.

Ευχόμαστε η έκρηξη των βιοϊατρικών επιστημών να βαδίζει παράλληλα με την αύξηση των πνευματικών αξιών που πρέπει να χαρακτηρίζουν τον άνθρωπο.

Κι ας μη λησμονούμε ότι δεν υπάρχει ανθρώπινη επιβίωση χωρίς τη Θεϊκή παρέμβαση.

Ακριβή Λαγουρού-Κωτσάκη

Η κα Ακριβή Λαγουρού είναι βιολόγος.

Μια καινούρια μορφή δουλείας

Από τότε που άνοιξαν τα σύνορα με τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, αλλά προπάντων λόγω της μεγάλης φτώχειας που υπάρχει σε μερικές απ' αυτές τις χώρες, εμφανίστηκε ένα πολύ οδυνηρό φαινόμενο στην Ελλάδα και σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης.

Νέες κοπέλες, συχνά ανήλικες, παρασύρονται σ' αυτές τις χώρες με απατηλές υποσχέσεις: σύναψη γάμου, προσφορά εργασίας με ικανοποιητικό μισθό κ.ά. Οι περισσότερες έρχονται λαθραία, υποχρεωμένες καμιά φορά να περάσουν τα σύνορα με τα πόδια. Μια απ' αυτές -κοπέλα 27 ετών- ξεψύχησε στις αρχές της άνοιξης στα χιόνια του όρους Μπέλες.

Στην πραγματικότητα, δουλεύουν σε μπαρ ή σε νυχτερινά κέντρα. Φυλακισμένες σε σπίτια, υποχρεώνονται να δεχτούν πελάτες. Μερικές εφημερίδες δημοσιεύουν μικρές αγγελίες, ως διακόσιες την ημέρα, όπου "όμορφες ξένες" προσφέρουν κατ' οίκον τις υπηρεσίες τους. Φαίνεται ότι ορισμένα γραφεία έχουν ειδικευτεί σ' αυτόν τον τομέα. Ανακαλύφτηκε πρόσφατα μια επιχείρηση που έκλεινε τα ραντεβού από το τηλέφωνο και της οποίας οι πελάτες "βαθμολογούσαν" τη σύντροφό τους.

Πηγαίνοντας αιώνες πίσω, στην εποχή του σκλαβοπάζαρου, οι "έμποροι" έχουν φτάσει στο σημείο να καθορίζουν τιμές. Στις αρχές της χρονιάς, η γαλλική αστυνομία εξάρθρωσε δίκτυο Αλβανών που πουλούσαν γυναίκες σαν ζώα έναντι 9.000 φράγκων. Αναζητείται ιδιοκτήτης μπαρ της Αθήνας που αγόραζε Ρουμάνες έναντι 1.000 δολαρίων. Υπολογίζεται ότι 500.000 γυναίκες πέφτουν θύματα πορνείας σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Το ετήσιο κέρδος φτάνει στα 7 δισεκατομμύρια δολάρια και για τον "μάνατζερ" 4 εκατομμύρια για κάθε γυναίκα που εκμεταλλεύεται.

Όταν οι κοπέλες αντιδρούν, τους αφαιρούν το διαβατήριο και τις κακομεταχειρίζονται με τέτοιο βάναυσο τρόπο που μερικές αυτοκτόνησαν ή έκαναν απόπειρα. Ο τύπος αναφέρει περιπτώσεις όπου δικηγόροι και γυναικολόγοι (οι τελευταίοι για να σταματήσουν ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες) προσέφεραν τις υπηρεσίες τους. Όταν τα θύματα καταφέρουν να διαφεύγουν και καταφεύγουν στην Αστυνομία, δεδομένου ότι δεν υπάρχουν ιδρύματα για να τις δεχτούν και να τις προστατεύουν, τις απελαύνουν στην πατρίδα τους. Εδώ όμως δρα η "οργάνωση". Δημοσιογράφοι κατάφεραν να διεισδύσουν στα κυκλώματα των συμμοριών. Υπάρχουν από την άλη μεριά των συνόρων ειδικά ξενοδοχεία για τη διαμονή των γυναικών πριν από την επιστροφή τους στην Ελλάδα.

Φαίνεται ότι τελικά το θέμα απασχολεί το Συμβούλιο της Ευρώπης. Η Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου αποφάσισε να πραγματοποιηθεί στην Αθήνα, από 29 Ιουνίου έως 1η Ιουλίου 2000, ένα σεμινάριο για τη μεταχείριση των ανθρώπινων υπάρξεων στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, με τη συμμετοχή της Αρμόδιας Υπηρεσίας του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα, της Διεθνούς Οργάνωσης για τις Μεταναστεύσεις στην Ελλάδα κ.ά. Επιδίωξη του σεμιναρίου είναι η προσπάθεια για τη βελτίωση της κοινωνικής και οικονομικής κατάστασης των γυναικών με σκοπό την αντιμετώπιση της σεξουαλικής εκμετάλλευσης.

Κατά σύμπτωση, αυτό το σεμινάριο και το Συνέδριο του ΦΟΡΟΥΜ θα γίνουν τις ίδιες ημερομηνίες. Θα μπορέσουμε βέβαια να προσευχηθούμε για την επιτυχία των εργασιών αυτού το σεμιναρίου. Αλλά πρέπει ταυτόχρονα ν' αποφασίσουμε να δράσουμε κι εμείς. "Ας μην αγαπάμε με λόγια και ωραίες φράσεις, αλλά με έργα" (Α΄ Ιωάν. 3:18). Ανάλογα με τις δυνατότητές μας, ας προσφέρουμε τη βοήθειά μας για την εφαρμογή των αποφάσεων. Πιο ταπεινά, αλλά ίσως πιο αποτελεσματικά, τα μέλη του ΦΟΡΟΥΜ στις βαλκανικές χώρες και στην Ανατολική Ευρώπη θα μπορούσαν να ενημερώσουν διακριτικά, από στόμα σε στόμα, τις ανύποπτες κοπέλες που τόσο κινδυνεύουν να εξαπατηθούν και που αντιπροσωπεύουν ένα ποσοστό 20% κατά ορισμένες στατιστικές, κατά άλλες ίσως και 90%.

Δισεκατομμύρια ξοδεύτηκαν για να καταφέρει ο άνθρωπος να περπατήσει στη Σελήνη. Δισεκατομμύρια ξοδεύονται για την κατασκευή τεράστιων αστεροσκοπείων, με την ελπίδα να φτάσουν στη γη μηνύματα από το σύμπαν. Ποιος θ' ακούσει τ' απελπισμένα μηνύματα των θυμάτων μιας καινούριας δουλείας, αφού τα μηνύματα αυτά πολλές φορές δεν μπορούν καν να εκφραστούν;

Ζενεβιέβ Μήτσου

Η κα Ζενεβιέβ Μήτσου είναι κατηχήτρια.

 

Ομάδες Εργασίας "Ικανότητες για το Μέλλον"

Οι σύνεδροι είχαν την ευκαιρία να επικοινωνήσουν μεταξύ τους και να εξερευνήσουν στρατηγικές για να αποκτήσουν νέες ικανότητες για αποτελεσματική ζωή τον 21ο αιώνα. Η μοναδική συγκρότηση των ομάδων αποτέλεσε πρόκληση για τις συνέδρους να συμμεριστούν διαφορετικές απόψεις και να συνεργαστούν για τη δημιουργία σύντομων παρουσιάσεων των αποτελεσμάτων.

Κάθε μια από τις ομάδες εργασίας έκανε με τη σειρά της μοναδικές δημιουργικές παρουσιάσεις τη βραδινή ώρα του συνεδρίου. Η ομάδα εργασίας για την ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ χρησιμοποίησαν την εικόνα ενός σημειωματαρίου για να περιγράψουν ικανότητες όπως η ισορροπία, ευκαμψία, η ελπίδα και η πίστη ανάμεσα σε άλλες για να ανοίξουν οι προσωπικοί ορίζοντες κάθε ατόμου στο μέλλον. Τα μέλη της ομάδας εργασίας ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ τοποθέτησαν πανώ για να εκθέσουν ικανότητες όπως ευαισθησία, ευλυγισία, ίση συμμετοχή και φανερή παρουσία στην κοινωνική συνεργασία, απαραίτητες για προσωπική επιτυχία. Η ομάδα εργασίας ΖΩΝΤΑΣ ΣΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΧΩΡΙΟ χρησιμοποίησε μια αναλογία που αφορούσε το ψήσιμο ενός κέικ. Συστατικά όπως ανοχή, σεβασμός των διαφορετικών παραδόσεων, θετική πρόθεση και θάρρος να ακούμε τους άλλους, ενώνονται για να βοηθήσουν κάθε μια να είναι αποτελεσματική στο πολιτιστικό κλίμα που αναδύεται.

Η ομάδα εργασίας Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ σχεδίασε ένα site που περιέγραφε τις προκλήσεις που προκύπτουν από το Internet, τις δημιουργικές στρατηγικές για τη χρήση του, μια αξιομνημόνευτη γραφική εικόνα και μια πρόταση για συνετή χρήση του Internet βασισμένη στην προσευχή.

Στις συνέδρους υπενθυμίστηκε από την ομάδα εργασίας ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΑ, η ανάγκη να δούμε τα θέματα αυτά σαν τη Χριστιανική παρουσία στην κοινωνία, μεγιστοποιώντας ικανότητες όπως η ευελιξία και η ευαισθησία και διερευνώντας νέους δρόμους που θα βοηθήσουν τη γυναίκα να εισαχθεί στην πολιτική και να μάθει τη νέα τεχνολογία. Η ομάδα εργασίας για την ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΝΕΩΝ ΚΑΙ ΠΑΛΑΙΩΝ ΑΞΙΩΝ χρησιμοποίησε την πρωτότυπη εικόνα ενός squash game για να περιγράψει την πορεία της απόκτησης νέων ικανοτήτων και της συνεργασίας σε έναν κόσμο που αλλάζει ταχύτητα.

Το απόγευμα οι παρουσιάσεις τελείωσαν με την ομάδα εργασίας για τις ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ που αφορούν στους ΓΟΝΕΙΣ. Παρουσιάστηκε ένας διάλογος μεταξύ δύο γυναικών με μεγάλη διαφορά ηλικίας που διερευνούσαν τις απόψεις τους στην τέχνη του να είσαι γυναίκα και να χτίζεις μια γερή οικογένεια. Ο διάλογος τελείωσε με την κοπέλα και τη γιαγιά της να προσεύχονται η μια για την άλλη και για την οικογένειά τους, ενθαρρύνοντας με αυτό τον τρόπο τις συνέδρους να ακουμπήσουν το μέλλον τους όπως και ολόκληρου του κόσμου στα χέρια της αγάπης του Θεού.

Μαργαρίτα Φατούρου - Σεπέρφσκυ

Η κα Μαργαρίτα Φατούρου έχει σπουδάσει Διοίκηση Επιχειρήσεων.

 

 

Η δική μας ταυτότητα

 

Η αλήθεια είναι ότι αρχικά δεν είχα πρόθεση να γράψω κάποιο άρθρο όπως το παρόν. Ωστόσο, συνειδητοποίησα ότι αρκετοί είναι εκείνοι που είτε αγνοούν, είτε σφάλλουν, ή ακόμη τελούν σε πλήρη σύγχυση ως προς το ποιοί είναι οι Έλληνες Ευαγγελικοί ή Διαμαρτυρόμενοι, τι σημαίνει Αναμορφωμένη Διαμαρτύρηση, και ποιά είναι η ευρύτερη σημασία του όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και πέρα από τα σύνορα αυτής. Ας μού επιτραπεί να περιγράψω εν συντομία πώς αντιλαμβάνομαι προσωπικά τα παραπάνω.

Είμαστε λοιπόν Χριστιανοί Διαμαρτυρόμενοι (Αναμορφωμένοι), και η εκκλησία μας είναι μια Πρεσβυτερική εκκλησία. Τι σημαίνουν όμως όλοι αυτοί οι όροι; Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Ο όρος "πρεσβύτερος", στον οποίο οφείλεται το όνομα της εκκλησίας και αφορά τον (δημοκρατικό και αντιπροσωπευτικό) τρόπο διοίκησής της, εμφανίζεται 72 φορές στην Καινή Διαθήκη. Ο "Πρεσβυτερικός" Χριστιανός αποτελεί μέρος της "Αναμορφωμένης" κληρονομιάς που συνδέεται με τρείς από τους σημαντικότερους Αναμορφωτές της θρησκευτικής Μεταρρύθμισης του 16ου αιώνα, το Γάλλο Ιωάννη Καλβίνο (1509-1564) που έζησε και έδρασε κυρίως στη Γενεύη, τον Ελβετό Ούλριχ Ζβίγγλιο (1484-1531) από τη Ζυρίχη, και το Σκώτο John Knox (1514-1571). Ωστόσο, η Αναμορφωμένη Θεολογία έχει επηρεαστεί ουσιαστικά από τα γραπτά κυρίως του Ιωάννη Καλβίνου και πρωτίστως από το μεγαλειώδες έργο του "Θεσμοί Χριστιανικής Θρησκείας", το οποίο έχει μεταφρασθεί στα Ελληνικά, μπορεί να ανευρεθεί στα βιβλιοπωλεία των εκκλησιών μας, και θα έπρεπε να έχει διαβαστεί από όλους, όσοι ενδιαφέρονται για την Αναμορφωμένη Θεολογία.

Διεθνώς, οι Πρεσβυτερικοί ή Αναμορφωμένοι Χριστιανοί χαρακτηρίζονται ως υπέρμαχοι της έννοιας του Προορισμού, αλλά ένα πολύ πιο σημαντικό χαρακτηριστικό είναι, κατά τη γνώμη μου, η έμφαση στην διαρκή αναμόρφωση σύμφωνα με το Λόγο του Θεού, κάτι που εκφράζεται και από το σύνθημα των απανταχού Αναμορφωμένων Προτεσταντών, "Ecclesia reformata, semper reformanda". Η εκκλησία είναι ένας ζωντανός οργανισμός, υποκείμενος στην καθοδήγηση του Αγίου Πνεύματος. Έτσι, η Πρεσβυτερική κατανόηση του θεσμού της εκκλησίας εμπεριέχει εν δυνάμει τη δυσαρέσκεια έναντι παγιωμένων, κατεστημένων, και απολιθωματικών καταστάσεων. Η εκκλησία χρειάζεται διαρκώς βελτίωση, και δεν πρέπει ποτέ να σταματήσουμε να μαθαίνουμε και να είμαστε ευαίσθητοι απέναντι στη διαρκώς μεταβαλλόμενη πραγματικότητα.

 

Όμως, στον πυρήνα της Αναμορφωμένης Θεολογίας βρίσκεται η ουσιώδης εξάρτησή μας από τη χάρη του Θεού, όπως τη γνωρίζουμε μέσα από την Αγία Γραφή, όπως τη συναντάμε στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού, και όπως τη βιώνουμε στην καθημερινή μας ζωή. Η εμπιστοσύνη στη χάρη του Θεού καθιστά τον Αναμορφωμένο Διαμαρτυρόμενο ικανό να απολαύσει τη Θεϊκή αγάπη, καθώς βιώνει τη μυστηριώδη τριαδική φύση του Θεού, μια φύση που παρεμβαίνει καθημερινά στη ζωή μας κι ωστόσο υπερβαίνει την ανθρώπινη κατανόηση. Είναι φύσει αδύνατον να συλλάβουμε τον τριαδικό Θεό, αλλά ταυτόχρονα η απόσταση αυτή ανάμεσα σε μας και σε Εκείνον ελαττώνεται μέσα από τη βίωση της χάρης Του. Ως Αναμορφωμένος Διαμαρτυρόμενος πιστεύω ότι δεν έχω καμία άλλη εξασφάλιση στη ζωή μου, παρά μόνον την πραγματικότητα της χάρης του Θεού. Κάθε εμπειρία συγχώρησης και αγάπης που βιώνω, την οφείλω στη χάρη και το έλεος του Θεού.

 

Ένα άλλο χαρακτηριστικό του Αναμορφωμένου Διαμαρτυρόμενου είναι πως (πρέπει να) είναι ένας ρεαλιστής και όχι ένας αιθεροβάμων Χριστιανός. Ρεαλιστής με την έννοια ότι είναι ενεργό μέλος της κοινωνίας και δεν αντιλαμβάνεται την εκδήλωση της πίστης του ως κάποιον τρόπο πραγμάτωσης αναχωρητικών οραμάτων. Φυσικά, η ανθρώπινη φύση είναι ατελής, και αυτό αντανακλάται και στα ανθρώπινα έργα και επιτεύγματα. Όμως η Αναμορφωμένη Θεολογία απαιτεί και μια Αναμορφωμένη στάση απέναντι σε όλες τις πτυχές της ζωής. Η φράση semper reformanda (μονίμως αναμορφούμενη) ενέχει το νόημα της αμφισβήτησης, με την έννοια του εποικοδομητικού και συνάμα άφοβου ελέγχου των υπαρκτών πρακτικών τόσο στην εκκλησία όσο και στην κοινωνία. Η εν Χριστώ ελευθερία που έχουμε, μας καθιστά ικανούς να αγωνιζόμαστε για την κοινωνική δικαιοσύνη στο μεταβαλλόμενο κόσμο μας με πνεύμα αγάπης, και παράλληλα να διακρινόμαστε από οικουμενικότητα στην επαφή με τους διαφορετικά σκεπτόμενους. Η εργασιακή ηθική είναι για τον Αναμορφωμένο Διαμαρτυρόμενο, ύψιστης σημασίας, κι αυτό όχι επειδή διακατέχεται από κάποιες ηθικές προσταγές Καντιανού τύπου, αλλά επειδή ό,τι πράττει, πρέπει να το πράττει "ως εις τον Κύριον". Άλλωστε έτσι κατανοεί ο Αναμορφωμένος Διαμαρτυρόμενος και τις έννοιες της διακονίας και της υπηρεσίας. Όπως έχει υπογραμμίσει και ο Ιωάννης Καλβίνος, οφείλουμε να θεωρούμε τη ζωή ως μια διαδικασία ενός άγιου τρόπου ζωής, διακρινόμενου από αυταπάρνηση και διαρκή αναζήτηση του θελήματος του Θεού. Καλούμεθα να ζούμε απλά και απέριττα, να διατηρούμε και να διαφυλάττουμε τόσο το προσωπικό όσο και το φυσικό περιβάλλον γύρω μας. Με απλά λόγια, καλούμεθα να ζούμε μια ζωή ευγνωμοσύνης και μεγαλοψυχίας. Η ζωή μας ουσιαστικά ταλαντώνεται μεταξύ συγχώρησης και ευχαριστίας. Ευχαριστούμε και δοξάζουμε τον Θεό για το σχέδιο που έχει για τον καθένα μας, όποιες δυσκολίες και αν το συνοδεύουν. Αυτό πολλές φορές δεν είναι εύκολο, και το συναίσθημα της έλλειψης ανταπόκρισης από πλευράς μας είναι αρκετά οικείο σε όλους. Όμως τότε βρισκόμαστε στο άλλο άκρο της ταλάντωσης, εκείνο της συγχώρησης, και είναι η αγάπη του Θεού εν Χριστώ Ιησού, εκείνη που μας λυτρώνει και μας επαναφέρει στο δρόμο της ελπίδας, δηλαδή στο δρόμο που οδηγεί στο σταυρό του Χριστού. Ουσιαστικά, ο Αναμορφωμένος Διαμαρτυρόμενος Χριστιανός είναι εξ ορισμού ένας προοδευτικός Χριστιανός, με την πλήρη σημασία του όρου.

 

Ίσως ο Έλληνας Αναμορφωμένος Διαμαρτυρόμενος να αισθάνεται αρκετά μειονεκτικά και μειονοτικά, ιδιαίτερα το τελευταίο διάστημα με τις ογκώδεις συγκεντρώσεις θρησκευτικοπολιτικού περιεχομένου στη χώρα μας. Ωστόσο, δεν πρέπει να ξεχνά ότι ο Παγκόσμιος Σύνδεσμος Αναμορφωμένων Εκκλησιών (WARC) εκπροσωπεί 70 εκατομμύρια Χριστιανούς σε ολόκληρο τον κόσμο. Σε αυτήν τη μεγάλη οικογένεια των Αναμορφωμένων και Πρεσβυτερικών εκκλησιών υπάρχουν ασφαλώς διαφωνίες. Θα ήταν αφύσικο να περίμενε κάποιος την απόλυτη ομοφωνία. Δεν υπάρχει κάποια νόρμα που να ικανοποιεί όλα τα μέλη της οικογένειας. Άλλωστε, μια υγιής οικογένεια δεν αγωνίζεται για την επιβολή της ομοφωνίας σε βάρος της διαμόρφωσης και ανταλλαγής διαφορετικών ιδεών. Η απόλυτη ομοφωνία αρμόζει μόνο σε απολυταρχικά διοικούμενους θεσμούς. Η "ενότητα μέσα στη διαφορετικότητα" αντανακλά το πνεύμα δημοκρατίας που διέπει τις Αναμορφωμένες και Πρεσβυτερικές Διαμαρτυρόμενες εκκλησίες, ένα πνεύμα που τελικά διαμορφώνεται με βασικές αρχές την αγάπη, την αμοιβαία συγχώρηση, και την ελπίδα εν Χριστώ Ιησού. I

 

Το δώρο της αγάπης

 Η Νέλλη κοίταξε έξω από το παράθυρο με βλέμμα αφηρημένο. Τι καταθληπτική μέρα! Όλα γκρίζα, ακόμα και η γάτα που περπατούσε στο γκρίζο πέτρινο τοίχο της γκρίζας αυλής. Αύριο ξημέρωναν Χριστούγεννα και είχε μόνο ενάμισι χιλιάρικο για να πάρει ένα δώρο στο Δημήτρη. Τα χρήματα τα μάζευε δεκάρα δεκάρα μήνες τώρα. Αλλά τι να σου κάνουν είκοσι χιλιάδες τη βδομάδα! Τα έξοδα ήταν περισσότερα απ' ό,τι είχε υπολογίσει. Πάντα έτσι γίνεται.

Για δύο πράγματα η Νέλλη και ο Δημήτρης ήταν περήφανοι. Το ένα ήταν το χρυσό ρολόι του Δημήτρη, που κάποτε ήταν του παππού του και τώρα ανήκε σ' αυτόν. Το άλλο ήταν τα μαλλιά της Νέλλης. Αν η βασίλισσα του Σεβά ζούσε ποτέ στο διαμέρισμα από την άλλη μεριά του φωταγωγού, η Νέλλη θα άφηνε τα μακριά μαλλιά της να κρέμονται έξω από το παράθυρο, μόνο και μόνο για να την κάνει να ζηλέψει, κι ας είχε τόσα πολύτιμα πετράδια και δώρα.

Αν ο βασιλιάς Σολομών ήταν ο θυρωρός, κι όλοι οι θησαυροί του ήσαν αποθηκευμένοι στο υπόγειο, ο Δημήτρης θα έβγαζε από την τσέπη του το ρολόι του κάθε φορά που θα περνούσε από μπροστά του, μόνο και μόνο για να κάνει τον Σολομώντα να βγάλει από ζήλεια μια-μια τις τρίχες από τα γένια του.

Ανυπόμονα, η Νέλλη έριξε τα όμορφα κυματιστά μαλλιά της στους ώμους της. Ένας λαμπερός καστανός καταρράχτης κατέβηκε μέχρι κάτω από τα γόνατά της. Έπειτα, γρήγορα και νευρικά η Νέλλη τα έκανε και πάλι κότσο, ενώ κάποιο δάκρυ κύλισε κι έπεσε στο φθαρμένο, κόκκινο χαλί. Φόρεσε βιαστικά το παλιό καφέ καπέλο της. Με φτερωτά πόδια και λαμπερά μάτια κατέβηκε τα σκαλιά και βγήκε τρέχοντας στο δρόμο.

Κάποτε στάθηκε μπροστά σε μια πόρτα με μια πινακίδα που έλεγε: "Κυρία Σοφρονιά. Περούκες όλων των ειδών". Η Νέλλη ανέβηκε τα σκαλοπάτια μέχρι τον πρώτο όροφο και σταμάτησε να πάρει μια ανάσα γιατί είχε λαχανιάσει. Η μεγαλόσωμη κυρία την κοίταξε με μια ψυχρή έκφραση στα μάτια.

- Πουλάω τα μαλλιά μου, είπε η Νέλλη.

- Η δουλειά μου είναι ν' αγοράζω μαλλιά, είπε η κυρία. Βγάλε το καπέλο σου να δούμε τι έχεις να πουλήσεις.

Ο καστανός καταρράχτης ξεχύθηκε στην πλάτη της Νέλλης.

- Είκοσι χιλιάδες, είπε η κυρία.

- Σύμφωνοι, είπε αμέσως η Νέλλη.

Τις επόμενες δυο ώρες η Νέλλη αισθανόταν ότι είχε φτερά στα πόδια καθώς πήγαινε από κατάστημα σε κατάστημα ψάχνοντας για δώρο του Δημήτρη.

Η καταπληκτική αλυσίδα από λευκόχρυσο με το απέριττο σχέδιο φώναζε από μόνη της το πόσο πολύτιμη ήταν. Πράγματι, ήταν άξια να στολίσει το ρολόι. Το αποφάσισε. Έπρεπε να την αποκτήσει ο Δημήτρης.

Όταν η Νέλλη γύρισε σπίτι η ευδαιμονία της άρχισε σιγά σιγά να δείνει τόσο στη σύνεση και τη λογική. Βρήκε στα γρήγορα το εργαλείο που κατσάρωνε τα μαλλιά, και βάλθηκε να επιδιορθώσει αυτό που η γενναιοδωρία και η αγάπη της είχαν πετσοκόψει: τα μαλλιά της.

Στις επτά ο καφές έβραζε και το τηγάνι ήταν στη φωτιά. Ο Δημήτρης ποτέ δεν αργούσε. Η Νέλλη κράτησε την αλυσίδα στη χούφτα της και κάθησε στη γωνιά του τραπεζιού κοντά στην πόρτα. Ακούγοντας τα βήματά του στη σκάλα χλώμιασε για μια στιγμή.

Συνήθιζε να κάνει μικρές σιωπηλές προσευχές για τα πιο απλά καθημερινά πράγματα, και τώρα ψιθύρισε: "Σε παρακαλώ, Θεέ μου, κάνε τον να με δει όμορφη ακόμα και τώρα".

Η πόρτα άνοιξε, φάνηκε ο Δημήτρης και τα μάτια του καρφώθηκεν στο πρόσωπο της Νέλλης. Το πρόσωπό του είχε μια έκφραση που εκείνη δεν μπορούσε να διαβάσει κι αυτό την τρομοκράτησε. Δεν ήταν ούτε θυμός, ούτε έκπληξη, ούτε απογοήτευση, ούτε απέχθεια, ούτε τίποτ' άλλο για το οποίο είχε προετοιμαστεί.

Η Νέλλη πήδησε όρθια και τον πλησίασε.

-Δημήτρη, του είπε, μη με κοιτάζεις έτσι. Έκοψα τα μαλλιά μου και τα πούλησα γιατί μου ήταν αδύνατο να μη σου κάνω ένα δώρο αυτά τα Χριστούγεννα. Θα ξαναμεγαλώσουν τα μαλλιά μου, θα δεις. Δεν σε πειράζει που τα έκοψα, ε; Έπρεπε, όμως. Τα μαλλιά μου μεγαλώνουν γρήγορα. Δεν σε πειράζει έτσι δεν είναι;

Ο Δημήτρης κοίταξε παράξενα ένα γύρο στο δωμάτιο.

- Έκοψες τα μαλλιά σου, είπε μόνο.

- Μην τα ψάχνεις. Τα πούλησα σου λέω. Τα πούλησα και πάνε. Είναι παραμονή Χριστουγέννων. Σε παρακαλώ μη στεναχωριέσαι, και κατάλαβέ με. Ίσως οι τρίχες απ' το κεφάλι μου να είναι μετρημένες, η αγάπη μου όμως δεν έχει μέτρο.

Ο Δημήτρης έμοιαζε σαν να είχε βγει από κάποιο λήθαργο. Έβγαλε ένα πακετάκι από την τσέπη του παλτού του και της το έδωσε

- Άκουσε Νέλλη, της είπε. Δεν έχει καμια σημασία αν τα μαλλιά σου είναι μακριά ή κοντά. Για μένα είσαι το ίδιο όμορφη. Αλλά αν ανοίξεις αυτό το πακετάκι θα καταλάβεις γιατί τα έχασα πριν από λίγο.

Τα λεπτά, επιδέξια δάχτυλα της Νέλλης έλυσαν βιαστικά την κορδέλα κι έσχισαν το χαρτί. Μια κραυγή χαράς ξέφυγε από τα χείλη της που αμέσως μετατράπηκε σ' ένα ξέσπασμα από κλάμα.

Εκεί μπροστά της, βρισκόντουσαν τα χτενάκια, εκείνα που η Νέλλη έβλεπε, θαύμαζε, και κρυφά ονειρευόταν κάθε φορά που περνούσε έξω από τη βιτρίνα, όπου ο κααταστηματάρχης με πολλή περηφάνεια τα είχε βάλει.

Ήταν όμορφα χτενάκια από ταρταρούγα, με πετράδια στις ράχες. Τώρα αυτά τα χτενάκια ήταν δικά της αλλά τα όμορφα μακριά μαλλιά που θα τα φορούσαν δεν υπήρχαν πια. Κι όμως, τα έσφιξε στο στήθος της και ύστερα από λίγο σήκωσε τη ματιά της στο Δημήτρη και μ' ένα μικρό χαμόγελο είπε:

- Τα μαλλιά μου μεγαλώνουν τόσο γρήγορα, Δημήτρη!

Ξαφνικά αναπήδησε και με μια κραυγή ανυπομονησίας άνοιξε τη χούφτα της στο Δημήτρη. Εκεί, στη λακουβίτσα, φώλιαζε η αλυσίδα. Το πολύτιμο, θαμπό μέταλλο έμοιαζε ν' αντανακλά τη λαμπρή και ζεστή καρδιά της.

- Δεν είναι θαύμα, Δημήτρη; Έψαξα σ' όλα τα μαγαζιά της πόλης μέχρι να την ξετρυπώσω. Τώρα, θα πρέπει να κοιτάς την ώρα κάθε λεπτό. Έλα, δος μου το ρολόι σου. Θέλω να δω πώς θα δείχνει με την αλυσίδα αυτή.

Χωρίς να πει λέξη, ο Δημήτρης κάθισε στον καναπέ, έδεσε τα χέρια του πίσω από το κεφάλι του και χαμογέλασε!

- Νέλλη, είπε, ας κρύψουμε για λίγο καιρό τα χριστουγεννιάτικά μας δώρα. Είναι πολύ όμορφα για να τα χρησιμοποιήσουμε αυτή τη στιγμή. Ξέρρεις, για ν' αγοράσω τα χτενάκια, πούλησα το ρολόι.

O. Henry

(Από το περιοδικό Ουράνιο Τόξο - Διασκευή: Πολυξένη Μπούκη)

 

 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Αρχή ] Πάνω ] Βιβλικό Μήνυμα ] GREEK EVANGELICAL CHURCH ] Συχνές Ερωτήσεις ]
Send mail with questions or comments about this web site. to webmaster- Copyright © 2006 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Last modified: 04/11/2006